نکات کلیدی
- یبوست و اسهال از عوارض شایع درمان سرطان‌اند و هر دو را می‌توان پیشگیری یا کنترل کرد؛ هر تغییر در اجابت مزاج را به تیم درمان بگویید [۱، ۲].
- اگر مسکن قوی مثل مورفین شروع کرده‌اید، ملین را هم از همان روز شروع کنید و تا وقتی مسکن می‌خورید ادامه دهید [۳، ۴].
- در اسهال، مایعات زیاد بنوشید و وعده‌های کوچک از غذاهای کم‌فیبر بخورید [۱، ۳].
- اسهال در دوران ایمنی‌درمانی را همان روز خبر دهید، حتی اگر خفیف است؛ ممکن است نشانه التهاب روده باشد [۷].
- ۴ بار یا بیشتر اجابت مزاج در روز بیش از حالت معمول، اسهال شبانه، خون در مدفوع، تب یا سرگیجه را فوراً به تیم درمان خبر دهید [۵، ۶، ۱۰].
چرا یبوست یا اسهال پیش می‌آید؟
| مشکل | علت‌های شایع |
|---|---|
| یبوست | مسکن‌های قوی مثل مورفین؛ برخی داروهای ضدتهوع؛ برخی شیمی‌درمانی‌ها مانند وینکریستین، اگزالی‌پلاتین و تاکسان‌ها؛ تالیدومید؛ برخی داروهای ضداضطراب و ادرارآور؛ کم‌تحرکی و تغییر غذا؛ خود سرطان در شکم یا لگن [۲، ۳] |
| اسهال | شیمی‌درمانی، به‌ویژه ایرینوتکان و داروهای خانواده فلوئورواوراسیل مثل کپسیتابین؛ ایمنی‌درمانی (التهاب روده)؛ بسیاری از داروهای هدفمند؛ پرتودرمانی به شکم و لگن؛ جراحی معده یا روده؛ عفونت؛ آنتی‌بیوتیک‌ها؛ استرس [۱، ۳] |
یبوست: پیشگیری و درمان
- ۱
- ۲
مایعات کافی بنوشید
روزی حدود ۸ لیوان آب یا مایعات صاف بنوشید، مگر پزشک گفته باشد مایعات را محدود کنید. نوشیدنی گرم، قهوه و آب آلو هم ممکن است به کار روده کمک کنند [۲].
- ۳
هر روز تحرک داشته باشید
پیاده‌روی، دوچرخه ثابت یا یوگا؛ اگر نمی‌توانید راه بروید، حرکات سبک در تخت یا روی صندلی [۲].
- ۴
برنامه منظم داشته باشید
غذا را هر روز در ساعت‌های ثابت بخورید و دفعات اجابت مزاج را یادداشت کنید تا با تیم درمان مرور کنید [۲].
- ۵
- ۶
ملین را با پزشک انتخاب کنید
ملین‌های رایج شامل داروهایی‌اند که آب را به روده می‌کشند (مثل پلی‌اتیلن گلیکول و لاکتولوز)، داروهای محرک روده (مثل سنا و بیزاکودیل) و نرم‌کننده‌های مدفوع. فقط ملینی را بخورید که پزشک توصیه می‌کند [۲].
- ۷
اسهال: در خانه چه کنم؟
- ۱
- ۲
وعده‌های کوچک، غذای کم‌فیبر
به جای سه وعده بزرگ، وعده‌های کوچک و مکرر بخورید. غذاهای کم‌فیبر مثل نان سفید و ماکارونی بهترند. سیب‌زمینی پوست‌کنده و آب‌پز، سوپ، موز و کراکر سدیم و پتاسیمی را که با اسهال از دست می‌رود جبران می‌کنند [۱].
- ۳
از این‌ها پرهیز کنید
الکل، شیر و لبنیات، غذای تند، نوشیدنی‌های کافئین‌دار، حبوبات، غذای چرب، آب‌میوه و آدامس یا آب‌نبات بدون قند [۱].
- ۴
از پوست ناحیه مقعد مراقبت کنید
با آب ولرم و دستمال مرطوب بچه تمیز کنید و ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید؛ نشستن در آب ولرم کم‌عمق هم آرامش می‌دهد [۱].
- ۵
دفعات را یادداشت کنید
تعداد دفعات اجابت مزاج و شکل مدفوع را یادداشت کنید. پزشک شدت اسهال را بر اساس تعداد دفعات بیش از حالت معمول شما می‌سنجد [۱].
- ۶
داروی ضداسهال طبق دستور
پیش از خوردن هر داروی ضداسهال یا مکمل، با پزشک مشورت کنید؛ پزشک ممکن است لوپرامید بنویسد [۱]. اگر ایرینوتکان می‌گیرید، لوپرامید را از پیش در خانه داشته باشید و با اولین مدفوع شل، طبق دستوری که گرفته‌اید شروع کنید [۵].
داروهای ایمنی‌درمانی مثل پمبرولیزوماب، نیولوماب و ایپیلیموماب ممکن است روده را ملتهب کنند (کولیت) [۱، ۷]. اسهال ممکن است نخستین نشانه آن باشد و کولیت می‌تواند جدی شود [۷]. پس:
- هر اسهال تازه، حتی خفیف، را همان روز به تیم درمان خبر دهید [۷].
- درد شکم یا خون در مدفوع نشانه هشدار است [۷].
- این عارضه بیشتر چند هفته پس از شروع درمان پیدا می‌شود و با ترکیب دو داروی ایمنی‌درمانی شایع‌تر است [۷].
- درمان آن با داروهای معمول ضداسهال کافی نیست و در موارد متوسط و شدید کورتون لازم است [۷].
بیشتر بخوانید: عوارض ایمنی‌درمانی.
داروهایی که مراقبت ویژه می‌خواهند
ایرینوتکان
دو نوع اسهال ممکن است بدهد. اسهال زودرس هنگام تزریق یا کمی پس از آن، گاهی با تعریق، آبریزش بینی، زیاد شدن آب دهان و دل‌پیچه، که تیم درمان با آتروپین درمان می‌کند. اسهال دیررس معمولاً بیش از ۲۴ ساعت پس از تزریق شروع می‌شود و می‌تواند خطرناک باشد؛ با اولین مدفوع شل یا دفعات بیشتر از معمول، لوپرامید را طبق دستور شروع کنید [۵]. بیشتر بخوانید: ایرینوتکان.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
فوراً با تیم درمان تماس بگیرید اگر:
- در دوران ایمنی‌درمانی هر اسهال تازه‌ای دارید [۷].
- روزی ۴ تا ۶ بار یا بیشتر از حالت معمول اجابت مزاج دارید، یا اسهال شبانه دارید [۳، ۶].
- اسهال با وجود دارو ظرف ۲۴ ساعت کنترل نشده است [۵].
- مدفوع سیاه یا خونی است [۵].
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر دارید [۱۰]؛ تب، دل‌پیچه شدید یا تهوع و استفراغ همراه اسهال، آن را خطرناک‌تر می‌کند [۳].
- نشانه‌های کم‌آبی دارید (سرگیجه، سبکی سر یا احساس غش) یا به‌خاطر تهوع و استفراغ نمی‌توانید مایعات بنوشید [۵].
- کمتر از ۳ بار در هفته اجابت مزاج دارید، یا یبوست با درد شدید شکم، نفخ و استفراغ همراه است [۲].
اسهال ۷ بار یا بیشتر در روز بیش از حالت معمول می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد و ممکن است بستری لازم شود [۱]؛ اگر حالتان بد است، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
آیا می‌توانم خودم لوپرامید بخورم؟
پیش از خوردن هر داروی ضداسهال با پزشک مشورت کنید [۱]. در دوران ایمنی‌درمانی، اسهال ممکن است نشانه التهاب روده باشد و درمان دیگری بخواهد؛ پس اول خبر دهید [۷]. اگر ایرینوتکان می‌گیرید، پزشک از پیش برنامه لوپرامید را به شما می‌دهد [۵].
کدام ملین بهتر است؟
پس از چند روز یبوست، ناگهان مدفوع آبکی نشت می‌کند؛ اسهال است؟
شاید نه. یبوست طولانی ممکن است به گیر کردن مدفوع سفت در روده (فکالوما) برسد و مدفوع آبکی از کنار آن نشت کند. این وضعیت به رسیدگی فوری پزشک نیاز دارد؛ پیش از خوردن هر دارویی تماس بگیرید [۲].
در اسهال باید غذا نخورم؟
نه. وعده‌های کوچک و مکرر از غذاهای کم‌فیبر بخورید و مایعات زیاد بنوشید [۱].
آیا پروبیوتیک یا مکمل فیبر کمک می‌کند؟
پزشک گاهی پروبیوتیک یا مکمل فیبر توصیه می‌کند؛ پیش از مصرف هر کدام، با پزشک مشورت کنید [۱].
آیا اسهال باعث عقب افتادن درمان می‌شود؟
گاهی. اگر اسهال شدید باشد، پزشک ممکن است دوز را کم کند یا درمان را تا بهتر شدن اسهال متوقف کند [۱]. به همین دلیل گزارش زودهنگام اسهال مهم است.
صفحه‌های مرتبط
درجه‌بندی و درمان (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
| درجه | تعریف |
|---|---|
| ۱ | افزایش کمتر از ۴ بار در روز نسبت به حالت پایه؛ افزایش خفیف خروجی استومی [۳] |
| ۲ | افزایش ۴ تا ۶ بار در روز؛ افزایش متوسط خروجی استومی؛ محدودیت فعالیت‌های ابزاری روزانه [۳] |
| ۳ | افزایش ۷ بار یا بیشتر در روز؛ نیاز به بستری؛ افزایش شدید خروجی استومی؛ محدودیت مراقبت از خود [۳] |
| ۴ | پیامد تهدیدکننده حیات؛ نیاز به مداخله فوری [۳] |
- اسهال بدون عارضه و با عارضه: بدون عارضه = درجه ۱ یا ۲ بدون علامت دیگر، با درمان محافظه‌کارانه. با عارضه = درجه ۱ یا ۲ همراه با دل‌پیچه متوسط تا شدید، تهوع یا استفراغ درجه ۲ یا بیشتر، افت وضعیت عملکردی، تب، سپسیس، نوتروپنی، خونریزی آشکار یا کم‌آبی، یا هر اسهال درجه ۳ یا ۴. ارزیابی: آزمایش مدفوع (خون، لکوسیت، C. difficile، سالمونلا، E. coli، کمپیلوباکتر)، شمارش کامل خون و الکترولیت‌ها؛ درمان با مایع وریدی، اکتروتاید زیرجلدی و آنتی‌بیوتیک [۳، ۹].
- لوپرامید: درمان استاندارد اسهال بدون عارضه [۹]. دوز رایج ۴ میلی‌گرم و سپس ۲ میلی‌گرم پس از هر مدفوع شل، حداکثر حدود ۱۲ میلی‌گرم در روز؛ در درجه ۳ یا ۴ ممکن است کم‌اثر باشد [۳].
- ایرینوتکان (برچسب FDA): اسهال زودرس کولینرژیک: آتروپین ۰٫۲۵ تا ۱ میلی‌گرم وریدی یا زیرجلدی، پیشگیرانه یا درمانی. اسهال دیررس: لوپرامید ۴ میلی‌گرم در نخستین نوبت و سپس ۲ میلی‌گرم هر ۲ ساعت تا دست‌کم ۱۲ ساعت بدون اسهال (شب‌ها ۴ میلی‌گرم هر ۴ ساعت)؛ این دوزها بیش از ۴۸ ساعت پیاپی به دلیل خطر ایلئوس فلجی توصیه نمی‌شوند. آنتی‌بیوتیک در ایلئوس، تب یا نوتروپنی شدید؛ در اسهال شدید، قطع دارو و کاهش دوزهای بعدی؛ درمان هفتگی بعدی تا بازگشت عملکرد روده به حالت پیش از درمان، دست‌کم ۲۴ ساعت بدون داروی ضداسهال، به تعویق بیفتد [۵].
- اکتروتاید: دوز بهینه تعیین نشده است؛ شروع با ۱۰۰ تا ۱۵۰ میکروگرم زیرجلدی سه بار در روز یا ۲۵ تا ۵۰ میکروگرم در ساعت وریدی، افزایش تا ۵۰۰ میکروگرم سه بار در روز، تا ۲۴ ساعت بدون اسهال [۳].
- کپسیتابین (برچسب FDA): در اسهال درجه ۲ یا بیشتر (افزایش ۴ تا ۶ بار در روز یا اسهال شبانه) دارو قطع و سپس با همان دوز یا دوز کمتر ادامه یا به‌طور دائم قطع شود؛ میانه زمان تا نخستین اسهال درجه ۲ تا ۴، ۳۴ روز بود. پیش از شروع، آزمایش واریانت‌های DPYD مگر درمان فوری لازم باشد [۶]. آزمایش DPYD و UGT1A1.
- کولیت ناشی از مهارکننده ایست بازرسی (SITC ۲۰۲۱): درجه ۱: CBC، CMP و لاکتوفرین مدفوع؛ درجه ۲ یا بیشتر: کالپروتکتین مدفوع و بررسی عفونی (C. difficile و CMV). آندوسکوپی با بیوپسی در درجه ۳ یا بیشتر یا درجه ۲ پایدار ۵ روز یا بیشتر. کورتیکواستروئید از درجه ۲: پردنیزون ۱ میلی‌گرم/کیلوگرم در روز در درجه ۲ و ۱ تا ۲ میلی‌گرم/کیلوگرم در روز در درجه ۳ و ۴ (درجه ۴ ابتدا وریدی)؛ کاهش تدریجی ظرف ۴ هفته پس از رسیدن به درجه ۱ یا کمتر. بدون پاسخ ظرف ۳ تا ۵ روز، عود پس از کاهش کورتون یا زخم شدید در کولونوسکوپی: اینفلیکسیماب ۵ میلی‌گرم/کیلوگرم در هفته‌های ۰، ۲ و ۶؛ اگر پس از دوز دوم ادامه یافت، ودولیزوماب ۳۰۰ میلی‌گرم در هفته‌های ۰، ۲ و ۶. پیش از آن HBV، HIV و سل بررسی شود اما درمان منتظر نتیجه نماند [۷].
- ASCO ۲۰۲۱ (اصول کلی irAE): درجه ۱ ادامه با پایش دقیق؛ بیشتر درجه ۲ها توقف موقت و کورتون در صورت نیاز؛ درجه ۳ توقف و کورتون با دوز بالا با کاهش تدریجی دست‌کم ۴ تا ۶ هفته؛ درجه ۴ معمولاً قطع دائم [۸].
- یبوست: با شروع اپیوئید، رژیم روده‌ای شروع و تا پایان مصرف ادامه یابد؛ ملین بر پایه عملکرد روده تیتر شود، نه دوز اپیوئید؛ ملین حجیم‌کننده برای یبوست اپیوئیدی توصیه نمی‌شود؛ در نوتروپنی یا ترومبوسیتوپنی از داروهای رکتال پرهیز شود [۳]. MASCC: پلی‌اتیلن گلیکول به‌عنوان درمان خط اول؛ آنتاگونیست‌های محیطی گیرنده مو اپیوئیدی (PAMORA) همیشه در یبوست اپیوئیدی مد نظر باشند (سطح شواهد I)؛ شیاف یا تنقیه فقط با مدفوع در رکتوم یا کولون نزولی و بدون پاسخ به درمان‌های دیگر [۴]. دوزها: متیل‌نالترکسون ۰٫۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم زیرجلدی روزانه یا یک روز در میان؛ نالوکسگول ۱۲٫۵ تا ۲۵ میلی‌گرم خوراکی روزانه [۳].
انواع سرطان مرتبط
راهنماهای مرتبط
منابع علمی
۱۰ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸Management of Immune-Related Adverse Events in Patients Treated With Immune Checkpoint Inhibitor Therapy: ASCO Guideline Update
- ۹
- ۱۰
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/guides/constipation-diarrhoea-cancer/
