متاستاز یعنی گسترش سلول‌های سرطانی از محل اولیه به بخش‌های دور بدن؛ در بسیاری از سرطان‌ها بیماری متاستاتیک همان «مرحله ۴» است و شایع‌ترین محل‌های آن استخوان، کبد و ریه‌اند [۱]. برای بیشتر سرطان‌های متاستاتیک درمان وجود دارد؛ هدف اغلب متوقف یا کند کردن رشد بیماری است و برخی افراد سال‌ها با سرطان متاستاتیکِ کنترل‌شده زندگی می‌کنند [۱]. در آمریکا بقای نسبی ۵ ساله برای سرطان‌های مرحله دوردست از ۱۷٪ در میانه دهه ۱۹۹۰ به ۳۵٪ رسیده است [۲].
سرطان چگونه گسترش می‌یابد؟
سلول‌های سرطانی طی چند مرحله در بدن پخش می‌شوند [۱]:
- رشد به داخل بافت طبیعی اطراف (تهاجم)
- عبور از دیواره غدد لنفاوی یا رگ‌های خونی نزدیک
- حرکت از راه دستگاه لنفاوی و جریان خون به بخش‌های دیگر بدن
- توقف در رگ‌های کوچک در محلی دور، عبور از دیواره رگ و ورود به بافت اطراف
- رشد در آن بافت تا تشکیل یک تومور کوچک
- ایجاد رگ‌های خونی جدید که تغذیه تومور متاستاتیک را ممکن می‌کند
بیشتر سلول‌هایی که از تومور جدا می‌شوند در این مسیر از بین می‌روند؛ اما اگر شرایط در همه مراحل مناسب باشد، برخی می‌توانند تومور جدیدی تشکیل دهند [۱].
| نوع سرطان | محل‌های اصلی متاستاز |
|---|---|
| سینه | استخوان، مغز، کبد، ریه |
| ریه | غده فوق‌کلیوی، استخوان، مغز، کبد، ریه دیگر |
| روده بزرگ (کولون) | کبد، ریه، صفاق |
| پروستات | غده فوق‌کلیوی، استخوان، کبد، ریه |
| ملانوم | استخوان، مغز، کبد، ریه، پوست، عضله |
| کلیه | غده فوق‌کلیوی، استخوان، مغز، کبد، ریه |
| معده و پانکراس | کبد، ریه، صفاق |
| تخمدان | کبد، ریه، صفاق |
| مثانه و تیروئید | استخوان، کبد، ریه |
علائم متاستاز
سرطان متاستاتیک همیشه علامت ندارد. وقتی علامت دارد، نوع آن به اندازه و محل تومورهای متاستاتیک بستگی دارد [۱]:
- استخوان: درد و شکستگی
- مغز: سردرد، تشنج یا سرگیجه
- ریه: تنگی نفس
- کبد: زردی یا تورم شکم
آیا متاستاز قابل درمان است؟
برای بیشتر انواع سرطان متاستاتیک درمان وجود دارد و انتخاب آن به نوع سرطان اولیه، محل‌های گسترش، درمان‌های قبلی و سلامت عمومی بستگی دارد. هدف درمان اغلب کنترل بیماری است و برخی درمان‌ها با تسکین علائم کیفیت زندگی را بهتر می‌کنند [۱]. چند نمونه از پیشرفت‌ها:
- متاستازهای محدود (الیگومتاستاز): در کارآزمایی فاز ۲ SABR-COMET روی ۹۹ بیمار با سرطان اولیه کنترل‌شده و ۱ تا ۵ متاستاز، بقای ۵ ساله با درمان استاندارد ۱۷٫۷٪ و با افزودن پرتودرمانی استریوتاکتیک به همه متاستازها ۴۲٫۳٪ بود [۳].
- ایمنی‌درمانی در ملانوم: در CheckMate 067، در بیمارانی که ۳ سال پس از شروع نیولوماب و ایپیلیموماب زنده و بدون پیشرفت بودند، بقای ۱۰ ساله اختصاصی ملانوم ۹۶٪ بود [۴].
| سرطان | تشخیص ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷ | تشخیص ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ |
|---|---|---|
| همه سرطان‌ها | ۱۷٪ | ۳۵٪ |
| پروستات | ۳۲٪ | ۳۸٪ |
| ملانوم پوست | ۱۶٪ | ۳۵٪ |
| سینه (زنان) | ۲۴٪ | ۳۳٪ |
| تخمدان | ۲۷٪ | ۳۲٪ |
| رکتوم | ۸٪ | ۱۸٪ |
| روده بزرگ و رکتوم | ۸٪ | ۱۵٪ |
| ریه | ۲٪ | ۱۰٪ |
| معده | ۳٪ | ۸٪ |
داده‌های جمعیتی SEER؛ برای پیش‌بینی وضعیت یک فرد به کار نمی‌روند.
پرسش‌های مرتبط
آیا سرطان سینه‌ای که به ریه رفته، سرطان ریه است؟
خیر. سلول‌های متاستاتیک زیر میکروسکوپ شبیه سرطان اولیه‌اند؛ به همین دلیل بیماری «سرطان سینه متاستاتیک» نامیده و مانند سرطان سینه مرحله ۴ درمان می‌شود [۱].
اگر محل شروع سرطان معلوم نباشد چه؟
گاهی پزشکان نمی‌توانند تشخیص دهند سرطان متاستاتیک از کجا شروع شده است؛ به این حالت «سرطان با منشأ اولیه نامعلوم» (CUP) گفته می‌شود [۱].
آیا نمونه‌برداری یا تماس تومور با هوا باعث متاستاز می‌شود؟
خیر. احتمال پخش سرطان با جراحی یا نمونه‌برداری استاندارد بسیار پایین است و تماس با هوا باعث گسترش سرطان نمی‌شود [۵].
شواهد علمی
مطالعات کلیدی در کتابخانه شواهد
۱ موردپیامدهای نهایی ۱۰ ساله نیولوماب همراه ایپیلیموماب در ملانومای پیشرفته
منابع علمی
۵ منبعنمایش همه منابع، ۳ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲Cancer statistics, 2026
- ۳Stereotactic Ablative Radiotherapy for the Comprehensive Treatment of Oligometastatic Cancers: Long-Term Results of the SABR-COMET Phase II Randomized Trial
- ۴Final, 10-Year Outcomes with Nivolumab plus Ipilimumab in Advanced Melanoma
- ۵Common Cancer Myths and Misconceptions
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.