آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان (وابسته به سازمان جهانی بهداشت) در سال ۲۰۱۶، پس از بررسی بیش از هزار مطالعه، شواهد قطعی برای سرطان‌زا بودن قهوه پیدا نکرد و آن را از گروه «احتمالاً سرطان‌زا» بیرون آورد؛ چای هم سرطان‌زا شناخته نشده است [۱، ۲، ۳]. آنچه با سرطان همراه بوده، دمای خیلی بالای نوشیدنی است: نوشیدن چای، قهوه یا هر نوشیدنی بالای ۶۵ درجه «احتمالاً سرطان‌زا» دانسته شد و با سرطان مری همراه است [۲]. پس لازم نیست چای و قهوه را کنار بگذارید؛ کافی است چند دقیقه صبر کنید تا کمی خنک شوند [۴، ۵].
نکات کلیدی
- قهوه: در سال ۲۰۱۶ از گروه «احتمالاً سرطان‌زا» به گروه «قابل طبقه‌بندی نیست» رفت؛ در بسیاری از مطالعه‌ها با سرطان پانکراس، سینه و پروستات ارتباطی نداشت [۱، ۳].
- نوشیدنی خیلی داغ (بالای ۶۵ درجه) احتمالاً سرطان‌زاست؛ به نظر می‌رسد دمای نوشیدنی عامل خطر است، نه خود نوشیدنی [۲].
- در شمال‌شرق ایران، کسانی که چای را خیلی داغ یا کمتر از ۲ دقیقه بعد از ریختن می‌نوشیدند، بیشتر سرطان مری گرفتند [۴، ۵].
- قهوه با خطر کمتر سرطان کبد و رحم همراه بوده است؛ این مطالعه‌ها عادت‌های مردم را بررسی کرده‌اند و ثابت نمی‌کنند که قهوه از سرطان پیشگیری می‌کند [۳، ۸، ۹].
قهوه: از «احتمالاً سرطان‌زا» تا «قابل طبقه‌بندی نیست»
در سال ۱۹۹۱، آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان قهوه را «احتمالاً سرطان‌زا» (گروه 2B) دانست، چون چند مطالعه ارتباطی با سرطان مثانه دیده بودند [۳]. بعدها معلوم شد بسیاری از آن مطالعه‌ها اثر سیگار را به‌درستی حساب نکرده بودند؛ سیگار عامل مهم سرطان مثانه است و اغلب با نوشیدن قهوه همراه است [۳].
در سال ۲۰۱۶، ۲۳ دانشمند از کشورهای مختلف بیش از هزار مطالعه روی انسان و حیوان را دوباره بررسی کردند و قهوه را به گروه ۳ («قابل طبقه‌بندی نیست») بردند [۱، ۲]. معنی این گروه این است که شواهد برای نتیجه‌گیری درباره سرطان‌زا بودن کافی نیست؛ آژانس تأکید می‌کند که این به معنی «ثابت‌شده بی‌خطر» هم نیست [۳]. در بسیاری از مطالعه‌ها، قهوه با سرطان پانکراس، سینه و پروستات ارتباطی نداشت و با خطر کمتر سرطان کبد و رحم همراه بود؛ برای بیش از ۲۰ سرطان دیگر، شواهد کافی نبود [۲، ۳].
نوع قهوه (فوری، دمی، اسپرسو) یا روش درست کردن آن، در مطالعه‌های تاکنون تفاوت ثابتی در خطر سرطان نشان نداده است [۳].
چای چطور؟ آنچه مهم است، دمای آن است
خود چای سرطان‌زا شناخته نشده است (گروه ۳) [۳]. اما در سال ۲۰۱۶، نوشیدن هر نوشیدنی «خیلی داغ»، یعنی بالای ۶۵ درجه، «احتمالاً سرطان‌زا» (گروه 2A) اعلام شد [۱، ۲]. در مطالعه‌هایی در چین، ایران، ترکیه و آمریکای جنوبی، که چای یا ماته (نوعی دمنوش گیاهی) را معمولاً خیلی داغ (حدود ۷۰ درجه) می‌نوشند، هرچه نوشیدنی داغ‌تر بود، خطر سرطان مری بیشتر بود [۲]. در آزمایش روی موش‌ها هم آب خیلی داغ، و نه خود ماته، رشد تومور مری را بیشتر کرد [۳].
به گفته رئیس آژانس، به نظر می‌رسد دمای نوشیدنی عامل خطر است، نه خود نوشیدنی [۲]. دمای معمول نوشیدن چای و قهوه در بیشتر نقاط دنیا زیر ۶۵ درجه است [۳].
مطالعه‌های گلستان: چای داغ و سرطان مری
استان گلستان در شمال‌شرق ایران یکی از بالاترین آمارهای سرطان مری در دنیا را دارد (سرطان مری در ایران و استان گلستان). در این منطقه تقریباً همه چای سیاه می‌نوشند، به‌طور میانگین بیش از یک لیتر در روز [۴].
- مقایسه ۳۰۰ بیمار با ۵۷۱ همسایه سالم: در مقایسه با کسانی که چای را ولرم یا گرم می‌نوشیدند، نوشیدن چای خیلی داغ با خطری حدود ۸ برابر همراه بود. نوشیدن چای کمتر از ۲ دقیقه بعد از ریختن هم، در مقایسه با ۴ دقیقه یا بیشتر، با خطری حدود ۵ برابر همراه بود [۴].
- پیگیری بیش از ۵۰ هزار نفر به مدت حدود ۱۰ سال: این بار دمای چای را خود پژوهشگران اندازه گرفتند. کسانی که روزی ۷۰۰ میلی‌لیتر یا بیشتر چای با دمای ۶۰ درجه یا داغ‌تر می‌نوشیدند، تقریباً دو برابر بیشتر سرطان مری گرفتند [۵].
- در یک مطالعه بزرگ در چین روی حدود نیم میلیون نفر، چای خیلی داغ به‌ویژه همراه با سیگار یا الکل با خطر بیشتر همراه بود؛ کسانی که هم چای خیلی داغ و هم روزانه الکل می‌نوشیدند، حدود ۵ برابر بیشتر سرطان مری گرفتند [۶].
قهوه و سرطان کبد و رحم
در مطالعه‌هایی که میلیون‌ها نفر را سال‌ها دنبال کردند، کسانی که قهوه بیشتری می‌نوشیدند، کمتر سرطان کبد گرفتند؛ با هر دو فنجان بیشتر در روز، خطر حدود یک‌سوم کمتر بود [۸]. ارتباط مشابهی برای سرطان رحم (آندومتر) هم دیده شده است [۹]. مروری بزرگ بر همه شواهد نتیجه گرفت که قهوه در حد معمول، به‌طور کلی بی‌خطر به نظر می‌رسد و بیشتر احتمال دارد برای سلامت مفید باشد تا مضر [۷].
اما این مطالعه‌ها فقط عادت‌های مردم را بررسی کرده‌اند و ثابت نمی‌کنند که خود قهوه از سرطان پیشگیری می‌کند؛ پژوهشگران اطمینان به شواهد مربوط به سرطان کبد را کم دانسته‌اند [۸]. پس قهوه را برای پیشگیری از سرطان شروع نکنید؛ ولی اگر قهوه دوست دارید، این مطالعه‌ها دلیلی برای کنار گذاشتن آن به خاطر سرطان نشان نداده‌اند [۳، ۷].
آکریل‌آمید در قهوه چیست؟
آکریل‌آمید ماده‌ای است که وقتی برخی غذاهای گیاهی، مثل سیب‌زمینی، در دمای بالا پخته، سرخ یا برشته می‌شوند، ساخته می‌شود؛ در سیب‌زمینی سرخ‌کرده و چیپس، نان، بیسکویت، غلات صبحانه و قهوه هم هست [۱۰]. در موش‌ها، مقدار زیاد آن خطر چند نوع سرطان را بالا برده است [۱۰]. اما در مطالعه‌های بزرگ روی انسان، شاهد ثابتی پیدا نشده که آکریل‌آمید غذا خطر سرطانی را بیشتر کند [۱۰]. خود قهوه هم در بررسی سال ۲۰۱۶ سرطان‌زا شناخته نشد [۱، ۳].
برای کم کردن آکریل‌آمید غذاها: سیب‌زمینی و نان را خیلی سرخ و برشته نکنید، سیب‌زمینی را پیش از سرخ کردن کمی در آب جوش بپزید و آن را در یخچال نگه ندارید [۱۰].
چه کنم؟ چای و قهوه را چند دقیقه بعد از ریختن بنوشید
لازم نیست چای یا قهوه را کنار بگذارید. فقط چند دقیقه صبر کنید تا خنک‌تر شود؛ در گلستان، کسانی که چای را ۴ دقیقه یا بیشتر بعد از ریختن می‌نوشیدند، کمترین خطر را داشتند [۴].
چای داغ همراه با سیگار یا الکل خطر را خیلی بیشتر کرده است [۶]؛ اگر سیگار، قلیان یا الکل مصرف می‌کنید، ببینید ترک سیگار چقدر خطر سرطان را کم می‌کند؟ و آیا الکل باعث سرطان می‌شود؟ اگر بلع غذا روزبه‌روز سخت‌تر می‌شود، علائم سرطان مری را بخوانید و به پزشک مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
چای سیاه، چای سبز یا چای کیسه‌ای؛ کدام بهتر است؟
قهوه فوری یا پودرهای قهوه آماده چطور؟
در مطالعه‌ها تفاوت ثابتی میان انواع قهوه یا روش‌های درست کردن آن در خطر سرطان دیده نشده است [۳]. اگر به قهوه شکر زیادی اضافه می‌شود، مقدار قند روزانه را هم در نظر بگیرید: آیا قند و شکر باعث رشد سرطان می‌شود؟
روزی چند فنجان قهوه مشکلی ندارد؟
سازمان غذا و داروی آمریکا برای بیشتر بزرگسالان، تا ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز را، یعنی حدود ۲ تا ۳ لیوان بزرگ قهوه (هر لیوان حدود ۳۵۰ میلی‌لیتر)، معمولاً بدون عارضه می‌داند؛ ولی حساسیت افراد به کافئین فرق دارد [۱۱].
در بارداری می‌توانم قهوه بنوشم؟
قهوه داغ هم خطر دارد؟
بله، اگر خیلی داغ نوشیده شود. طبقه‌بندی «احتمالاً سرطان‌زا» برای هر نوشیدنی بالای ۶۵ درجه است، چه چای باشد، چه قهوه یا ماته [۲].
نکات برای پزشکان (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
IARC مونوگراف ۱۱۶ (۲۰۱۶). ۲۳ کارشناس. قهوه گروه ۳؛ پیش‌تر (۱۹۹۱) گروه 2B بر پایه شواهد محدود برای سرطان مثانه که با کنترل ناکافی سیگار مخدوش بود. نزدیک به ۵۰۰ مطالعه اپیدمیولوژیک روی بیش از ۲۰ نوع سرطان: نبود اثر سرطان‌زا برای پانکراس، سینه و پروستات، کاهش خطر برای کبد و آندومتر و شواهد ناکافی برای بیش از ۲۰ سرطان دیگر. ماته نه‌چندان داغ گروه ۳. نوشیدنی‌های خیلی داغ (بالای ۶۵ درجه) گروه 2A بر پایه شواهد محدود در انسان (ارتباط مثبت با سرطان مری؛ مطالعه‌های ماته در آمریکای جنوبی و چای در ایران، چین، ژاپن و ترکیه) و شواهد محدود در حیوانات (آب ۶۵ درجه)؛ مطالعه‌ها نوع بافتی سرطان مری را مشخص نکرده بودند [۱، ۲، ۳]. چای (مونوگراف ۵۱) همچنان گروه ۳ است [۳].
گلستان. مورد-شاهدی جمعیتی (Islami، BMJ ۲۰۰۹): ۳۰۰ کارسینوم سنگفرشی مری با تأیید بافت‌شناسی و ۵۷۱ شاهد همسایه همسان؛ در مقایسه با چای ولرم یا گرم، OR چای داغ ۲٫۰۷ (۱٫۲۸ تا ۳٫۳۵) و خیلی داغ ۸٫۱۶ (۳٫۹۳ تا ۱۶٫۹)؛ نوشیدن ۲ تا ۳ دقیقه پس از ریختن ۲٫۴۹ (۱٫۶۲ تا ۳٫۸۳) و کمتر از ۲ دقیقه ۵٫۴۱ (۲٫۶۳ تا ۱۱٫۱) در برابر ۴ دقیقه یا بیشتر. در ۴۸٬۵۸۲ عضو کوهورت، ۹۸٪ به‌طور منظم چای سیاه (میانگین بیش از یک لیتر در روز) می‌نوشیدند؛ ۳۹٫۰٪ زیر ۶۰ درجه، ۳۸٫۹٪ در ۶۰ تا ۶۴ درجه و ۲۲٫۰٪ در ۶۵ درجه یا بیشتر [۴]. کوهورت آینده‌نگر (Islami، Int J Cancer ۲۰۲۰): ۵۰٬۰۴۵ نفر ۴۰ تا ۷۵ ساله، میانه پیگیری ۱۰٫۱ سال، ۳۱۷ مورد جدید؛ دمای اندازه‌گیری‌شده ۶۰ درجه یا بیشتر در برابر کمتر از ۶۰ HR ۱٫۴۱ (۱٫۱۰ تا ۱٫۸۱)؛ ترجیح چای «خیلی داغ» در برابر سرد یا ولرم ۲٫۴۱ (۱٫۲۷ تا ۴٫۵۶)؛ کمتر از ۲ در برابر ۶ دقیقه یا بیشتر ۱٫۵۱ (۱٫۰۱ تا ۲٫۲۶)؛ ۷۰۰ میلی‌لیتر یا بیشتر در روز با دمای ۶۰ درجه یا بیشتر، حدود ۹۰٪ افزایش خطر در برابر کمتر از ۷۰۰ میلی‌لیتر با دمای کمتر از ۶۰ درجه [۵].
تعامل با الکل و سیگار. China Kadoorie Biobank (۴۵۶٬۱۵۵ نفر ۳۰ تا ۷۹ ساله، میانه پیگیری ۹٫۲ سال، ۱۷۳۱ مورد): در مقایسه با نوشیدن چای کمتر از هفتگی و مصرف کمتر از ۱۵ گرم الکل در روز، چای «سوزان» همراه با ۱۵ گرم یا بیشتر الکل در روز HR ۵٫۰۰ (۳٫۶۴ تا ۶٫۸۸)؛ در سیگاری‌های فعلی که روزانه چای سوزان می‌نوشیدند HR ۲٫۰۳ (۱٫۵۵ تا ۲٫۶۷)؛ دمای چای فقط یک بار و به‌صورت خودگزارشی ثبت شد [۶].
قهوه و سرطان. مرور چتری (Poole، BMJ ۲۰۱۷؛ ۲۰۱ متاآنالیز مشاهده‌ای و ۱۷ مداخله‌ای): مصرف زیاد در برابر کم، RR بروز سرطان ۰٫۸۲ (۰٫۷۴ تا ۰٫۸۹)؛ بیشترین کاهش خطر مرگ از هر علت در ۳ تا ۴ فنجان در روز (RR ۰٫۸۳)؛ ارتباط‌های زیان‌بار با تعدیل کافی برای سیگار از بین رفتند، جز در بارداری (وزن کم هنگام تولد OR ۱٫۳۱، سقط ۱٫۴۶) و شکستگی در زنان [۷]. HCC (Kennedy، BMJ Open ۲۰۱۷؛ ۱۸ کوهورت با ۲٬۲۷۲٬۶۴۲ نفر و ۲۹۰۵ مورد، و ۸ مورد-شاهدی): هر ۲ فنجان بیشتر در روز RR ۰٫۶۵ (۰٫۵۹ تا ۰٫۷۲)؛ در کوهورت‌ها ۰٫۷۱ (۰٫۶۵ تا ۰٫۷۷)؛ بدون تغییر معنی‌دار بر اساس مرحله بیماری کبدی، الکل زیاد، BMI بالا، دیابت نوع ۲، سیگار و هپاتیت B و C؛ کیفیت شواهد GRADE «خیلی پایین» [۸]. آندومتر (Lafranconi، Nutrients ۲۰۱۷؛ ۱۲ مطالعه آینده‌نگر): هر ۴ فنجان بیشتر در روز RR ۰٫۸۰ (۰٫۷۲ تا ۰٫۸۹)، پس از یائسگی ۰٫۷۶ (۰٫۶۹ تا ۰٫۸۳) [۹].
مشاوره عملی. در مناطق پرخطر سرطان سنگفرشی مری، توصیه به صبر چند دقیقه‌ای پس از ریختن چای ساده و بی‌هزینه است [۴، ۵]؛ افزایش خطر چای داغ در حضور الکل و سیگار بسیار بیشتر بود [۶]. شواهد فعلی دلیلی برای منع قهوه از نظر سرطان نشان نمی‌دهد و چون شواهد مشاهده‌ای است، توصیه به نوشیدن آن برای پیشگیری از سرطان هم پشتوانه کافی ندارد [۳، ۸].
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۲ موردمطالعه آینده‌نگر دمای نوشیدن چای و خطر کارسینوم سلول سنگفرشی مری
عادت‌های نوشیدن چای و سرطان مری در یک منطقه پرخطر در شمال ایران: مطالعه مورد-شاهدی مبتنی بر جمعیت
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/does-coffee-cause-cancer/