تقریباً همه لوسمی‌ها (سرطان‌های خون) در آزمایش شمارش کامل خون (CBC) تغییری ایجاد می‌کنند [۸]. مهم‌ترین نشانه‌ها گلبول سفید خیلی بالا، دیده شدن سلول‌های نابالغ (بلاست) در لام خون، و کم بودن هموگلوبین، پلاکت یا نوتروفیل است [۱، ۲، ۷]. در لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) لنفوسیت‌ها ماه‌ها بالا می‌مانند و در لوسمی میلوئید مزمن (CML) گلبول‌های سفید همراه شکل‌های نابالغ زیاد می‌شوند [۴، ۵]. اما بیشتر تغییرهای CBC علت ساده‌تری مثل عفونت دارند و لوسمی فقط با آزمایش‌های تکمیلی مثل فلوسایتومتری و بررسی مغز استخوان تأیید می‌شود [۱، ۷].
نکات کلیدی
- تقریباً همه لوسمی‌ها CBC را غیرطبیعی می‌کنند؛ برای همین CBC اولین و ساده‌ترین آزمایش است [۸].
- اما بیشتر وقت‌ها یک عدد غیرطبیعی در CBC علت ساده‌ای مثل عفونت، استرس، سیگار یا دارو دارد [۷].
- لوسمی‌های مزمن، به‌ویژه CLL، بیشتر وقت‌ها بدون علامت و در یک آزمایش خون معمولی پیدا می‌شوند [۳، ۷، ۸].
- ESR آزمایش تشخیص لوسمی نیست و عدد مشخصی برای «سرطان خون» ندارد [۹].
- تشخیص قطعی با دیدن سلول‌ها زیر میکروسکوپ، فلوسایتومتری و بررسی مغز استخوان است [۱، ۵].
علائم سرطان خون در آزمایش خون (CBC)
| یافته در آزمایش | یعنی چه | در کدام نوع لوسمی بیشتر دیده می‌شود |
|---|---|---|
| گلبول سفید خیلی بالا (به‌ویژه بیشتر از ۳۰ هزار) | بالا رفتن گلبول سفید بیشتر وقت‌ها از عفونت یا استرس است؛ اما عدد خیلی بالا ارزش بررسی زود دارد [۷] | همه انواع؛ عدد بیشتر از ۱۰۰ هزار تقریباً همیشه از لوسمی یا بیماری‌های مشابه مغز استخوان است [۷] |
| سلول‌های نابالغ (بلاست) در لام خون | سلول‌های جوانی که در حالت عادی در خون دیده نمی‌شوند [۱، ۷] | لوسمی‌های حاد [۱، ۲] |
| کم‌خونی (هموگلوبین پایین) | سلول‌های لوسمی جا را برای ساخت گلبول قرمز تنگ کرده‌اند؛ خستگی و رنگ‌پریدگی می‌آورد [۲، ۳] | لوسمی‌های حاد؛ گاهی CLL [۲، ۳] |
| پلاکت پایین | خطر کبودی و خون‌ریزی [۲، ۳] | لوسمی‌های حاد؛ گاهی CLL [۲، ۳] |
| نوتروفیل پایین | گلبول‌های سفیدی که با میکروب‌ها می‌جنگند کم شده‌اند؛ خطر عفونت [۲] | لوسمی‌های حاد [۲] |
| لنفوسیت بالا که ماه‌ها پایدار مانده | اگر دست‌کم ۳ ماه بالا بماند و سلول‌ها از یک نوع باشند، نشانه CLL است [۵] | CLL [۵] |
| گلبول سفید بالا همراه شکل‌های نابالغ و بالغ، گاهی با بازوفیل یا ائوزینوفیل بالا | تصویر معمول لوسمی میلوئید مزمن [۴] | CML [۴] |
| مونوسیت بالا که ماه‌ها پایدار مانده | بیشتر وقت‌ها علت عفونی یا التهابی دارد؛ گاهی نشانه بیماری‌ای از خانواده لوسمی‌های مزمن است [۶، ۷] | لوسمی میلومونوسیتی مزمن (CMML) [۶] |
یک یافته به‌تنهایی تشخیص نیست؛ پزشک کل آزمایش را همراه علائم و معاینه می‌بیند.
(تصویر در اندازه کامل، در زبانه جدید)جواب آزمایش در هر نوع سرطان خون
لوسمی‌های حاد (AML و ALL)
علائم معمولاً در چند هفته پیدا می‌شوند: خستگی، تب، عفونت، رنگ‌پریدگی و خون‌ریزی [۱، ۲]. در CBC معمولاً گلبول قرمز، پلاکت و نوتروفیل کم است و گاهی تعداد گلبول‌های سفید خیلی زیاد است. در لام خون ممکن است بلاست دیده شود [۱، ۲]. لوسمی حاد بیماری فوری است و باید زود بررسی شود.
لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL)
در آغاز اغلب علامتی ندارد و در یک آزمایش خون معمولی پیدا می‌شود [۳]. در یک مطالعه بزرگ در بریتانیا، تقریباً نیمی از مبتلایان به لوسمی‌های مزمن هیچ‌کدام از علائم شناخته‌شده را نداشتند و بیماری احتمالاً به‌طور اتفاقی در آزمایش پیدا شد. در بسیاری از مبتلایان به CLL، لنفوسیت تا چند سال پیش از تشخیص بالا بود [۸]. CLL معمولاً آهسته پیش می‌رود [۳]. بیشتر بخوانید: بهترین درمان CLL.
لوسمی میلوئید مزمن (CML)
گاهی هیچ علامتی ندارد. شایع‌ترین یافته در معاینه، بزرگ شدن طحال است. در خون، گلبول‌های سفید زیاد می‌شوند و همه مرحله‌های رشد آن‌ها، از نابالغ تا بالغ، دیده می‌شود؛ گاهی بازوفیل یا ائوزینوفیل هم زیاد است [۴]. بیشتر بخوانید: درمان CML با یک قرص.
مقدار ESR در سرطان خون چقدر است؟
ESR (سرعت رسوب گلبول قرمز) یکی از آزمایش‌های التهاب است؛ مخصوص لوسمی نیست و عدد مشخصی برای آن ندارد [۹]. در یک مطالعه بزرگ، ESR در کمتر از نیمی از کسانی که سرطان داشتند بالا بود؛ پس ESR طبیعی سرطان را رد نمی‌کند [۹].
در مولتیپل میلوما (سرطان سلول‌های پلاسما)، ESR یکی از آزمایش‌های اولیه است، ولی همراه آزمایش‌های ویژه پروتئین خون درخواست می‌شود [۱۰]. بیشتر بخوانید: علائم مولتیپل میلوما.
بعد از CBC غیرطبیعی چه آزمایش‌هایی لازم است؟
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
ارجاع به متخصص خون
اگر نشانه‌ای از بیماری خون دیده شود یا علت تغییرها روشن نباشد، پزشک شما را به متخصص خون (هماتولوژیست) ارجاع می‌دهد [۷]. برای خواندن خط‌به‌خط برگه آزمایش، تفسیر آزمایش CBC را ببینید.
(تصویر در اندازه کامل، در زبانه جدید)کدام جواب آزمایش را باید همان روز به پزشک نشان داد؟
| جواب آزمایش | چه کنم؟ |
|---|---|
| بلاست (سلول نابالغ) در گزارش لام خون | همان روز با پزشک تماس بگیرید [۷] |
| گلبول سفید بیشتر از ۱۰۰ هزار | همان روز با پزشک تماس بگیرید [۲، ۷] |
| نوتروفیل کمتر از ۵۰۰، یا نوتروفیل پایین همراه تب، زخم دهان یا عفونت | همان روز به پزشک مراجعه کنید؛ اگر تب دارید، به اورژانس بروید [۱۱] |
| گلبول سفید بالا یا پایین همراه کم‌خونی یا پلاکت غیرطبیعی | در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید [۷، ۱۱] |
| هر تغییر CBC همراه تب، کبودی، خون‌ریزی، نقطه‌های ریز قرمز زیر پوست یا غدد لنفاوی بزرگ | در یکی دو روز آینده به پزشک مراجعه کنید [۷، ۱۰] |
| لنفوسیت کمی بالا، بدون علامت و با بقیه آزمایش طبیعی | معمولاً عجله‌ای نیست؛ آزمایش را طبق نظر پزشک تکرار کنید [۳، ۵] |
این جدول راهنماست و جای نظر پزشک را نمی‌گیرد.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر این علائم را دارید، در یکی دو روز آینده به پزشک مراجعه کنید و آزمایش CBC بدهید [۱۰]:
- رنگ‌پریدگی یا خستگی پایدار
- تب بی‌دلیل، یا عفونت‌هایی که پشت‌سرهم می‌آیند یا خوب نمی‌شوند
- کبودی یا خون‌ریزی بی‌دلیل (لثه، بینی)، یا نقطه‌های ریز قرمز زیر پوست
- بزرگ شدن غدد لنفاوی در چند جای بدن، یا احساس پری زیر دنده‌ها
در کودکان، نقطه‌های ریز قرمز بی‌دلیل زیر پوست یا بزرگ شدن کبد و طحال نیاز به بررسی فوری متخصص دارد [۱۰].
خون‌ریزی که بند نمی‌آید، تب بالا همراه لرز، تنگی نفس یا گیجی نیاز به مراجعه فوری دارد؛ با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
آزمایش سرطان خون مثبت یعنی چه؟
گلبول سفیدم بالاست؛ سرطان خون دارم؟
بیشتر وقت‌ها نه. عفونت از شایع‌ترین علت‌های بالا بودن گلبول سفید است. استرس، ورزش سنگین، جراحی، سیگار، چاقی، بارداری و داروهایی مثل کورتون هم آن را بالا می‌برند [۷]. بالا رفتن خفیف تا متوسط معمولاً از همین علت‌هاست. اما گلبول سفید خیلی بالا، سلول‌های نابالغ در لام خون، یا همراه بودن با کم‌خونی، پلاکت غیرطبیعی، تب، کاهش وزن یا کبودی باید زود بررسی شود [۷].
لنفوسیتم بالاست؛ یعنی CLL دارم؟
معمولاً نه. عفونت‌های ویروسی، سیاه‌سرفه و واکنش‌های حساسیتی هم لنفوسیت را بالا می‌برند [۷]. برای تشخیص CLL، تعداد لنفوسیت‌های B باید دست‌کم ۵ هزار در هر میکرولیتر باشد، دست‌کم ۳ ماه بالا بماند و فلوسایتومتری نشان دهد همه از یک نوع‌اند [۵]. گاهی تعداد کمتری از این سلول‌ها پیدا می‌شود که به آن لنفوسیتوز تک‌دودمانی B می‌گویند. در هر سال، از هر ۱۰۰ نفر از این افراد فقط ۱ تا ۲ نفر به CLL نیازمند درمان می‌رسند و بقیه فقط پیگیری می‌شوند [۵].
اگر CBC طبیعی باشد، سرطان خون ندارم؟
در لوسمی، CBC تقریباً همیشه غیرطبیعی است [۸]. اما برای سرطان‌های دیگر خون مثل لنفوم و مولتیپل میلوما، CBC کافی نیست: در لنفوم، غدد لنفاوی بزرگ بی‌دلیل یا طحال بزرگ باید بررسی شود و در میلوما، آزمایش‌های ویژه پروتئین خون لازم است [۱۰]. بخوانید: علائم لنفوم.
سرطان خون در کودکان هم با CBC معلوم می‌شود؟
بله، CBC اولین آزمایش است. در کودکی که رنگ‌پریده یا خسته است، تب یا عفونت پایدار، درد استخوان، کبودی یا خون‌ریزی بی‌دلیل یا غدد لنفاوی بزرگ دارد، CBC باید ظرف یکی دو روز انجام شود [۱۰]. بخوانید: علائم سرطان در کودکان.
علائم سرطان خون در بدن چیست؟
خستگی، رنگ‌پریدگی، تب و عفونت‌های مکرر، کبودی و خون‌ریزی آسان، و گاهی تعریق شبانه، کاهش وزن و بزرگ شدن غدد لنفاوی [۲، ۳]. فهرست کامل را در علائم سرطان خون چیست؟ بخوانید. درباره آزمایش‌های خون برای سرطان‌های دیگر هم آیا سرطان در آزمایش خون مشخص می‌شود؟ را ببینید.
یافته‌های آزمایشگاهی و معیارهای تشخیص (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
لکوسیتوز. لکوسیتوز در بزرگسال غیرباردار: WBC بیش از ۱۱٫۰ × ۱۰۹/L. لکوسیتوز واکنشی معمولاً ۱۱ تا ۳۰ × ۱۰۹/L است؛ ۵۰ تا ۱۰۰ × ۱۰۹/L (واکنش لوکموئید) در عفونت‌های شدید مثل کلستریدیوم دیفیسیل، سپسیس، رد پیوند یا تومورهای توپر دیده می‌شود و بیش از ۱۰۰ × ۱۰۹/L تقریباً همیشه ناشی از لوسمی یا نئوپلاسم میلوپرولیفراتیو است. یافته‌های هشدار: WBC بیش از ۳۰ × ۱۰۹/L (یا بیش از ۲۰ × ۱۰۹/L پس از درمان اولیه)، غلبه سلول‌های نابالغ یا لنفوسیتوز یکنواخت (monomorphic) در لام، کاهش هموگلوبین و پلاکت غیرطبیعی، همراه تب، تعریق شبانه، کاهش وزن، کبودی، لنفادنوپاتی، پتشی یا هپاتواسپلنومگالی. لوسمی‌های مزمن بیشتر با لکوسیتوز اتفاقی در CBC فرد بی‌علامت تشخیص داده می‌شوند. ارزیابی اولیه: تکرار CBC با شمارش افتراقی و بررسی لام خون محیطی [۷].
AML. گرانولوسیتوپنی، کم‌خونی و ترومبوسیتوپنی شایع است؛ WBC بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ در میلی‌متر مکعب هنگام تشخیص عامل پیش‌آگهی نامطلوب است؛ APL (هر دو شکل معمول و میکروگرانولار) اغلب با DIC همراه است و در نوع میکروگرانولار شمار لکوسیت ممکن است بسیار بالا و با دو برابر شدن سریع باشد [۲]. WHO ویرایش ۵: معیار مشترک AML بلاست ۲۰٪ یا بیشتر در خون یا مغز استخوان است، اما بیشتر انواع AML با ناهنجاری ژنتیکی تعریف‌کننده با بلاست کمتر از ۲۰٪ هم تشخیص داده می‌شوند (به‌جز AML با BCR::ABL1 و AML با جهش CEBPA) [۶].
CML و CMML. بیش از ۹۵٪ بیماران CML کروموزوم فیلادلفیا (BCR::ABL1) دارند؛ طیفی از گرانولوسیت‌های بالغ و نابالغ و افزایش ائوزینوفیل یا بازوفیل دیده می‌شود و اسپلنومگالی شایع‌ترین یافته معاینه است [۴]. در WHO ویرایش ۵ مرحله تسریع‌شده CML حذف شده و مرحله بلاستی با بلاست میلوئید ۲۰٪ یا بیشتر در خون یا مغز استخوان، تکثیر خارج مغزی بلاست‌ها یا افزایش لنفوبلاست‌ها تعریف می‌شود. CMML: مونوسیتوز پایدار مطلق (۰٫۵ × ۱۰۹/L یا بیشتر) و نسبی (۱۰٪ یا بیشتر) با بلاست کمتر از ۲۰٪ [۶].
CLL و MBL (iwCLL ۲۰۱۸). تشخیص CLL: لنفوسیت B ۵ × ۱۰۹/L یا بیشتر در خون محیطی که دست‌کم ۳ ماه پایدار باشد، با اثبات تک‌دودمانی بودن (محدودیت زنجیره سبک) در فلوسایتومتری؛ پنل CD19، CD5، CD20، CD23، κ و λ معمولاً کافی است؛ سلول‌های smudge (سایه‌های گومپرشت) شایع‌اند. سیتوپنی ناشی از ارتشاح معمول مغز استخوان، صرف‌نظر از شمار لنفوسیت B، CLL را ثابت می‌کند. لنفوسیت B تک‌دودمانی کمتر از ۵ × ۱۰۹/L بدون لنفادنوپاتی، ارگانومگالی، سیتوپنی یا علائم: MBL، با پیشرفت به CLL نیازمند درمان ۱ تا ۲٪ در سال [۵].
مراقبت اولیه. در مطالعه مورد-شاهدی CPRD (۴۶۵۵ بیمار ۴۰ سال و بالاتر؛ ۲۸۷۷ لوسمی مزمن و ۹۳۷ لوسمی حاد)، PPV هیچ علامت یا ترکیب علائمی بیش از ۱٪ نبود؛ تنها ۵۱٪ بیماران لوسمی مزمن علامتی از مدل نهایی داشتند (حدود نیمی به‌طور اتفاقی کشف شدند) و لنفوسیت تا ۵ سال پیش از تشخیص CLL بالا بود [۸]. NICE NG12: در بزرگسالان با رنگ‌پریدگی، خستگی پایدار، تب بی‌دلیل، عفونت پایدار یا مکرر، لنفادنوپاتی منتشر، کبودی، خون‌ریزی یا پتشی بی‌دلیل یا هپاتواسپلنومگالی، CBC بسیار فوری (ظرف ۴۸ ساعت) در نظر گرفته شود؛ کودکان با پتشی بی‌دلیل یا هپاتواسپلنومگالی برای ارزیابی فوری متخصص ارجاع شوند [۱۰]. نوتروپنی: ANC کمتر از ۵۰۰ در میکرولیتر، عفونت‌های مکرر یا شدید، تب، زخم دهان، ارگانومگالی، لنفادنوپاتی یا سیتوپنی دیگر نیازمند ارجاع فوری به هماتولوژی است [۱۱].
شواهد علمی
شواهد علمی
۲ موردرهنمودهای iwCLL برای تشخیص، اندیکاسیون‌های درمان، ارزیابی پاسخ و مراقبت حمایتی در لوسمی لنفوسیتی مزمن
ویرایش پنجم طبقه‌بندی تومورهای هماتولنفوئید سازمان جهانی بهداشت (WHO): نئوپلاسم‌های میلوئید و هیستیوسیتیک/دندریتیک
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/leukemia-blood-test-cbc/