بیشتر درمان‌های سرطان پروستات روی نعوظ و گاهی روی کنترل ادرار اثر می‌گذارند، اما شدت و زمان آن به نوع درمان بستگی دارد: جراحی بیشترین اثر را بر نعوظ و نشت ادرار دارد، پرتودرمانی اثر کمی بر کنترل ادرار دارد و هورمون‌درمانی میل جنسی و نعوظ را کم می‌کند [۱، ۵]. بیشتر این مشکلات درمان دارند: تمرین عضلات کف لگن برای ادرار، و قرص، آمپول، وسیله مکشی یا پروتز برای نعوظ [۷، ۹]. سرطان مسری نیست و از راه رابطه جنسی به همسر منتقل نمی‌شود؛ بیشتر مردان در دوران درمان هم می‌توانند رابطه داشته باشند، فقط با پزشک هماهنگ کنید [۴، ۱۰].
نکات کلیدی
- سرطان مسری نیست و با رابطه جنسی به همسر منتقل نمی‌شود [۱۰]. درباره زمان شروع دوباره رابطه و احتیاط‌های لازم با پزشک صحبت کنید [۴].
- جراحی بیشترین اثر را بر نعوظ و کنترل ادرار دارد. نشت ادرار در ماه‌های اول شایع است و در بیشتر مردان کم‌کم بهتر می‌شود [۱، ۹].
- پرتودرمانی هم نعوظ را کم می‌کند، ولی اثر کمی بر کنترل ادرار دارد؛ گاهی روده را حساس می‌کند [۱، ۲].
- هورمون‌درمانی میل جنسی و نعوظ را کم می‌کند و هرچه طولانی‌تر باشد، عوارضش بیشتر است [۵].
- قرص‌های نعوظ اولین درمان‌اند؛ آمپول داخل آلت، وسیله مکشی و پروتز آلت هم وجود دارد [۷]. اگر داروی نیترات قلب (مثل نیتروگلیسیرین) مصرف می‌کنید، قرص نعوظ نخورید [۱۱].
- خجالت نکشید و موضوع را با پزشک مطرح کنید؛ رهنمودها از تیم درمان می‌خواهند خودشان این گفت‌وگو را شروع کنند و مشاوره، همراه همسر، کمک می‌کند [۶].
سرطان پروستات و رابطه زناشویی: هر درمان چه اثری دارد؟
پروستات کنار عصب‌ها و رگ‌هایی قرار دارد که نعوظ را ممکن می‌کنند، و دور مجرای ادرار است. برای همین درمان سرطان پروستات می‌تواند روی نعوظ، انزال و کنترل ادرار اثر بگذارد [۳، ۴]. نوع و شدت این اثر به نوع درمان، سن و وضعیت نعوظ و ادرار پیش از درمان بستگی دارد [۴، ۷].
| درمان | نعوظ و رابطه جنسی | کنترل ادرار، روده و عوارض دیگر |
|---|---|---|
| جراحی (برداشتن کامل پروستات) | بیشترین اثر را دارد؛ در سال‌های بعد کمی بهتر می‌شود ولی معمولاً به حالت قبل برنمی‌گردد [۱، ۲]. بعد از جراحی منی خارج نمی‌شود [۷] و آلت ممکن است ۱ تا ۲ سانتی‌متر کوتاه‌تر شود [۳] | نشت ادرار در ماه‌های اول شایع است و کم‌کم بهتر می‌شود؛ در بعضی مردان تا سال‌ها مقداری باقی می‌ماند [۱، ۲، ۹] |
| پرتودرمانی (گاهی همراه چند ماه هورمون‌درمانی) | در ۶ ماه اول بیشترین افت را دارد، بعد کمی بهتر و ثابت می‌شود [۱]؛ ممکن است ارگاسم بدون خروج منی شود [۴] | اثر کمی بر کنترل ادرار دارد؛ در ماه‌های اول دفع ادرار بیشتر و روده حساس‌تر می‌شود. گاهی سال‌ها بعد خون در مدفوع یا نشت مدفوع دیده می‌شود [۱، ۲] |
| هورمون‌درمانی | میل جنسی و نعوظ کم می‌شود؛ هرچه طولانی‌تر باشد، عوارض بیشتر است [۵] | گرگرفتگی، خستگی، افزایش وزن، کم شدن عضله، نوسان خلق و ضعیف شدن استخوان [۵] |
| پیگیری منظم (بدون درمان فوری) | نعوظ با بالا رفتن سن کم‌کم کمتر می‌شود [۱، ۲] | کنترل ادرار هم با بالا رفتن سن کم‌کم کمتر می‌شود [۱، ۲] |
این‌ها تجربه بیشتر مردان است؛ هر کس ممکن است وضعیت متفاوتی داشته باشد.
در یک مطالعه بزرگ در بریتانیا، مردان با سرطان پروستات محدود به پروستات به‌طور تصادفی جراحی، پرتودرمانی یا پیگیری منظم شدند و خودشان سال‌ها پرسش‌نامه پر کردند [۱]. پیش از درمان، حدود ۲ نفر از هر ۳ مرد نعوظ کافی برای رابطه داشتند. ۶ ماه بعد، بیشترین افت در گروه جراحی بود: فقط حدود ۱ نفر از هر ۱۰ نفر نعوظ کافی داشت. افت در گروه پرتودرمانی کمی کمتر و در گروه پیگیری کمتر از همه بود [۱]. تا ۱۲ سال بعد، نعوظ در هر سه گروه کم شده و به هم نزدیک شده بود [۲].
نگرانی، افسردگی و کیفیت زندگی کلی در سه گروه تفاوتی نداشت [۱]. پس انتخاب درمان بیشتر به نوع و شدت سرطان و به اولویت‌های خود شما بستگی دارد. درباره انتخاب درمان بخوانید: سرطان پروستات و نمره گلیسون در سرطان پروستات یعنی چه؟
مشکل نعوظ بعد از عمل پروستات: کی برمی‌گردد؟
در بعضی بیماران، جراح می‌تواند عصب‌های نعوظ را حفظ کند (جراحی با حفظ عصب)؛ اما اگر تومور بزرگ یا نزدیک عصب‌ها باشد، این کار ممکن نیست [۳]. سن، کیفیت نعوظ پیش از جراحی و میزان حفظ عصب‌ها مهم‌ترین عوامل برگشت نعوظ‌اند [۷].
برگشت نعوظ کند است. در مطالعه بریتانیا، نعوظ در سال‌های اول بعد از جراحی کمی بهتر شد، اما در بیشتر مردان به حالت قبل برنگشت [۱]. رهنمود اروپایی توصیه می‌کند درمان نعوظ هرچه زودتر بعد از جراحی شروع شود [۷]. اما هنوز روشن نیست کدام برنامه بهترین است: در مطالعه‌ها، خوردن منظم و روزانه قرص از همان ابتدا، از خوردن قرص در زمان نیاز بهتر نبود [۷، ۸].
درمان مشکل نعوظ بعد از درمان سرطان پروستات
- ۱
با پزشک صحبت کنید
- ۲
قرص‌های نعوظ
قرص‌هایی مثل سیلدنافیل (ویاگرا) و تادالافیل (سیالیس) خون‌رسانی به آلت را بیشتر می‌کنند و اولین درمان‌اند [۶، ۷]. سیلدنافیل معمولاً حدود ۱ ساعت پیش از رابطه خورده می‌شود و بیش از یک بار در روز مصرف نمی‌شود [۱۱]. اگر قرص جواب نداد، پیش از کنار گذاشتنش روش درست مصرف را از پزشک بپرسید؛ مصرف نادرست شایع‌ترین علت بی‌اثری است [۷]. اگر داروی نیترات قلب مصرف می‌کنید، این قرص‌ها ممنوع‌اند، چون فشار خون را خطرناک پایین می‌آورند [۱۱].
- ۳
آمپول داخل آلت یا داروی داخل مجرا
دارویی که با سوزن نازک به کنار آلت تزریق می‌شود و نعوظ می‌دهد. برای کسانی که قرص جواب نداده یا نمی‌توانند قرص بخورند، درمان بعدی است. یکی از این داروها (آلپروستادیل) به شکل کرم یا داروی کوچکی هم هست که روی آلت یا داخل مجرای ادرار گذاشته می‌شود [۷]. روش تزریق را پزشک یاد می‌دهد.
- ۴
وسیله مکشی (پمپ وکیوم)
استوانه‌ای که روی آلت گذاشته می‌شود و با مکش، خون را به آلت می‌کشد؛ بدون دارو است [۷].
- ۵
- ۶
بی‌اختیاری ادرار بعد از عمل پروستات چقدر طول می‌کشد؟
بیشتر مردانی که پروستاتشان با جراحی برداشته می‌شود، دست‌کم مدتی نشت ادرار دارند [۹]. در مطالعه بریتانیا، پیش از درمان تقریباً هیچ‌کس پد (نوار جاذب ادرار) مصرف نمی‌کرد؛ ۶ ماه بعد از جراحی تقریباً نیمی از مردان پد مصرف می‌کردند و ۶ سال بعد کمتر از ۲ نفر از هر ۱۰ نفر [۱]. در سال‌های ۷ تا ۱۲ هم حدود ۲ نفر از هر ۱۰ مرد گروه جراحی هنوز پد لازم داشتند [۲].
چه کمک می‌کند؟
- تمرین عضلات کف لگن: رهنمود انجمن اورولوژی آمریکا این تمرین‌ها را پیشنهاد می‌کند، چون می‌توانند برگشت کنترل ادرار را سریع‌تر کنند [۹]. این همان عضله‌ای است که با آن جلوی ادرار یا باد شکم را می‌گیرید. روش درست را از پزشک یا فیزیوتراپیست بیاموزید.
- نوشیدن کافی آب و کم کردن چیزهایی که مثانه را تحریک می‌کنند، مثل کافئین، الکل و دخانیات [۱۲].
- جراحی برای بی‌اختیاری: اگر نشت ادرار یک سال بعد از جراحی هنوز ادامه دارد، یا ۶ ماه بعد هنوز شدید است، جراحی‌هایی مثل اسفنکتر مصنوعی ادرار (دریچه‌ای که مجرای ادرار را می‌بندد) یا نوار نگهدارنده مجرا کمک می‌کنند [۹].
بعد از پرتودرمانی، نشت ادرار کمتر پیش می‌آید؛ اما در هفته‌های اول ممکن است سوزش ادرار و دفع مکرر داشته باشید که معمولاً چند هفته بعد از پایان درمان بهتر می‌شود [۱، ۱۲]. بیشتر بخوانید: پرتودرمانی چیست و چه عوارضی دارد؟
هورمون‌درمانی سرطان پروستات و رابطه زناشویی
هورمون‌درمانی (مثل آمپول‌های لوپرولاید و گوسرلین) هورمون مردانه را پایین می‌آورد، چون سرطان پروستات برای رشد به آن نیاز دارد [۵]. همین کار معمولاً میل جنسی را کم می‌کند و نعوظ را سخت می‌کند [۴، ۵]. عوارض دیگر آن گرگرفتگی، خستگی، افزایش وزن، کم شدن عضله و قدرت، نوسان خلق، بزرگ شدن سینه و ضعیف شدن استخوان است [۵]. هرچه هورمون‌درمانی طولانی‌تر باشد، احتمال عوارض بیشتر است [۵]. در بعضی بیماران هورمون‌درمانی با وقفه داده می‌شود؛ یکی از فایده‌های احتمالی این کار، کم شدن عوارض در فاصله‌هاست [۵].
برای گرگرفتگی، روش‌های رفتاری مثل تنفس آرام و آهسته و چند دارو کمک می‌کنند؛ با پزشک صحبت کنید [۶]. درباره ورزش در دوران درمان بخوانید: آیا در دوران درمان سرطان می‌توان ورزش کرد؟
آیا رابطه جنسی برای همسر خطر دارد؟
نه؛ سرطان مسری نیست و از فردی به فرد دیگر، از جمله با رابطه جنسی، منتقل نمی‌شود [۱۰]. بیشتر مردان در دوران درمان هم می‌توانند رابطه داشته باشند، اما این را با پزشک خود تأیید کنید [۴]:
- اگر شیمی‌درمانی می‌گیرید، ممکن است مقداری دارو تا مدتی در منی باشد؛ پزشک ممکن است کاندوم را توصیه کند [۴].
- اگر دانه‌های پرتوزا در پروستات کاشته‌اند (براکی‌تراپی)، از پزشک بپرسید در هفته‌های اول چه احتیاط‌هایی لازم است.
- بعد از جراحی، منی خارج نمی‌شود و بچه‌دار شدن به روش طبیعی ممکن نیست [۷]. اگر می‌خواهید در آینده بچه‌دار شوید، پیش از درمان درباره انجماد اسپرم بپرسید. بخوانید: باروری و رابطه جنسی در درمان سرطان.
بیشتر بخوانید: آیا سرطان مسری است؟
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
فوراً به اورژانس بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر:
- نعوظی دارید که بیش از ۴ ساعت طول کشیده است؛ اگر دیر درمان شود، به بافت آلت آسیب می‌زند [۱۱].
- بعد از خوردن قرص نعوظ، ناگهان بینایی یک یا هر دو چشم کم شد؛ قرص را قطع کنید [۱۱].
- هنگام رابطه درد قفسه سینه گرفتید؛ دست نگه دارید و اگر قرص نعوظ خورده‌اید، حتماً به کادر درمان بگویید، چون داروهای نیترات نباید همراه آن داده شوند [۱۱].
- اصلاً نمی‌توانید ادرار کنید، یا سوزش ادرار همراه تب ۳۸ درجه یا بالاتر، لرز یا درد پشت دارید [۱۲].
در چند روز آینده با پزشک صحبت کنید اگر:
پرسش‌های متداول
بعد از عمل پروستات کی می‌توانم رابطه داشته باشم؟
آیا بعد از عمل پروستات آلت کوچک می‌شود؟
بی‌اختیاری ادرار بعد از عمل پروستات خوب می‌شود؟
در بیشتر مردان، بله؛ نشت ادرار در ماه‌های اول بیشتر است و در طول سال اول کم‌کم بهتر می‌شود [۱، ۹]. تمرین عضلات کف لگن می‌تواند این بهبود را سریع‌تر کند [۹]. اگر یک سال بعد هنوز نشت دارید، جراحی‌هایی مثل اسفنکتر مصنوعی کمک می‌کنند [۹]. بخش «بی‌اختیاری ادرار بعد از عمل پروستات چقدر طول می‌کشد؟» را ببینید.
قرص نعوظ برای کسی که سرطان پروستات داشته خطر دارد؟
این قرص‌ها اولین درمان پیشنهادی رهنمودها برای مشکل نعوظ بعد از درمان سرطان‌اند [۶، ۷]. مهم‌ترین منع مصرف آن‌ها داروهای نیترات قلب است. اگر داروی آلفابلاکر می‌خورید (برای فشار خون یا بزرگی پروستات، مثل دوکسازوسین یا تامسولوسین)، پزشک باید با دوز کمتری شروع کند [۱۱]. قرص را فقط با نسخه پزشک مصرف کنید.
هورمون‌درمانی میل جنسی را از بین می‌برد؟
هورمون‌درمانی هورمون مردانه را پایین می‌آورد و می‌تواند میل جنسی و نعوظ را کم کند [۴، ۵]. این را پیش از شروع درمان با پزشک و همسرتان در میان بگذارید؛ مشاوره و درمان عوارض کمک می‌کند [۶]. درباره هورمون‌درمانی در بیماری پخش‌شده بخوانید: درمان سرطان پروستات پخش‌شده.
همسرم نگران است و از رابطه می‌ترسد؛ چه کنیم؟
سرطان از راه رابطه جنسی منتقل نمی‌شود [۱۰]. گفت‌وگوی باز با هم و با پزشک، و مشاوره زوجین، به بسیاری از زوج‌ها کمک می‌کند [۶]. بخوانید: اضطراب، افسردگی و ترس از برگشت سرطان و راهنمای خانواده و مراقبان.
صفحه‌های مرتبط
داده‌های ProtecT و توصیه‌های رهنمودها (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
ProtecT (۱۶۴۳ مرد؛ پایش فعال، پروستاتکتومی رادیکال، پرتودرمانی رادیکال همراه ADT نئوادجوانت). نعوظ کافی برای مقاربت در شروع ۶۷٪ بود و در ۶ ماه به ۵۲٪ (پایش)، ۲۲٪ (پرتودرمانی) و ۱۲٪ (پروستاتکتومی) رسید؛ در سال ۶: ۳۰٪، ۲۷٪ و ۱۷٪. استفاده از پد در پروستاتکتومی از ۱٪ در شروع به ۴۶٪ در ۶ ماه رسید (پایش ۴٪، پرتودرمانی ۵٪) و در سال ۶ ۱۷٪ در برابر ۸٪ (پایش) و ۴٪ (پرتودرمانی) بود. خون در مدفوع از سال ۲ به بعد در پرتودرمانی بیشتر بود (P<۰٫۰۰۱). اضطراب، افسردگی و کیفیت زندگی کلی تفاوت معنی‌دار نداشت [۱]. در سال‌های ۷ تا ۱۲: پد ۱۸ تا ۲۴٪ (پروستاتکتومی)، ۹ تا ۱۱٪ (پایش) و ۳ تا ۸٪ (پرتودرمانی)؛ نعوظ کافی در سال ۷ ۱۸٪، ۳۰٪ و ۲۷٪ و همگرایی هر سه گروه به سطح پایین تا سال ۱۲؛ نشت مدفوع در سال ۱۲ ۱۲٪ در پرتودرمانی در برابر ۶٪ در دو گروه دیگر؛ شب‌ادراری (دو بار یا بیشتر) ۳۴٪ پس از پروستاتکتومی در برابر ۴۸٪ (پرتودرمانی) و ۴۷٪ (پایش) [۲].
EAU سلامت جنسی و باروری ۲۰۲۵. PDE5I خط اول (قوی)؛ تزریق داخل غار به‌عنوان خط اول جایگزین در بیماران آگاه یا خط دوم (قوی)؛ آلپروستادیل موضعی/داخل‌مجرایی (ضعیف)؛ وسیله مکشی برای درمان غیردارویی (ضعیف)؛ پروتز در شکست درمان‌ها یا به انتخاب بیمار (قوی)؛ CBT همراه شریک جنسی (قوی). پیش از درمان فعال درباره کاهش میل، تغییر ارگاسم، بی‌انزالی، بیماری شبه‌پیرونی و تغییر اندازه آلت صحبت شود (قوی). داده‌ها برای هیچ برنامه بازتوانی آلت کافی نیست (ضعیف)؛ درمان نعوظ در اولین فرصت پس از پروستاتکتومی شروع شود (ضعیف) [۷]. در مرور کاکرین (۸ کارآزمایی، ۱۶۹۹ نفر)، PDE5I برنامه‌ریزی‌شده در برابر دارونما در توان جنسی کوتاه‌مدت RR ۱٫۱۳ (۹۵٪ CI: ۰٫۹۱ تا ۱٫۴۱) و روزانه در برابر در صورت نیاز در کوتاه‌مدت RR ۰٫۹۷ (۰٫۶۲ تا ۱٫۵۳) و بلندمدت RR ۱٫۰۰ (۰٫۶۰ تا ۱٫۶۷) داشت؛ همه با شواهد بسیار کم‌کیفیت [۸].
AUA/SUFU ۲۰۱۹. PFME می‌تواند بهبود کنترل ادرار را تسریع کند؛ در بی‌اختیاری پایدار یک سال پس از جراحی، یا شدید در ۶ ماه، درمان جراحی (مانند اسفنکتر مصنوعی ادرار) قابل انتخاب است [۹].
سیلدنافیل (برچسب FDA). ۵۰ میلی‌گرم در صورت نیاز حدود ۱ ساعت پیش از فعالیت جنسی (۳۰ دقیقه تا ۴ ساعت)، قابل افزایش تا ۱۰۰ یا کاهش به ۲۵ میلی‌گرم، حداکثر یک بار در روز. منع مصرف با نیترات‌ها و محرک‌های گوانیلات سیکلاز مانند ریوسیگوات؛ در مصرف آلفابلاکر، پس از پایدار شدن بیمار با ۲۵ میلی‌گرم شروع شود. نعوظ بیش از ۴ ساعت: مراجعه فوری؛ کاهش ناگهانی بینایی: قطع دارو (NAION) [۱۱].
انواع سرطان مرتبط
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/prostate-cancer-sex-life/