خلاصه نکات کلیدی
- آبیراترون (Abiraterone، با نام تجاری زایتیگا) یک داروی خوراکی است که با مهار آنزیم CYP17 ساخت هورمون‌های مردانه را در بیضه، غدد فوق کلیوی و خود تومور کاهش می‌دهد [۱].
- آبیراترون همیشه همراه با پردنیزون مصرف می‌شود و در آمریکا برای سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته و متاستاتیک پرخطر حساس به اخته تأیید شده است [۱].
- قرص‌ها باید با معده خالی خورده شوند: ۲ ساعت قبل و ۱ ساعت بعد از مصرف چیزی نخورید؛ غذا جذب دارو را چند برابر می‌کند [۱].
- در کارآزمایی‌های COU-AA-301، COU-AA-302 و LATITUDE، آبیراترون همراه با پردنیزون بقای کلی را در مقایسه با دارونما افزایش داد [۱، ۲، ۳، ۴].
- مهم‌ترین عوارض جدی شامل فشار خون بالا، کاهش پتاسیم، احتباس مایعات، نارسایی غدد فوق کلیوی و آسیب کبدی است؛ آزمایش کبد و پتاسیم به‌طور منظم لازم است [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
درمان‌های کاهش‌دهنده تستوسترون (آمپول‌های آنالوگ GnRH یا برداشتن بیضه‌ها) تولید آندروژن در بیضه را کم می‌کنند، اما بر آندروژن‌هایی که در غدد فوق کلیوی یا خود تومور ساخته می‌شوند اثری ندارند [۱]. آبیراترون استات (Abiraterone acetate) در بدن به آبیراترون تبدیل می‌شود و آنزیم CYP17 (۱۷α-هیدروکسیلاز/C17,۲۰-لیاز) را مهار می‌کند؛ آنزیمی که برای ساخت آندروژن در بیضه، غدد فوق کلیوی و بافت تومور پروستات لازم است [۱].
مهار CYP17 می‌تواند تولید هورمون‌های مینرالوکورتیکوئید را افزایش دهد و موجب فشار خون بالا، کاهش پتاسیم و احتباس مایعات شود؛ به همین دلیل آبیراترون همراه با دوز پایین پردنیزون تجویز می‌شود [۱]. این دارو نخستین بار در سال ۲۰۱۱ در آمریکا تأیید شد [۱].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
| سرطان | موقعیت درمانی | شواهد کلیدی |
|---|---|---|
| سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته (mCRPC) | پس از شیمی‌درمانی با دوستاکسل؛ همراه با پردنیزون (کاربرد تأییدشده FDA) | COU-AA-301 [۲]: میانه بقای کلی ۱۴٫۸ در برابر ۱۰٫۹ ماه با دارونما؛ HR برابر ۰٫۶۴۶ [۱] |
| سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته (mCRPC) | پیش از شیمی‌درمانی؛ همراه با پردنیزون (کاربرد تأییدشده FDA) | COU-AA-302 [۳]: کاهش خطر پیشرفت رادیوگرافیک (HR برابر ۰٫۴۲۵)؛ در تحلیل نهایی میانه بقای کلی ۳۴٫۷ در برابر ۳۰٫۳ ماه (HR برابر ۰٫۸۱) [۱] |
| سرطان پروستات متاستاتیک پرخطر حساس به اخته (mCSPC) | تشخیص تازه، همراه با درمان کاهش تستوسترون و پردنیزون (کاربرد تأییدشده FDA) | LATITUDE [۴]: کاهش خطر مرگ (HR برابر ۰٫۶۲)؛ در تحلیل به‌روزشده میانه بقای کلی ۵۳٫۳ در برابر ۳۶٫۵ ماه (HR برابر ۰٫۶۶) [۱] |
| سرطان پروستات پیشرفته موضعی یا متاستاتیک که درمان هورمونی بلندمدت را شروع می‌کند | افزودن آبیراترون و پردنیزولون به درمان کاهش تستوسترون | STAMPEDE: کاهش خطر مرگ (HR برابر ۰٫۶۳)؛ HR برابر ۰٫۶۱ در بیماری متاستاتیک و ۰٫۷۵ در بیماری غیرمتاستاتیک [۵]. کاربرد در بیماری غیرمتاستاتیک جزو اندیکاسیون‌های برچسب FDA نیست [۱] |
| سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اخته از ابتدا (de novo) | افزودن به درمان کاهش تستوسترون + دوستاکسل (درمان سه‌گانه) | PEACE-1: در بیماران دریافت‌کننده دوستاکسل، کاهش خطر پیشرفت رادیوگرافیک (HR برابر ۰٫۵۰) و مرگ (HR برابر ۰٫۷۵) [۶] |
اعداد COU-AA-301، COU-AA-302 و LATITUDE از برچسب FDA (شامل تحلیل‌های به‌روزشده) گرفته شده است. HR: نسبت خطر؛ عدد کمتر از ۱ یعنی کاهش خطر رویداد با آبیراترون.
نحوه مصرف و دوز
- آبیراترون یک بار در روز به‌صورت یک دوز واحد مصرف می‌شود، همراه با قرص پردنیزون (یک یا دو بار در روز طبق دستور پزشک) [۱].
- قرص‌ها را با معده خالی بخورید: از ۲ ساعت قبل تا ۱ ساعت بعد از مصرف، غذا نخورید [۱]. مصرف با غذا مقدار داروی جذب‌شده را بسیار زیاد و غیرقابل پیش‌بینی می‌کند و می‌تواند عوارض را بیشتر کند؛ در افراد سالم، مصرف یک دوز همراه وعده پرچرب، مواجهه کلی با دارو (AUC) را حدود ۱۰ برابر افزایش داد [۱].
- قرص‌ها را درسته با آب ببلعید و خرد یا جویده نکنید [۱].
- آمپول‌های کاهش‌دهنده تستوسترون را نیز باید ادامه دهید [۱].
- دوز فراموش‌شده: اگر یک دوز آبیراترون یا پردنیزون را فراموش کردید، روز بعد دوز معمول را بخورید؛ اگر بیش از یک دوز روزانه جا افتاد، با پزشک تماس بگیرید [۱].
- آبیراترون یا پردنیزون را هرگز بدون مشورت با پزشک قطع نکنید؛ قطع ناگهانی پردنیزون می‌تواند موجب نارسایی غدد فوق کلیوی شود [۱].
- درمان کاهش تستوسترون: در هر دو رژیم، آنالوگ GnRH همزمان ادامه یابد، یا ارکیکتومی دوطرفه انجام شده باشد [۱].
- پیش از شروع: فشار خون کنترل و هیپوکالمی اصلاح شود؛ ALT، AST و بیلی‌روبین پایه [۱].
- پایش: ALT، AST و بیلی‌روبین هر ۲ هفته در ۳ ماه اول و سپس ماهانه؛ فشار خون، پتاسیم و احتباس مایع دست‌کم ماهانه؛ قند خون در بیماران دیابتی (به‌ویژه با پیوگلیتازون یا رپاگلینید) [۱].
- سمیت کبدی: ALT/AST بیش از ۵ برابر حد بالا یا بیلی‌روبین بیش از ۳ برابر: توقف؛ پس از بازگشت به پایه یا AST/ALT ≤۲٫۵ برابر و بیلی‌روبین ≤۱٫۵ برابر، ادامه با ۷۵۰ میلی‌گرم روزانه؛ در تکرار، ۵۰۰ میلی‌گرم روزانه؛ در تکرار با ۵۰۰ میلی‌گرم، قطع. پس از شروع مجدد، آزمون کبد دست‌کم هر ۲ هفته به مدت ۳ ماه و سپس ماهانه. ALT بیش از ۳ برابر همراه بیلی‌روبین بیش از ۲ برابر (بدون انسداد صفراوی یا علت دیگر): قطع دائم [۱].
- نارسایی کبد پایه: Child-Pugh B: ۲۵۰ میلی‌گرم یک بار در روز، با پایش آزمون کبد هفتگی در ماه اول، هر ۲ هفته در ۲ ماه بعد و سپس ماهانه؛ اگر ALT/AST بیش از ۵ برابر یا بیلی‌روبین بیش از ۳ برابر شد، قطع دائم. Child-Pugh C: مصرف نشود [۱].
- نارسایی کلیه: نیازی به تعدیل دوز نیست [۱].
- القاکننده‌های قوی CYP3A4: پرهیز شود؛ اگر اجتناب‌ناپذیر است، فقط در دوره مصرف همزمان دفعات مصرف به دو بار در روز افزایش یابد (مثلاً ۱۰۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز) [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد (برچسب FDA)
آبیراترون + پردنیزون (mCRPC)
سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به کاستراسیونطول هر دوره: روزانه و پیوسته
سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به کاستراسیون
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آبیراترون استات | ۱۰۰۰ میلی‌گرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا | هر روز |
| پردنیزون | ۵ میلی‌گرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز |
دوز طبق برچسب FDA [۱].
آبیراترون + پردنیزون (mCSPC پرخطر)
سرطان پروستات متاستاتیک حساس به کاستراسیون پرخطرطول هر دوره: روزانه و پیوسته
سرطان پروستات متاستاتیک حساس به کاستراسیون پرخطر
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آبیراترون استات | ۱۰۰۰ میلی‌گرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا | هر روز |
| پردنیزون | ۵ میلی‌گرم یک بار در روز | خوراکی | هر روز |
دوز طبق برچسب FDA [۱].
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
عوارض جانبی
در داده‌های تجمیعی کارآزمایی‌های کنترل‌شده با دارونما، شایع‌ترین عوارض (≥ ۱۰٪) خستگی، درد مفاصل، فشار خون بالا، تهوع، ورم، کاهش پتاسیم، گرگرفتگی، اسهال، استفراغ، عفونت دستگاه تنفسی فوقانی، سرفه و سردرد بودند؛ شایع‌ترین ناهنجاری‌های آزمایشگاهی (بیش از ۲۰٪) کم‌خونی، افزایش آلکالن فسفاتاز، افزایش تری‌گلیسرید و کلسترول، کاهش لنفوسیت، افزایش قند خون و کاهش پتاسیم بودند [۱]. جدول زیر فراوانی برخی عوارض را در کارآزمایی COU-AA-302 نشان می‌دهد [۱].
| عارضه | آبیراترون + پردنیزون (۵۴۲ نفر) | دارونما + پردنیزون (۵۴۰ نفر) |
|---|---|---|
| خستگی | ۳۹٪ | ۳۴٪ |
| تورم یا ناراحتی مفاصل | ۳۰٪ | ۲۵٪ |
| ورم | ۲۵٪ | ۲۱٪ |
| یبوست | ۲۳٪ | ۱۹٪ |
| گرگرفتگی | ۲۲٪ | ۱۸٪ |
| فشار خون بالا | ۲۲٪ | ۱۳٪ |
| اسهال | ۲۲٪ | ۱۸٪ |
| سرفه | ۱۷٪ | ۱۴٪ |
| بی‌خوابی | ۱۴٪ | ۱۱٪ |
| کبودی | ۱۳٪ | ۹٫۱٪ |
| عفونت تنفسی فوقانی | ۱۳٪ | ۸٫۰٪ |
| سوءهاضمه | ۱۱٪ | ۵٫۰٪ |
در کارآزمایی LATITUDE (پردنیزون یک بار در روز) فشار خون بالا در ۳۷٪ (درجه ۳-۴ در ۲۰٪) و کاهش پتاسیم در ۲۰٪ (درجه ۳-۴ در ۱۰٪) بیماران گروه آبیراترون گزارش شد [۱].
عوارض جدی
آبیراترون هشدار جعبه‌ای ندارد، اما برچسب FDA این هشدارها را ذکر می‌کند [۱]:
- افزایش مینرالوکورتیکوئید (فشار خون بالا، کاهش پتاسیم، احتباس مایع): در داده‌های تجمیعی، کاهش پتاسیم درجه ۳-۴ در ۴٪ بیماران گروه آبیراترون در برابر ۲٪ دارونما رخ داد [۱]. در بیمارانی که دچار کاهش پتاسیم شدند، طولانی شدن QT و آریتمی تورسادو پوینت پس از ورود به بازار گزارش شده است [۱]. نارسایی قلبی در ۲٫۶٪ در برابر ۰٫۹٪ دیده شد [۱].
- نارسایی غدد فوق کلیوی: در ۰٫۳٪ بیماران، به‌ویژه پس از قطع یا کاهش پردنیزون، عفونت یا استرس؛ ممکن است پیش و پس از موقعیت‌های پراسترس به دوز بیشتر کورتیکواستروئید نیاز باشد [۱].
- آسیب کبدی: افزایش درجه ۳-۴ آنزیم‌های کبدی (حداقل ۵ برابر حد طبیعی) در ۶٪ بیماران، معمولاً در ۳ ماه اول؛ موارد هپاتیت برق‌آسا، نارسایی حاد کبد و مرگ پس از ورود به بازار گزارش شده است [۱].
- ترکیب با رادیوم-۲۲۳: در کارآزمایی ERA-223، شکستگی (۲۸٫۶٪ در برابر ۱۱٫۴٪) و مرگ (۳۸٫۵٪ در برابر ۳۵٫۵٪) با این ترکیب بیشتر بود؛ مصرف همزمان توصیه نمی‌شود [۱].
- افت قند خون شدید در بیماران دیابتی که پیوگلیتازون یا ری‌پاگلینید مصرف می‌کنند [۱].
- پنومونیت غیرعفونی، آسیب عضلانی (از جمله رابدومیولیز) و واکنش‌های آنافیلاکتیک نیز پس از ورود به بازار گزارش شده‌اند [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در این موارد بدون تأخیر با پزشک تماس بگیرید [۱]:
- سرگیجه، احساس غش، ضربان قلب تند یا نامنظم
- سردرد، گیجی، ضعف عضلانی یا درد پا (احتمال کاهش پتاسیم یا فشار خون بالا)
- تورم پاها یا مچ پا، یا تنگی نفس
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، تهوع یا استفراغ شدید (احتمال آسیب کبدی)
- ضعف شدید، تهوع و استفراغ یا افت فشار هنگام عفونت، استرس یا قطع پردنیزون (احتمال نارسایی غدد فوق کلیوی)
- در بیماران دیابتی: لرزش، تعریق، گرسنگی شدید یا گیجی (افت قند خون)
- دشواری تنفس یا بلع، تورم صورت، لب یا گلو، یا کهیر
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- تداخل‌های دارویی: القاکننده‌های قوی CYP3A4 (مانند فنی‌توئین، کاربامازپین، ریفامپین، ریفابوتین، ریفاپنتین و فنوباربیتال) سطح آبیراترون را کم می‌کنند؛ ریفامپین مواجهه با دارو را ۵۵٪ کاهش داد [۱]. آبیراترون مهارکننده CYP2D6 و CYP2C8 است: سطح دکسترومتورفان را حدود ۲٫۹ برابر و پیوگلیتازون را ۴۶٪ افزایش داد؛ از مصرف همزمان با سوبستراهای CYP2D6 با پنجره درمانی باریک (مانند تیوریدازین) پرهیز شود [۱]. همه داروهای خود را به پزشک اطلاع دهید.
- بارداری: مردانی که شریک جنسی آن‌ها امکان بارداری دارد باید در طول درمان و تا ۳ هفته پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند [۱]. زنان باردار یا کسانی که ممکن است باردار باشند نباید قرص‌های شکسته یا آسیب‌دیده (و قرص‌های ۲۵۰ میلی‌گرمی بدون روکش) را بدون دستکش لمس کنند [۱]. دارو ممکن است باروری مردان را کاهش دهد [۱].
- دیابت: بیماران دیابتی باید قند خون خود را در طول درمان و پس از قطع آن پایش کنند [۱].
- آزمایش‌های منظم: آزمایش کبد، پتاسیم و اندازه‌گیری فشار خون طبق برنامه پزشک ضروری است [۱].
پرسش‌های متداول
چرا باید آبیراترون را با معده خالی بخورم؟
غذا جذب آبیراترون را به‌شدت و به‌طور غیرقابل پیش‌بینی افزایش می‌دهد و ممکن است عوارض را بیشتر کند. به همین دلیل از ۲ ساعت قبل تا ۱ ساعت بعد از مصرف چیزی نخورید [۱].
چرا پردنیزون هم تجویز شده است؟
پردنیزون بخشی از درمان است و به کنترل عوارض ناشی از افزایش مینرالوکورتیکوئید (فشار خون بالا، کاهش پتاسیم و احتباس مایع) کمک می‌کند. آن را هرگز خودسرانه قطع نکنید [۱].
چه آزمایش‌هایی در طول درمان لازم است؟
آزمایش‌های کبد پیش از شروع، هر دو هفته در سه ماه اول و سپس ماهانه انجام می‌شود؛ فشار خون و پتاسیم نیز دست‌کم ماهانه بررسی می‌شوند [۱].
اگر یک روز دارو را فراموش کنم چه کنم؟
دوز را جبران نکنید؛ روز بعد دوز معمول را بخورید. اگر بیش از یک روز فراموش شد، با پزشک تماس بگیرید [۱].
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۲ موردافزودن آبیراترون و پردنیزون به درمان محرومیت از آندروژن و دوستاکسل در سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اخته‌سازی de novo (PEACE-1): یک مطالعه فاز ۳ چندمرکزی، باز و تصادفی با طراحی فاکتوریل ۲×۲
سرطان پروستات پیشرفته و متاستاتیک: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۶ منبعنمایش همه منابع، ۵ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲Abiraterone and Increased Survival in Metastatic Prostate Cancer
- ۳Abiraterone in Metastatic Prostate Cancer without Previous Chemotherapy
- ۴Abiraterone plus Prednisone in Metastatic, Castration-Sensitive Prostate Cancer
- ۵Abiraterone for Prostate Cancer Not Previously Treated with Hormone Therapy
- ۶Abiraterone plus prednisone added to androgen deprivation therapy and docetaxel in de novo metastatic castration-sensitive prostate cancer (PEACE-1): a multicentre, open-label, randomised, phase 3 study with a 2 × 2 factorial design
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.