شواهد قوی نشان می‌دهد گوشت فرآوری‌شده (سوسیس، کالباس و ژامبون)، نوشیدنی الکلی و اضافه‌وزن خطر سرطان روده بزرگ را بالا می‌برند. غذاهای نمک‌سود با سرطان معده، غلات و حبوبات کپک‌زده با سرطان کبد، و نوشیدنی خیلی داغ با سرطان مری همراه‌اند [۱، ۲، ۳]. در مقابل، غلات کامل، غذاهای پرفیبر و لبنیات احتمالاً خطر سرطان روده بزرگ را کم می‌کنند. بهترین شواهد برای کم کردن خطر، مربوط به یک غذای خاص نیست، بلکه به رژیمی پر از غلات کامل، حبوبات، میوه و سبزی است [۱، ۴، ۵].
نکات کلیدی
- سوسیس، کالباس و دیگر گوشت‌های فرآوری‌شده «سرطان‌زا برای انسان» شناخته شده‌اند و خطر سرطان روده بزرگ را بیشتر می‌کنند؛ گوشت قرمز «احتمالاً سرطان‌زا»ست [۱، ۲].
- الکل و اضافه‌وزن هم با شواهد قوی خطر سرطان روده بزرگ را بالا می‌برند [۱].
- غذاهای نمک‌سود با سرطان معده، غلات و حبوبات کپک‌زده با سرطان کبد و نوشیدنی خیلی داغ با سرطان مری همراه‌اند [۱، ۳].
- غلات کامل، فیبر و لبنیات احتمالاً خطر سرطان روده بزرگ را کم می‌کنند [۱، ۶].
- سویا: در مطالعه‌های بزرگ، خوردن غذاهای سویا بعد از سرطان سینه با برگشت کمتر بیماری همراه بود، نه بیشتر [۷، ۸].
- مکمل جای غذا را نمی‌گیرد؛ برای پیشگیری از سرطان، مکمل توصیه نمی‌شود و نیاز بدن باید از غذا تأمین شود [۱].
غذاهای سرطان‌زا کدام‌اند؟
صندوق جهانی پژوهش سرطان و مؤسسه آمریکایی پژوهش سرطان در گزارشی بزرگ، همه مطالعه‌ها درباره غذا و سرطان را بررسی کرده‌اند. آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان (وابسته به سازمان جهانی بهداشت) هم برخی غذاها و نوشیدنی‌ها را جداگانه ارزیابی کرده است. جدول زیر آنچه را که شواهد قوی‌تری دارد خلاصه می‌کند [۱، ۲، ۳].
| غذا یا نوشیدنی | با کدام سرطان؟ | شواهد چقدر قوی است؟ |
|---|---|---|
| گوشت فرآوری‌شده (سوسیس، کالباس، ژامبون، گوشت دودی و کنسرو گوشت) | روده بزرگ [۱، ۲] | قوی؛ «سرطان‌زا برای انسان» [۱، ۲] |
| گوشت قرمز (گاو، گوساله، گوسفند و بز) | روده بزرگ [۱، ۲] | احتمالی؛ «احتمالاً سرطان‌زا» [۱، ۲] |
| نوشیدنی الکلی | روده بزرگ و چند سرطان دیگر [۱] | قوی [۱] |
| غذاهای نمک‌سود (سبزی و ماهی شور و دیگر غذاهایی که با نمک نگه داشته می‌شوند) | معده [۱] | قوی [۱] |
| غلات و حبوبات کپک‌زده (آلوده به سمی به نام آفلاتوکسین) | کبد [۱] | قوی [۱] |
| نوشیدنی خیلی داغ (بالای ۶۵ درجه)، مثل چای خیلی داغ | مری [۱، ۳] | «احتمالاً سرطان‌زا» [۳] |
| آب آشامیدنی آلوده به آرسنیک | چند نوع سرطان [۱] | قوی [۱] |
اضافه‌وزن هم، که نتیجه مجموع غذا و کم‌تحرکی است، با شواهد قوی خطر سرطان روده بزرگ را بالا می‌برد [۱]. داشتن یکی از این عوامل به این معنا نیست که حتماً سرطان می‌گیرید؛ برای نمونه، خطر گوشت فرآوری‌شده با مقدار مصرف بیشتر می‌شود [۲].
چقدر؟ برای نمونه، هر ۵۰ گرم گوشت فرآوری‌شده در روز خطر سرطان روده بزرگ را تقریباً یک‌پنجم بیشتر می‌کند [۲]. لازم نیست گوشت را کنار بگذارید؛ گوشت قرمز را به حدود ۳ وعده در هفته محدود کنید و گوشت فرآوری‌شده را خیلی کم بخورید یا نخورید [۱]. بیشتر بخوانید: آیا گوشت قرمز و سوسیس و کالباس باعث سرطان می‌شوند؟، آیا الکل باعث سرطان می‌شود؟ و آیا چاقی باعث سرطان می‌شود؟
غذای شور، کپک‌زده و چای داغ
نمک و غذاهای نمک‌سود: شواهد قوی، بیشتر از آسیا، نشان می‌دهد غذاهایی که با نمک نگه داشته می‌شوند، مثل سبزی و ماهی شور، علت سرطان معده‌اند [۱]. ترشی و شوری خیلی شور و ماهی شور را کم کنید. آزمایش و درمان میکروب معده (هلیکوباکتر) هم در پیشگیری از سرطان معده مهم است: آیا باید آزمایش هلیکوباکتر بدهم؟
غذای کپک‌زده: غلات و حبوبات کپک‌زده ممکن است آفلاتوکسین داشته باشند که علت سرطان کبد است؛ غلات و حبوبات کپک‌زده را نخورید [۱].
چای و نوشیدنی خیلی داغ: نوشیدن چای یا هر نوشیدنی بالای ۶۵ درجه «احتمالاً سرطان‌زا» شناخته شده است. مطالعه‌هایی در ایران، چین، ترکیه و آمریکای جنوبی نشان دادند هرچه نوشیدنی داغ‌تر نوشیده شود، خطر سرطان مری بیشتر است؛ به گفته آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان، به نظر می‌رسد دمای نوشیدنی مسئول است، نه خود نوشیدنی [۳]. بگذارید چای کمی خنک شود و بعد بنوشید. بیشتر بخوانید: آیا قهوه یا چای باعث سرطان می‌شود؟
ضدسرطان‌ترین غذاها و میوه‌ها کدام‌اند؟
بیشترین شواهد مربوط به یک غذای خاص نیست، بلکه به مجموع یک رژیم پر از گیاهان است [۱]:
- فیبر و غلات کامل: در مرور بزرگی از مطالعه‌ها، کسانی که بیشترین فیبر را می‌خوردند کمتر به سرطان روده بزرگ مبتلا شدند. فایده با خوردن ۲۵ تا ۲۹ گرم فیبر در روز به‌خوبی دیده شد و ممکن است مقدار بیشتر، فایده بیشتری هم داشته باشد. نتیجه برای غلات کامل هم مشابه بود [۴]. نان سبوس‌دار، جو، برنج قهوه‌ای، عدس، لوبیا و نخود منابع خوب فیبرند.
- میوه و سبزی: هرچه میوه و سبزی بیشتر، تا حدود ۶۰۰ گرم در روز، خطر کلی سرطان کمی کمتر بود. سبزی‌های سبز و زرد و خانواده کلم (مثل کلم، گل‌کلم و کلم بروکلی) با خطر کمتر سرطان همراه بودند [۵].
- توصیه: دست‌کم ۵ واحد (۴۰۰ گرم) میوه و سبزی متنوع و دست‌کم ۳۰ گرم فیبر در روز از غذا [۱].
بسیاری از غذاها و میوه‌هایی که «ضدسرطان» نامیده می‌شوند ممکن است فایده‌هایی داشته باشند، ولی شواهد درباره اثر هر کدام به‌تنهایی کمتر از شواهد مربوط به کل رژیم غذایی است؛ می‌توانید آن‌ها را بخشی از یک رژیم متنوع بخورید [۱]. تاکنون مطالعه‌ای نشان نداده که غذای خاصی بتواند سرطان را درمان کند یا جلوی برگشت آن را بگیرد؛ برای همین هیچ غذایی جای درمان را نمی‌گیرد [۱۲].
شیر و لبنیات سرطان‌زا هستند؟
برای سرطان روده بزرگ، شواهد خلاف این را نشان می‌دهد: لبنیات احتمالاً خطر آن را کم می‌کنند [۱]. در یک مرور بزرگ، هر ۲۰۰ گرم شیر در روز (حدود یک لیوان) با خطر کمتر سرطان روده بزرگ همراه بود؛ این ارتباط برای پنیر دیده نشد [۶]. درباره سرطان پروستات، شواهد محدودی هست که لبنیات ممکن است خطر را بیشتر کنند؛ این شواهد برای توصیه کافی نیست [۱].
بیماران سرطانی: در دوران درمان، شیر، ماست و پنیر پاستوریزه از راه‌های خوب برای رساندن پروتئین به بدن‌اند [۱۲]. بیشتر بخوانید: قبل و بعد از شیمی‌درمانی چه بخوریم؟
سویا و سرطان سینه: سویا بخورم یا نه؟
سویا ماده‌ای گیاهی شبیه استروژن (ایزوفلاوون) دارد؛ برای همین برخی نگران بوده‌اند که برای مبتلایان به سرطان سینه، به‌ویژه همراه داروی تاموکسیفن، ضرر داشته باشد [۷]. مطالعه‌ها چنین ضرری نشان نداده‌اند:
- بعد از سرطان سینه: در مطالعه‌ای روی بیش از ۵۰۰۰ زن در چین، زنانی که بیشترین سویا را می‌خوردند کمتر دچار برگشت بیماری شدند و کمتر فوت کردند. این ارتباط در زنانی که تاموکسیفن می‌خوردند و نمی‌خوردند، و در هر دو نوع سرطان سینه (حساس و غیرحساس به استروژن) دیده شد [۷]. در مطالعه بزرگ‌تری با زنان آمریکایی و چینی هم، خوردن غذاهای سویا با برگشت کمتر سرطان همراه بود [۸].
- خطر ابتلا: در کشورهای آسیایی که سویا زیاد مصرف می‌شود، زنانی که سویای بیشتری می‌خوردند کمتر به سرطان سینه مبتلا شدند؛ در کشورهای غربی که سویای کمتری خورده می‌شود، ارتباطی دیده نشد [۹].
این مطالعه‌ها درباره غذاهای سویا بوده‌اند، نه قرص یا مکمل سویا [۷، ۸].
فست فود و غذاهای فراصنعتی سرطان‌زا هستند؟
غذاهای فراصنعتی خوراکی‌هایی‌اند که در کارخانه و با افزودنی‌های زیاد ساخته می‌شوند، مثل نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین، تنقلات بسته‌بندی، نان و کیک صنعتی، سوسیس و ناگت و غذاهای آماده [۱۰]. در یک مطالعه بزرگ در فرانسه روی بیش از ۱۰۰ هزار نفر، هرچه سهم این غذاها در رژیم بیشتر بود، سرطان در کل و همچنین سرطان سینه کمی بیشتر دیده شد [۱۰]. این نوع مطالعه علت را ثابت نمی‌کند و پژوهشگران گفته‌اند مطالعه‌های بیشتری لازم است [۱۰].
صندوق جهانی پژوهش سرطان توصیه می‌کند فست فود و غذاهای فرآوری‌شده پرچرب، پرنشاسته یا پرشکر و نوشیدنی‌های شیرین را محدود کنید [۱]. درباره قند و شیرین‌کننده‌ها ببینید آیا قند و شکر باعث رشد سرطان می‌شود؟ و آیا آسپارتام و شیرین‌کننده‌های مصنوعی سرطان‌زا هستند؟
مکمل ویتامین جای میوه و سبزی را می‌گیرد؟
نه. صندوق جهانی پژوهش سرطان توصیه می‌کند برای پیشگیری از سرطان مکمل نخورید و نیاز بدن را از غذا تأمین کنید [۱]. در یک مطالعه بزرگ روی مردان سیگاری، مصرف روزانه مکمل بتاکاروتن سرطان ریه را کم نکرد و حتی آن را کمی بیشتر کرد؛ در حالی که پیش از آن، رژیم پر از میوه و سبزی‌های سرشار از همین ماده با خطر کمتر سرطان ریه همراه دیده شده بود [۱۱]. مکملی که پزشک برای کمبود مشخصی تجویز کرده، موضوع دیگری است.
چه کنم؟ توصیه‌های غذایی برای کم کردن خطر سرطان
- ۱
رژیمی پر از گیاهان
غلات کامل، حبوبات، میوه و سبزی را پایه غذایتان کنید: دست‌کم ۵ واحد (۴۰۰ گرم) میوه و سبزی متنوع و ۳۰ گرم فیبر در روز [۱]. مثلاً نان سبوس‌دار، عدسی یا خوراک لوبیا، سبزی خوردن و سالاد.
- ۲
گوشت قرمز کمتر، گوشت فرآوری‌شده خیلی کم
گوشت قرمز حداکثر حدود ۳ وعده در هفته؛ سوسیس و کالباس خیلی کم یا هیچ [۱].
- ۳
فست فود و نوشیدنی شیرین را محدود کنید
غذاهای فرآوری‌شده پرچرب، پرنشاسته یا پرشکر و نوشیدنی‌های شیرین را کم کنید [۱].
- ۴
غذای نمک‌سود و کپک‌زده نه
غذاهای نمک‌سود را کم کنید و غلات و حبوبات کپک‌زده را نخورید [۱].
- ۵
چای را داغ‌داغ ننوشید
بگذارید چای و دیگر نوشیدنی‌ها کمی خنک شوند [۳].
- ۶
پرسش‌های متداول
سرطان‌زاترین غذا چیست؟
نمی‌توان یک غذا را «سرطان‌زاترین» دانست. قوی‌ترین شواهد درباره گوشت فرآوری‌شده و نوشیدنی الکلی (سرطان روده بزرگ)، غذای نمک‌سود (سرطان معده) و غلات و حبوبات کپک‌زده (سرطان کبد) است [۱، ۲]. برای گوشت، خطر با مقدار مصرف بیشتر می‌شود [۲].
مرغ و ماهی هم سرطان‌زا هستند؟
غذای سرخ‌کرده، کباب و گوشت سوخته سرطان‌زاست؟
پختن گوشت در دمای بالا یا روی شعله و سطح داغ، مثل کباب کردن و سرخ کردن، مواد سرطان‌زای بیشتری می‌سازد؛ ولی هنوز داده کافی نیست که بگوییم روش پخت گوشت خطر سرطان را تغییر می‌دهد [۲]. بیشتر بخوانید: روش پخت چه اثری دارد؟
آیا بیمار سرطانی می‌تواند شیر بخورد؟
آیا گیاه‌خوار شدن جلوی سرطان را می‌گیرد؟
بعد از سرطان چه رژیمی داشته باشم؟
صندوق جهانی پژوهش سرطان توصیه می‌کند بعد از گذشتن مرحله اصلی درمان، اگر می‌توانید و پزشک توصیه دیگری نکرده، همین توصیه‌ها را تا جای ممکن دنبال کنید [۱]. در دوران درمان نیازها فرق دارد؛ ببینید قبل و بعد از شیمی‌درمانی چه بخوریم؟ و در دوران شیمی‌درمانی چه چیزهایی نخوریم؟
صفحه‌های مرتبط
جزئیات شواهد (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
- WCRF/AICR ۲۰۱۸ (Clinton ۲۰۲۰): سرطان کولورکتال: convincing افزایش با گوشت فرآوری‌شده، نوشیدنی الکلی، چربی بدن و قد بزرگسالی؛ convincing کاهش با فعالیت بدنی؛ probable کاهش با غلات کامل، غذاهای حاوی فیبر، لبنیات و مکمل کلسیم؛ probable افزایش با گوشت قرمز؛ limited-suggestive کاهش با ماهی. شواهد قوی (strong evidence) برای غذاهای نمک‌سود و سرطان معده، آفلاتوکسین و سرطان کبد، آرسنیک آب آشامیدنی و چند سرطان، ماهی شور کانتونی و سرطان نازوفارنکس، و ماته داغ و SCC مری؛ لبنیات و پروستات limited-suggestive بدون توصیه. توصیه‌ها: فیبر دست‌کم ۳۰ گرم در روز، دست‌کم ۴۰۰ گرم میوه و سبزی غیرنشاسته‌ای، گوشت قرمز حداکثر حدود ۳ وعده در هفته، گوشت فرآوری‌شده خیلی کم یا هیچ، و نبود مکمل برای پیشگیری [۱].
- IARC: گوشت فرآوری‌شده گروه ۱ و گوشت قرمز گروه 2A (مونوگراف ۱۱۴)؛ هر ۵۰ گرم در روز گوشت فرآوری‌شده حدود ۱۸٪ افزایش خطر کولورکتال، و برای گوشت قرمز، اگر رابطه علّی باشد، ۱۷٪ به ازای هر ۱۰۰ گرم در روز [۲]. نوشیدنی بالای ۶۵ درجه گروه 2A (شواهد محدود در انسان؛ سرطان مری)؛ قهوه گروه ۳ (مونوگراف ۱۱۶) [۳].
- فیبر (Reynolds، Lancet ۲۰۱۹): ۱۸۵ مطالعه آینده‌نگر و ۵۸ کارآزمایی؛ بیشترین در برابر کمترین مصرف فیبر ۱۵ تا ۳۰٪ کاهش مرگ و بروز بیماری‌ها از جمله سرطان کولورکتال؛ بیشترین کاهش خطر در مجموع پیامدها در ۲۵ تا ۲۹ گرم در روز، و منحنی دوز-پاسخ فایده بیشتر با مصرف بالاتر را برای سرطان کولورکتال و سینه مطرح کرد؛ قطعیت شواهد برای فیبر متوسط [۴]. میوه و سبزی (Aune، IJE ۲۰۱۷): به ازای هر ۲۰۰ گرم در روز، RR سرطان کل ۰٫۹۷ (۰٫۹۵ تا ۰٫۹۹)؛ کاهش خطر تا ۶۰۰ گرم در روز [۵]. لبنیات (Aune، Ann Oncol ۲۰۱۲؛ ۱۹ کوهورت): RR کولورکتال ۰٫۸۳ (۰٫۷۸ تا ۰٫۸۸) به ازای ۴۰۰ گرم در روز لبنیات کل، ۰٫۹۱ (۰٫۸۵ تا ۰٫۹۴) به ازای ۲۰۰ گرم شیر و ۰٫۹۶ (۰٫۸۳ تا ۱٫۱۲) به ازای ۵۰ گرم پنیر؛ ارتباط محدود به کولون [۶].
- سویا: SBCSS (Shu، JAMA ۲۰۰۹؛ ۵۰۴۲ بازمانده، میانه پیگیری ۳٫۹ سال): بالاترین در برابر پایین‌ترین چارک پروتئین سویا HR مرگ ۰٫۷۱ (۰٫۵۴ تا ۰٫۹۲) و عود ۰٫۶۸ (۰٫۵۴ تا ۰٫۸۷)، مستقل از وضعیت ER و مصرف تاموکسیفن [۷]. ABCPP (Nechuta ۲۰۱۲؛ ۹۵۱۴ بیمار آمریکایی و چینی، میانگین پیگیری ۷٫۴ سال): ایزوفلاوون ۱۰ میلی‌گرم در روز یا بیشتر HR عود ۰٫۷۵ (۰٫۶۱ تا ۰٫۹۲)؛ مرگ ناشی از سرطان سینه ۰٫۸۳ (۰٫۶۴ تا ۱٫۰۷) [۸]. خطر ابتلا در جمعیت‌های آسیایی (Wu ۲۰۰۸): در برابر ۵ میلی‌گرم ایزوفلاوون در روز یا کمتر، OR ۰٫۸۸ (۰٫۷۸ تا ۰٫۹۸) با حدود ۱۰ میلی‌گرم و ۰٫۷۱ (۰٫۶۰ تا ۰٫۸۵) با ۲۰ میلی‌گرم یا بیشتر؛ بدون ارتباط در جمعیت‌های غربی [۹].
- غذای فراصنعتی (NutriNet-Santé، Fiolet، BMJ ۲۰۱۸؛ ۱۰۴٬۹۸۰ نفر): به ازای هر ۱۰٪ افزایش سهم در رژیم، HR سرطان کل ۱٫۱۲ (۱٫۰۶ تا ۱٫۱۸) و سرطان سینه ۱٫۱۱ (۱٫۰۲ تا ۱٫۲۲) [۱۰]. ATBC (۱۹۹۴): ۲۹٬۱۳۳ مرد سیگاری؛ بتاکاروتن ۲۰ میلی‌گرم در روز بروز سرطان ریه را ۱۸٪ (۳ تا ۳۶٪) و مرگ کل را ۸٪ (۱ تا ۱۶٪) بیشتر کرد [۱۱].
انواع سرطان مرتبط
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱The World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research Third Expert Report on Diet, Nutrition, Physical Activity, and Cancer: Impact and Future Directions
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/diet-and-cancer-risk/