کمبود ویتامین B12 یعنی بدن از این ویتامین کم دارد و ممکن است خستگی، کم‌خونی، گزگز و بی‌حسی دست و پا، مشکل تعادل، فراموشی یا درد زبان بدهد [۱]. درمانش ساده و مؤثر است: وقتی علت کمبود غذا یا دارو است، اغلب قرص کافی است؛ اما وقتی بدن نمی‌تواند B12 را جذب کند، مثل کم‌خونی وخیم یا پس از برداشتن کامل معده، آمپول لازم است و گاهی برای همیشه [۱]. اگر بی‌حسی، عدم تعادل یا مشکل راه رفتن دارید، درمان را عقب نیندازید تا آسیب عصب ماندگار نشود [۱، ۲].
نکات کلیدی
- کمبود ویتامین B12 هم روی خون اثر می‌گذارد (کم‌خونی) و هم روی عصب‌ها و مغز [۳]. این ویتامین بیشتر در غذاهای حیوانی مثل گوشت، ماهی، تخم‌مرغ و شیر هست [۱، ۳].
- بیشتر در این افراد دیده می‌شود: گیاه‌خواران و به‌ویژه وگان‌ها، سالمندان، کسانی که التهاب خودایمنی معده (کم‌خونی وخیم) دارند، پس از جراحی معده یا روده، و در مصرف طولانی متفورمین یا داروهای ضداسید معده [۱، ۳، ۷].
- کمبود B12 همیشه کم‌خونی نمی‌دهد؛ گاهی فقط با گزگز، بی‌حسی، عدم تعادل یا مشکل حافظه خودش را نشان می‌دهد [۱، ۲].
- آزمایش خون B12 معمولاً کافی است؛ اگر جواب «مرزی» باشد، پزشک ممکن است آزمایش دیگری به نام MMA بخواهد یا درمان را شروع کند [۱].
- درمان در بیشتر افراد مؤثر است. علائم ممکن است از ۲ هفته بعد بهتر شوند، ولی گاهی تا ۳ ماه یا بیشتر طول می‌کشد [۱].
- کمبود B12 سرطان نیست. اما اگر در لام خون (بررسی گلبول‌ها زیر میکروسکوپ) تغییر غیرعادی دیده شود، پزشک بیماری‌های مغز استخوان را هم بررسی می‌کند [۷].
کمبود ویتامین B12 چیست؟
ویتامین B12 (کوبالامین) از راه غذا به بدن می‌رسد و بیشتر در غذاهای حیوانی مثل گوشت، ماهی، تخم‌مرغ و شیر هست [۱، ۳]. کمبود آن هم می‌تواند خون را درگیر کند و هم عصب‌ها و مغز را [۳].
کمبود B12 دو علت اصلی دارد: یا غذا B12 کافی ندارد، یا بدن نمی‌تواند آن را درست جذب کند یا به کار ببرد [۱]. برای جذب B12، معده باید سالم باشد. در «گاستریت خودایمنی»، که به آن کم‌خونی وخیم یا پرنیشیوز هم می‌گویند، دستگاه ایمنی به دیواره معده آسیب می‌زند و جذب B12 مختل می‌شود [۱]. برداشتن معده یا انتهای روده باریک، بعضی جراحی‌های چاقی، بیماری سلیاک و بعضی داروها هم جذب را کم می‌کنند [۱].
کمبود خفیفی که فقط در آزمایش پیدا می‌شود شایع است؛ اما کمبود شدید با کم‌خونی و علائم عصبی کمتر دیده می‌شود [۳]. این کمبود در هر سنی ممکن است، ولی در سالمندان شایع‌تر است [۳]. کم‌خونی‌های دیگر را هم بشناسید: کم‌خونی فقر آهن و تالاسمی مینور.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
گیاه‌خواری و وگان
سالمندی
بیماری‌های معده و خودایمنی
گاستریت خودایمنی (کم‌خونی وخیم)، بیماری سلیاک و بیماری‌های خودایمنی دیگر مثل بیماری تیروئید یا دیابت نوع ۱؛ همچنین سابقه کمبود B12 یا بیماری خودایمنی در خانواده [۱].
جراحی معده یا روده و پرتودرمانی
برداشتن معده یا انتهای روده باریک، بسیاری از جراحی‌های چاقی (مثل بای‌پس یا اسلیو معده) و پرتودرمانی قبلی به شکم یا لگن [۱]. اگر تمام معده‌تان برداشته شده (مثلاً در درمان سرطان معده)، بدون جایگزینی B12 کمبود تقریباً حتمی است [۱].
بعضی داروها
گاز نیتروس اکسید
استفاده تفریحی از گاز نیتروس اکسید («گاز خنده») در کارکرد B12 در بدن اختلال ایجاد می‌کند و یکی از علت‌های کمبود است [۱].
علائم کمبود B12
علائم کمبود B12 از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند و بیشتر آن‌ها علت‌های دیگری هم دارند [۱]. علائم شایع این‌ها هستند:
- خستگی بی‌دلیل و نشانه‌های کم‌خونی مثل رنگ‌پریدگی، تنگی نفس، سرگیجه و تپش قلب [۱، ۹]
- گزگز، سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی دست و پا [۱]
- مشکل تعادل، زمین خوردن و تغییر در راه رفتن [۱]
- مشکل حافظه و تمرکز (گاهی به آن «مه مغزی» می‌گویند)؛ گاهی افسردگی، اضطراب یا تغییرهای شدیدتر روانی [۱]
- التهاب و درد زبان [۱]
- تاری دید یا از دست رفتن بخشی از میدان دید [۱]
کمبود B12 همیشه کم‌خونی یا درشت شدن گلبول‌های قرمز نمی‌دهد؛ پس طبیعی بودن هموگلوبین یا MCV در آزمایش CBC کمبود را رد نمی‌کند [۱]. علائم عصبی ممکن است بدون هیچ تغییری در شمارش خون پیدا شوند [۲]. بیشتر بخوانید: تفسیر آزمایش CBC.
چرا علائم عصبی را باید زود درمان کرد؟ درمان زودهنگام برای جلوگیری از آسیب ماندگار عصب‌ها ضروری است [۲]. اگر پزشک به کمبود B12 همراه با کم‌خونی و علائم عصبی شک کند، درمان را برای رسیدن جواب آزمایش‌ها عقب نمی‌اندازد؛ فقط پیش از شروع درمان، نمونه خون را می‌گیرد [۱].
کدام آزمایش‌ها؟
آزمایش B12 خون. اولین آزمایش، اندازه‌گیری B12 در خون است؛ یا B12 «تام» که معمول‌تر است، یا B12 «فعال» [۱]. پزشک این آزمایش را به‌ویژه وقتی می‌خواهد که دست‌کم یک علامت و یک عامل خطر داشته باشید [۱].
جواب B12 تام را معمولاً این‌طور می‌خوانند [۱]:
- کمتر از ۱۸۰: کمبود B12 قطعی است.
- ۱۸۰ تا ۳۵۰: «مرزی»؛ ممکن است کمبود داشته باشید.
- بیشتر از ۳۵۰: کمبود بعید است.
این عددها به نانوگرم در لیتر است؛ بعضی آزمایشگاه‌ها همین عدد را با واحد پیکوگرم در میلی‌لیتر می‌نویسند که با آن برابر است. اگر آزمایشگاه شما مرزهای دیگری دارد، پزشک همان‌ها را به کار می‌برد [۱].
اگر جواب مرزی بود. اگر علامت دارید، پزشک ممکن است آزمایش دیگری به نام MMA (متیل‌مالونیک اسید) بخواهد؛ این ماده در کمبود B12 بالا می‌رود [۱، ۳]. در بارداری و شیردهی، وقتی به گاستریت خودایمنی شک است، پس از جراحی معده، یا اگر علائمی دارید که ممکن است زود بدتر شوند، پزشک ممکن است درمان را بدون منتظر ماندن برای جواب آزمایش دوم شروع کند [۱]. اگر علامتی ندارید، معمولاً کافی است اگر علامتی پیدا شد دوباره مراجعه کنید [۱].
پیدا کردن علت. اگر پزشک به گاستریت خودایمنی شک کند، آزمایش «آنتی‌بادی ضد فاکتور داخلی» را می‌خواهد. مثبت بودن آن علت را نشان می‌دهد، ولی منفی بودنش آن را رد نمی‌کند [۱، ۲]. اگر علت پیدا نشود، آزمایش سلیاک هم انجام می‌شود [۱].
پیش از آزمایش به پزشک بگویید اگر قرص، آمپول یا چسب B12 مصرف می‌کنید یا قرص ضدبارداری ترکیبی می‌خورید. مکمل‌ها عدد B12 را بالا می‌برند بی‌آنکه لزوماً کمبود را کامل درمان کرده باشند، و قرص ضدبارداری عدد B12 را پایین می‌آورد بی‌آنکه حتماً کمبود باشد [۱].
اگر در لام خون (بررسی گلبول‌ها زیر میکروسکوپ) تغییر غیرعادی دیده شود، پزشک بیماری‌های مغز استخوان را هم در نظر می‌گیرد و شما را به متخصص خون ارجاع می‌دهد [۷]. این ارجاع به معنی سرطان نیست؛ فقط بررسی کامل‌تری لازم است. بیشتر بخوانید: سرطان‌های خون.
ویژه پزشکان
| نتیجه | B12 تام (کوبالامین سرم) | B12 فعال (هولوترانس‌کوبالامین سرم) |
|---|---|---|
| کمبود تأییدشده | کمتر از ۱۸۰ نانوگرم/لیتر (۱۳۳ پیکومول/لیتر) [۱] | کمتر از ۲۵ پیکومول/لیتر [۱] |
| نامشخص (کمبود ممکن) | ۱۸۰ تا ۳۵۰ نانوگرم/لیتر (۱۳۳ تا ۲۵۸ پیکومول/لیتر) [۱] | ۲۵ تا ۷۰ پیکومول/لیتر [۱] |
| کمبود بعید | بیشتر از ۳۵۰ نانوگرم/لیتر (۲۵۸ پیکومول/لیتر) [۱] | بیشتر از ۷۰ پیکومول/لیتر [۱] |
در بارداری، B12 فعال آزمون اولیه است؛ در مصرف تفریحی نیتروس اکسید، هموسیستئین پلاسما یا MMA سرم. اگر آستانه‌های معتبر آزمایشگاه محلی تفاوت چشمگیری دارند، آستانه‌های همان آزمایشگاه را به کار ببرید [۱].
تفسیر و قدم بعدی. پیش از شروع جایگزینی نمونه بگیرید [۱]. با نتیجه نامشخص و علائم، MMA سرم را با محدوده مرجع آزمایشگاه تفسیر کنید؛ در هموسیستئین، عوامل افزایش‌دهنده دیگر مثل کمبود فولات را در نظر بگیرید [۱]؛ هر دو را با توجه به عملکرد کلیه بخوانید [۲]. با نتیجه نامشخص، جایگزینی را (در صورت درخواست MMA، بدون انتظار برای جواب آن) در نظر بگیرید اگر: وضعیتی که ممکن است سریع بدتر شود (مثل آتاکسی یا کم‌خونی)، علت برگشت‌ناپذیر محتمل (گاستریت خودایمنی)، جراحی مرتبط (گاسترکتومی، رزکسیون ایلئوم انتهایی، برخی جراحی‌های چاقی)، یا بارداری و شیردهی [۱]. نتیجه «بعید» با علائم پایدار: علت‌های دیگر و تکرار آزمون پس از ۳ تا ۶ ماه [۱]. مکمل‌های بدون نسخه سطح را بدون درمان کامل بالا می‌برند و قرص ضدبارداری ترکیبی B12 تام را بدون کمبود پایین می‌آورد [۱]. نبود کم‌خونی یا ماکروسیتوز کمبود را رد نمی‌کند [۱] و تظاهر عصبی بدون تغییر هماتولوژیک ممکن است [۲].
علت. آنتی‌بادی ضد فاکتور داخلی (IFAB) اگر گاستریت خودایمنی مطرح است، مگر اینکه قبلاً مثبت بوده یا گاسترکتومی کامل یا رزکسیون کامل ایلئوم انتهایی انجام شده باشد؛ حساسیت پایین دارد (مثبت در ۴۰ تا ۶۰٪) و نتیجه منفی گاستریت خودایمنی را رد نمی‌کند [۱، ۲]. تیتر بالای IFAB می‌تواند با سنجش کوبالامین تداخل کند و سطح را به‌طور کاذب طبیعی نشان دهد؛ در تظاهرات بالینی واضح (کم‌خونی مگالوبلاستیک یا دژنراسیون مرکب تحت‌حاد نخاع) با سطح طبیعی، IFAB بفرستید [۲]. با IFAB منفی و شک باقی‌مانده: آنتی‌بادی سلول جداری معده، گاسترین، تست CobaSorb یا گاستروسکوپی با بیوپسی تنه معده؛ علت نامعلوم: سرولوژی سلیاک [۱]. داروها: دریافت ۲ سال یا بیشتر PPI (OR ۱٫۶۵؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۱٫۵۸ تا ۱٫۷۳) یا آنتاگونیست H2 (OR ۱٫۲۵؛ ۱٫۱۷ تا ۱٫۳۴) با کمبود B12 همراه بود و بیش از ۱٫۵ قرص PPI در روز ارتباط قوی‌تری داشت (OR ۱٫۹۵؛ ۱٫۷۷ تا ۲٫۱۵) [۵]. برچسب متفورمین: کاهش B12 به زیر حد طبیعی در حدود ۷٪ بیماران در کارآزمایی‌های ۲۹ هفته‌ای؛ پارامترهای خونی سالانه و B12 هر ۲ تا ۳ سال [۶]. در ماکروسیتوز، لام خون محیطی و رتیکولوسیت قدم اول‌اند و ناهنجاری لام باید MDS یا بدخیمی را مطرح کند و مشاوره هماتولوژی لازم است [۷].
درمان: قرص یا آمپول؟
کمبود B12 با جایگزین کردن این ویتامین درمان می‌شود: با قرص یا با آمپول عضلانی [۱]. انتخاب بین این دو بیشتر به علت کمبود بستگی دارد:
| علت کمبود | درمان معمول |
|---|---|
| گاستریت خودایمنی (کم‌خونی وخیم)، برداشتن کامل معده یا برداشتن کامل انتهای روده باریک | آمپول، برای همیشه؛ حتی وقتی حالتان خوب شده [۱] |
| مشکل جذب دیگر (سلیاک، برداشتن بخشی از معده، بعضی جراحی‌های چاقی) | آمپول اغلب ترجیح دارد؛ اگر قرص، با دوز بالا [۱] |
| بعضی داروها (مثل متفورمین یا داروی ضداسید) یا گاز نیتروس اکسید | قرص یا آمپول، به انتخاب شما و نظر پزشک؛ تا وقتی آن عامل ادامه دارد [۱] |
| غذای کمB12 (مثل گیاه‌خواری) | معمولاً قرص؛ آمپول اگر علائم عصبی یا کم‌خونی دارید که ممکن است زود بدتر شود، یا مصرف منظم قرص برایتان سخت است [۱] |
| علت نامعلوم (بدون مشکل جذب) | معمولاً اول قرص و بررسی نتیجه در ویزیت پیگیری [۱] |
اگر علائم عصبی دارید، درمان معمولاً با آمپول و با فاصله کوتاه‌تر بین تزریق‌ها شروع می‌شود [۱، ۲].
آیا قرص هم مثل آمپول اثر دارد؟ برای کسانی که مشکل جذب ندارند، معمولاً قرص پیشنهاد می‌شود [۱]. در چند مطالعه کوچک، قرص با دوز بالا (۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میکروگرم در روز) عدد B12 خون را به اندازه آمپول بالا برد و هزینه کمتری داشت؛ اما این مطالعه‌ها کم بودند [۴]. اگر مکمل بدون نسخه می‌خرید، بدانید بعضی مکمل‌ها مقدار کافی یا نوع مناسب B12 را ندارند؛ مکملی انتخاب کنید که سیانوکوبالامین، متیل‌کوبالامین یا آدنوزیل‌کوبالامین داشته باشد [۱].
آمپول چند وقت یک‌بار؟ معمولاً در ۲ هفته اول چند تزریق انجام می‌شود و بعد هر ۲ تا ۳ ماه یک تزریق؛ اگر علائم عصبی دارید، در شروع، تزریق‌ها نزدیک‌تر به هم است [۲]. برنامه دقیق را پزشک تعیین می‌کند.
درمان را خودسرانه قطع نکنید. اگر علت کمبود برگشت‌ناپذیر است، مثل گاستریت خودایمنی یا برداشتن کامل معده، تزریق برای همیشه لازم است [۱]. اگر علت برطرف شود، مثلاً غذای شما B12 کافی پیدا کند، پزشک ممکن است درمان را کم یا قطع کند [۱].
اگر دارویی مثل متفورمین یا داروی ضداسید باعث کمبود شده، آن را خودتان قطع نکنید؛ پزشک بررسی می‌کند هنوز لازم است یا می‌شود عوضش کرد و در این مدت B12 را جایگزین می‌کند [۱]. اگر مدت طولانی متفورمین مصرف می‌کنید، از پزشک بپرسید آیا لازم است گاهی B12 خونتان بررسی شود [۶].
ویژه پزشکان
| وضعیت | درمان | برنامه |
|---|---|---|
| بدون علائم عصبی | هیدروکسوکوبالامین ۱۰۰۰ میکروگرم عضلانی | سه بار در هفته به مدت ۲ هفته؛ نگهدارنده ۱۰۰۰ میکروگرم هر ۳ ماه [۲] |
| با علائم عصبی | هیدروکسوکوبالامین ۱۰۰۰ میکروگرم عضلانی | یک روز در میان تا وقتی بهبود بیشتری دیده نشود (BNF)؛ پیشنهاد BSH: بازبینی نیاز به ادامه یک روز در میان پس از ۳ هفته؛ نگهدارنده ۱۰۰۰ میکروگرم هر ۲ ماه [۲] |
| گاستریت خودایمنی، گاسترکتومی کامل یا رزکسیون کامل ایلئوم انتهایی | جایگزینی عضلانی | مادام‌العمر، حتی پس از رفع علائم [۱] |
| سوءجذب دیگر (سلیاک، گاسترکتومی نسبی، برخی جراحی‌های چاقی) | عضلانی را به خوراکی ترجیح دهید؛ خوراکی دست‌کم ۱ میلی‌گرم روزانه | بر اساس پاسخ بالینی [۱] |
| ناشی از دارو یا مصرف تفریحی نیتروس اکسید | عضلانی یا خوراکی بر اساس قضاوت بالینی و ترجیح بیمار | تا وقتی عامل ادامه دارد؛ بازبینی داروی مسبب و توصیه به قطع نیتروس اکسید [۱] |
| ناشی از رژیم غذایی | خوراکی (سیانوکوبالامین، متیل‌کوبالامین یا آدنوزیل‌کوبالامین)؛ عضلانی اگر وضعیت عصبی یا خونی ممکن است سریع بدتر شود یا پایبندی محل تردید است | پس از رفع علت و بهبود علائم، قطع قابل بررسی است [۱] |
| بارداری و شیردهی | خوراکی دست‌کم ۱ میلی‌گرم روزانه؛ در گاستریت خودایمنی محتمل، عضلانی بدون انتظار برای جواب IFAB | اولین پیگیری ۱ ماه پس از شروع [۱] |
دوزهای BSH برای هیدروکسوکوبالامین و بر پایه BNF است [۲]؛ NICE برای تنظیم دفعات تزریق به خلاصه ویژگی‌های فرآورده ارجاع می‌دهد [۱].
پایش. در کم‌خونی، پاسخ رتیکولوسیت باید ظرف ۷ تا ۱۰ روز دیده شود، به شرط کافی بودن آهن و فولات؛ نبود پاسخ هماتولوژیک یعنی بازبینی تشخیص، و پاسخ ناکافی ممکن است کمبود آهنِ پنهان‌مانده یا علت همزمان دیگری را نشان دهد [۲]. در کم‌خونی شدید، هیپوکالمی گذرا پس از شروع درمان رخ می‌دهد (اهمیت بالینی نامعلوم) و جایگزینی پتاسیم را می‌توان در نظر گرفت [۲]. در درمان عضلانی، آزمون اولیه را تکرار نکنید [۱، ۲]. اولین پیگیری ۳ ماه پس از شروع (زودتر بسته به شدت علائم) [۱]. خوراکی با پاسخ ناکافی: افزایش تا حداکثر دوز مجاز خوراکی یا تغییر به عضلانی؛ با علائم تازه یا بدترشونده، تشخیص جایگزین و در صورت انجام نشدن، MMA یا هموسیستئین [۱]. عضلانی با پاسخ ناکافی: افزایش دفعات تزریق و بررسی تشخیص‌های دیگر [۱].
شکل خوراکی و عوارض. سیانوکوبالامین خوراکی با دوز بالا (۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میکروگرم) در چندین کشور خارج از بریتانیا مجوز دارد [۲]. مرور Cochrane (۲۰۱۸): سه کارآزمایی با ۱۵۳ بیمار؛ ۱۰۰۰ میکروگرم خوراکی روزانه از نظر سطح B12 تفاوت بالینی مهمی با عضلانی نداشت و ۲۰۰۰ میکروگرم روزانه اختلاف میانگین ۶۸۰ pg/mL به نفع خوراکی داشت (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۳۹۲٫۷ تا ۹۶۷٫۳)؛ کیفیت شواهد پایین [۴]. هیدروکسوکوبالامین معمولاً خوب تحمل می‌شود؛ خارش، بثورات، لرز، تب، گرگرفتگی، تهوع، سرگیجه و به‌ندرت آنافیلاکسی؛ حساسیت متقاطع با سیانوکوبالامین وجود دارد [۲]. گاستریت خودایمنی: خطر بیشتر تومورهای نورواندوکرین معده و احتمالاً آدنوکارسینوم؛ با علائم تازه یا بدترشونده گوارش فوقانی، آندوسکوپی را در نظر بگیرید [۱].
اسید فولیک و B12
کمبود اسید فولیک (فولات)، یکی دیگر از ویتامین‌های گروه B، هم مثل کمبود B12 گلبول‌های قرمز را درشت می‌کند و می‌تواند همان علائم را بدهد؛ برای همین پزشک معمولاً هر دو را با هم بررسی می‌کند [۲، ۷].
اسید فولیک را خودسرانه برای کم‌خونی شروع نکنید. اگر هم B12 و هم اسید فولیک کم باشند، پزشک درمان را با B12 شروع می‌کند و بعد اسید فولیک را اضافه می‌کند [۲].
اگر قصد بارداری دارید: سازمان جهانی بهداشت به همه زنان توصیه می‌کند از زمانی که برای بارداری اقدام می‌کنند تا هفته ۱۲ بارداری، روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک بخورند [۸].
ویژه پزشکان
فولات (BSH ۲۰۱۴، بر پایه BNF). کم‌خونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود فولات (رژیم ناکافی، بارداری یا داروهای ضدصرع): اسید فولیک ۵ میلی‌گرم روزانه به مدت ۴ ماه، در بارداری تا پایان بارداری؛ در سوءجذب تا ۱۵ میلی‌گرم روزانه به مدت ۴ ماه؛ همولیز مزمن و دیالیز: پیشگیری ۵ میلی‌گرم روزانه تا هفتگی بسته به رژیم و شدت همولیز؛ پیشگیری در بارداری ۲۰۰ تا ۵۰۰ میکروگرم روزانه [۲]. اگر فولات و کوبالامین هر دو پایین‌اند، درمان با کوبالامین پیش از افزودن فولات شروع شود؛ فولات سرم آزمون خط اول وضعیت فولات است [۲]. WHO: ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک روزانه از اقدام به بارداری تا هفته ۱۲؛ پس از بارداری قبلی با نقص لوله عصبی، ۵ میلی‌گرم روزانه [۸].
بارداری و شیردهی
اگر باردار هستید یا شیر می‌دهید و درمان B12 را از قبل شروع کرده‌اید، آن را ادامه دهید [۱]. در بارداری، عدد B12 تام به‌طور طبیعی پایین می‌آید و کمتر قابل اعتماد است؛ برای همین آزمایش B12 «فعال» برای تشخیص بهتر است [۱، ۲].
اگر در بارداری یا شیردهی جواب آزمایش مرزی باشد، پزشک درمان را در نظر می‌گیرد [۱]. اگر قرص تجویز شود، دوز آن در این دوران دست‌کم ۱ میلی‌گرم (۱۰۰۰ میکروگرم) در روز است؛ اگر به گاستریت خودایمنی شک باشد، آمپول بدون منتظر ماندن برای جواب آزمایش شروع می‌شود [۱]. اولین ویزیت پیگیری یک ماه پس از شروع درمان است [۱].
کمبود واقعی B12 در نوزادان نادر است و بیشتر به‌خاطر کمبود B12 مادر پیش می‌آید، به‌ویژه وقتی مادر گیاه‌خوار مطلق باشد [۲]. خوب وزن نگرفتن، عقب ماندن در رشد و تکامل یا حرکات غیرعادی در نوزاد را به پزشک کودک بگویید؛ کمبود B12 در نوزاد باید زود درمان شود تا آسیب عصبی ماندگار نشود [۲].
پیگیری
اولین ویزیت پیگیری معمولاً ۳ ماه پس از شروع درمان است، یا زودتر اگر علائم شدید است؛ در بارداری و شیردهی یک ماه بعد [۱]. پزشک می‌پرسد علائم بهتر شده‌اند، بدتر شده‌اند یا علامت تازه‌ای پیدا کرده‌اید [۱].
بهبود ممکن است از ۲ هفته بعد شروع شود، ولی گاهی تا ۳ ماه طول می‌کشد و برطرف شدن کامل علائم ممکن است خیلی بیشتر زمان ببرد؛ گاهی هم علائم در ابتدای درمان کمی بدتر و بعد بهتر می‌شوند [۱]. اگر با آمپول درمان می‌شوید، تکرار آزمایش B12 لازم نیست [۱، ۲]. اگر قرص می‌خورید و علائم به اندازه کافی بهتر نشده، پزشک دوز قرص را بالا می‌برد یا به آمپول تغییر می‌دهد [۱].
در کسانی که گاستریت خودایمنی دارند، احتمال بعضی تومورهای معده بیشتر است [۱]. اگر سوءهاضمه، تهوع یا استفراغ تازه یا بدترشونده دارید، به پزشک بگویید؛ ممکن است آندوسکوپی لازم باشد [۱]. بیشتر بخوانید: علائم سرطان معده چیست؟
کی باید فوراً به پزشک مراجعه کنم؟
با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر همراه کم‌خونی، تنگی نفس شدید یا غش دارید [۹].
همان روز به پزشک مراجعه کنید اگر [۱، ۲]:
- بی‌حسی یا گزگز دست و پا سریع بیشتر می‌شود
- تعادلتان به هم خورده، زمین می‌خورید یا راه رفتن برایتان سخت شده است
- دیدتان تار شده یا بخشی از دید را از دست داده‌اید
- مشکل شدید حافظه یا تمرکز، یا تغییر ناگهانی خلق و رفتار دارید
زودتر از نوبت بعدی به پزشک مراجعه کنید اگر بعد از شروع درمان، علائم بهتر نشده، بدتر شده، برگشته یا علامت تازه‌ای پیدا کرده‌اید [۱].
پرسش‌های رایج
آمپول B12 بهتر است یا قرص؟
عدد B12 من ۲۵۰ است؛ کمبود دارم؟
آیا متفورمین باعث کمبود B12 می‌شود؟
آیا داروهای معده مثل امپرازول کمبود B12 می‌دهند؟
گیاه‌خوار هستم؛ چطور B12 کافی بگیرم؟
کمبود B12 خوب می‌شود؟ آسیب عصب برمی‌گردد؟
آمپول B12 عارضه دارد؟
آمپول B12 معمولاً خوب تحمل می‌شود. عوارض گزارش‌شده شامل خارش، بثورات پوستی، لرز، تب، گرگرفتگی، تهوع و سرگیجه است و واکنش حساسیتی شدید بسیار نادر است [۲].
پیوندهای مرتبط
منابع علمی
۹ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱Vitamin B12 deficiency in over 16s: diagnosis and management (NICE guideline NG239) — Recommendationsمنبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰ ۴۱ ۴۲ ۴۳ ۴۴ ۴۵ ۴۶ ۴۷ ۴۸ ۴۹ ۵۰ ۵۱ ۵۲ ۵۳ ۵۴ ۵۵ ۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۹ ۶۰ ۶۱ ۶۲ ۶۳ ۶۴ ۶۵ ۶۶ ۶۷ ۶۸ ۶۹ ۷۰ ۷۱ ۷۲ ۷۳ ۷۴ ۷۵ ۷۶ ۷۷ ۷۸ ۷۹ ۸۰ ۸۱ ۸۲ ۸۳ ۸۴ ۸۵ ۸۶ ۸۷ ۸۸ ۸۹ ۹۰ ۹۱ ۹۲ ۹۳ ۹۴ ۹۵ ۹۶ ۹۷ ۹۸ ۹۹ ۱۰۰ ۱۰۱ ۱۰۲ ۱۰۳ ۱۰۴
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۷ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/blood/vitamin-b12-deficiency/