جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
بیماری خون

کم‌خونی فقر آهن: علائم، آزمایش فریتین و درمان

علت‌ها، فریتین پایین یعنی چه، قرص آهن را چطور و تا کی بخوریم، آهن تزریقی، غذاهای آهن‌دار و اینکه کی بررسی معده و روده لازم است

به‌روزرسانی: ۷ آبان ۱۴۰۵۱۴ دقیقه مطالعه۲۸ منبع علمی
نمایش برای:
پاسخ کوتاه

کم‌خونی فقر آهن یعنی بدن آهن کافی برای ساختن هموگلوبین ندارد؛ شایع‌ترین علت‌ها قاعدگی سنگین، بارداری، غذای کم‌آهن و خون‌ریزی پنهان از معده یا روده است [۱، ۲]. با آزمایش شمارش خون (CBC) و فریتین تشخیص داده می‌شود و در بزرگسالان فریتین ۳۰ یا کمتر نشانه کمبود آهن است [۳]. درمان معمولاً روزی یک قرص آهن یا یک روز در میان، ناشتا، تا حدود ۳ ماه پس از طبیعی شدن هموگلوبین است؛ و در مردان و زنان یائسه، علت باید با آندوسکوپی و کولونوسکوپی پیدا شود [۱، ۲].

نکات کلیدی

  • کمبود آهن یکی از شایع‌ترین علت‌های کم‌خونی در دنیاست [۲۶]. بیشتر وقت‌ها با قرص آهن خوب می‌شود، ولی پیدا کردن علت آن هم به همان اندازه مهم است [۱].
  • علت‌های شایع: قاعدگی سنگین، بارداری و شیردهی، غذای کم‌آهن، اهدای خون، و خون‌ریزی آهسته و پنهان معده یا روده [۱، ۲].
  • فریتین ذخیره آهن را نشان می‌دهد: در بزرگسالان، فریتین ۳۰ یا کمتر نشانه کمبود آهن است و کمتر از ۱۵ یعنی ذخیره آهن تقریباً تمام شده [۳، ۱].
  • قرص آهن را روزی یک بار یا یک روز در میان، صبح ناشتا با آب یا آب پرتقال بخورید، نه با چای، قهوه یا شیر [۱، ۲، ۶، ۱۱]. تیره شدن مدفوع طبیعی است [۱].
  • هموگلوبین معمولاً ظرف ۲ تا ۴ هفته بالا می‌رود؛ قرص را تا حدود ۳ ماه بعد از طبیعی شدن آن ادامه دهید تا ذخیره آهن پر شود [۱].
  • در مردان و زنان بعد از یائسگی، کم‌خونی فقر آهن بی‌دلیل باید با بررسی معده و روده پیگیری شود، چون گاهی تنها نشانه یک بیماری گوارشی است [۱].

کم‌خونی فقر آهن چیست؟

آهن برای ساختن هموگلوبین لازم است؛ پروتئینی در گلبول‌های قرمز که اکسیژن را به همه بدن می‌رساند. بیشتر آهن بدن در هموگلوبین است، برای همین از دست رفتن خون مهم‌ترین علت کم شدن آهن است [۲].

کمبود آهن آرام‌آرام پیش می‌رود: اول ذخیره آهن (که با آزمایش فریتین سنجیده می‌شود) خالی می‌شود و هموگلوبین هنوز طبیعی است؛ به این حالت «کمبود آهن بدون کم‌خونی» می‌گویند. اگر کمبود ادامه پیدا کند، هموگلوبین پایین می‌آید و کم‌خونی فقر آهن پیدا می‌شود [۱].

سازمان جهانی بهداشت کم‌خونی را در بزرگسالان، هموگلوبین کمتر از ۱۳ در مردان و کمتر از ۱۲ در زنان غیرباردار (گرم در دسی‌لیتر) تعریف می‌کند [۲]. در دنیا حدود ۴ نفر از هر ۱۰ کودک خردسال و بیش از ۱ نفر از هر ۳ زن باردار کم‌خونی دارند [۲۶].

کم‌خونی فقر آهن سرطان نیست و بیشتر وقت‌ها علت ساده‌ای دارد؛ اما در مردان و زنان یائسه گاهی اولین نشانه خون‌ریزی پنهان از یک بیماری روده یا معده است [۱]. بیشتر بخوانید: کم‌خونی نشانه سرطان است؟

علت‌های شایع کمبود آهن

قاعدگی سنگین

شایع‌ترین علت کمبود آهن در زنان است [۲]. اگر نوار بهداشتی را زودتر از هر ۲ ساعت عوض می‌کنید، قاعدگی بیش از ۷ روز طول می‌کشد یا لخته‌های درشت دارید، قاعدگی شما سنگین است و باید به پزشک بگویید [۲۳].

بارداری و شیردهی

جنین و جفت آهن زیادی لازم دارند و کمبود آهن شایع‌ترین علت کم‌خونی در بارداری است [۲]. شیردهی هم نیاز به آهن را بیشتر می‌کند [۱].

غذای کم‌آهن

به‌ویژه در گیاه‌خواران، چون آهن غذاهای گیاهی کمتر جذب می‌شود [۲۵]. کودکان در دوره رشد سریع و نوجوانان هم آهن بیشتری لازم دارند [۲].

خون‌ریزی پنهان گوارشی

زخم معده، مصرف طولانی مسکن‌های ضدالتهاب و آسپرین، پولیپ و سرطان روده یا معده ممکن است آرام و بی‌صدا خون‌ریزی کنند [۱]. این خون‌ریزی معمولاً دیده نمی‌شود و فقط با کم‌خونی فقر آهن خودش را نشان می‌دهد [۲۸].

جذب کم آهن

بیماری سلیاک (حساسیت روده به گلوتن)، عفونت هلیکوباکتر، التهاب طولانی معده، جراحی معده و مصرف طولانی داروهای ضداسید مثل امپرازول جذب آهن را کم می‌کنند [۱].

اهدای خون و ورزش سنگین

اهدای مکرر خون و ورزش‌های استقامتی هم ممکن است ذخیره آهن را کم کنند [۱، ۲].

علائم کم‌خونی فقر آهن

علائم شایع کمبود آهن و کم‌خونی فقر آهن [۲، ۲۶]:

  • خستگی، بی‌حالی و کم شدن توان کار و ورزش
  • سرگیجه یا سبکی سر، سردرد و وزوز گوش
  • تنگی نفس، به‌ویژه هنگام فعالیت، و تپش قلب
  • رنگ‌پریدگی، سردی دست و پا و احساس سرما
  • بی‌قراری پاها هنگام استراحت یا خواب (سندرم پای بی‌قرار)
  • ریزش مو، خشکی پوست و مو، ناخن‌های شکننده یا قاشقی و صاف شدن سطح زبان
  • میل به خوردن یخ، خاک یا چیزهای غیرخوراکی؛ این حالت ممکن است نشانه کمبود شدید آهن باشد

در کودکان، کمبود آهن ممکن است روی رشد حرکتی و یادگیری اثر بگذارد و در سالمندان اغلب با افت حافظه و توان ذهنی همراه است [۲]. این علائم علت‌های دیگری هم دارند؛ برای همین پیش از هر درمانی، کمبود آهن باید با آزمایش خون ثابت شود [۱].

اگر همراه کم‌خونی، تب بی‌دلیل، عفونت‌های پشت‌سرهم، کبودی یا خون‌ریزی بی‌دلیل، غدد لنفاوی بزرگ یا بزرگی کبد و طحال دارید، پزشک سرطان‌های خون را هم در نظر می‌گیرد و بهتر است ظرف ۲ روز آزمایش شمارش خون بدهید [۲۷]. بخوانید: علائم سرطان خون چیست؟ و سرطان‌های خون.

کدام آزمایش‌ها؟ فریتین پایین یعنی چه؟

دو آزمایش اصلی، شمارش کامل خون (CBC) و فریتین است [۱، ۲]. در CBC، هموگلوبین پایین کم‌خونی را نشان می‌دهد و گلبول‌های قرمز کوچک (MCV پایین) و کم‌رنگ (MCH پایین) به نفع کمبود آهن است [۱]. گلبول‌های کوچک ممکن است از تالاسمی مینور هم باشد؛ اگر در آزمایش پیش از ازدواج گفته‌اند ناقل هستید، به پزشک بگویید [۱]. بخوانید: تالاسمی مینور چیست؟ و تفسیر آزمایش CBC.

فریتین مقدار ذخیره آهن بدن را نشان می‌دهد و مهم‌ترین آزمایش برای تشخیص کمبود آهن است [۱]. فریتین در التهاب، عفونت و بیماری‌های مزمن بالا می‌رود؛ برای همین ممکن است با وجود کمبود آهن «طبیعی» گزارش شود. در این حالت پزشک درصد اشباع ترانسفرین (TSAT) را هم نگاه می‌کند [۱، ۳].

عدد فریتین در بزرگسالان یعنی چه؟
فریتین (نانوگرم در میلی‌لیتر)معنی
کمتر از ۱۵ذخیره آهن تقریباً تمام شده است؛ تقریباً همیشه یعنی کمبود آهن [۱، ۴]
۳۰ یا کمترکمبود آهن؛ این مرز را انجمن هماتولوژی آمریکا در سال ۲۰۲۶ برای بزرگسالان، از جمله زنان در سن قاعدگی و زنان باردار، پیشنهاد کرده است [۳]
۳۰ تا ۴۵ممکن است هنوز کمبود آهن باشد، به‌ویژه همراه بیماری‌های التهابی [۱، ۵]
کمتر از ۱۰۰ همراه بیماری التهابی یا عفونت مزمنممکن است کمبود آهن باشد؛ پزشک درصد اشباع ترانسفرین را هم می‌سنجد و عدد کمتر از ۲۰٪ به نفع کمبود آهن است [۳]
بیشتر از ۱۵۰کمبود آهن بعید است، حتی همراه التهاب [۱]

فریتین را با واحد نانوگرم در میلی‌لیتر یا میکروگرم در لیتر می‌نویسند که عددشان یکی است. حد پایین برگه آزمایش شما ممکن است با این جدول فرق کند؛ جواب را با پزشک تفسیر کنید.

آیا باید معده و روده‌ام بررسی شود؟

پیدا کردن علت کمبود آهن بخشی از درمان است [۱]:

  • مردان در هر سنی و زنان بعد از یائسگی: آندوسکوپی معده و کولونوسکوپی معمولاً اولین بررسی‌اند، چون در آن‌ها کمبود آهن اغلب از خون‌ریزی آهسته دستگاه گوارش است [۱، ۵].
  • همه بزرگسالان: آزمایش ادرار و آزمایش خون برای بیماری سلیاک [۱].
  • زنان پیش از یائسگی: علت معمولاً قاعدگی، بارداری و غذاست و بیماری گوارشی کم است؛ بررسی معده و روده وقتی لازم می‌شود که ۵۰ سال یا بیشتر دارید، قاعدگی ندارید، علائم هشدار گوارشی دارید، سابقه خانوادگی قوی سرطان روده دارید یا کم‌خونی‌تان با وجود درمان برمی‌گردد [۱].
  • ۶۰ سال یا بیشتر: در رهنمود ملی انگلستان، برای هر کم‌خونی، حتی بدون کمبود آهن، آزمایش خون مخفی مدفوع برای تصمیم درباره ارجاع انجام می‌شود [۲۷].

قرص آهن را به خاطر این بررسی‌ها عقب نیندازید؛ فقط اگر کولونوسکوپی ظرف دو هفته آینده است، پزشک ممکن است شروع قرص را تا بعد از آن صبر کند [۱]. بیشتر بخوانید: کم‌خونی نشانه سرطان است؟ و خون در مدفوع نشانه چیست؟

ویژه پزشکانآستانه‌های تشخیص.
ویژه پزشکان

آستانه‌های تشخیص. WHO ‏۲۰۲۰: فریتین کمتر از ۱۵ µg/L در افراد ۵ سال و بالاتر و کمتر از ۱۲ زیر ۵ سال در افراد به‌ظاهر سالم؛ در عفونت یا التهاب کمتر از ۷۰ در بزرگسالان و کمتر از ۳۰ در کودکان (توصیه مشروط، قطعیت کم) [۴]. ASH ‏۲۰۲۶: ۳۰ ng/mL یا کمتر در بزرگسالان غیرباردار و غیرقاعده، در افراد در سن قاعدگی و در بارداری (در بارداری توصیه قوی علیه مرز ۱۵)؛ ۲۰ یا کمتر در ۹ ماهگی تا ۴ سالگی؛ در کم‌خونی التهاب، فریتین همراه TSAT و کمبود آهن با فریتین کمتر از ۱۰۰ ng/mL یا TSAT کمتر از ۲۰٪؛ در شرایطی مثل علائم، خون‌ریزی غیرطبیعی، جراحی پیش رو، قصد بارداری یا بارداری همراه کم‌خونی، مرز ۵۰ یا کمتر؛ همه توصیه‌ها مشروط با قطعیت کم یا خیلی کم جز همان توصیه قوی [۳]. EHA ‏۲۰۲۴: کمتر از ۳۰ µg/L در بزرگسالان، نوجوانان و کودکان بالای ۵ سال و کمتر از ۱۲ زیر ۵ سال؛ در التهاب کمتر از ۱۰۰ همراه TSAT؛ بالای ۶۵ سال با CKD یا CHF دست‌کم ۴۵ [۲]. BSG ‏۲۰۲۱: فریتین کمتر از ۱۵ ویژگی ۰٫۹۹، مرز ۴۵ ویژگی ۰٫۹۲ و بیش از ۱۵۰ با کمبود مطلق آهن حتی در التهاب بعید؛ افزایش Hb ‏۱۰ g/L یا بیشتر ظرف ۲ هفته به‌شدت به نفع کمبود مطلق آهن [۱]. AGA ‏۲۰۲۰: مرز ۴۵ ng/mL ‏(حساسیت ۸۵٪، ویژگی ۹۲٪) [۵].

بررسی علت. BSG ‏۲۰۲۱: تأیید کمبود آهن پیش از بررسی؛ آزمایش ادرار و سرولوژی سلیاک (۳ تا ۵٪ موارد IDA) برای همه؛ در مردان و زنان یائسه با IDA تازه، گاستروسکوپی و کولونوسکوپی خط اول و CT کولونوگرافی جایگزین در صورت مناسب نبودن کولونوسکوپی؛ مردان جوان با همان الگوریتم؛ زنان پیش از یائسگی پس از سرولوژی سلیاک فقط با سن بیش از ۵۰، نبود قاعدگی، علائم هشدار، خطر ژنتیکی (دو بستگان درجه یک با CRC یا یکی زیر ۵۰ سال) یا IDA مکرر یا نامتناسب با خون‌ریزی قاعدگی؛ پس از BDE منفی باکیفیت با پاسخ ناکافی یا عود، کپسول آندوسکوپی و بررسی دستگاه ادراری؛ پس از طبیعی شدن Hb، ‏CBC هر ۳ ماه تا ۱۲ ماه و سپس هر ۶ ماه تا ۲ تا ۳ سال [۱]. AGA ‏۲۰۲۰: BDE در مردان و زنان یائسه بدون علامت (توصیه قوی)، پیشنهاد BDE به‌جای فقط درمان با آهن در زنان پیش از یائسگی (مشروط)، آزمون غیرتهاجمی هلیکوباکتر پس از BDE منفی، سرولوژی سلیاک و بیوپسی روده باریک فقط در صورت مثبت بودن [۵]. NICE NG12: FIT برای هدایت ارجاع در هر بزرگسال با IDA و در ۶۰ سال و بالاتر با کم‌خونی حتی بدون کمبود آهن [۲۷]. EHA: خون‌ریزی شدید قاعدگی (بیش از ۸۰ mL در هر دوره) شایع‌ترین علت است؛ در HMB با IDA مکرر یا مقاوم بدون ضایعه رحمی، اختلال انعقادی ارثی مثل فون‌ویلبراند (در ۲۰ تا ۳۰٪ زنان با HMB) بررسی شود [۲].

درمان: قرص آهن را چطور بخورم؟

درمان اصلی، قرص آهن است که مؤثر و بی‌خطر است [۱]. سولفات آهن (فروس سولفات) رایج‌ترین قرص است و هیچ قرص آهن دیگری برتری ثابت‌شده‌ای بر آن ندارد [۶]. همزمان، پزشک علت کمبود آهن را هم پیدا و درمان می‌کند [۱].

روش درست خوردن قرص آهن

  1. ۱

    روزی یک قرص، یا یک روز در میان

    معمولاً روزی یک قرص کافی است و تقسیم آن به چند نوبت در روز جذب را بیشتر نمی‌کند [۱، ۸]. یک روز در میان خوردن هم روش درستی است: در مطالعه‌ها آهن بهتر جذب شد و عوارض گوارشی کمتر بود [۸، ۱۰]. پزشک بسته به شدت کم‌خونی یکی را انتخاب می‌کند.

  2. ۲

    صبح ناشتا، با آب یا آب پرتقال

    قرص آهن با معده خالی بهتر جذب می‌شود؛ خوردن آن با غذا ممکن است جذبش را تا سه‌چهارم کم کند [۱]. در یک مطالعه، خوردن قرص با قهوه یا با صبحانه و قهوه جذب آهن را به کمتر از نصف رساند و خوردن آن با آب پرتقال، حدود ۴ برابر بیشتر از خوردن با قهوه یا صبحانه آهن به بدن رساند [۱۱]. چای، قهوه، شیر و لبنیات را دست‌کم یک ساعت با فاصله از قرص بخورید [۱، ۲].

  3. ۳

    ویتامین C لازم است؟

    رهنمودها در این باره هم‌نظر نیستند. انجمن گوارش آمریکا افزودن ویتامین C را برای جذب بهتر پیشنهاد می‌کند [۶]، ولی رهنمودهای بریتانیا و اروپا آن را لازم نمی‌دانند، چون در یک مطالعه بزرگ، قرص آهن به‌تنهایی و قرص آهن همراه ویتامین C هموگلوبین را به یک اندازه بالا بردند [۱، ۲، ۱۴]. اگر بخواهید، قرص را با آب پرتقال بخورید؛ در یک مطالعه جذب آهن را بیشتر کرد [۱۱].

  4. ۴

    عوارض شایع و چه کنم؟

    قرص آهن اغلب مدفوع را تیره یا سیاه می‌کند که بی‌خطر است [۱]. یبوست، اسهال، تهوع و ناراحتی معده هم شایع است [۱۵، ۲۰]. قرص را خودسرانه قطع نکنید و به پزشک بگویید؛ یک روز در میان خوردن، قرص دیگر یا آهن تزریقی راه‌حل‌های بعدی‌اند [۱].

  5. ۵

    تا کی؟

    هموگلوبین معمولاً در ۲ هفته اول بالا می‌رود و پزشک در ۴ هفته اول آزمایش را تکرار می‌کند [۱]. طبیعی شدن کامل آن ممکن است ۶ تا ۱۲ هفته طول بکشد [۲]. بعد از طبیعی شدن هموگلوبین، قرص را حدود ۳ ماه دیگر ادامه دهید تا ذخیره آهن پر شود [۱، ۲]. پس از آن، پزشک هر چند ماه یک بار آزمایش خون را تکرار می‌کند تا اگر کمبود آهن برگشت، زود پیدا شود [۱].

  6. ۶

    با داروهای دیگر فاصله بگذارید

    قرص آهن جذب بعضی داروها را کم می‌کند: قرص تیروئید لووتیروکسین را با دست‌کم ۴ ساعت فاصله از آهن بخورید [۲۱] و آنتی‌بیوتیک‌های خانواده تتراسایکلین مثل داکسی‌سایکلین را با دست‌کم ۲ ساعت فاصله [۲۰]. داروهای ضداسید مثل امپرازول و آنتی‌اسیدها هم جذب آهن را کم می‌کنند [۱]؛ اگر این داروها را می‌خورید، به پزشک بگویید.

  7. ۷

    دور از دسترس کودکان

    مسمومیت تصادفی با فرآورده‌های آهن از علت‌های اصلی مسمومیت کشنده در کودکان زیر ۶ سال است. قرص‌ها را دور از دسترس بچه‌ها نگه دارید و اگر کودکی قرص آهن خورد، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید [۲۰].

آهن تزریقی (وریدی) کی لازم است؟

بیشتر افراد با قرص خوب می‌شوند و آهن تزریقی در بیشتر آن‌ها هموگلوبین را چندان سریع‌تر بالا نمی‌برد [۱]. آهن وریدی وقتی به کار می‌رود که [۱، ۲، ۶]:

  • قرص آهن تحمل نمی‌شود، حتی یک روز در میان
  • قرص اثر نکرده است؛ مثلاً هموگلوبین پس از ۲ تا ۴ هفته بالا نرفته است
  • روده آهن را خوب جذب نمی‌کند؛ مثل بیماری التهابی روده فعال یا بعد از جراحی‌های چاقی
  • خون‌ریزی ادامه دارد یا جبران سریع آهن لازم است؛ مثلاً پیش از جراحی یا در سه ماه دوم و سوم بارداری
  • بیماری مزمن کلیه یا نارسایی قلبی هم دارید

آهن وریدی در سه ماه اول بارداری داده نمی‌شود [۲]. تزریق در مرکز درمانی انجام می‌شود و بسیاری از انواع آن در ۱۵ تا ۴۰ دقیقه تمام می‌شود [۱]؛ کادر درمان تا دست‌کم ۳۰ دقیقه بعد شما را از نظر واکنش حساسیتی زیر نظر دارد [۱۷، ۱۹]. واکنش شدید بسیار نادر است [۶]. یک نوع آن (فریک کربوکسی‌مالتوز) ممکن است فسفات خون را پایین بیاورد؛ اگر بعد از تزریق خستگی، ضعف یا درد عضله، استخوان یا مفصل پیدا کردید، به پزشک بگویید [۱۷]. تزریق خون فقط در کم‌خونی بسیار شدید با علائم جدی لازم می‌شود [۱].

ویژه پزشکانهپسیدین و دوز خوراکی. · آهن وریدی در بزرگسالان: دوز طبق برچسب FDA · +۱ بخش دیگر
ویژه پزشکان

هپسیدین و دوز خوراکی. در زنان کم‌ذخیره (فریتین ۲۰ µg/L یا کمتر)، دوزهای ۶۰ میلی‌گرم یا بیشتر هپسیدین را تا ۲۴ ساعت بالا بردند و جذب کسری دوز بعدی را ۳۵ تا ۴۵٪ کم کردند؛ افزایش ۶ برابری دوز (۴۰ تا ۲۴۰ میلی‌گرم) آهن جذب‌شده را فقط ۳ برابر کرد (۶٫۷ تا ۱۸٫۱ میلی‌گرم)؛ دوز ۴۰ تا ۸۰ میلی‌گرم و پرهیز از دو بار در روز بیشترین جذب کسری را می‌دهد [۷]. در کارآزمایی Stoffel ‏۲۰۱۷، ‏۶۰ میلی‌گرم یک روز در میان (۲۸ روز) در برابر روزانه (۱۴ روز): جذب کسری تجمعی ۲۱٫۸٪ در برابر ۱۶٫۳٪ (P=۰٫۰۰۱۳) و جذب کل ۱۷۵٫۳ در برابر ۱۳۱٫۰ میلی‌گرم (P=۰٫۰۰۱۰)؛ تقسیم ۱۲۰ میلی‌گرم به دو دوز جذب را بیشتر نکرد و هپسیدین را بالاتر برد [۸]. در زنان با IDA ‏(۱۰۰ و ۲۰۰ میلی‌گرم سولفات آهن)، جذب کسری روزهای ۲ و ۵ ‏۴۰ تا ۵۰٪ بیشتر از روز ۳ بود و ۲۰۰ میلی‌گرم یک روز در میان تقریباً دو برابر ۱۰۰ میلی‌گرم روزانه آهن جذب کرد [۹].

پیامد بالینی. کارآزمایی دوسوکور (۱۵۰ زن، فریتین ۳۰ µg/L یا کمتر؛ ۱۰۰ میلی‌گرم روزانه ۹۰ روز در برابر یک روز در میان ۱۸۰ روز): فریتین با دوز کل برابر ۴۳٫۸ در برابر ۴۴٫۸ µg/L ‏(P=۰٫۹۸)، عوارض گوارشی در روزهای مصرف با رژیم روزانه بیشتر (LPR ‏۱٫۵۶) و کمبود آهن در ۶ ماه ۱۱٫۴٪ در برابر ۳٫۰٪ ‏(P=۰٫۰۴۹) [۱۰]. متاآنالیز ۱۱ کارآزمایی (۱۰۱۴ نفر): افزایش Hb با رژیم روزانه کمی بیشتر ولی غیرمعنادار (MD ‏۰٫۲۸ g/dL؛ ۹۵٪ CI از منفی ۰٫۰۱ تا ۰٫۵۶)، عوارض مشابه (RR ‏۱٫۰۷) جز طعم فلزی بیشتر با رژیم روزانه؛ قطعیت شواهد برای بیشتر پیامدها بسیار کم [۱۲]. در کارآزمایی دوسوکور کوچک (۶۰ زن با فریتین کمتر از ۲۰ μg/L، ۱۴ روز)، ۶۰ میلی‌گرم روزانه MCV و MCH را بیشتر از ۱۲۰ میلی‌گرم یک روز در میان بالا برد [۱۳]. BSG: ۶۰ میلی‌گرم دو بار در روز Hb را سریع‌تر از ۱۲۰ میلی‌گرم یک روز در میان بالا برد ولی پس از دوز کل برابر، افزایش Hb مشابه بود و تهوع در رژیم یک روز در میان کمتر [۱].

توصیه رهنمودها. BSG: یک قرص در روز (۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم آهن المنتال، مثلاً یک قرص ۲۰۰ میلی‌گرمی فروس سولفات حاوی ۶۵ میلی‌گرم) ناشتا؛ در عدم تحمل، یک روز در میان، فرآورده دیگر یا وریدی؛ فرآورده‌های آهسته‌رهش و افزودن ویتامین C توصیه نمی‌شود؛ پایش Hb در ۴ هفته اول: نبود افزایش ۱۰ g/L پس از ۲ هفته پیش‌بینی‌کننده شکست است (حساسیت ۹۰٫۱٪، ویژگی ۷۹٫۳٪)؛ در رژیم یک روز در میان، ارزیابی ۲۸ روزه (افزایش ۲۰ g/L یا رسیدن به محدوده طبیعی)؛ ادامه حدود ۳ ماه پس از طبیعی شدن Hb [۱]. EHA: ۶۰ تا ۸۰ میلی‌گرم و رژیم یک روز در میان؛ Hb در ۶ تا ۱۲ هفته طبیعی می‌شود و درمان دست‌کم ۳ ماه پس از آن ادامه می‌یابد (هدف فریتین بیش از ۱۰۰ µg/L)؛ کودکان ۳ تا ۶ میلی‌گرم/کیلوگرم/روز و نوجوانان ۶۵ تا ۱۳۰ میلی‌گرم یک بار در روز [۲]. AGA ‏۲۰۲۴: حداکثر یک بار در روز؛ یک روز در میان برای بعضی بیماران بهتر تحمل می‌شود؛ افزودن ویتامین C [۶]. در کارآزمایی ویتامین C ‏(۴۴۰ بیمار، ۱۰۰ میلی‌گرم آهن هر ۸ ساعت با یا بدون ۲۰۰ میلی‌گرم ویتامین C)، تغییر Hb در ۲ هفته ۲٫۰۰ در برابر ۱٫۸۴ g/dL بود (تفاوت ۰٫۱۶؛ ۹۵٪ CI از منفی ۰٫۰۳ تا ۰٫۳۵؛ هم‌ارز) [۱۴]. در مطالعه جذب، قهوه جذب کسری را ۵۴٪ و صبحانه همراه قهوه ۶۶٪ کم کرد و ۸۰ میلی‌گرم اسید اسکوربیک ۳۰٪ افزود [۱۱]. فروس سولفات در برابر دارونما OR عوارض گوارشی ۲٫۳۲ و در برابر آهن وریدی ۳٫۰۵ داشت، بدون رابطه با دوز [۱۵].

ویژه پزشکان
آهن وریدی در بزرگسالان: دوز طبق برچسب FDA (ویژه پزشکان)
دارودوزتجویزنکته ایمنی
آهن سوکروز (ونوفر)۲۰۰ میلی‌گرم در هر نوبت، ۵ نوبت طی ۱۴ روز (جمع ۱۰۰۰ میلی‌گرم) در CKD غیردیالیزی [۱۹]تزریق آهسته وریدی در ۲ تا ۵ دقیقه یا انفوزیون در حداکثر ۱۰۰ mL سالین در ۱۵ دقیقه [۱۹]اندیکاسیون FDA فقط IDA در CKD؛ BSG حداکثر ۲۰۰ میلی‌گرم در هر نوبت [۱۹، ۱]
فریک کربوکسی‌مالتوز (اینجکتافر، فرینجکت)۵۰ کیلوگرم یا بیشتر: ۷۵۰ میلی‌گرم در دو نوبت با فاصله دست‌کم ۷ روز (جمع ۱۵۰۰ میلی‌گرم)، یا ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم تا حداکثر ۱۰۰۰ میلی‌گرم یک‌جا؛ کمتر از ۵۰ کیلوگرم: ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم در دو نوبت با فاصله دست‌کم ۷ روز [۱۷]تزریق آهسته حدود ۱۰۰ میلی‌گرم در دقیقه یا انفوزیون حداکثر ۱۰۰۰ میلی‌گرم در حداکثر ۲۵۰ mL سالین (غلظت دست‌کم ۲ mg/mL) در دست‌کم ۱۵ دقیقه [۱۷]هشدار جعبه‌ای هیپوفسفاتمی علامت‌دار؛ سنجش فسفات پیش از تکرار دوره در افراد پرخطر یا تکرار ظرف ۳ ماه [۱۷]
فریک دریزومالتوز (مونوفریک، مونوفر)۵۰ کیلوگرم یا بیشتر: ۱۰۰۰ میلی‌گرم یک‌جا؛ کمتر از ۵۰ کیلوگرم: ۲۰ میلی‌گرم/کیلوگرم یک‌جا [۱۸]انفوزیون وریدی در دست‌کم ۲۰ دقیقه [۱۸]هیپوفسفاتمی کمتر از کربوکسی‌مالتوز در دو کارآزمایی: ۷٫۹٪ در برابر ۷۵٫۰٪ و ۸٫۱٪ در برابر ۷۳٫۷٪ [۱۶]

همه فرآورده‌ها فقط با دسترسی فوری به درمان آنافیلاکسی و پایش دست‌کم ۳۰ دقیقه پس از تزریق [۱۷، ۱۹].

ویژه پزشکان

اندیکاسیون‌ها. BSG: وقتی آهن خوراکی منع، ناکارآمد یا تحمل‌نشدنی است؛ از ابتدا در خون‌ریزی قابل‌توجه ادامه‌دار، سوءجذب گوارشی، کمبود آهن همراه کم‌خونی التهاب، مشکل مصرف (مثل دیسفاژی شدید) یا پایبندی؛ پاسخ Hb به وریدی و خوراکی معمولاً مشابه است [۱]. EHA: عدم تحمل (حتی یک روز در میان)، پاسخ ناکافی (Hb کمتر از ۱۰ g/dL در هفته ۴)، نیاز به جبران سریع (از جمله کمتر از ۶ هفته تا جراحی)، IBD، ‏CKD، ‏CHF، سوءجذب، پس از جراحی چاقی، خون‌ریزی غیرطبیعی رحمی ادامه‌دار، IDA در سه‌ماهه دوم یا سوم و IRIDA؛ در سه‌ماهه اول استفاده نشود [۲]. AGA ‏۲۰۲۴: فرآورده‌هایی که کمبود را با ۱ یا ۲ انفوزیون جبران می‌کنند ارجح‌اند؛ خطر همه فرآورده‌ها مشابه است، آنافیلاکسی واقعی بسیار نادر است و بیشتر واکنش‌ها شبه‌آلرژی وابسته به فعال شدن کمپلمان‌اند و باید همین‌طور درمان شوند [۶].

ایمنی و دوز کل. واکنش آنافیلاکتیک جدی در کارآزمایی‌های کربوکسی‌مالتوز ۰٫۱٪ (۲ از ۱۷۷۵) بود؛ در بارداری، واکنش حساسیتی ممکن است با برادیکاردی جنین همراه شود [۱۷]. EHA: دوز آزمایشی جز برای آهن دکستران لازم نیست و پیش‌دارو جز در آسم یا سابقه حساسیت دارویی توصیه نمی‌شود؛ فرمول Ganzoni: وزن (کیلوگرم) × (Hb هدف منهای Hb بیمار، g/dL) × ۲٫۴ به‌علاوه ذخیره آهن (۵۰۰ میلی‌گرم بالای ۳۵ کیلوگرم، با Hb هدف ۱۵ g/dL)؛ این فرمول برای کربوکسی‌مالتوز و دریزومالتوز دیگر به کار نمی‌رود؛ ارزیابی مجدد ۳ ماه پس از آخرین دوز [۲]. تزریق خون فقط در کم‌خونی شدید علامت‌دار یا اختلال گردش خون، با هدف Hb ‏۷۰ تا ۹۰ g/L (در بیماری ناپایدار کرونر ۸۰ تا ۱۰۰) و سپس جبران آهن [۱].

غذاهای سرشار از آهن

آهن غذا دو نوع است:

  • آهن غذاهای حیوانی مثل گوشت قرمز، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ که بهتر جذب می‌شود [۲، ۲۴].
  • آهن غذاهای گیاهی مثل عدس، لوبیا و حبوبات دیگر، سبزی‌های برگ سبز تیره، توفو و غلات غنی‌شده با آهن که کمتر جذب می‌شود [۲۴، ۲۵].

خوردن غذاهای گیاهی آهن‌دار همراه میوه و سبزی سرشار از ویتامین C، مثل مرکبات، گوجه‌فرنگی، کلم و کلم بروکلی، جذب آهن را بیشتر می‌کند [۲۴، ۲۵]. در مقابل، چای، قهوه، کلسیم و فیتات جذب آهن را کم می‌کنند؛ چای را بهتر است دست‌کم یک ساعت بعد از غذا بنوشید [۱، ۲۵].

غذای خوب کمک می‌کند ذخیره آهن دوباره خالی نشود، ولی وقتی کم‌خونی فقر آهن دارید، رهنمودها درمان با آهن دارویی را توصیه می‌کنند [۲]. گیاه‌خواران آهن کمتری از غذا جذب می‌کنند و از گروه‌هایی هستند که بهتر است گاهی از نظر کمبود آهن آزمایش شوند [۲۵، ۲].

بارداری، قاعدگی سنگین و کودکان

بارداری. نیاز به آهن در بارداری بیشتر می‌شود. کم‌خونی فقر آهن در بارداری خطر زایمان زودرس و وزن کم نوزاد را بالا می‌برد و اگر خون‌ریزی پس از زایمان پیش بیاید، آن را خطرناک‌تر می‌کند [۲]. سازمان جهانی بهداشت برای همه زنان باردار روزانه قرص آهن همراه اسید فولیک توصیه می‌کند؛ اسید فولیک بهتر است از پیش از بارداری شروع شود [۲۲]. اگر در بارداری کم‌خونی فقر آهن پیدا شود، در سه ماه اول فقط قرص آهن داده می‌شود و از سه ماه دوم، اگر لازم باشد، آهن تزریقی [۲]. اگر ناقل تالاسمی هستید، به پزشک بگویید: تالاسمی مینور و بارداری.

قاعدگی سنگین. اگر نوار بهداشتی را زودتر از هر ۲ ساعت عوض می‌کنید، شب‌ها هم باید عوض کنید، قاعدگی بیش از ۷ روز طول می‌کشد یا لخته‌هایی به اندازه یک سکه یا بزرگ‌تر دارید، به پزشک مراجعه کنید [۲۳]. درمان خود خون‌ریزی به اندازه قرص آهن مهم است، وگرنه ذخیره آهن پر نمی‌شود؛ و اگر کمبود آهن با وجود درمان برمی‌گردد، پزشک ممکن است اختلال‌های ارثی انعقاد خون مثل بیماری فون‌ویلبراند را بررسی کند [۲، ۲۳].

کودکان. کودکان در دوره رشد، به‌ویژه نوزادان نارس و نوجوانان، بیشتر در معرض کمبود آهن‌اند [۲]. مقدار قطره یا شربت آهن را پزشک بر اساس وزن تعیین می‌کند؛ آن را با معده خالی و جدا از شیر و لبنیات بدهید. قطره آهن ممکن است دندان‌ها را رنگی کند؛ بعد از آن دهان را بشویید و دندان‌ها را مسواک بزنید [۲]. قرص‌ها و قطره‌های آهن را دور از دسترس کودکان نگه دارید [۲۰].

کی باید فوراً به پزشک مراجعه کنم؟

با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس بروید اگر:

  • خون استفراغ می‌کنید یا مدفوعتان سیاه و قیری‌شکل است، به‌ویژه همراه سرگیجه یا ضعف؛ این‌ها نشانه خون‌ریزی گوارشی‌اند [۲۸]. قرص آهن هم مدفوع را تیره می‌کند؛ اگر مطمئن نیستید، زود بپرسید [۱].
  • سرگیجه شدید هنگام ایستادن، تنفس یا ضربان قلب خیلی تند، یا احساس غش دارید [۲۶]
  • کودکی قرص آهن خورده است [۲۰]

در چند روز آینده به پزشک مراجعه کنید اگر:

  • مرد هستید یا یائسه‌اید و کم‌خونی فقر آهن دارید؛ علت آن باید پیدا شود [۱]
  • همراه کم‌خونی، تغییر اجابت مزاج، خون در مدفوع، کاهش وزن بی‌دلیل یا درد شکم دارید [۲۷]
  • قاعدگی‌تان سنگین است، مثلاً نوار بهداشتی را زودتر از هر ۲ ساعت عوض می‌کنید [۲۳]
  • بعد از ۴ هفته خوردن قرص آهن، حالتان بهتر نشده یا هموگلوبینتان بالا نرفته است [۱]
  • باردارید و علائم کم‌خونی دارید [۲]

پرسش‌های رایج

فریتین پایین بدون کم‌خونی هم درمان لازم دارد؟

اگر فریتین پایین است ولی هموگلوبین طبیعی، به آن کمبود آهن بدون کم‌خونی می‌گویند. اگر علائمی مثل خستگی دارید، درمان با قرص آهن منطقی است؛ در زنان پیش از یائسگی، آهن خستگی را کمتر کرده است [۱، ۲]. پزشک علت را هم بررسی می‌کند و آزمایش خون را گاهی تکرار می‌کند [۱].

قرص آهن را صبح بخورم یا شب؟

بهتر است صبح ناشتا یا بین وعده‌ها بخورید [۱]؛ پژوهشگران هم خوردن آن را در صبح پیشنهاد کرده‌اند [۱۱]. مهم‌تر از ساعت این است که با غذا، چای، قهوه یا شیر نباشد [۱، ۱۱].

چرا با وجود قرص آهن، کم‌خونی‌ام خوب نمی‌شود؟

علت‌های شایع: مرتب نخوردن قرص، جذب کم در روده، خون‌ریزی ادامه‌دار، بیماری‌های مزمن، یا اینکه کم‌خونی علت دیگری هم دارد، مثل کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک [۱]. در این حالت پزشک بررسی بیشتر یا آهن تزریقی را در نظر می‌گیرد [۱]. بخوانید: کمبود ویتامین B12

آهن تزریقی بهتر از قرص است؟

برای بیشتر افراد نه؛ هموگلوبین با هر دو تقریباً به یک اندازه بالا می‌رود و قرص ساده‌تر است [۱]. آهن تزریقی برای وقتی است که قرص تحمل نمی‌شود، اثر نمی‌کند، جذب نمی‌شود یا جبران سریع لازم است [۱، ۲].

آیا کم‌خونی فقر آهن خطرناک است یا نشانه سرطان؟

بیشتر وقت‌ها علت ساده‌ای دارد و با درمان خوب می‌شود [۱]. ولی در مردان و زنان یائسه، گاهی تنها نشانه خون‌ریزی پنهان از روده یا معده، از جمله سرطان، است و باید بررسی شود [۱]. بخوانید: کم‌خونی نشانه سرطان است؟

در بارداری قرص آهن بخورم؟

بله؛ سازمان جهانی بهداشت برای همه زنان باردار روزانه آهن و اسید فولیک توصیه می‌کند [۲۲]. اگر کم‌خونی فقر آهن دارید، پزشک درمان را تنظیم می‌کند و اگر لازم باشد در سه ماه دوم و سوم آهن تزریقی می‌دهد [۲].

فریتین بالا و کم‌خونی؛ یعنی چه؟

فریتین بیشتر از ۱۵۰ کمبود آهن را بعید می‌کند، حتی وقتی التهاب هست [۱]. فریتین بالا را نباید تنها معیار دانست و پزشک علت آن را با معاینه و آزمایش‌های دیگر پیدا می‌کند [۴]. بخوانید: LDH، فریتین یا ESR بالا یعنی سرطان؟

پیوندهای مرتبط

بیماری‌های خون مرتبط

کمبود ویتامین B12: علائم، آزمایش و درمان (قرص یا آمپول؟)فاویسم (کمبود آنزیم G6PD): چه چیزهایی ممنوع است؟تالاسمی مینور چیست؟ علائم، آزمایش، ازدواج و بارداری

منابع علمی

۲۸ منبع
نمایش همه منابعبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    British Society of Gastroenterology guidelines for the management of iron deficiency anaemia in adultsSnook J, Bhala N, Beales ILP, et al · Gut · 2021;70:2030-2051
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰ ۴۱ ۴۲ ۴۳ ۴۴ ۴۵ ۴۶ ۴۷ ۴۸ ۴۹ ۵۰ ۵۱ ۵۲ ۵۳ ۵۴ ۵۵ ۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۹ ۶۰ ۶۱ ۶۲ ۶۳ ۶۴ ۶۵ ۶۶ ۶۷
  2. ۲
    Recommendations for diagnosis, treatment, and prevention of iron deficiency and iron deficiency anemiaIolascon A, Andolfo I, Russo R, et al · Hemasphere · 2024;8:e108
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶
  3. ۳
    American Society of Hematology 2026 guidelines for diagnosis of iron deficiencyPowers JM, Lim MY, Achebe MO, et al · Blood Adv · 2026
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  4. ۴
    WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populationsWorld Health Organization · who.int · 2020
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  5. ۵
    AGA Clinical Practice Guidelines on the Gastrointestinal Evaluation of Iron Deficiency AnemiaKo CW, Siddique SM, Patel A, et al · Gastroenterology · 2020;159:1085-1094
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  6. ۶
    AGA Clinical Practice Update on Management of Iron Deficiency Anemia: Expert ReviewDeLoughery TG, Jackson CS, Ko CW, et al · Clin Gastroenterol Hepatol · 2024;22:1575-1583
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  7. ۷
    Oral iron supplements increase hepcidin and decrease iron absorption from daily or twice-daily doses in iron-depleted young womenMoretti D, Goede JS, Zeder C, et al · Blood · 2015;126:1981-9
    DOIPubMed بازگشت به متن
  8. ۸
    Iron absorption from oral iron supplements given on consecutive versus alternate days and as single morning doses versus twice-daily split dosing in iron-depleted women: two open-label, randomised controlled trialsStoffel NU, Cercamondi CI, Brittenham G, et al · Lancet Haematol · 2017;4:e524-e533
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  9. ۹
    Iron absorption from supplements is greater with alternate day than with consecutive day dosing in iron-deficient anemic womenStoffel NU, Zeder C, Brittenham GM, et al · Haematologica · 2020;105:1232-1239
    DOIPubMed بازگشت به متن
  10. ۱۰
    Alternate day versus consecutive day oral iron supplementation in iron-depleted women: a randomized double-blind placebo-controlled studyvon Siebenthal HK, Gessler S, Vallelian F, et al · EClinicalMedicine · 2023;65:102286
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  11. ۱۱
    Effect of dietary factors and time of day on iron absorption from oral iron supplements in iron deficient womenvon Siebenthal HK, Moretti D, Zimmermann MB, et al · Am J Hematol · 2023;98:1356-1363
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  12. ۱۲
    Efficacy of daily versus alternate day oral iron supplementation for management of anaemia among general population: a systematic review and meta-analysisDhanvijay AD, Patidar V, Singh J, et al · BMC Pharmacol Toxicol · 2025;26:152
    DOIPubMed بازگشت به متن
  13. ۱۳
    Daily oral iron supplementation produced greater improvements in hematological parameters than alternate day doses - A pilot double-blind randomized control trial in iron-deficient young womenJohn NM, Ashok B, John O, et al · Clin Nutr · 2026;56:106520
    DOIPubMed بازگشت به متن
  14. ۱۴
    The Efficacy and Safety of Vitamin C for Iron Supplementation in Adult Patients With Iron Deficiency Anemia: A Randomized Clinical TrialLi N, Zhao G, Wu W, et al · JAMA Netw Open · 2020;3:e2023644
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  15. ۱۵
    Ferrous sulfate supplementation causes significant gastrointestinal side-effects in adults: a systematic review and meta-analysisTolkien Z, Stecher L, Mander AP, et al · PLoS One · 2015;10:e0117383
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  16. ۱۶
    Effects of Iron Isomaltoside vs Ferric Carboxymaltose on Hypophosphatemia in Iron-Deficiency Anemia: Two Randomized Clinical TrialsWolf M, Rubin J, Achebe M, et al · JAMA · 2020;323:432-443
    DOIPubMed بازگشت به متن
  17. ۱۷
    INJECTAFER (ferric carboxymaltose injection), for intravenous use: Prescribing InformationAmerican Regent, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  18. ۱۸
    MONOFERRIC (ferric derisomaltose) injection, for intravenous use: Prescribing InformationPharmacosmos Therapeutics Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  19. ۱۹
    VENOFER (iron sucrose) injection, for intravenous use: Prescribing InformationAmerican Regent, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  20. ۲۰
    Ferrous sulfate tablets (324 mg, 65 mg elemental iron) — product labelU.S. National Library of Medicine, DailyMed · dailymed.nlm.nih.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  21. ۲۱
    SYNTHROID (levothyroxine sodium) tablets: Prescribing InformationAbbVie Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2024
    منبع بازگشت به متن
  22. ۲۲
    Daily iron and folic acid supplementation during pregnancy (e-Library of Evidence for Nutrition Actions)World Health Organization · who.int · 2024
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  23. ۲۳
    About Heavy Menstrual Bleeding (Bleeding Disorders in Women)Centers for Disease Control and Prevention · cdc.gov · 2024
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  24. ۲۴
    Iron (Infant and Toddler Nutrition)Centers for Disease Control and Prevention · cdc.gov · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  25. ۲۵
    Iron bioavailability and dietary reference valuesHurrell R, Egli I · Am J Clin Nutr · 2010;91:1461S-1467S
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  26. ۲۶
    Anaemia (fact sheet)World Health Organization · who.int · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  27. ۲۷
    Suspected cancer: recognition and referral (NICE guideline NG12) — Recommendations organised by site of cancerNational Institute for Health and Care Excellence (NICE) · nice.org.uk · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  28. ۲۸
    Diagnosis of gastrointestinal bleeding: A practical guide for cliniciansKim BS, Li BT, Engel A, et al · World J Gastrointest Pathophysiol · 2014;5:467-78
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۷ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/blood/iron-deficiency-anemia/

مطالب بیشتر

WBC بالا۷ آبان ۱۴۰۵ گلبول سفید بالا نشانه چیست؟ (لکوسیتوز) گلبول سفید بیشتر از ۱۱ هزار را بالا می‌دانند و شایع‌ترین علت‌های آن عفونت، استرس، ورزش سنگین، سیگار، چاقی، بارداری و داروهایی مثل کورتون‌ها هستند. این صفحه می‌گوید کدام نوع گلبول سفید بالاست، چه معنایی دارد و کی و چگونه باید لوسمی را بررسی کرد. ترومبوز ورید عمقی۷ آبان ۱۴۰۵ لخته خون در پا و ریه (DVT و آمبولی ریه): علائم و درمان لخته خون در وریدهای عمقی پا (DVT) با ورم و درد یک پا خودش را نشان می‌دهد و اگر به ریه برسد (آمبولی ریه)، تنگی نفس ناگهانی می‌دهد که اورژانس است. این صفحه علائم، آزمایش‌ها، درمان، طول درمان و راه‌های پیشگیری را ساده توضیح می‌دهد. هماتوکریت بالا۷ آبان ۱۴۰۵ هموگلوبین بالا نشانه چیست؟ پلی‌سیتمی، علت‌ها و درمان هموگلوبین بالا بیشتر وقت‌ها علت بیرونی دارد، مثل سیگار، تستوسترون، آپنه خواب، بیماری ریه یا قلب، زندگی در ارتفاع یا کم‌آبی. در تعداد کمتری علت، پلی‌سیتمی ورا است؛ بیماری آهسته‌ای از مغز استخوان که خطر لخته را بالا می‌برد و با خون‌گیری منظم، آسپرین و در صورت نیاز دارو کنترل می‌شود.