گلبول سفید بیشتر از ۱۱ هزار در میکرولیتر را در بزرگسالان غیرباردار «بالا» یا لکوسیتوز می‌گویند [۱]. شایع‌ترین علت‌ها ساده‌اند: عفونت، استرس جسمی یا روحی، ورزش سنگین، جراحی، سیگار، چاقی، بارداری یا داروهایی مثل کورتون‌ها [۱]. اما عدد خیلی بالا، دیدن سلول‌های نابالغ (بلاست) در لام خون، یا همراهی آن با کم‌خونی، پلاکت غیرطبیعی، بزرگی طحال یا غدد لنفاوی، تب، تعریق شبانه و کاهش وزن، بررسی متخصص خون را لازم می‌کند [۱].
نکات کلیدی
- گلبول سفید طبیعی بزرگسالان ۴٬۵۰۰ تا ۱۱٬۰۰۰ در میکرولیتر است و بیشتر از ۱۱ هزار را بالا می‌دانند؛ در بارداری و در کودکان عددهای طبیعی فرق دارد [۱].
- شایع‌ترین علت‌ها ساده‌اند: عفونت (به‌ویژه عفونت‌های باکتریایی)، استرس، ورزش سنگین، جراحی، سیگار، چاقی، بارداری و داروهایی مثل کورتون‌ها [۱].
- مهم است کدام نوع گلبول سفید بالا رفته است: نوتروفیل، لنفوسیت، مونوسیت، ائوزینوفیل یا بازوفیل؛ هر کدام علت‌های خودش را دارد [۱].
- قدم اول معمولاً تکرار آزمایش همراه شمارش انواع گلبول سفید و دیدن خون زیر میکروسکوپ (لام خون) است [۱].
- گلبول سفید بیشتر از ۱۰۰ هزار تقریباً همیشه از لوسمی یا بیماری مشابه مغز استخوان است و فوری باید بررسی شود [۱، ۲].
گلبول سفید چیست و چرا بالا می‌رود؟
گلبول‌های سفید سلول‌های دستگاه ایمنی‌اند که با عفونت و بیماری مقابله می‌کنند و در مغز استخوان ساخته می‌شوند [۷]. در جواب آزمایش CBC، شمار کل گلبول‌های سفید (WBC) و سهم هر یک از پنج نوع اصلی آن‌ها آمده است: نوتروفیل، لنفوسیت، مونوسیت، ائوزینوفیل و بازوفیل [۱]. عدد مطلق هر نوع از ضرب شمار کل در درصد همان نوع به دست می‌آید [۱].
بدن ذخیره بزرگی از نوتروفیل‌ها در مغز استخوان و چسبیده به دیواره رگ‌ها دارد. برای همین، شمار گلبول سفید ممکن است با بعضی محرک‌ها، مثل استرس یا عفونت، ظرف چند ساعت دو برابر شود [۱]. گلبول سفید بالا علت‌های زیادی دارد، از علت‌های بی‌خطر تا بیماری‌های خون، و کار پزشک این است که این دو گروه را از هم جدا کند [۱]. شایع‌ترین نوع آن، بالا رفتن نوتروفیل‌هاست که از عفونت، استرس، التهاب طولانی، داروها و علت‌های دیگر پیش می‌آید [۱].
(تصویر در اندازه کامل، در زبانه جدید)علت‌های شایع گلبول سفید بالا
| علت | توضیح | چه باید کرد؟ |
|---|---|---|
| عفونت | از شایع‌ترین علت‌هاست، به‌ویژه عفونت‌های باکتریایی (میکروبی) [۱] | پزشک دنبال نشانه‌های دیگر عفونت می‌گردد و آن را درمان می‌کند [۱] |
| استرس جسمی یا روحی، جراحی، ضربه، سوختگی و ورزش سنگین | هورمون‌های استرس گلبول‌های سفید ذخیره را وارد خون می‌کنند؛ پس از جراحی تعویض مفصل، گلبول سفید به‌طور متوسط حدود ۲٬۷۷۰ بالا رفت و در روز دوم به اوج رسید [۱] | معمولاً موقت است؛ پزشک در صورت نیاز آزمایش را تکرار می‌کند [۱] |
| سیگار و چاقی | هر دو از علت‌های شناخته‌شده گلبول سفید بالا هستند [۱] | به پزشک بگویید سیگار می‌کشید |
| بارداری | گلبول سفید در بارداری به‌تدریج بالا می‌رود و عدد طبیعی آن با بزرگسالان دیگر فرق دارد [۱] | پزشک عدد را با محدوده طبیعی بارداری می‌سنجد [۱] |
| داروها | کورتون‌ها (مثل پردنیزولون و دگزامتازون)، لیتیوم (داروی اختلال دوقطبی)، داروهای گشادکننده راه هوایی از گروه بتاآگونیست (مثل سالبوتامول)، اپی‌نفرین و آمپول‌های محرک ساخت گلبول سفید [۱] | هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید؛ فهرست داروهایتان را به پزشک بدهید |
| بیماری‌های التهابی طولانی | مثل آرتریت روماتوئید، بیماری التهابی روده یا بیماری‌های گرانولوماتوز [۱] | درمان بیماری زمینه‌ای زیر نظر پزشک |
| برداشتن طحال یا از کار افتادن آن | گلبول سفید، بیشتر از همه لنفوسیت، بالا می‌ماند [۱] | به پزشک بگویید طحالتان برداشته شده است |
| لوسمی و بیماری‌های دیگر مغز استخوان | علت مهمی که باید از علت‌های بی‌خطر جدا شود؛ علائمی مثل تب، کاهش وزن، کبودی یا خستگی آن را محتمل‌تر می‌کند [۱] | بخش «کی گلبول سفید بالا جدی است؟» را ببینید |
این جدول جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد. پزشک همیشه عدد گلبول سفید را همراه بقیه CBC، علائم و معاینه تفسیر می‌کند [۱].
کدام نوع گلبول سفید بالاست؟
بالا رفتن هر نوع گلبول سفید معنای خاص خودش را دارد. عددها در میکرولیتر و برای بزرگسالان است [۱]:
نوتروفیل بالا (بیشتر از ۷٬۰۰۰)
لنفوسیت بالا (بیشتر از ۴٬۵۰۰)
علت‌های معمول: عفونت‌های ویروسی، سیاه‌سرفه، سیفلیس و واکنش‌های حساسیتی؛ گاهی هم لوسمی یا لنفوم [۱]. لنفوسیت بالا در کودکان بیشتر از بزرگسالان بی‌خطر است و لنفوسیت‌های گوناگون (با شکل و اندازه متفاوت) بیشتر نشانه یک واکنش بدن‌اند، در حالی که لنفوسیت‌های یک‌شکل نگران‌کننده‌ترند [۱]. در بزرگسالی که لنفوسیتش ماه‌ها بی‌دلیل بالا مانده، پزشک ممکن است آزمایش فلوسایتومتری بخواهد تا لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) بررسی شود [۶].
مونوسیت بالا (بیشتر از ۸۸۰)
ائوزینوفیل بالا (بیشتر از ۵۰۰)
علت‌های معمول: حساسیت‌ها (آسم، کهیر، اگزما)، واکنش به دارو، عفونت با انگل‌ها، بیماری‌های پوستی و بافت همبند؛ به‌ندرت سرطان‌ها [۱]. اگر ائوزینوفیل بیشتر از ۱٬۵۰۰ باشد و در آزمایش تکراری هم بالا بماند، بررسی دقیق‌تری لازم است، چون ائوزینوفیل زیاد ممکن است به اندام‌های بدن آسیب بزند؛ با این حال، شایع‌ترین علت‌ها همان عفونت انگلی، بیماری‌های التهابی و واکنش دارویی‌اند [۴].
بازوفیل بالا (بیشتر از ۱۰۰)
در حساسیت‌ها و بیماری‌های التهابی دیده می‌شود؛ به‌ندرت نشانه لوسمی میلوئیدی مزمن است [۱].
ترکیب‌های رایج، مثل لنفوسیت بالا با نوتروفیل پایین، در تفسیر آزمایش CBC توضیح داده شده‌اند.
کی گلبول سفید بالا جدی است؟
گلبول سفید بالا اغلب پاسخ بدن به یک مشکل دیگر است و این افزایش «واکنشی» معمولاً بین ۱۱ تا ۳۰ هزار است [۱]. این نشانه‌ها احتمال یک بیماری خونی را بیشتر می‌کنند و بررسی متخصص خون را لازم می‌کنند [۱]:
- گلبول سفید بیشتر از ۳۰ هزار، یا بیشتر از ۲۰ هزار که با درمان اولیه پایین نیامده است
- دیده شدن سلول‌های نابالغ (بلاست) یا لنفوسیت‌های یک‌شکل در لام خون
- کم بودن هموگلوبین، یا پلاکت خیلی پایین یا خیلی بالا
- تب بالاتر از ۳۸ درجه، تعریق شبانه، کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی و ضعف، یا کبودی و خون‌ریزی آسان
- بزرگی غدد لنفاوی، طحال یا کبد، یا نقطه‌های ریز قرمز روی پوست
گلبول سفید بیشتر از ۱۰۰ هزار تقریباً همیشه از لوسمی یا بیماری‌های مشابه مغز استخوان است [۱] و یک فوریت پزشکی به شمار می‌رود، چون سلول‌های زیاد ممکن است در رگ‌های کوچک، به‌ویژه در ریه و مغز، جمع شوند [۲، ۳]. عددهای حدود ۵۰ تا ۱۰۰ هزار گاهی در عفونت‌های شدید، سپسیس (عفونت خون)، رد پیوند یا بعضی تومورها هم دیده می‌شود که به آن «واکنش لوکموئید» می‌گویند [۱].
نشانه‌های سرطان خون را در علائم سرطان خون و علائم سرطان خون در آزمایش CBC بخوانید.
کدام آزمایش‌ها؟ لوسمی چطور رد می‌شود؟
پزشک قدم‌به‌قدم پیش می‌رود [۱]:
- تکرار CBC همراه شمارش انواع گلبول سفید: تا معلوم شود افزایش ادامه دارد و کدام نوع گلبول سفید بالاست.
- لام خون: متخصص زیر میکروسکوپ می‌بیند که گلبول‌ها بالغ‌اند یا نابالغ (بلاست)، یک‌شکل‌اند یا گوناگون، و آیا تغییرهای همراه عفونت در آن‌ها دیده می‌شود.
- یافتن علت: بسته به علائم، مثلاً کشت خون یا ادرار، عکس قفسه سینه یا آزمایش‌های بیماری‌های التهابی.
- اگر به بیماری خونی شک باشد: فلوسایتومتری (شناسایی نوع سلول‌ها با دستگاه؛ مثلاً برای تشخیص لوسمی لنفوسیتی مزمن) [۶]، آزمایش‌های ژنتیکی، مثل BCR::ABL1 که لوسمی میلوئیدی مزمن را مشخص می‌کند [۱، ۵]، و گاهی هم نمونه مغز استخوان [۵].
اگر سرطان خون رد نشود یا علت محتمل‌تری پیدا نشود، ارجاع به متخصص خون لازم است [۱]. برای خواندن بقیه برگه آزمایش، تفسیر آزمایش CBC را ببینید و درباره خود بیماری، صفحه لوسمی را.
ویژه پزشکان
| یافته | مرز یا معیار |
|---|---|
| WBC بزرگسال | ۴٫۵ تا ۱۱٫۰ × ۱۰⁹/L؛ لکوسیتوز بیش از ۱۱٫۰ × ۱۰⁹/L در بزرگسال غیرباردار؛ از محدوده‌های ویژه سن و بارداری استفاده شود؛ لکوسیتوز واکنشی معمولاً ۱۱ تا ۳۰ × ۱۰⁹/L است [۱] |
| نوتروفیلی | بیش از ۷٫۰ × ۱۰⁹/L (طبیعی ۴۰ تا ۶۰٪)؛ شایع‌ترین نوع لکوسیتوز [۱] |
| لنفوسیتوز | بیش از ۴٫۵ × ۱۰⁹/L یا بیش از ۴۰٪ (طبیعی ۲۰ تا ۴۰٪)؛ جمعیت یکنواخت نگران‌کننده برای CLL و جمعیت پلئومورف به نفع فرایند واکنشی [۱] |
| مونوسیتوز | بیش از ۰٫۸۸ × ۱۰⁹/L یا بیش از ۸٪ (طبیعی ۲ تا ۸٪) [۱] |
| ائوزینوفیلی | بیش از ۰٫۵ × ۱۰⁹/L (طبیعی ۱ تا ۴٪) [۱]؛ هیپرائوزینوفیلی: بیش از ۱٫۵ × ۱۰⁹/L در دست‌کم ۲ نوبت با فاصله دست‌کم ۲ هفته؛ شکل واکنشی (کرم‌ها، بیماری‌های التهابی، نئوپلاسم لنفوئید، واکنش دارویی) شایع‌ترین است [۴] |
| بازوفیلی | بیش از ۰٫۱ × ۱۰⁹/L (طبیعی ۰٫۵ تا ۱٪) [۱] |
| یافته‌های هشدار | کبودی یا تمایل به خون‌ریزی، خستگی و ضعف، تب بیش از ۳۸ درجه، سرکوب ایمنی، تعریق شبانه، کاهش وزن ناخواسته؛ لنفادنوپاتی، پتشی، اسپلنومگالی یا هپاتومگالی؛ کاهش RBC یا Hb/Hct، پلاکت بالا یا پایین، لنفوسیتوز یکنواخت یا غلبه سلول‌های نابالغ در لام، WBC بیش از ۳۰ × ۱۰⁹/L یا بیش از ۲۰ × ۱۰⁹/L پس از درمان اولیه [۱] |
| واکنش لوکموئید | حدود ۵۰ تا ۱۰۰ × ۱۰⁹/L در عفونت شدید، سپسیس، رد پیوند یا تومور توپر [۱] |
| بیش از ۱۰۰ × ۱۰⁹/L | تقریباً همیشه لوسمی یا اختلال میلوپرولیفراتیو (SORT C) [۱]؛ هیپرلکوسیتوز در لوسمی اورژانس هماتولوژیک است: لکوستاز، سندرم لیز تومور و DIC، با خطر بیشتر در لوسمی حاد به‌ویژه AML [۲]؛ در ۸ تا ۱۸٪ بیماران AML هنگام تشخیص؛ تظاهرات لکوستاز عمدتاً ریوی و عصبی و گاه با WBC کمتر [۳] |
| لوسمی نوتروفیلی مزمن (CNL) | نوتروفیلی پایدار با WBC دست‌کم ۲۵ × ۱۰⁹/L و دست‌کم ۸۰٪ نوتروفیل سگمانته و باند، مغز استخوان پرسلول و هپاتواسپلنومگالی؛ جهش CSF3R در بیش از ۶۰٪ [۵] |
| CML | تعریف با فیوژن BCR::ABL1 ناشی از t(9;22)(q34;q11) [۵] |
| CMML | پیش‌شرط: مونوسیتوز مطلق پایدار دست‌کم ۰٫۵ × ۱۰⁹/L و نسبی دست‌کم ۱۰٪؛ با ۰٫۵ تا کمتر از ۱ × ۱۰⁹/L، اختلال کلونال و دیسپلازی هم لازم است [۵] |
| CLL و MBL | CLL: دست‌کم ۵ × ۱۰⁹/L لنفوسیت B کلونال CD19، CD5 و CD23 مثبت در فلوسایتومتری؛ MBL نوع CLL/SLL: ۰٫۵ تا کمتر از ۵ × ۱۰⁹/L بدون سیتوپنی، لنفادنوپاتی یا علائم B، با پیشرفت به CLL نیازمند درمان حدود ۱٪ در سال [۶] |
| کشت خون و پس از زایمان | لکوسیتوز پس از زایمان برای تشخیص عفونت باکتریایی قابل اتکا نیست؛ لکوسیتوز به‌تنهایی بدون معیارهای SIRS کشت خون نمی‌خواهد (SORT C) [۱] |
درمان
گلبول سفید بالا خودش یک بیماری نیست، بلکه نشانه‌ای است که باید علتش پیدا شود؛ درمان هم درمان همان علت است [۱]. برای نمونه، عفونت درمان می‌شود، داروی ایجادکننده آن بررسی می‌شود و اگر بیماری التهابی در کار است، همان بیماری کنترل می‌شود [۱].
اگر علت، لوسمی یا بیماری دیگری از مغز استخوان باشد، درمان را متخصص خون بر اساس نوع بیماری تعیین می‌کند. درباره این بیماری‌ها در صفحه لوسمی و سرطان‌های خون بخوانید. اگر هموگلوبین یا پلاکت هم بالاست، صفحه‌های هموگلوبین بالا و پلی‌سیتمی و پلاکت پایین یا بالا را ببینید.
ویژه پزشکان
رویکرد بالینی (ویژه پزشکان). شرح حال (عفونت، داروها، سیگار، آسپلنی، بیماری التهابی، بارداری)، معاینه (لنفادنوپاتی، هپاتواسپلنومگالی، پتشی) و تکرار CBC با افتراق و لام محیطی: نوع و بلوغ گلبول‌ها، یکنواختی و گرانولاسیون سمی [۱]. در صورت شک به بدخیمی: فلوسایتومتری، سیتوژنتیک یا آزمایش مولکولی؛ ارجاع به هماتولوژی/انکولوژی وقتی بدخیمی رد نشود یا علت محتمل‌تری مطرح نباشد [۱]. هیپرلکوسیتوز در لوسمی حاد اورژانس است و به اقدام سریع پزشک پذیرش‌کننده برای پیشگیری از مرگ زودرس نیاز دارد [۲]؛ سیتوردوکسیون با شیمی‌درمانی القایی، لکوفرز یا هیدروکسی‌اوره، و پیشگیری و درمان سندرم لیز تومور (آلوپورینول، راسبوریکاز، هیدراتاسیون) و DIC [۳].
کی باید فوراً به پزشک مراجعه کنم؟
شایع‌ترین علت‌های گلبول سفید بالا عفونت، استرس، التهاب و داروها هستند [۱]. اما:
فوراً به اورژانس بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر همراه تب یا عفونت، این نشانه‌ها را دارید؛ ممکن است سپسیس (عفونت شدید و تهدیدکننده خون) باشد [۸]:
- گیجی یا سردرگمی
- تنگی نفس
- ضربان قلب تند یا نبض ضعیف
- پوست سرد و مرطوب یا عرق‌کرده، لرز یا احساس سرمای شدید
- درد یا ناراحتی شدید
همچنین اگر به شما گفته‌اند گلبول سفیدتان بسیار بالاست (مثلاً بیشتر از ۱۰۰ هزار) و تنگی نفس، گیجی یا علائم عصبی دیگر پیدا کرده‌اید، فوراً به اورژانس بروید [۲، ۳].
هرچه زودتر، در همان روز یا چند روز آینده، به پزشک مراجعه کنید اگر همراه گلبول سفید بالا [۱]:
- در جواب آزمایش «بلاست» یا سلول نابالغ نوشته شده است
- هموگلوبین پایین یا پلاکت غیرطبیعی دارید
- تب، تعریق شبانه، کاهش وزن بی‌دلیل یا خستگی شدید دارید
- کبودی یا خون‌ریزی آسان، نقطه‌های ریز قرمز روی پوست، یا غدد لنفاوی بزرگ دارید
- احساس فشار یا پری زیر دنده‌های سمت چپ دارید (ممکن است از بزرگی طحال باشد) [۷]
پرسش‌های رایج
گلبول سفید بالا نشانه سرطان است؟
نه لزوماً. شایع‌ترین نوع گلبول سفید بالا، افزایش نوتروفیل‌هاست که از عفونت، استرس، التهاب طولانی یا داروها پیش می‌آید [۱]. نشانه‌هایی مثل عدد بسیار بالا، سلول‌های نابالغ در لام خون، کم‌خونی، پلاکت غیرطبیعی، تب، کاهش وزن، تعریق شبانه یا بزرگی غدد لنفاوی و طحال، بررسی متخصص خون را لازم می‌کنند [۱]. بیشتر بخوانید: علائم سرطان خون در آزمایش CBC.
گلبول سفید ۱۲ یا ۱۳ هزار خطرناک است؟
گلبول سفید بالا در بارداری طبیعی است؟
آیا کورتون (مثل پردنیزولون یا دگزامتازون) گلبول سفید را بالا می‌برد؟
بله. کورتون‌ها از داروهای شناخته‌شده‌ای‌اند که گلبول سفید را بالا می‌برند، و گلبول سفید با بعضی محرک‌ها ممکن است ظرف چند ساعت دو برابر شود [۱]. دارو را خودسرانه قطع نکنید؛ به پزشک بگویید که کورتون مصرف می‌کنید.
آیا سیگار گلبول سفید را بالا می‌برد؟
بله، سیگار از علت‌های شناخته‌شده گلبول سفید بالاست [۱]. اگر سیگار می‌کشید، این را به پزشک بگویید تا هنگام تفسیر آزمایش در نظر بگیرد.
لنفوسیت بالا در کودکان خطرناک است؟
پیوندهای مرتبط
بیماری‌های خون مرتبط
منابع علمی
۸ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸About Sepsis
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۷ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/blood/high-white-blood-cell-count/