نکات کلیدی
- سرطان پوست بازالسل (کارسینوم سلول قاعدهای) و اسکواموسسل (کارسینوم سلول سنگفرشی) شایعترین سرطانهای انساناند و بیشتر در پوستی پیدا میشوند که سالها آفتاب خورده است [۲، ۳].
- این دو با ملانوما فرق دارند: بسیار شایعترند، ولی بهندرت به جاهای دیگر بدن پخش میشوند و کمتر کشندهاند [۳، ۱۱].
- نشانههای مهم: زخمی که خوب نمیشود، برجستگی براق و مرواریدی، لکه قرمز و پوستهدار یا تودهای که بزرگ میشود [۳].
- درمان اصلی برداشتن کامل با جراحی است و بیشتر بیماران با همین درمان خوب میشوند [۵، ۷، ۴۶].
- اگر تومور آنقدر پیشرفت کرده باشد که جراحی ممکن نباشد، قرصهای هدفمند (در بازالسل) و ایمنیدرمانی (در اسکواموسسل) کمک بزرگی کردهاند [۵، ۷].
- محافظت از آفتاب و معاینه منظم پوست، بهویژه بعد از پیوند کلیه یا عضو دیگر، مهمترین کارهای پیشگیریاند [۶، ۱۰، ۱۲].
سرطان پوست چیست؟
لایه رویی پوست (اپیدرم) سه نوع سلول دارد: سلولهای سنگفرشی که صاف و نازکاند و سطح پوست را میسازند، سلولهای قاعدهای یا «بازال» که گرد و زیر آنها هستند، و سلولهای رنگدانهساز (ملانوسیتها) [۳]. سرطانی که از سلولهای قاعدهای شروع شود کارسینوم سلول قاعدهای یا «بازالسل» نام دارد و سرطانی که از سلولهای سنگفرشی شروع شود کارسینوم سلول سنگفرشی پوست یا «اسکواموسسل». به این دو با هم «سرطان پوست غیرملانومی» هم میگویند [۳].
اینها شایعترین سرطانها هستند. آژانس سرطان سازمان جهانی بهداشت برای سال ۲۰۲۴ بیش از ۱ میلیون مورد تازه در جهان برآورد کرده است [۱]، ولی چون این سرطانها معمولاً در ثبت سرطان شمرده نمیشوند، شمار واقعی بسیار بیشتر است [۲]. فقط در آمریکا، در یک سال بیش از ۳ میلیون نفر برای این سرطانها درمان شدند [۲].
بازالسل شایعتر است: در کسانی که سیستم ایمنیشان ضعیف نیست، دستکم ۳ برابر اسکواموسسل دیده میشود [۲]. آهسته رشد میکند و تقریباً هیچوقت به جاهای دور بدن نمیرود، ولی اگر درمان نشود در همان محل پیشروی میکند و میتواند به بافتهای اطراف آسیب جدی بزند [۲]. اسکواموسسل تهاجمیتر است و در تعداد کمی از بیماران (حدود ۴ نفر از هر ۱۰۰ نفر) به غدد لنفاوی یا جاهای دیگر پخش میشود [۲۰، ۸].
خبر خوب این است که بیشتر این سرطانها زود پیدا میشوند و با یک درمان ساده خوب میشوند: در اسکواموسسل، بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ نفر پس از درمان بهبود کامل پیدا میکنند [۴۶]. در آمریکا، کمتر از ۱ مورد از هر ۱۰۰۰ مرگ ناشی از سرطان به این دو سرطان مربوط است [۲].
فرق با ملانوما
ملانوما هم سرطان پوست است، ولی از سلولهای رنگدانهساز شروع میشود. کمتر از بازالسل و اسکواموسسل دیده میشود، ولی احتمال پخش شدنش بیشتر است [۳]. ملانوما فقط حدود ۱ مورد از هر ۱۰۰ سرطان پوست است، ولی بیشتر مرگهای ناشی از سرطان پوست به آن مربوط است [۱۱]. درمان و پیگیری ملانوما جداست و در صفحه ملانوما آمده است. نشانههای ملانوما (قانون ABCDE) را در علائم سرطان پوست چیست؟ ببینید.
این صفحه درباره بازالسل، اسکواموسسل پوست و لکههای پیشسرطانی ناشی از آفتاب است.
کراتوز اکتینیک: لکه پیشسرطانی ناشی از آفتاب
کراتوز اکتینیک لکهای زبر و پوستهدار به رنگ قرمز، صورتی یا قهوهای است که صاف یا کمی برجسته است و بیشتر روی صورت و پشت دست پیدا میشود. ترکخوردگی و پوستهریزی لب پایین که با کرم لب و وازلین خوب نمیشود هم ممکن است از همین نوع باشد [۳]. این لکهها سرطان نیستند، ولی ممکن است بعدها به اسکواموسسل تبدیل شوند [۲].
احتمال این تبدیل بسیار کم است: هر سال از هر ۱۰۰۰ لکه کمتر از ۱ مورد سرطان میشود، و حدود یکچهارم لکهها در یک سال خودبهخود از بین میروند [۴]. با این حال، این لکهها نشان میدهند که پوست آفتاب زیادی خورده است؛ پس پوست را مرتب بررسی کنید. کرمهای درمانی تعداد لکهها را کم میکنند [۱۷].
نوع «درجا»ی اسکواموسسل (بیماری بوون) فقط در سطح پوست است و احتمال تبدیلش به سرطان مهاجم کم است (حدود ۳ تا ۴ نفر از هر ۱۰۰ نفر) [۲].
علائم سرطان پوست
بازالسل و اسکواموسسل معمولاً به شکل یک تغییر در پوست دیده میشوند، بیشتر در جاهایی که آفتاب میخورد، مثل بینی، گوش، لب پایین و پشت دست [۳]. نشانههای اصلی [۳]:
- زخمی که خوب نمیشود
- برجستگی صاف، براق و «مرواریدی»
- ناحیهای سفت شبیه جای زخم، به رنگ سفید، زرد یا مومی
- برجستگی قرمز یا قهوهای مایل به قرمز
- لکه پوستهدار، خونریزیدهنده یا دلمهبسته
بازالسل بیشتر به شکل برجستگی براق و مرواریدی با رگهای ریز روی آن است و شایعترین محلش بینی است. معمولاً هیچ دردی ندارد [۲]؛ پس نبودن درد دلیل بیخطر بودن نیست. یک نوع بازالسل شبیه جای زخم سفت است و مرزهای نامشخصی دارد [۲]. اسکواموسسل بیشتر روی گوش، لب پایین و پشت دست پیدا میشود [۲] و ممکن است روی زخمهای قدیمی، جای سوختگی یا پوستی که قبلاً پرتو گرفته هم ایجاد شود [۲].
همه تغییرهای پوستی سرطان نیستند، ولی فقط پزشک میتواند با معاینه و در صورت نیاز نمونهبرداری علت را روشن کند [۳]. توضیح بیشتر و تصویرهای واقعی ملانوما در علائم سرطان پوست چیست؟ آمده است.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر یکی از اینها را دارید، به پزشک عمومی یا متخصص پوست مراجعه کنید و منتظر نمانید که خودبهخود خوب شود [۳، ۸]:
- زخم یا ضایعهای روی پوست که چند هفته گذشته و خوب نشده است
- برجستگی یا لکه تازهای که بزرگ میشود، خونریزی میکند یا شکلش عوض میشود
- لکه زبر و پوستهدار روی صورت، پوست سر یا پشت دست که از بین نمیرود
- ضایعهای روی زخم قدیمی، جای سوختگی یا جایی که قبلاً پرتو گرفته است
زودتر، در همین چند روز، مراجعه کنید اگر ضایعه سریع بزرگ میشود، اطراف آن درد، بیحسی یا گزگز دارید، یا نزدیک آن (مثلاً جلوی گوش یا در گردن) غده یا تودهای حس میکنید [۸، ۲]. اگر پیوند کلیه، کبد، قلب یا ریه داشتهاید یا داروی سرکوب ایمنی میخورید، هر ضایعه تازه را زود نشان دهید، چون در شما این سرطانها تهاجمیترند [۲، ۸].
عوامل خطر و پیشگیری
مهمترین علت، اشعه فرابنفش آفتاب و دستگاههای برنزهکننده (سولاریوم) است: هرچه پوست در طول عمر آفتاب بیشتری بخورد، خطر بیشتر است [۲، ۳]. عوامل خطر دیگر:
- پوست روشن که زود میسوزد و ککمک دارد، چشم روشن، موی بور یا قرمز. با این حال، افراد با هر رنگ پوستی ممکن است مبتلا شوند [۳].
- سابقه آفتابسوختگی و سن بالاتر [۳].
- سابقه قبلی سرطان پوست یا کراتوز اکتینیک، و سابقه خانوادگی این بیماریها [۳].
- ضعف سیستم ایمنی، بهویژه در کسانی که پس از پیوند عضو داروی سرکوب ایمنی میخورند [۲، ۳]. در یک مطالعه بزرگ در آمریکا، از هر ۱۰۰ گیرنده پیوند، هر سال نزدیک ۱ نفر به اسکواموسسل پوست مبتلا شد [۱۸]. در این افراد تومورها حتی وقتی کوچکاند تهاجمیترند [۲].
- تماس با آرسنیک و پرتودرمانی قبلی [۲، ۴].
- زخم یا التهاب طولانیمدت پوست (مثلاً زخمهای کهنه)، برای اسکواموسسل [۲].
- بعضی ویروسهای پاپیلوم انسانی (HPV) که روی پوست زندگی میکنند، خطر اسکواموسسل را کمی بیشتر میکنند [۱۹].
- بیماریهای ارثی نادر مثل سندرم گورلین (سندرم خال بازالسل) [۳]؛ این بیماران به معاینه منظم پوست نیاز دارند [۵].
پیشگیری از سرطان پوست
محافظت از آفتاب سادهترین کاری است که در دست شماست. در یک مطالعه بزرگ در استرالیا، بزرگسالانی که ۴ سال و نیم هر روز ضدآفتاب زدند، تومورهای اسکواموسسل کمتری گرفتند و این اثر تا سالها بعد از پایان مطالعه هم ادامه داشت؛ ولی اثر روشنی بر بازالسل دیده نشد [۱۲، ۱۳]. ضدآفتاب جلوی آفتابسوختگی و پیدا شدن لکههای پیشسرطانی را هم میگیرد [۴]. رهنمودها توصیه میکنند ضدآفتاب را همراه کارهای دیگر به کار ببرید: سایه، کلاه لبهدار، لباس پوشیده و دوری از سولاریوم [۸، ۴۷].
نیکوتینآمید (نوعی ویتامین B3) برای بعضی افراد پرخطر بررسی شده است. در یک مطالعه دقیق، کسانی که در ۵ سال گذشته دستکم ۲ سرطان پوست غیرملانومی داشتند و یک سال روزی ۲ بار ۵۰۰ میلیگرم از آن خوردند، نزدیک یکچهارم کمتر سرطان پوست تازه گرفتند؛ ولی اثر آن با قطع قرص از بین رفت [۱۴]. در گیرندگان پیوند عضو، همین قرص سودی نداشت [۱۵]. رهنمود اروپایی آن را در کنار محافظت از آفتاب از راههای پیشگیری میداند [۶]، ولی منابع دیگر شواهد را هنوز کافی نمیدانند [۴، ۸]. پیش از مصرف با پزشک خود مشورت کنید.
در کسانی که قبلاً چند سرطان پوست داشتهاند، یک دوره ۲ تا ۴ هفتهای کرم فلوئورواوراسیل روی صورت و گوشها، در سال بعد نیاز به جراحی برای اسکواموسسل را حدود سهچهارم کم کرد؛ ولی بر بازالسل اثر روشنی نداشت [۱۶].
چطور از پوستم در برابر آفتاب محافظت کنم؟
- ۱
- ۲
سایه و کلاه
بیرون از خانه در سایه بمانید و کلاه لبهدار بگذارید [۸].
- ۳
لباس و عینک
بیرون از خانه پیراهن آستینبلند، شلوار بلند و عینک آفتابی بپوشید [۴۷].
- ۴
- ۵
پوستتان را بشناسید
پوست خود را هر از گاهی در آینه نگاه کنید و ضایعه تازه یا در حال تغییر را به پزشک نشان دهید. اعضای خانواده میتوانند جاهایی مثل پشت را ببینند [۸].
معاینه پوست و غربالگری
برای کسانی که هیچ نشانه یا سابقهای از سرطان پوست ندارند، کارگروه پیشگیری آمریکا شواهد را برای توصیه به معاینه منظم پوست توسط پزشک کافی نمیداند [۱۱]. وضع افراد پرخطر فرق دارد: کسی که یک بار اسکواموسسل داشته، دستکم سالی یک بار باید پوستش را پزشک معاینه کند [۸]، و گیرندگان پیوند عضو باید تمام عمر برای معاینه پوست پیگیری شوند [۱۰]. آزمایشهای غربالگری مناسب سن و جنس خود را در ابزار غربالگری ببینید.
تشخیص و مرحلهبندی
نمایش جزئیاتبستن
مسیر تشخیص سرطان پوست
- ۱
معاینه پوست
پزشک ضایعه و بقیه پوست را از نظر رنگ، اندازه، شکل و بافت غیرعادی بررسی میکند و درباره سابقه شما و خانوادهتان میپرسد [۳].
- ۲
- ۳
نمونهبرداری
تمام یا بخشی از ضایعه برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی میشود؛ به روش تراشیدن سطحی، پانچ (برداشتن یک تکه گرد کوچک)، برداشتن بخشی از ضایعه یا برداشتن کامل آن [۳]. اسکواموسسل همیشه با نمونهبرداری تأیید میشود و در بازالسل، هر جا تشخیص قطعی نباشد نمونهبرداری لازم است [۶، ۵]. بیشتر بخوانید: آیا نمونهبرداری سرطان را پخش میکند؟
- ۴
سرطان کمخطر و پرخطر
بیشتر بازالسلها و اسکواموسسلها «کمخطر»اند و با یک درمان ساده خوب میشوند. پزشک بر اساس چند ویژگی میگوید تومور «پرخطر» است یا نه؛ یعنی احتمال برگشت یا پخش شدنش بیشتر است و درمان دقیقتری لازم دارد [۸، ۹]:
- اندازه بزرگتر، بهویژه روی صورت، گوش، لب، دست، پا یا ناحیه تناسلی
- مرزهای نامشخص، یا توموری که بعد از درمان برگشته است
- ضعف سیستم ایمنی، یا پرتودرمانی قبلی در همان ناحیه
- رشد سریع، یا درد و بیحسی که نشانه درگیری عصب است
- عمق زیاد یا نوع تهاجمی در گزارش پاتولوژی
در اسکواموسسل، مرحلهبندی هم انجام میشود (از مرحله ۰ تا ۴)؛ بیشتر تومورها در مراحل پاییناند [۳، ۲۱]. توضیح عمومی: مراحل سرطان (استیج) چیست؟
ویژه پزشکان
| ویژگی | کمخطر | پرخطر |
|---|---|---|
| محل و اندازه | ناحیه L کمتر از ۲۰ میلیمتر؛ ناحیه M کمتر از ۱۰ میلیمتر | ناحیه L ۲۰ میلیمتر یا بیشتر؛ ناحیه M ۱۰ میلیمتر یا بیشتر؛ ناحیه H با هر اندازه |
| مرزها | مشخص | نامشخص |
| اولیه یا عودکرده | اولیه | عودکرده |
| سرکوب ایمنی | ندارد | دارد |
| محل پرتودرمانی قبلی یا فرایند التهابی مزمن | خیر | بله |
| رشد سریع | خیر | بله |
| علائم عصبی | خیر | بله |
| درجه تمایز | تمایز خوب تا متوسط | تمایز ضعیف |
| زیرگروه بافتی پرخطر (آدنوئید یا آکانتولیتیک، آدنواسکواموس، دسموپلاستیک، متاپلاستیک) | خیر | بله |
| عمق (ضخامت یا سطح Clark) | کمتر از ۲ میلیمتر، یا سطح I تا III | ۲ میلیمتر یا بیشتر، یا سطح IV و V |
| درگیری عصب، لنفاتیک یا عروق | خیر | بله |
ناحیه L: تنه و اندامها (بهجز دست، پا، بستر ناخن، جلوی ساق و مچ پا)؛ ناحیه M: گونه، پیشانی، پوست سر، گردن و جلوی ساق؛ ناحیه H: مرکز صورت، پلک، ابرو، اطراف چشم، بینی، لب، چانه، فک پایین، پوست و شیار جلو و پشت گوش، شقیقه، گوش، اندام تناسلی، دست و پا. قطر شامل حاشیه قرمز اطراف است و ناحیه H صرفنظر از اندازه پرخطر است. این جدول طبقهبندی NCCN است که در رهنمود AAD ۲۰۱۸ بازنشر شده است [۸]؛ رهنمود BAD اسکواموسسل را در سه گروه کمخطر، پرخطر و بسیار پرخطر دستهبندی میکند [۱۰].
| سیستم و مرحله | معیار |
|---|---|
| AJCC Tis | کارسینوم درجا |
| AJCC T1 | تومور ۲ سانتیمتر یا کوچکتر در بزرگترین بعد |
| AJCC T2 | بیش از ۲ و حداکثر ۴ سانتیمتر |
| AJCC T3 | بیش از ۴ سانتیمتر، یا خوردگی جزئی استخوان، یا تهاجم عصبی، یا تهاجم عمیق |
| AJCC T4a | تهاجم آشکار به کورتکس یا مغز استخوان |
| AJCC T4b | تهاجم به قاعده جمجمه یا سوراخهای قاعده جمجمه |
| BWH T1 | بدون عامل خطر |
| BWH T2a | یک عامل خطر |
| BWH T2b | ۲ تا ۳ عامل خطر |
| BWH T3 | ۴ عامل خطر یا تهاجم به استخوان |
تهاجم عمیق در AJCC: فراتر از چربی زیرجلدی یا بیش از ۶ میلیمتر (از لایه گرانولار اپیدرم مجاور تا قاعده تومور)؛ تهاجم عصبی برای T3: سلول تومور در غلاف عصبی عمیقتر از درم یا با قطر ۰٫۱ میلیمتر یا بیشتر، یا درگیری بالینی یا تصویربرداری اعصاب نامدار بدون تهاجم به قاعده جمجمه [۲]. عوامل خطر BWH: قطر ۲ سانتیمتر یا بیشتر، تمایز ضعیف، تهاجم عصبی و تهاجم فراتر از چربی زیرجلدی؛ تهاجم استخوان مستقیماً T3 است [۸]. در ۱٬۸۱۸ تومور، BWH T2b و T3 فقط ۵٪ تومورها ولی ۶۰٪ پیامدهای بد، ۷۰٪ متاستازهای غدد و ۸۳٪ مرگهای ناشی از بیماری را شامل میشد [۲۱].
| ویژگی | کمخطر | پرخطر (یک معیار کافی است) |
|---|---|---|
| محل و اندازه | ناحیه L ۲۰ میلیمتر یا کمتر؛ ناحیه M ۱۰ میلیمتر یا کمتر | ناحیه L بیش از ۲۰ میلیمتر؛ ناحیه M بیش از ۱۰ میلیمتر؛ ناحیه H با هر اندازه |
| مرزها | مشخص | نامشخص |
| اولیه یا عودکرده | اولیه | عودکرده |
| سرکوب ایمنی | ندارد | دارد |
| محل پرتودرمانی قبلی | خیر | بله |
| الگوی رشد | ندولار یا سطحی | ارتشاحی، مورفئیک یا میکروندولار |
| تمایز بازواسکواموس | ندارد | دارد |
| عمق تهاجم | محدود به درم یا چربی زیرجلدی؛ ۶ میلیمتر یا کمتر | فراتر از چربی زیرجلدی؛ بیش از ۶ میلیمتر |
| تهاجم عصبی | ندارد | دارد |
| مرحله پاتولوژیک | pT1 (۲۰ میلیمتر یا کمتر) | pT2 تا pT4 |
| حاشیه پاتولوژیک | درگیر نیست (۱ میلیمتر یا بیشتر) | درگیر (۰ میلیمتر) یا نزدیک (کمتر از ۱ میلیمتر) |
تعریف نواحی H، M و L در یادداشت جدول NCCN بالا آمده است [۸]. EADO بازالسلها را به «آساندرمان» (شایع) و «دشواردرمان» تقسیم میکند و تصمیم درباره گروه دوم را به هیئت تومور چندتخصصی میسپارد [۵].
درمان سرطان پوست
راههای درمان سرطان پوست
جراحی با حاشیه سالم
جراحی موس
تراشیدن و سوزاندن (کورتاژ)
منجمد کردن (کرایوتراپی)
تومور با نیتروژن مایع منجمد و تخریب میشود. برای تومورهای کوچک و با مرز مشخص، بهویژه در کسانی که جراحی برایشان مناسب نیست. رنگ پوست در محل درمان برای همیشه روشنتر میشود [۲].
کرمهای درمانی
کرم ایمیکیمود یا فلوئورواوراسیل چند هفته روی بازالسل سطحی کمخطر یا لکههای پیشسرطانی مالیده میشود و پوست در این مدت قرمز و ملتهب میشود [۵، ۴۳، ۴۴]. نتیجه از جراحی کمتر است: در یک مطالعه، ۵ سال بعد، با جراحی تقریباً همه و با کرم حدود ۸ نفر از ۱۰ نفر بدون برگشت بودند [۲۳].
درمان با نور (فوتودینامیک)
پرتودرمانی
برای کسانی که جراحی برایشان سخت یا نامناسب است، بهویژه سالمندان، یا وقتی جراحی چهره را زیاد تغییر میدهد (مثلاً روی بینی یا گوش) [۵، ۲]. گاهی هم بعد از جراحی تومورهای پرخطر داده میشود [۱۰]. بیشتر بخوانید: پرتودرمانی چیست؟
قرص و ایمنیدرمانی در بیماری پیشرفته
وقتی تومور بزرگ و عمیق شده یا پخش شده و جراحی یا پرتودرمانی ممکن نیست: در بازالسل قرصهایی که مسیر رشد تومور را میبندند و در اسکواموسسل ایمنیدرمانی [۵، ۷]. بیشتر بخوانید: ایمنیدرمانی سرطان چیست؟
درمان بازالسل
درمان اول بازالسل، برداشتن کامل با جراحی است [۵]. برای تومورهای کمخطر معمولاً ۴ میلیمتر پوست سالم اطراف هم برداشته میشود و برای تومورهای پرخطر دستکم ۵ میلیمتر [۹]. برای تومورهای پرخطر، برگشته یا روی جاهای حساس صورت مثل پلک، بینی و لب، جراحی موس پیشنهاد میشود [۵، ۲].
در بازالسل سطحی و کمخطر، کرمها (ایمیکیمود یا فلوئورواوراسیل)، تراشیدن و سوزاندن، منجمد کردن یا درمان با نور هم گزینهاند [۵، ۹]. این روشها جای زخم کمتری دارند، ولی احتمال برگشت در آنها بیشتر است؛ پس پیگیری لازم است [۲۳، ۲۴]. در کسانی که نمیتوانند یا نمیخواهند جراحی شوند، بهویژه سالمندان، پرتودرمانی جایگزین خوبی است [۵]؛ ولی در سندرم گورلین معمولاً از پرتودرمانی پرهیز میشود [۲، ۹].
بازالسل بهندرت آنقدر پیشرفت میکند که جراحی یا پرتودرمانی ممکن نباشد. در این حالت قرصهای ویسمودگیب یا سونیدگیب به کار میروند که مسیر رشد تومور (مسیر هجهاگ) را میبندند [۵]. در تومورهای پیشرفته موضعی، در تقریباً نیمی از بیماران تومور کوچک میشود و در بیماری پخششده کمتر [۲۵، ۲۶، ۴۲]. اگر این قرصها اثر نکنند یا تحمل نشوند، ایمنیدرمانی با سمیپلیماب گزینه بعدی است [۵، ۲۸]. این قرصها در بارداری آسیب جدی به جنین میزنند و پیشگیری مطمئن از بارداری لازم است [۴۱، ۴۲].
درمان اسکواموسسل
اسکواموسسل هم بیشتر وقتها با جراحی درمان میشود: برداشتن با حاشیه سالم و بررسی لبهها، یا جراحی موس [۷]. مهمترین نکته، پاک بودن کامل لبههاست [۷]. برای تومورهای کمخطر دستکم ۴ میلیمتر پوست سالم برداشته میشود و برای تومورهای پرخطر بیشتر [۱۰، ۸]. تومورهای کوچک (کمتر از ۱ سانتیمتر)، با مرز مشخص و کمخطر را گاهی میتوان با تراشیدن و سوزاندن درمان کرد [۲، ۱۰].
اگر جراحی ممکن یا مناسب نباشد، پرتودرمانی درمان اصلی است [۷]. بعد از جراحی بعضی تومورهای پرخطر، مثلاً وقتی لبهها خیلی نزدیک است یا تومور کامل برداشته نشده و جراحی دوباره ممکن نیست، پرتودرمانی هم داده میشود [۱۰]. اگر سرطان به غدد لنفاوی رسیده باشد، تیم چندتخصصی درباره جراحی غدد و درمانهای دیگر تصمیم میگیرد [۷].
در اسکواموسسل پیشرفتهای که با جراحی یا پرتودرمانی درمانشدنی نیست، ایمنیدرمانی با داروهای ضد PD-1، یعنی پمبرولیزوماب یا سمیپلیماب، درمان اول است [۷، ۲] و در یکسوم تا نیمی از بیماران تومور را کوچک میکند [۳۱، ۳۳]. در بیماران پرخطری که جراحی و پرتودرمانی شدهاند، حدود یک سال ایمنیدرمانی با سمیپلیماب برگشت سرطان را بسیار کمتر کرد [۳۶]؛ این تصمیم را تیم درمان میگیرد [۷]. ایمنیدرمانی پیش از جراحی در یک مطالعه نتیجه بسیار خوبی داشت، ولی هنوز درمان تأییدشده نیست [۳۴، ۳۵، ۳۹]. در گیرندگان پیوند عضو، ایمنیدرمانی ممکن است باعث پسزدن عضو پیوندی شود و باید با دقت سنجیده شود [۳۹، ۴۰].
درمان کراتوز اکتینیک
برای لکههای پیشسرطانی، چه تکی و چه متعدد در یک ناحیه، روشهای مختلفی هست: منجمد کردن، تراشیدن، کرمها، لایهبرداری شیمیایی، درمان با نور یا لیزر [۲]. در یک مطالعه بزرگ روی بیمارانی که لکههای متعدد روی سر داشتند، کرم فلوئورواوراسیل از سه روش رایج دیگر (کرم ایمیکیمود، درمان با نور و ژل اینژنول) مؤثرتر بود [۱۷]. در دوران درمان با این کرم، پوست قرمز، تاولزده و پوستهدار میشود و ممکن است بهبود کامل ۱ تا ۲ ماه بعد از پایان درمان دیده شود [۴۴].
- درمان را عقب نیندازید: بازالسل اگر رها شود در همان محل عمیقتر میشود و ممکن است بافتهای اطراف را تخریب کند [۲].
- گزارش پاتولوژی را بپرسید: آیا لبهها پاک است؟ تومور کمخطر است یا پرخطر؟ [۷، ۸]
- پوست خود را سالها زیر نظر داشته باشید: کسی که یک سرطان پوست داشته، احتمال سرطان پوست تازه در او زیاد است [۸، ۲].
زندگی پس از درمان و پیگیری
بعد از درمان، احتمال یک سرطان پوست تازه زیاد است، چون پوستی که آفتاب زیادی خورده هنوز همان است [۲]. در یک مطالعه، حدود ۴ نفر از هر ۱۰ نفر ظرف ۵ سال بعد از اولین سرطان پوست غیرملانومی، سرطان پوست دیگری گرفتند [۸]. خطر ملانوما هم در این افراد بیشتر است [۸].
برنامه پیگیری به میزان خطر بستگی دارد. پس از بازالسل پرخطر، بازالسلهای متعدد و سندرم گورلین، پیگیری طولانیمدت توصیه میشود [۵]. پس از اسکواموسسل، دستکم سالی یک بار معاینه پوست لازم است [۸] و در تومورهای پرخطر، در ۲ سال اول هر ۴ تا ۶ ماه یک بار [۱۰]. تقریباً همه برگشتهای اسکواموسسل در ۵ سال اول رخ میدهد [۲].
کارهایی که در دست شماست: از آفتاب محافظت کنید، پوست خود را مرتب نگاه کنید و هر ضایعه تازه یا در حال تغییر را زود نشان دهید [۸]. بیشتر بخوانید: عود سرطان چیست و چگونه پیگیری میشود؟
پس از تشخیص چه کنم؟
پرسشهای متداول
بازال سل کارسینوما چیست؟
بازالسل یا کارسینوم سلول قاعدهای شایعترین سرطان پوست است و از سلولهای لایه پایینی اپیدرم شروع میشود [۳، ۲]. بیشتر روی صورت، بهویژه بینی، به شکل برجستگی براق و مرواریدی یا زخمی که خوب نمیشود دیده میشود [۲، ۳]. آهسته رشد میکند و تقریباً هیچوقت پخش نمیشود، ولی باید کامل برداشته شود تا در همان محل پیشروی نکند [۲، ۵].
آیا سرطان پوست کشنده است؟
بازالسل تقریباً هیچوقت کشنده نیست، چون بهندرت پخش میشود [۲]. اسکواموسسل هم بیشتر وقتها درمان میشود و بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار بهبود کامل پیدا میکنند [۴۶]. خطر بیشتر در تومورهای بزرگ، عمیق یا برگشته و در کسانی است که سیستم ایمنی ضعیفی دارند [۲۰، ۸]. ملانوما وضع دیگری دارد؛ صفحه ملانوما را ببینید.
آیا سرطان پوست بعد از جراحی برمیگردد؟
جراحی موس چیست و چه کسانی به آن نیاز دارند؟
در جراحی موس، تومور لایهلایه برداشته میشود و هر لایه همان موقع زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا لبهها پاک شوند؛ به این ترتیب کمترین مقدار پوست سالم برداشته میشود [۲]. برای تومورهای پرخطر، برگشته یا با مرز نامشخص و برای جاهای حساس مثل پلک، بینی، لب و گوش پیشنهاد میشود [۲، ۵، ۸]. وقت و هزینه بیشتری دارد [۲].
آیا کرم برای درمان سرطان پوست کافی است؟
فقط برای بعضی تومورها. کرم ایمیکیمود یا فلوئورواوراسیل برای بازالسل سطحی و کمخطر و برای لکههای پیشسرطانی به کار میرود [۵، ۴۳، ۴۴]. برای بازالسل پرخطر کرم مناسب نیست [۹] و اسکواموسسل مهاجم بهتر است با جراحی درمان شود [۸]. در یک مطالعه، ۵ سال بعد از درمان، با جراحی تقریباً همه و با کرم حدود ۸ نفر از ۱۰ نفر بدون برگشت بودند [۲۳].
آیا ضدآفتاب واقعاً از سرطان پوست پیشگیری میکند؟
آیا افراد با پوست تیره هم سرطان پوست میگیرند؟
پیوند کلیه داشتهام؛ چه کنم؟
گیرندگان پیوند عضو بهخاطر داروهای سرکوب ایمنی بیشتر به سرطان پوست، بهویژه اسکواموسسل، مبتلا میشوند و این تومورها تهاجمیترند [۲، ۱۸، ۸]. از آفتاب محافظت کنید، پوست خود را مرتب نگاه کنید و تمام عمر برای معاینه پوست پیگیری شوید [۱۰]. اگر سرطانهای پوست زیادی دارید، پزشک ممکن است داروهای سرکوب ایمنی را تغییر دهد [۸]. قرص نیکوتینآمید در یک مطالعه روی گیرندگان پیوند سودی نداشت [۱۵].
درمان سرطان پوست پیشرفته چیست؟
وقتی جراحی و پرتودرمانی ممکن نیست: در بازالسل قرصهای ویسمودگیب یا سونیدگیب و در صورت شکست، ایمنیدرمانی با سمیپلیماب [۵]؛ در اسکواموسسل، ایمنیدرمانی با پمبرولیزوماب یا سمیپلیماب [۷، ۲]. این داروها در بخش بزرگی از بیماران تومور را کوچک میکنند و در بسیاری از آنها اثرشان ماندگار است [۲۶، ۳۱، ۳۳]. عوارض را در راهنمای عوارض ایمنیدرمانی بخوانید.
شواهد و پیشرفتهای اخیر (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
طبقهبندی خطر، مرحلهبندی و تصویربرداری
در کوهورت آیندهنگر برانچ (۶۱۵ بیمار با جراحی و بررسی سهبعدی حاشیه؛ میانه پیگیری ۴۳ ماه)، متاستاز در ۴٪ و عود موضعی در ۳٪ رخ داد. تومورهای ۲ میلیمتر یا نازکتر متاستاز ندادند؛ در ضخامت ۲٫۱ تا ۶ میلیمتر ۴٪ و در ضخامت بیش از ۶ میلیمتر ۱۶٪ متاستاز دادند. عوامل مستقل متاستاز: ضخامت (HR ۴٫۷۹)، سرکوب ایمنی (HR ۴٫۳۲)، محل گوش (HR ۳٫۶۱) و اندازه افقی (HR ۲٫۲۲)؛ عوامل عود موضعی: ضخامت (HR ۶٫۰۳) و رشد دسموپلاستیک (HR ۱۶٫۱۱) [۲۰]. میزان متاستاز در تومورهای پوست آفتابخورده ۵٪، گوش ۹٪ و لب ۱۴٪ و در کارسینوم روی جای زخم یا پوست آفتابنخورده حدود ۳۸٪ گزارش شده است؛ ۹۶٪ متاستازها در ۵ سال اول تشخیص داده میشوند [۲].
در ۱٬۸۱۸ تومور اولیه BWH، مراحل T3 و T4 در AJCC و UICC از هم متمایز نبودند و بیشتر پیامدهای بد (۸۶٪ در AJCC) در مراحل پایین رخ داد؛ در مقابل، BWH T2b/T3 با ۵٪ تومورها ۶۰٪ پیامدهای بد را شامل شد. بروز تجمعی عود موضعی، متاستاز غدد و مرگ ناشی از بیماری در T1/T2a به ترتیب ۱٫۴٪، ۰٫۶٪ و ۰٫۲٪ و در T2b/T3 به ترتیب ۲۴٪، ۲۴٪ و ۱۶٪ بود [۲۱]. AAD برای طبقهبندی بالینی چارچوب NCCN و برای دقیقترین پیشآگهی، BWH را توصیه میکند؛ تصویربرداری غدد (سیتی، PET/CT یا سونوگرافی) را میتوان در تومورهای BWH T2b یا بالاتر در نظر گرفت و ارزش بیوپسی غده نگهبان هنوز نامشخص است [۸]. در گیرندگان پیوند عضو جامد، خطر متاستاز ممکن است ۲ تا ۳ برابر باشد [۸].
بهروزرسانی ۲۰۲۶ رهنمود EADO اسکواموسسل را به «آساندرمان» (اکثریت) و «دشواردرمان» تقسیم میکند و پنج گروه دشواردرمان پیشنهاد میدهد: گروه ۱ و ۲ اسکواموسسل شایعی است که بهعلت ویژگی تومور، بیمار یا تعدد ضایعه درمانش پیچیده است، گروه ۳ پیشرفته موضعی و گروه ۴ و ۵ متاستاز ناحیهای یا دور. AJCC8 و BWH پرکاربردترین سیستمهای مرحلهبندیاند [۶].
درمان موضعی: حاشیهها، جراحی موس و درمانهای غیرجراحی
حاشیه جراحی: BAD برای بازالسل کمخطر حاشیه بالینی محیطی ۴ میلیمتر و برای بازالسل اولیه با یک عامل پرخطر دستکم ۵ میلیمتر توصیه میکند [۹]. در اسکواموسسل، BAD حاشیه ۴ میلیمتر یا بیشتر (کمخطر)، ۶ میلیمتر یا بیشتر (پرخطر) و ۱۰ میلیمتر یا بیشتر (بسیار پرخطر) را توصیه میکند [۱۰] و AAD برای اسکواموسسل اولیه کمخطر، برداشتن با حاشیه ۴ تا ۶ میلیمتر تا عمق میانه چربی زیرجلدی همراه بررسی بافتی حاشیه [۸]. در یک سری آیندهنگر ۱۴۱ اسکواموسسل، حاشیه ۴ میلیمتر در بیش از ۹۵٪ تومورهای با تمایز خوب و قطر تا ۱۹ میلیمتر کافی بود و تومورهای بزرگتر، کمتمایز یا در نواحی پرخطر حاشیه ۶ تا ۱۰ میلیمتر لازم داشتند [۲]. EADO برای هر دو تومور، جراحی با بررسی حاشیه پس از عمل یا جراحی با کنترل میکروگرافیک را خط اول میداند [۵، ۷].
جراحی موس: در کارآزمایی تصادفی هلندی (۴۰۸ بازالسل اولیه پرخطر صورت و ۲۰۴ بازالسل عودکرده)، احتمال تجمعی عود ۱۰ ساله در بازالسل اولیه ۴٫۴٪ با موس در برابر ۱۲٫۲٪ با برداشتن معمول (P=۰٫۱۰۰) و در بازالسل عودکرده ۳٫۹٪ در برابر ۱۳٫۵٪ بود (P=۰٫۰۲۳)؛ ۵۶٪ عودهای بازالسل اولیه بعد از ۵ سال رخ داد [۲۲]. هزینه عمل با موس در همین کارآزمایی تقریباً دو برابر بود [۲]. BAD موس را بهعنوان گزینه خط اول برای بازالسل عودکرده با دستکم یک عامل پرخطر دیگر پیشنهاد میکند و در بازالسل اولیه پرخطر، در نظر گرفتن آن را [۹]؛ AAD موس را برای اسکواموسسل پرخطر توصیه میکند [۸].
درمانهای غیرجراحی: در کارآزمایی SINS (بازالسل سطحی یا ندولار در نواحی کمخطر)، موفقیت ۵ ساله با ایمیکیمود ۸۲٫۵٪ در برابر ۹۷٫۷٪ با جراحی با حاشیه ۴ میلیمتر بود (RR ۰٫۸۴؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۷۷ تا ۰٫۹۱) و بیشتر شکستهای ایمیکیمود در سال اول رخ داد [۲۳]. در بازالسل سطحی (۶۰۱ بیمار)، بقای بدون تومور ۵ ساله با ایمیکیمود ۸۰٫۵٪، فلوئورواوراسیل ۷۰٫۰٪ و فتودینامیک با MAL ۶۲٫۷٪ بود و ایمیکیمود از هر دو برتر بود [۲۴]. در کارآزماییهای ثبت ایمیکیمود، پاکسازی بالینی و بافتی ۱۲ هفته پس از درمان در بازالسل سطحی ۷۵٪ در برابر ۲٪ با حامل بود [۴۳]. کورتاژ و الکتروکوتر در اسکواموسسل فقط برای تومورهای کوچک (کمتر از ۱ سانتیمتر)، مشخص و با تمایز خوب به کار میرود [۲] و نه در پوست دارای موی انتهایی (پوست سر، ناحیه شرمگاهی، زیر بغل و ناحیه ریش) [۸]؛ در بازالسل گردن، تنه و اندامها، عود ۵ ساله پس از آن ۳٫۳٪ بود [۲]. در کارآزمایی برداشتن در برابر پرتودرمانی در بازالسل صورت کوچکتر از ۴ سانتیمتر، شکست ۴ ساله ۰٫۷٪ در برابر ۷٫۵٪ بود (P=۰٫۰۰۳) [۲].
کراتوز اکتینیک و پیشگیری با درمان ناحیهای: در ۶۲۴ بیمار با ۵ ضایعه یا بیشتر در یک ناحیه ۲۵ تا ۱۰۰ سانتیمتر مربعی روی سر، احتمال ماندن بدون شکست درمان ۱۲ ماه پس از پایان درمان با فلوئورواوراسیل ۵٪ ۷۴٫۷٪، ایمیکیمود ۵٪ ۵۳٫۹٪، فتودینامیک با MAL ۳۷٫۷٪ و اینژنول مبوتات ۲۸٫۹٪ بود (HR شکست در برابر فلوئورواوراسیل: ۲٫۰۳، ۲٫۷۳ و ۳٫۳۳) [۱۷]. در کارآزمایی VA (۹۳۲ کهنهسرباز با دستکم ۲ کارسینوم کراتینوسیتی در ۵ سال گذشته)، یک دوره ۲ تا ۴ هفتهای فلوئورواوراسیل ۵٪ روی صورت و گوشها اسکواموسسل نیازمند جراحی را در سال اول ۷۵٪ کاهش داد (۱٪ در برابر ۴٪؛ P=۰٫۰۰۲) بدون اثر معنادار بر بازالسل یا بر کل دوره ۴ ساله [۱۶]. پیشرفت کراتوز اکتینیک به اسکواموسسل حدود ۰٫۰۷۵ تا ۰٫۰۹۶٪ در سال است [۴].
بازالسل پیشرفته: مهارکنندههای هجهاگ و سمیپلیماب
در ERIVANCE (ویسمودگیب ۱۵۰ میلیگرم روزانه)، پاسخ عینی به ارزیابی مستقل در ۳۳ بیمار متاستاتیک ۳۰٪ و در ۶۳ بیمار پیشرفته موضعی ۴۳٪ (پاسخ کامل ۲۱٪) با میانه مدت پاسخ ۷٫۶ ماه بود و عوارض جدی در ۲۵٪ رخ داد [۲۵]. در بهروزرسانی نهایی (۳۹ ماه پس از پایان ورود بیماران)، پاسخ به ارزیابی پژوهشگر ۴۸٫۵٪ (متاستاتیک) و ۶۰٫۳٪ (پیشرفته موضعی)، میانه مدت پاسخ ۱۴٫۸ و ۲۶٫۲ ماه و میانه بقای کلی گروه متاستاتیک ۳۳٫۴ ماه بود [۲۶]. در BOLT، سونیدگیب ۲۰۰ میلیگرم در پیشرفته موضعی ۴۳٪ و در متاستاتیک ۱۵٪ پاسخ داد و در مقایسه با ۸۰۰ میلیگرم، قطع موقت یا کاهش دوز (۳۲٪ در برابر ۶۰٪) و قطع درمان (۲۲٪ در برابر ۳۶٪) کمتری داشت [۲۷]؛ با دستکم ۳۰ ماه پیگیری، پاسخ در پیشرفته موضعی ۵۶٪ و میانه مدت پاسخ ۲۶٫۱ ماه بود [۴۲]. سونیدگیب فقط برای بازالسل پیشرفته موضعی و ویسمودگیب برای پیشرفته موضعی و متاستاتیک تأیید شده است [۴۱، ۴۲].
پس از مهارکننده هجهاگ، سمیپلیماب ۳۵۰ میلیگرم هر ۳ هفته در ۸۴ بیمار پیشرفته موضعی پاسخ ۳۱٪ (کامل ۶٪) داشت؛ عوارض درجه ۳ تا ۴ در ۴۸٪ و بدون مرگ مرتبط با درمان [۲۸]. در تحلیل نهایی ۵۴ بیمار متاستاتیک، پاسخ ۲۲٪، کنترل بیماری ۶۳٪، میانه بقای بدون پیشرفت ۱۰ ماه و میانه بقای کلی ۵۰ ماه بود [۲۹]. EADO مهارکنندههای هجهاگ را برای بازالسل پیشرفته موضعی و متاستاتیک و سمیپلیماب را خط دوم پس از پیشرفت، منع مصرف یا عدم تحمل میداند [۵].
اسکواموسسل پیشرفته: ایمنیدرمانی و گزینههای بعدی
در KEYNOTE-629 (پمبرولیزوماب ۲۰۰ میلیگرم هر ۳ هفته تا ۳۵ دوره)، پاسخ عینی در ۱۰۵ بیمار عودکرده یا متاستاتیک ۳۴٫۳٪ (۴ پاسخ کامل)، میانه بقای بدون پیشرفت ۶٫۹ ماه و عوارض مرتبط با درمان درجه ۳ تا ۵ در ۵٫۷٪ بود [۳۲]؛ در تحلیل بعدی، پاسخ در ۵۴ بیمار پیشرفته موضعی ۵۰٫۰٪ (کامل ۱۶٫۷٪) و در گروه عودکرده یا متاستاتیک ۳۵٫۲٪ بود [۳۳]. برچسب FDA با پیگیری طولانیتر، پاسخ ۳۵٪ و ۵۲٪ و میانه مدت پاسخ ۴۷٫۲ ماه در پیشرفته موضعی را گزارش میکند [۴۰].
در EMPOWER-CSCC-1، سمیپلیماب در گروه متاستاتیک فاز ۲ در ۲۸ نفر از ۵۹ بیمار (۴۷٪) پاسخ داد [۳۰]؛ در تحلیل نهایی گروههای ۱ تا ۳ (۱۹۳ بیمار، پیگیری ۴۲٫۵ ماه)، پاسخ ۴۷٫۲٪، مدت پاسخ ۱۲ ماهه تخمینی ۸۸٫۳٪ و میانه بقای بدون پیشرفت ۲۶٫۰ ماه بود [۳۱]. بیماران با سابقه پیوند عضو، بیماری خودایمنی نیازمند درمان سرکوب ایمنی سیستمیک در ۵ سال اخیر یا ECOG ۲ یا بیشتر از این مطالعات خارج بودند [۳۹]. EADO ۲۰۲۶ ضد PD-1 را خط اول درمان سیستمیک اسکواموسسل متاستاتیک یا پیشرفته موضعی غیرقابل جراحی یا پرتودرمانی درمانکننده میداند و برای خط دوم کارآزمایی بالینی، مهارکننده EGFR (ستوکسیماب) همراه ضد PD-1، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی را ذکر میکند [۷]. ستوکسیماب تکدارویی در خط اول در ۳۶ بیمار با میانه سنی ۷۹ سال، کنترل بیماری ۶ هفتهای ۶۹٪ (۸ پاسخ نسبی و ۲ پاسخ کامل) داشت [۳۸].
درمان پیش و پس از جراحی در اسکواموسسل پرخطر
پیش از جراحی (نئوادجوانت): در یک کارآزمایی فاز ۲ تأییدی و غیرتصادفی (۷۹ بیمار با اسکواموسسل قابل جراحی مرحله II با تومور اولیه دستکم ۳ سانتیمتر، III یا IV بدون متاستاز دور؛ ۹۱٪ سر و گردن)، سمیپلیماب ۳۵۰ میلیگرم هر ۳ هفته تا ۴ دوز پیش از جراحی، پاسخ کامل پاتولوژیک ۵۱٪ و پاسخ عمده پاتولوژیک ۱۳٪ به بازبینی مستقل و پاسخ تصویربرداری ۶۸٪ داشت؛ عوارض درجه ۳ یا بالاتر در ۱۸٪ رخ داد، ۴ رویداد کشنده گزارش شد (سه مورد بیشتر مرتبط با بیماری قلبی زمینهای) و ۹ بیمار (۱۱٪) در بازه مقرر جراحی نشدند [۳۴]. در تحلیل نهایی با میانه پیگیری ۵۴ ماه، بقای بدون رویداد ۵۴ ماهه ۷۶٫۲٪ و بقای کلی ۷۹٫۴٪ بود، هیچیک از ۴۰ بیمار با پاسخ کامل پاتولوژیک عود نکرد و ۵ رویداد تازه همگی مرگ ناشی از بیماریهای همراه بدون عود بودند [۳۵]. این رویکرد گروه مقایسه تصادفی ندارد و در برچسب FDA نیست [۳۴، ۳۹].
پس از جراحی (ادجوانت): در C-POST (فاز ۳؛ ۴۱۵ بیمار پس از جراحی و پرتودرمانی، با ویژگی پرخطر غدد شامل گسترش خارج کپسولی با بزرگترین غده ۲۰ میلیمتر یا بیشتر یا دستکم ۳ غده درگیر، یا ویژگی غیرغدهای شامل متاستاز درحالگذر، T4 با تهاجم استخوان، تهاجم عصبی یا تومور عودکرده موضعی با دستکم یک ویژگی پرخطر دیگر)، سمیپلیماب بقای بدون بیماری را بهبود داد (۲۴ در برابر ۶۵ رویداد؛ HR ۰٫۳۲؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۲۰ تا ۰٫۵۱؛ بقای بدون بیماری ۲۴ ماهه ۸۷٫۱٪ در برابر ۶۴٫۱٪) و عود موضعی-ناحیهای (HR ۰٫۲۰) و دور (HR ۰٫۳۵) را کم کرد؛ عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۲۳٫۹٪ در برابر ۱۴٫۲٪ و قطع درمان بهعلت عارضه ۹٫۸٪ در برابر ۱٫۵٪ بود [۳۶]. در مقابل، کارآزمایی فاز ۳ KEYNOTE-630 با پمبرولیزوماب کمکی به هدف اصلی نرسید و گزارش کامل آن هنوز منتشر نشده است؛ مقایسه غیرمستقیم دو کارآزمایی فقط فرضیهساز است [۳۷]. EADO تصمیم درباره سمیپلیماب کمکی را به هیئت تومور چندتخصصی میسپارد [۷].
پرتودرمانی کمکی: BAD پرتودرمانی کمکی را در حاشیه پاک ولی نزدیک (کمتر از ۱ میلیمتر) پس از بحث در تیم چندتخصصی و در تومورهای T3 کاملاً برداشتهشده با چند عامل پرخطر قابل بررسی میداند و در برداشتن ناقص، وقتی جراحی دوباره ممکن نیست، توصیه میکند [۱۰]. به گفته EADO ۲۰۲۳، در اسکواموسسل موضعی پرخطر با حاشیه پاک، شواهد موجود سود معناداری برای پرتودرمانی کمکی در بیماران با دستکم یک عامل پرخطر نشان نداده است [۴۸].
- سمیپلیماب پیش از جراحی در cSCC فقط در یک کارآزمایی فاز ۲ غیرتصادفی بررسی شده و در برچسب FDA نیست؛ استفاده از آن را در هیئت تومور و ترجیحاً در کارآزمایی بالینی بسنجید [۳۴، ۳۵، ۳۹].
- پمبرولیزوماب کمکی (KEYNOTE-630) سودی نشان نداد؛ تنها داروی کمکی با سود اثباتشده سمیپلیماب پس از جراحی و پرتودرمانی است [۳۷، ۳۶].
- نیکوتینآمید در گیرندگان پیوند عضو سودی نداشت و در افراد ایمنیسالم، اثر آن با قطع دارو از بین میرود [۱۵، ۱۴].
- مهارکنندههای PD-1 در گیرندگان پیوند عضو جامد خطر پسزدن پیوند دارند و این بیماران از کارآزماییهای اصلی خارج بودند [۳۹، ۴۰].
رژیمهای درمانی و دوز (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
فهرست رژیمهای درمانی و دوز۱۳ رژیم
- مهارکنندههای PD-1 (پمبرولیزوماب و سمیپلیماب): کاهش دوز توصیه نمیشود. در عوارض ایمنی شدید (درجه ۳) قطع موقت؛ در عوارض درجه ۴، عود عارضه درجه ۳ نیازمند سرکوب ایمنی سیستمیک، یا ناتوانی در کاهش پردنیزون به ۱۰ میلیگرم در روز یا کمتر ظرف ۱۲ هفته، قطع دائم. آنزیمهای کبدی، کراتینین و عملکرد تیروئید در ابتدا و بهطور دورهای بررسی شود [۳۹، ۴۰]. پسزدن پیوند عضو جامد از عوارض ایمنی شناختهشده است [۳۹، ۴۰]. بیشتر بخوانید: سمیت ایمنیدرمانی.
- ویسمودگیب و سونیدگیب، سمیت جنینی (هشدار جعبهای): وضعیت بارداری پیش از شروع بررسی شود (ویسمودگیب: ظرف ۷ روز پیش از شروع). پیشگیری مؤثر از بارداری تا ۲۴ ماه (ویسمودگیب) یا دستکم ۲۰ ماه (سونیدگیب) پس از آخرین دوز؛ مردان حتی پس از وازکتومی تا ۳ ماه (ویسمودگیب) یا دستکم ۸ ماه (سونیدگیب) کاندوم استفاده کنند. اهدای خون تا ۲۴ ماه (ویسمودگیب) یا ۲۰ ماه (سونیدگیب) و اهدای منی تا ۳ ماه پس از ویسمودگیب ممنوع است [۴۱، ۴۲].
- عوارض شایع مهارکنندههای هجهاگ: اسپاسم عضلانی (۷۲٪ با ویسمودگیب و ۵۴٪ با سونیدگیب)، ریزش مو (۶۴٪ و ۵۳٪)، تغییر چشایی (۵۵٪ و ۴۶٪)، کاهش وزن (۴۵٪ و ۳۰٪) و خستگی (۴۰٪ و ۴۱٪). با سونیدگیب، CK و کراتینین پیش از شروع، بهطور دورهای و در صورت علائم عضلانی سنجیده شود و از مهارکنندههای قوی CYP3A، مصرف بیش از ۱۴ روزه مهارکنندههای متوسط و القاکنندههای قوی و متوسط CYP3A پرهیز شود. بسته شدن زودرس صفحه رشد در کودکان گزارش شده است [۴۱، ۴۲].
- کرم فلوئورواوراسیل: در بارداری منع مصرف دارد و در کمبود آنزیم DPD نباید به کار رود؛ از تماس با مخاط، پلک و چشم پرهیز و در دوران درمان از نور فرابنفش دوری شود [۴۴]. آزمایش DPYD.
- کرم ایمیکیمود: واکنش موضعی (ترشح و فرسایش پوست) ممکن است پس از چند نوبت رخ دهد و قطع چندروزه مجاز است؛ ممکن است بیماریهای التهابی پوست، از جمله GVHD مزمن، را تشدید کند [۴۳].
درمان موضعی: کراتوز اکتینیک و بازالسل سطحی، و پیشگیری
ایمیکیمود کرم ۵٪ در بازالسل سطحی
بازالسل سطحی اولیه با تأیید بافتی در بزرگسال ایمنیسالم، حداکثر قطر ۲ سانتیمتر، روی تنه (بهجز پوست مقعدی-تناسلی)، گردن یا اندامها (بهجز دست و پا)، وقتی جراحی کمتر مناسب است و پیگیری ممکن استطول هر دوره: ۵ بار در هفته
بازالسل سطحی اولیه با تأیید بافتی در بزرگسال ایمنیسالم، حداکثر قطر ۲ سانتیمتر، روی تنه (بهجز پوست مقعدی-تناسلی)، گردن یا اندامها (بهجز دست و پا)، وقتی جراحی کمتر مناسب است و پیگیری ممکن است
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| ایمیکیمود کرم ۵٪ | قطر تومور ۰٫۵ تا کمتر از ۱ سانتیمتر: حدود ۱۰ میلیگرم (قطره ۴ میلیمتری)؛ ۱ تا کمتر از ۱٫۵: حدود ۲۵ میلیگرم (۵ میلیمتری)؛ ۱٫۵ تا ۲: حدود ۴۰ میلیگرم (۷ میلیمتری) | موضعی روی تومور و ۱ سانتیمتر پوست اطراف | یک بار در روز پیش از خواب، ۵ روز در هفته؛ حدود ۸ ساعت بماند و سپس شسته شود |
ایمیکیمود کرم ۵٪ در کراتوز اکتینیک
کراتوز اکتینیک معمولی، غیرهیپرکراتوتیک و غیرهیپرتروفیک صورت یا پوست سر در بزرگسال ایمنیسالمطول هر دوره: ۲ بار در هفته
کراتوز اکتینیک معمولی، غیرهیپرکراتوتیک و غیرهیپرتروفیک صورت یا پوست سر در بزرگسال ایمنیسالم
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| ایمیکیمود کرم ۵٪ | حداکثر ۱ ساشه در هر نوبت | موضعی روی یک ناحیه پیوسته حدود ۲۵ سانتیمتر مربع (صورت یا پوست سر، نه هر دو همزمان) | یک بار پیش از خواب، ۲ بار در هفته؛ حدود ۸ ساعت بماند |
فلوئورواوراسیل کرم ۵٪ در بازالسل سطحی
بازالسل سطحی با تشخیص بافتی، وقتی روشهای معمول عملی نیست (ضایعات متعدد یا محل دشوار)؛ در بازالسل منفرد و در دسترس، جراحی ارجح استطول هر دوره: دو بار در روز
بازالسل سطحی با تشخیص بافتی، وقتی روشهای معمول عملی نیست (ضایعات متعدد یا محل دشوار)؛ در بازالسل منفرد و در دسترس، جراحی ارجح است
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| فلوئورواوراسیل کرم یا محلول ۵٪ | مقدار کافی برای پوشاندن ضایعه | موضعی | دو بار در روز |
فلوئورواوراسیل کرم در کراتوز اکتینیک
کراتوز اکتینیک متعدد؛ درمان ناحیهایطول هر دوره: دو بار در روز
کراتوز اکتینیک متعدد؛ درمان ناحیهای
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| فلوئورواوراسیل کرم یا محلول | مقدار کافی برای پوشاندن ضایعهها | موضعی | دو بار در روز تا رسیدن واکنش التهابی به مرحله فرسایش |
نیکوتینآمید خوراکی برای پیشگیری (دوز کارآزمایی ONTRAC)
بیماران ایمنیسالم با دستکم ۲ سرطان پوستی غیرملانومی در ۵ سال گذشته؛ در گیرندگان پیوند عضو مؤثر نبودطول هر دوره: روزانه، پیوسته
بیماران ایمنیسالم با دستکم ۲ سرطان پوستی غیرملانومی در ۵ سال گذشته؛ در گیرندگان پیوند عضو مؤثر نبود
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| نیکوتینآمید | ۵۰۰ میلیگرم | خوراکی | دو بار در روز |
دوز طبق کارآزمایی ONTRAC؛ این مکمل برچسب FDA برای این کاربرد ندارد [۱۴]. در ONTRANS (گیرندگان پیوند، همان دوز) سودی نداشت [۱۵]. EADO ۲۰۲۶ آن را در کنار محافظت از آفتاب ذکر میکند [۶]؛ AAD ۲۰۱۸ شواهد را برای توصیه کافی نمیدانست [۸].
شواهد: ONTRAC (۲۰۱۵)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
بازالسل پیشرفته (پیشرفته موضعی یا متاستاتیک)
ویسمودگیب در بازالسل پیشرفته
بازالسل متاستاتیک، یا پیشرفته موضعی که پس از جراحی عود کرده یا بیمار کاندید جراحی و پرتودرمانی نیستطول هر دوره: پیوسته
بازالسل متاستاتیک، یا پیشرفته موضعی که پس از جراحی عود کرده یا بیمار کاندید جراحی و پرتودرمانی نیست
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| ویسمودگیب | ۱۵۰ میلیگرم | خوراکی، با یا بدون غذا؛ کپسول کامل بلعیده شود | یک بار در روز، پیوسته |
طبق برچسب FDA [۴۱]. در عوارض غیرقابل تحمل تا ۸ هفته قطع موقت؛ در واکنشهای شدید پوستی (SJS، TEN، DRESS) قطع دائم؛ در عوارض شدید عضلانی-اسکلتی قطع موقت و در عود آن قطع دائم. نوبت فراموششده جبران نشود [۴۱]. شواهد: [۲۵، ۲۶]؛ جایگاه: [۵].
شواهد: ERIVANCE BCC (۲۰۱۲)
سونیدگیب در بازالسل پیشرفته موضعی
بازالسل پیشرفته موضعی که پس از جراحی یا پرتودرمانی عود کرده یا بیمار کاندید آنها نیستطول هر دوره: پیوسته
بازالسل پیشرفته موضعی که پس از جراحی یا پرتودرمانی عود کرده یا بیمار کاندید آنها نیست
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| سونیدگیب | ۲۰۰ میلیگرم | خوراکی، ناشتا (دستکم ۱ ساعت پیش یا ۲ ساعت پس از غذا) | یک بار در روز، پیوسته |
طبق برچسب FDA [۴۲]. CK و آزمونهای کلیه پیش از شروع. قطع موقت در عوارض عضلانی شدید یا غیرقابل تحمل، نخستین افزایش CK بین ۲٫۵ و ۱۰ برابر حد بالا یا افزایش مکرر بین ۲٫۵ و ۵ برابر، و ادامه با ۲۰۰ میلیگرم پس از رفع علائم؛ قطع دائم در CK بیش از ۲٫۵ برابر همراه بدتر شدن عملکرد کلیه، CK بیش از ۱۰ برابر، افزایش مکرر بیش از ۵ برابر یا عود عوارض عضلانی شدید [۴۲]. شواهد: [۲۷]؛ جایگاه: [۵].
سمیپلیماب در بازالسل پس از مهارکننده هجهاگ
بازالسل پیشرفته موضعی یا متاستاتیک که قبلاً مهارکننده هجهاگ گرفته یا این داروها برایش مناسب نیستطول هر دوره: هر ۲۱ روز
بازالسل پیشرفته موضعی یا متاستاتیک که قبلاً مهارکننده هجهاگ گرفته یا این داروها برایش مناسب نیست
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| سمیپلیماب | ۳۵۰ میلیگرم | انفوزیون وریدی ۳۰ دقیقهای | روز ۱ هر ۳ هفته |
شواهد: Study 1620 (۲۰۲۱)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
اسکواموسسل پیشرفته (متاستاتیک یا پیشرفته موضعی غیرقابل درمان قطعی)
پمبرولیزوماب در اسکواموسسل پیشرفته
اسکواموسسل پوست عودکرده یا متاستاتیک، یا پیشرفته موضعی که با جراحی یا پرتودرمانی درمانشدنی نیست
اسکواموسسل پوست عودکرده یا متاستاتیک، یا پیشرفته موضعی که با جراحی یا پرتودرمانی درمانشدنی نیست
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پمبرولیزوماب | ۲۰۰ میلیگرم (یا ۴۰۰ میلیگرم) | انفوزیون وریدی ۳۰ دقیقهای | ۲۰۰ میلیگرم هر ۳ هفته یا ۴۰۰ میلیگرم هر ۶ هفته |
طبق برچسب FDA [۴۰]. شواهد: [۳۲، ۳۳]. کارآزمایی، بیماران با بیماری خودایمنی یا نیازمند سرکوب ایمنی را خارج کرده بود [۴۰].
شواهد: KEYNOTE-629 (۲۰۲۰)
سمیپلیماب در اسکواموسسل پیشرفته
اسکواموسسل پوست متاستاتیک یا پیشرفته موضعی که جراحی یا پرتودرمانی درمانکننده برایش ممکن نیستطول هر دوره: هر ۲۱ روز
اسکواموسسل پوست متاستاتیک یا پیشرفته موضعی که جراحی یا پرتودرمانی درمانکننده برایش ممکن نیست
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| سمیپلیماب | ۳۵۰ میلیگرم | انفوزیون وریدی ۳۰ دقیقهای | روز ۱ هر ۳ هفته |
شواهد: مهار PD-1 با سمیپلیماب در کارسینوم سلول سنگفرشی پیشرفته پوست (۲۰۱۸)
ستوکسیماب تکدارویی (خارج از برچسب در اسکواموسسل پوست)
اسکواموسسل پیشرفته غیرقابل جراحی، بهویژه در سالمندان یا وقتی ضد PD-1 ممکن یا مؤثر نیست؛ EADO ۲۰۲۶ مهارکننده EGFR را از گزینههای خط دوم میداندطول هر دوره: هفتگی
اسکواموسسل پیشرفته غیرقابل جراحی، بهویژه در سالمندان یا وقتی ضد PD-1 ممکن یا مؤثر نیست؛ EADO ۲۰۲۶ مهارکننده EGFR را از گزینههای خط دوم میداند
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| ستوکسیماب | دوز اول ۴۰۰ میلیگرم/مترمربع، سپس ۲۵۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتگی |
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
اسکواموسسل پرخطر قابل جراحی: پیش و پس از جراحی
سمیپلیماب کمکی (C-POST)
اسکواموسسل با خطر بالای عود پس از جراحی و پرتودرمانی (ویژگیهای پرخطر غدد یا غیرغدهای طبق C-POST)؛ تصمیم در هیئت تومور
اسکواموسسل با خطر بالای عود پس از جراحی و پرتودرمانی (ویژگیهای پرخطر غدد یا غیرغدهای طبق C-POST)؛ تصمیم در هیئت تومور
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| مرحله ۱ | |||
| سمیپلیماب | ۳۵۰ میلیگرم | انفوزیون وریدی ۳۰ دقیقهای | هر ۳ هفته به مدت ۱۲ هفته |
| مرحله ۲ | |||
| سمیپلیماب | ۷۰۰ میلیگرم (یا ادامه ۳۵۰ میلیگرم هر ۳ هفته) | انفوزیون وریدی ۳۰ دقیقهای | هر ۶ هفته |
طبق برچسب FDA [۳۹]. در C-POST، پرتودرمانی کمکی باید ۲ تا ۱۰ هفته پیش از تصادفیسازی کامل شده بود و سود در هر دو برنامه دوز مشابه بود [۳۹]. شواهد: [۳۶]؛ جایگاه: [۷].
شواهد: C-POST (۲۰۲۵)
سمیپلیماب پیش از جراحی (در حال بررسی)
اسکواموسسل قابل جراحی مرحله II (تومور اولیه دستکم ۳ سانتیمتر)، III یا IV بدون متاستاز دور، ECOG ۰ یا ۱؛ خارج از برچسب، ترجیحاً در کارآزمایی یا پس از بحث در هیئت تومورطول هر دوره: هر ۲۱ روز
اسکواموسسل قابل جراحی مرحله II (تومور اولیه دستکم ۳ سانتیمتر)، III یا IV بدون متاستاز دور، ECOG ۰ یا ۱؛ خارج از برچسب، ترجیحاً در کارآزمایی یا پس از بحث در هیئت تومور
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| سمیپلیماب | ۳۵۰ میلیگرم | وریدی | هر ۳ هفته (روزهای ۱، ۲۲، ۴۳ و ۶۴) |
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
شواهد علمی
نمایش جزئیاتبستن
مطالعات کلیدی
۷ موردپمبرولیزوماب تکدارویی در کارسینوم سلول سنگفرشی پوست عودکرده یا متاستاتیک: کارآزمایی تکگروهی فاز ۲ (KEYNOTE-629)
کارآزمایی تصادفی فاز ۳ نیکوتینآمید برای پیشگیری دارویی از سرطان پوست (ONTRAC)
مهار PD-1 با سمیپلیماب در کارسینوم سلول سنگفرشی پیشرفته پوست
کارایی و ایمنی ویسمودگیب در کارسینوم سلول بازال پیشرفته (ERIVANCE BCC)
سمیپلیمب یا دارونما بهعنوان درمان کمکی در کارسینوم سلول سنگفرشی پوستی پرخطر
سمیپلیماب پیش از جراحی در کارسینوم سلول سنگفرشی پوست مرحله II تا IV
سمیپلیماب در کارسینوم سلول بازال پیشرفته موضعی پس از درمان با مهارکننده هجهاگ: کارآزمایی باز، چندمرکزی و تکگروهی فاز ۲
رهنمودها
۲ موردرهنمود بینرشتهای اروپایی مبتنی بر اجماع برای کارسینوم سلول سنگفرشی مهاجم پوست: بخش ۲، درمان (بهروزرسانی ۲۰۲۶)
رهنمود بینرشتهای اروپایی مبتنی بر اجماع برای تشخیص و درمان کارسینوم سلول بازال – بهروزرسانی ۲۰۲۳
پرسشهای رایج
داروهای مرتبط
منابع علمی
۴۸ منبعنمایش همه منابع، ۱۰ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱Non-melanoma skin cancer fact sheet (GLOBOCAN 2024)
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳
- ۱۴
- ۱۵
- ۱۶
- ۱۷
- ۱۸
- ۱۹Association Between β-Genus Human Papillomavirus and Cutaneous Squamous Cell Carcinoma in Immunocompetent Individuals-A Meta-analysis
- ۲۰
- ۲۱
- ۲۲
- ۲۳
- ۲۴
- ۲۵
- ۲۶
- ۲۷
- ۲۸
- ۲۹
- ۳۰PD-1 Blockade with Cemiplimab in Advanced Cutaneous Squamous-Cell Carcinoma
- ۳۱
- ۳۲Pembrolizumab Monotherapy for Recurrent or Metastatic Cutaneous Squamous Cell Carcinoma: A Single-Arm Phase II Trial (KEYNOTE-629)
- ۳۳
- ۳۴
- ۳۵
- ۳۶
- ۳۷
- ۳۸
- ۳۹
- ۴۰
- ۴۱
- ۴۲
- ۴۳
- ۴۴
- ۴۵ERBITUX (cetuximab) injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۴۶
- ۴۷
- ۴۸European consensus-based interdisciplinary guideline for invasive cutaneous squamous cell carcinoma: Part 2. Treatment-Update 2023
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و بهروز: https://drdabiri.com/cancer/skin-cancer/
