بیشتر غدد لنفاوی بزرگ در گردن، زیر بغل یا کشاله ران از یک عفونت ساده‌اند و ظرف چند هفته خودشان کوچک می‌شوند؛ از هر ۱۰۰ نفری که با غده بی‌دلیل به پزشک عمومی مراجعه می‌کنند، فقط حدود ۱ نفر سرطان دارد [۱، ۲]. غده‌ای نگران‌کننده‌تر است که بیش از ۴ هفته مانده یا بزرگ‌تر می‌شود، سفت، چسبیده یا بزرگ‌تر از ۱٫۵ سانتی‌متر است، بالای استخوان ترقوه است، یا همراه تب، تعریق شبانه یا کاهش وزن آمده [۱، ۳]. چنین غده‌ای را به پزشک نشان دهید؛ اگر علتش پیدا نشد، راه مطمئن نمونه‌برداری است، نه خوردن آنتی‌بیوتیک پشت سر هم [۳].
نکات کلیدی
- غده لنفاوی بزرگ بسیار شایع است و بیشتر وقت‌ها یعنی بدن با یک عفونت می‌جنگد؛ تقریباً نیمی از کودکان سالم در هر زمان غده‌ای دارند که با دست حس می‌شود [۱].
- احتمال سرطان با سن بیشتر می‌شود: در مطالعه‌ای روی بیماران پزشکان عمومی، از هر ۱۰۰ نفر بالای ۴۰ سال که غده بی‌دلیل داشتند حدود ۴ نفر سرطان داشتند، و در جوان‌ترها کمتر از ۱ نفر [۱، ۲].
- غده بالای استخوان ترقوه همیشه باید بررسی شود؛ در مطالعه‌ها، یک‌سوم تا نیمی از این غده‌ها علت بدخیم داشتند [۱، ۲].
- با لمس نمی‌شود سرطان را ثابت یا رد کرد [۱]. سونوگرافی کمک می‌کند، تشخیص قطعی با نمونه‌برداری است، و آنتی‌بیوتیک فقط وقتی لازم است که نشانه عفونت میکروبی باشد [۳، ۴].
غده لنفاوی چیست و چرا بزرگ می‌شود؟
غدد لنفاوی (گره‌های لنفاوی) دانه‌های کوچکی‌اند که در گردن، زیر بغل، کشاله ران و درون قفسه سینه و شکم قرار دارند و بخشی از دستگاه ایمنی بدن‌اند. وقتی میکروبی وارد بدن می‌شود، سلول‌های ایمنی در غده نزدیک آن جمع می‌شوند و غده بزرگ و گاهی دردناک می‌شود؛ به این غده «واکنشی» (ری‌اکتیو) می‌گویند [۱، ۴]. برای همین بعد از سرماخوردگی، گلودرد، عفونت دندان یا زخم دست، غده نزدیک همان ناحیه بزرگ می‌شود و با خوب شدن عفونت کوچک می‌شود [۱].
غده لنفاوی معمولاً وقتی غیرطبیعی حساب می‌شود که بزرگ‌تر از حدود ۱ سانتی‌متر یا سفت‌تر از معمول باشد؛ در کشاله ران، غده تا ۲ سانتی‌متر در بسیاری از بزرگسالان سالم هم دیده می‌شود [۱]. غده‌ای که بی‌دلیل بزرگ شده و کوچک نمی‌شود، ممکن است علت دیگری داشته باشد: عفونت‌های طول‌کشیده مثل سل، بیماری‌های خودایمنی، یا گاهی سرطان. سرطان یا از خود غده شروع می‌شود (لنفوم) یا از جای دیگری به غده رسیده است [۱]. درباره پخش شدن سرطان بخوانید: متاستاز یعنی چه؟
غده کجای بدن است؟ گردن، زیر بغل، کشاله ران و بالای ترقوه
| محل غده | علت‌های شایع | کی بیشتر باید بررسی شود |
|---|---|---|
| گردن | عفونت‌های ویروسی گلو و دهان، عفونت دندان، مونونوکلئوز (بیماری بوسه)، سل [۱، ۳] | بزرگسالی که غده گردنش بدون عفونت آشکار ۲ هفته یا بیشتر مانده و کوچک نشده، یا غده‌اش سفت، چسبیده یا بزرگ‌تر از ۱٫۵ سانتی‌متر است [۳]؛ سرطان‌های سر و گردن، تیروئید و لنفوم از علت‌های جدی‌اند [۱، ۳] |
| بالای استخوان ترقوه | کمتر از جاهای دیگر علت ساده دارد [۱] | هر غده‌ای که این‌جا با دست حس شود غیرطبیعی است و باید زود بررسی شود؛ سرطان‌های درون شکم گاهی به این غده‌ها می‌رسند [۱] |
| زیر بغل | زخم یا عفونت دست و بازو، خراش گربه، واکسنی که در بازو زده شده [۱، ۷] | غده‌ای که علتش روشن نیست یا بیش از ۴ هفته مانده؛ سرطان سینه و سرطان‌های دیگری مثل سرطان پوست از علت‌های جدی‌اند [۱، ۶] |
| کشاله ران | زخم و عفونت پا، عفونت‌های آمیزشی؛ غده تا ۲ سانتی‌متر در بسیاری از بزرگسالان سالم هست [۱] | غده‌ای که بزرگ‌تر می‌شود یا سفت و چسبیده است؛ ملانوما، سرطان آلت تناسلی یا فرج و گاهی لنفوم از علت‌های جدی‌اند [۱] |
| چند جای بدن با هم | عفونت‌های ویروسی مثل مونونوکلئوز و HIV، بیماری‌های خودایمنی [۱] | همیشه باید با آزمایش خون و معاینه کامل بررسی شود؛ لنفوم هم از علت‌هاست [۱، ۹] |
این جدول جایگزین معاینه پزشک نیست؛ بیشتر غده‌ها در همه این نواحی علت خوش‌خیم دارند.
غده لنفاوی کی خطرناک است؟ نشانه‌هایی که باید جدی گرفت
مدت
اندازه و لمس
محل
غده بالای استخوان ترقوه، یا غده‌هایی که در چند جای بدن با هم بزرگ شده‌اند [۱].
علائم همراه
تب بی‌دلیل، تعریق شبانه شدید، کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی زیاد یا خارش پوست [۱، ۹]. بیشتر بخوانید: تعریق شبانه، تب و خارش بدن و کاهش وزن ناگهانی.
غده زیر بغل نشانه چیست؟ توده زیر بغل بدون درد
بیشتر غده‌های زیر بغل از یک علت ساده‌اند: زخم یا عفونت دست و بازو، خراش گربه، یا واکسنی که در بازو زده شده [۱، ۷]. در بررسی مطالعه‌ها، غده زیر بغل بعد از واکسن کرونا معمولاً حدود یک هفته بعد از تزریق پیدا شد و در یک مطالعه ظرف ۴ تا ۵ هفته از بین رفت [۷]. اگر اخیراً واکسن زده‌اید، پیش از ماموگرافی یا سونوگرافی به پزشک بگویید [۷].
در زنان، و گاهی در مردان، غده یا سفتی زیر بغل می‌تواند از علائم سرطان سینه باشد [۶]. سرطان‌های دیگری مثل سرطان پوست و ریه ممکن است به غدد زیر بغل برسند و لنفوم هم می‌تواند در غدد زیر بغل ایجاد شود [۱، ۹].
بی‌درد بودن به‌تنهایی دلیل سرطان نیست؛ درد هم سرطان را رد نمی‌کند. غده دردناک بیشتر از التهاب و عفونت است، ولی غده بی‌درد، سفت و ماندگار نگران‌کننده‌تر است [۱]. توده زیر بغل که علتش روشن نیست یا بیش از ۴ هفته مانده، یا همراه تغییری در سینه است، باید معاینه شود [۱، ۶]. اگر در سینه هم توده‌ای حس می‌کنید، بخوانید: توده در سینه‌ام پیدا کرده‌ام؛ چه کنم؟ و علائم سرطان سینه.
غدد لنفاوی گردن در کودکان خطرناک است؟
غده گردن در کودکان بسیار شایع است: تقریباً نیمی از کودکان سالم در هر زمان غده‌ای دارند که با دست حس می‌شود و شایع‌ترین علت آن عفونت‌های ویروسی است [۱]. در بررسی مطالعه‌هایی روی کودکانی که غده گردنشان در بیمارستان بررسی شده بود، بیشتر غده‌ها علت خوش‌خیم داشتند و کمتر از ۱ کودک از هر ۲۰ کودک سرطان داشت؛ شایع‌ترین سرطان در این کودکان لنفوم بود [۵].
این نشانه‌ها در کودک نیاز به معاینه زودتر دارند [۱، ۵]:
- غده‌ای که در پیگیری بزرگ‌تر می‌شود
- غده سفت، لاستیکی و ثابت که با انگشت جابه‌جا نمی‌شود
- چند غده بی‌درد در دو طرف گردن
- غده بالای استخوان ترقوه
- غده همراه کاهش وزن یا تعریق شبانه
برای کودکان تا ۱۴ سال، سونوگرافی معمولاً اولین تصویربرداری است [۱]. علائم دیگر را در علائم هشداردهنده سرطان در کودکان بخوانید.
لنف نود ری‌اکتیو یعنی چه؟ واژه‌های گزارش سونوگرافی و سی‌تی‌اسکن
| واژه در گزارش | یعنی چه |
|---|---|
| لنف نود ری‌اکتیو (Reactive) | غده‌ای که در واکنش به عفونت یا التهاب بزرگ شده؛ معمولاً خوش‌خیم است و با رفع علت کوچک می‌شود [۱، ۴] |
| بیضی‌شکل (Oval) | غده سالم یا واکنشی معمولاً کشیده است: پهنایش کمتر از نصف طولش است [۴] |
| ناف چربی حفظ‌شده (Fatty hilum) | بخش روشن وسط غده که در بیشتر غده‌های سالم دیده می‌شود؛ نشانه اطمینان‌بخشی است [۴] |
| گرد (Round) و بدون ناف | از نشانه‌هایی که احتمال سرطان یا لنفوم را بیشتر می‌کند و معمولاً به نمونه‌برداری می‌رسد [۴] |
| نکروز، کلسیفیکاسیون، چسبیده به هم (Matted) | از بین رفتن بافت درون غده، رسوب کلسیم، یا چند غده چسبیده به هم؛ هم در سرطان و هم در سل دیده می‌شود و باید بررسی شود [۴] |
| جریان خون محیطی در داپلر | رگ‌ها در لبه غده‌اند نه در وسط آن؛ در غده‌های بدخیم شایع‌تر است [۴] |
| قطر کوتاه (Short axis) کمتر از ۱۰ میلی‌متر | در سی‌تی‌اسکن، غده‌ای که قطر کوچکش کمتر از ۱ سانتی‌متر است، از نظر اندازه طبیعی حساب می‌شود [۸] |
| لنفادنوپاتی | یعنی غده لنفاوی بزرگ یا غیرطبیعی؛ خودش تشخیص نیست و علتش باید پیدا شود [۱] |
گزارش را همیشه با پزشک خود بخوانید؛ هیچ واژه‌ای به‌تنهایی سرطان را ثابت یا رد نمی‌کند.
پزشک چه بررسی‌هایی انجام می‌دهد؟
- ۱
- ۲
- ۳
آزمایش خون
مثل شمارش کامل خون (CBC) و آزمایش عفونت‌هایی مثل مونونوکلئوز و HIV، به‌ویژه وقتی غده در چند جای بدن است [۱].
- ۴
- ۵
نمونه‌برداری
اگر غده مشکوک است یا علتش پیدا نشد، با سوزن نازک نمونه‌ای از آن گرفته می‌شود؛ این روش دقیق است و معمولاً به جراحی نیاز ندارد [۱، ۳]. برای تشخیص لنفوم معمولاً کل غده یا تکه‌ای از آن، با جراحی کوچک یا سوزن ضخیم، برداشته می‌شود [۹]. نگران هستید؟ بخوانید: آیا نمونه‌برداری باعث پخش شدن سرطان می‌شود؟
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
بیشتر غده‌ها بی‌خطرند. اما در این موارد منتظر نمانید و در چند روز آینده به پزشک مراجعه کنید:
- غده‌ای که بیش از ۴ هفته مانده یا مدام بزرگ‌تر می‌شود [۱]؛ در بزرگسالان، غده گردنی که بدون عفونت آشکار ۲ هفته یا بیشتر مانده [۳]
- غده بالای استخوان ترقوه [۱]
- غده سفت، چسبیده، بزرگ‌تر از ۱٫۵ سانتی‌متر، یا غده‌ای که پوست رویش زخم شده [۳]
- غده همراه تب بی‌دلیل، تعریق شبانه شدید یا کاهش وزن بی‌دلیل [۱، ۹]
- غده در چند جای بدن با هم [۱]
- توده زیر بغل همراه توده یا تغییر در سینه [۶]
تا وقتی علت روشن نشده، خودسرانه کورتون (مثل دگزامتازون یا پردنیزولون) نخورید؛ ممکن است تشخیص لنفوم یا سرطان خون را بپوشاند و عقب بیندازد [۱].
تنگی نفس، سختی بلع، تورم ناگهانی صورت و گردن، یا غده قرمز، داغ و بسیار دردناک همراه تب بالا نیاز به مراجعه فوری دارد؛ در موارد شدید با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
آیا غدد لنفاوی خطرناک است؟
بیشتر وقت‌ها نه. غده لنفاوی بزرگ معمولاً نشانه عفونت است و خودش کوچک می‌شود. از هر ۱۰۰ نفری که با غده بی‌دلیل به پزشک عمومی مراجعه می‌کنند، حدود ۱ نفر سرطان دارد [۱، ۲]. غده‌ای را جدی بگیرید که ماندگار است یا بزرگ‌تر می‌شود؛ بخش «کی باید با پزشک تماس بگیرم؟» را ببینید.
غده سرطانی چه حسی دارد؟ سفت است یا نرم؟
توده زیر بغل بدون درد دارم؛ نگران باشم؟
غده گردنم چند ماه است مانده؛ طبیعی است؟
غده‌ای که بیش از ۴ هفته مانده، باید دست‌کم یک بار معاینه شود [۱]. غده‌ای که بیش از یک سال بدون هیچ تغییری مانده، احتمال کمتری دارد که سرطان باشد؛ ولی بعضی لنفوم‌های کُندرشد استثنا هستند [۱]. در بزرگسالان، غده گردن ماندگار بدون علت عفونی را باید متخصص بررسی کند [۳]. اگر همراه زخم دهان یا گرفتگی صدا است، علائم سرطان دهان و اگر جلوی گردن است، علائم سرطان تیروئید را هم ببینید.
در سی‌تی‌اسکن شکم «غدد لنفاوی بزرگ» گزارش شده؛ یعنی چه؟
غده‌ای که در سی‌تی‌اسکن قطر کوچکش کمتر از ۱ سانتی‌متر است، از نظر اندازه طبیعی حساب می‌شود [۸]. غده‌های بزرگ‌تر در شکم ممکن است از عفونت یا التهاب باشند، ولی لنفوم و رسیدن سرطان‌های دیگر به غده‌ها هم از علت‌ها هستند [۱، ۹]. پزشک بسته به اندازه، شکل و علائم شما تصمیم می‌گیرد که پیگیری کافی است یا آزمایش‌های بیشتر و نمونه‌برداری لازم است. بیشتر بخوانید: پت اسکن چیست؟
آنتی‌بیوتیک بخورم تا غده بخوابد؟
فقط اگر پزشک نشانه عفونت میکروبی ببیند، مثلاً غده قرمز، داغ و دردناک همراه تب یا گلودرد چرکی [۱، ۳]. رهنمود انجمن متخصصان گوش و حلق و بینی آمریکا توصیه می‌کند برای غده گردن بزرگسالان، اگر نشانه عفونت میکروبی نیست، آنتی‌بیوتیک داده نشود تا تشخیص بی‌جهت عقب نیفتد [۳]. اگر غده بعد از آنتی‌بیوتیک کوچک نشد، دوباره به پزشک مراجعه کنید؛ وقتی علت غده روشن نمی‌شود، قدم بعدی نمونه‌برداری است، نه دوره تازه آنتی‌بیوتیک [۱].
ارزیابی لنفادنوپاتی بی‌علت: معیارها و اعداد (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
احتمال پیش از آزمون. بروز سالانه لنفادنوپاتی بی‌علت در مراقبت اولیه ۰٫۶٪ است و ۱٫۱٪ موارد بدخیم‌اند: ۴٪ در ۴۰ سال و بالاتر در برابر ۰٫۴٪ زیر ۴۰ سال [۱]. در مطالعه هلندی فیتن و بلیهام (۸۲ بیمار بیوپسی‌شده، ۲۹ مورد بدخیم)، احتمال بدخیمی پیش از ارجاع ۱٫۱٪ و پس از ارجاع ۱۱٪ بود؛ لنفادنوپاتی فوق‌ترقوه‌ای در ۵۰٪ بدخیم بود و پزشکان عمومی ۸۰ تا ۹۰٪ موارد بدخیم را ظرف ۴ هفته ارجاع دادند [۲]. در مرورها، ۳۴ تا ۵۰٪ لنفادنوپاتی‌های فوق‌ترقوه‌ای بدخیم بوده‌اند [۱].
اندازه و مدت. غده بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر غیرطبیعی است؛ غده‌های فوق‌ترقوه‌ای، پوپلیتئال و ایلیاک قابل لمس و غده اپی‌تروکلئار بزرگ‌تر از ۵ میلی‌متر غیرطبیعی‌اند و غده اینگوینال تا ۲ سانتی‌متر در بسیاری از بزرگسالان سالم دیده می‌شود. لنفادنوپاتی کمتر از ۲ هفته یا بیش از ۱۲ ماه بدون تغییر اندازه احتمال نئوپلاسم کمی دارد (به‌جز لنفوم‌های کم‌درجه). لنفادنوپاتی موضعی با احتمال کم بدخیمی را می‌توان ۴ هفته پیگیری کرد؛ لنفادنوپاتی ژنرالیزه (بیش از دو گروه غیرمجاور) آزمایش‌های روتین و بررسی علل خودایمنی و عفونی می‌خواهد (در الگوریتم مقاله: CBC، ANA، HBsAg، HIV، RPR و PPD بر حسب بالین) [۱].
توده گردن در بزرگسالان (رهنمود AAO-HNSF ۲۰۱۷). خطر بدخیمی بالاست اگر سابقه علت عفونی نباشد و توده ۲ هفته یا بیشتر بدون نوسان قابل‌توجه مانده باشد یا مدتش نامعلوم باشد، یا یکی از این یافته‌ها باشد: چسبندگی به بافت مجاور، قوام سفت، اندازه بیش از ۱٫۵ سانتی‌متر، زخم پوست رویی. در این بیماران: سی‌تی (یا MRI) گردن با کنتراست (توصیه قوی)، معاینه هدفمند مخاط حنجره، قاعده زبان و حلق، FNA به‌جای بیوپسی باز، ادامه بررسی توده کیستیک تا تشخیص (فرض خوش‌خیمی نشود)، و بررسی دستگاه گوارشی-تنفسی فوقانی زیر بیهوشی پیش از بیوپسی باز اگر FNA و تصویربرداری تشخیصی نبودند. آنتی‌بیوتیک روتین بدون علائم عفونت باکتریایی توصیه نمی‌شود [۳].
تصویربرداری و نمونه‌برداری. ACR سونوگرافی را تصویربرداری اول لنفادنوپاتی گردنی تا ۱۴ سالگی و سی‌تی را بالای ۱۴ سال توصیه می‌کند. دقت تشخیصی FNA نزدیک ۹۰٪ (حساسیت ۸۵ تا ۹۵٪، ویژگی ۹۸ تا ۱۰۰٪) و ابزار خوبی برای جدا کردن لنفادنوپاتی واکنشی از بدخیم است. کورتیکواستروئید پیش از تشخیص بافتی ممکن است تشخیص لوسمی یا لنفوم را بپوشاند [۱]. در سونوگرافی، غده خوش‌خیم یا واکنشی بیضی (نسبت قطر کوتاه به بلند کمتر از ۰٫۵) با ناف اکوژن و عروق ناف یا بدون عروق است؛ غده متاستاتیک گرد (نسبت بیش از ۰٫۵)، بدون ناف، با عروق محیطی یا مختلط، نکروز یا کلسیفیکاسیون؛ غده لنفومی گرد، هیپواکو، معمولاً بدون ناف، با الگوی میکروندولار و اغلب عروق ناف و محیطی [۴]. در سی‌تی (RECIST 1.1)، غده با قطر کوتاه ۱۵ میلی‌متر یا بیشتر پاتولوژیک و قابل اندازه‌گیری، ۱۰ تا کمتر از ۱۵ میلی‌متر پاتولوژیک غیرقابل اندازه‌گیری و کمتر از ۱۰ میلی‌متر غیرپاتولوژیک است [۸].
کودکان و واکسن. در مرور نظام‌مند ۲۶۸۷ کودک با لنفادنوپاتی گردنی (عمدتاً جمعیت‌های ارجاعی یا FNAشده)، علت غیراختصاصی خوش‌خیم ۶۷٫۸٪، EBV ۸٫۸۶٪، بدخیمی ۴٫۶۹٪ (۹۵٪ CI: ۳٫۹۲ تا ۵٫۵۲) و بیماری گرانولوماتوز ۴٫۰۶٪ (سل ۷۳٫۴٪ آن‌ها) بود؛ لنفوم غیرهوچکین ۴۶٪ بدخیمی‌ها را تشکیل داد [۵]. لنفادنوپاتی بالینی (قابل تشخیص در معاینه) پس از واکسن کووید-۱۹ در ۹۱ از ۲۲٬۵۳۲ نفر (۰٫۴٪) گزارش شد؛ میانگین اندازه لنفادنوپاتی زیر بغل ۱۸٫۲ میلی‌متر و میانگین فاصله تا بروز ۶٫۹ روز (۲ تا ۱۸ روز) بود و در یک مطالعه ۱۱۹ نفره ظرف ۴ تا ۵ هفته برطرف شد [۷]. معیارهای ارجاع در لنفوم و مسیر تشخیص آن در صفحه علائم لنفوم آمده است.
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۹ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/swollen-lymph-nodes/