بله، گاهی. تنها راه درمان قطعی سرطان پانکراس این است که تومور با جراحی کامل برداشته شود؛ این کار وقتی ممکن است که سرطان هنوز به رگ‌های بزرگ اطراف و اعضای دور بدن نرسیده باشد [۱، ۳]. در آمریکا، از هر ۱۰ نفری که سرطانشان فقط در پانکراس است، بیش از ۴ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند [۱]. بیشتر بیماران وقتی تشخیص داده می‌شوند که سرطان پیشرفت کرده و دیگر درمان قطعی ندارد؛ اما شیمی‌درمانی، داروهای تازه و درمان علائم، عمر را بیشتر و زندگی را راحت‌تر می‌کنند [۱، ۱۱، ۱۲].
نکات کلیدی
- جراحی همراه شیمی‌درمانی، تنها راه درمان قطعی است؛ اما کمتر از ۲ نفر از هر ۱۰ بیمار وقتی تشخیص داده می‌شوند که تومور هنوز با جراحی برداشتنی است [۴].
- در یک مطالعه بزرگ، از بیمارانی که بعد از جراحی ۶ ماه شیمی‌درمانی چنددارویی گرفتند، بیش از ۴ نفر از هر ۱۰ نفر ۵ سال بعد زنده بودند [۶].
- اگر تومور تا حدی با رگ‌های بزرگ تماس داشته باشد، شیمی‌درمانی پیش از جراحی (گاهی همراه پرتودرمانی) شانس زنده ماندن طولانی را بیشتر می‌کند [۳، ۸].
- در سرطان پخش‌شده هدف کنترل بیماری است؛ در بیمارانی که قبلاً شیمی‌درمانی گرفته بودند، قرص تازه ضد RAS عمر را تقریباً دو برابر شیمی‌درمانی کرد [۱۱].
- مراقبت تسکینی (درمان درد، زردی، مشکلات تغذیه و نگرانی‌ها) باید از همان اوایل بیماری و همراه درمان سرطان شروع شود [۱۲].
- آزمایش ژنتیک برای همه بیماران توصیه می‌شود [۴]؛ تغییر ژن‌هایی مثل BRCA1، BRCA2 یا PALB2 در تومور گاهی پاسخ به بعضی شیمی‌درمانی‌ها را بهتر می‌کند [۱].
سرطان پانکراس چیست و «سرطان پانکراس بدخیم» درمان دارد؟
پانکراس (لوزالمعده) عضوی پشت معده است که آنزیم‌های گوارشی و هورمون‌هایی مثل انسولین می‌سازد. شایع‌ترین نوع سرطان پانکراس (آدنوکارسینوم) از سلول‌های مجاری آن شروع می‌شود و از هر ۱۰ تومور پانکراس، ۹ مورد از همین نوع است [۴]. هر سرطانی یک تومور «بدخیم» است؛ پس «سرطان پانکراس بدخیم» همان سرطان پانکراس است. بیشتر بخوانید: فرق تومور خوش‌خیم و بدخیم چیست؟ و سرطان پانکراس.
وقتی پزشکان از درمان قطعی حرف می‌زنند، یعنی از بین بردن کامل بیماری. در سرطان پانکراس این کار فقط با جراحی ممکن است و بهترین نتیجه وقتی است که همه تومور برداشته شود [۱]. مشکل این است که بیشتر سرطان‌های پانکراس دیر پیدا می‌شوند، وقتی دیگر نمی‌توان همه تومور را برداشت [۱، ۲]: حدود نیمی از بیماران هنگام تشخیص سرطان پخش‌شده دارند و حدود ۳ نفر از هر ۱۰ نفر، توموری که دور رگ‌های بزرگ را گرفته است [۴]. در این حالت هدف درمان، طولانی‌تر کردن عمر و کم کردن علائم است [۱]. علائم هشدار را بشناسید: علائم سرطان پانکراس چیست؟
نوع کمتر شایعی به نام تومور نورواندوکرین پانکراس رفتار دیگری دارد و درمانش هم فرق می‌کند. شانس زنده ماندن در این نوع بسیار بیشتر است: در آمریکا از هر ۱۰ نفر با این نوع، حدود ۷ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند [۵]. پس اول از پزشک بپرسید نوع سرطان شما کدام است؛ این را در جواب پاتولوژی می‌نویسند.
سرطان پانکراس تا چه حد قابل درمان است؟ شانس زنده ماندن بر اساس مرحله
| مرحله | یعنی چه؟ | از هر ۱۰ نفر |
|---|---|---|
| فقط در پانکراس | سرطان هنوز از پانکراس بیرون نرفته است | بیش از ۴ |
| پخش‌شده به اطراف | به غدد لنفاوی یا بافت‌های نزدیک رسیده است | نزدیک به ۲ |
| پخش‌شده به اعضای دور | به اعضای دور بدن رسیده است | کمتر از ۱ (حدود ۳ نفر از هر ۱۰۰) |
| همه مراحل با هم | همه بیماران، با هر مرحله | بیش از ۱ |
در مقایسه با هم‌سن‌های بدون سرطان؛ برای بیمارانی که بین ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ تشخیص داده شده‌اند، پیش از بعضی درمان‌های تازه. این عددها میانگین‌اند و آینده یک نفر را پیش‌بینی نمی‌کنند [۱].
درمان در هر مرحله و هدف آن، به زبان ساده
- ۱
قابل جراحی (تومور به رگ‌های بزرگ نچسبیده)
جراحی برای برداشتن تومور و بعد حدود ۶ ماه شیمی‌درمانی؛ این مسیری است که می‌تواند به درمان قطعی برسد [۱، ۶]. در یک مطالعه بزرگ روی بیمارانی که حالشان برای درمان سنگین مناسب بود، با شیمی‌درمانی چهاردارویی بعد از جراحی، بیش از ۴ نفر از هر ۱۰ نفر ۵ سال بعد زنده بودند [۶]. برای کسانی که این درمان را تحمل نمی‌کنند، ترکیب دو دارو گزینه است و عمر را بیشتر از یک داروی تنها کرد [۴، ۷].
- ۲
- ۳
پیشرفته در همان ناحیه (تومور دور رگ‌های بزرگ را گرفته، ولی پخش نشده)
درمان با شیمی‌درمانی شروع می‌شود و گاهی بعد از آن پرتودرمانی هم داده می‌شود [۴]. در بعضی بیماران، با این درمان‌ها جراحی کامل ممکن می‌شود [۳]؛ برای همین بعد از چند ماه درمان، تصویربرداری و نظر جراح دوباره لازم است. این دسته‌ها چطور تعیین می‌شوند؟ ببینید: تشخیص و مرحله‌بندی سرطان پانکراس.
- ۴
سرطان پانکراس مرحله ۴: درمان دارد و بیمار چقدر زنده می‌ماند؟
سرطان پانکراسی که به اعضای دور بدن رسیده، معمولاً درمان قطعی ندارد؛ اما درمان دارد [۱، ۲]. شیمی‌درمانی ترکیبی رشد سرطان را کند می‌کند و عمر را بیشتر می‌کند [۴، ۹]. نتیجه درمان در مطالعه‌های بزرگ:
- شیمی‌درمانی چهاردارویی (FOLFIRINOX): در بیمارانی که حال عمومی خوبی داشتند، نیمی از بیماران نزدیک به یک سال یا بیشتر زنده ماندند؛ بیشتر از کسانی که یک داروی تنها گرفتند. کیفیت زندگی هم در کمتر کسانی افت کرد [۹]. بیشتر بخوانید: رژیم FOLFIRINOX.
- ترکیب‌های دیگر: جمسیتابین همراه نب‌پاکلی‌تاکسل هم از ترکیب‌های رایج است [۲]. رژیم تازه‌تر NALIRIFOX در یک مطالعه بزرگ عمر را کمی بیشتر از جمسیتابین همراه نب‌پاکلی‌تاکسل کرد [۱۰].
- قرص تازه ضد RAS (داراکسونراسیب): در بیمارانی که سرطان پخش‌شده داشتند و قبلاً درمان شده بودند، نیمی از بیماران بیش از یک سال زنده ماندند؛ تقریباً دو برابر کسانی که شیمی‌درمانی گرفتند. بیماران کمتری هم درمان را به‌خاطر عوارض قطع کردند [۱۱]. بیشتر بخوانید: داراکسونراسیب در سرطان پانکراس.
این عددها میانگین مطالعه‌هاست؛ بعضی بیماران کوتاه‌تر و بعضی خیلی بیشتر زندگی می‌کنند. حال عمومی، پاسخ به درمان و تغییرات ژنی تومور روی نتیجه اثر دارند [۱]. بیشتر بخوانید: سرطان مرحله ۴ چیست و آیا درمان دارد؟
مراقبت تسکینی یعنی درمان درد، کاهش وزن، نگرانی و علائم دیگر، کنار درمان سرطان [۲]. انجمن سرطان‌شناسی بالینی آمریکا توصیه می‌کند هر بیمار با سرطان پیشرفته، از همان اوایل بیماری و همزمان با درمان سرطان، مراقبت تسکینی تخصصی بگیرد [۱۲]. اگر زرد شده‌اید یا غذا از معده رد نمی‌شود، گذاشتن لوله کوچکی (استنت) در مجرای صفرا یا روده با آندوسکوپی کمک می‌کند [۲]. بخوانید: مراقبت تسکینی چیست و برای چه کسانی است؟، درد سرطان: درمان‌پذیر است، تحمل نکنید و مراقبت‌های حمایتی در سرطان پانکراس.
بعد از عمل ویپل چه انتظاری داشته باشم؟ طول عمر بعد از جراحی
عمل ویپل جراحی اصلی برای تومورهای سر پانکراس است. در این عمل، سر پانکراس، کیسه صفرا، بخشی از روده باریک، بخشی از مجرای صفرا و بخشی از معده برداشته می‌شود [۲]. آن‌قدر از پانکراس می‌ماند که آنزیم‌های گوارشی و انسولین ساخته شود، ولی ممکن است لازم باشد همراه غذا کپسول آنزیم بخورید [۲]. برای تومورهای تنه و دم پانکراس، جراحی دیگری انجام می‌شود که گاهی طحال را هم برمی‌دارد [۲].
این جراحی بزرگ است و بهترین نتیجه را جراحانی می‌گیرند که سالی بیش از ۲۰ عمل ویپل در مرکزی پرتجربه انجام می‌دهند [۴]. بعد از بهبود از جراحی، شیمی‌درمانی معمولاً ظرف ۳ ماه شروع می‌شود و حدود ۶ ماه ادامه دارد [۶، ۷].
طول عمر بعد از ویپل: در یک مطالعه بزرگ، بیمارانی که بعد از جراحی شیمی‌درمانی چهاردارویی گرفتند، نیمی بیش از ۴ سال زنده ماندند و بیش از ۴ نفر از هر ۱۰ نفر ۵ سال بعد زنده بودند. این بیماران زیر ۸۰ سال بودند و حالشان برای این درمان مناسب بود [۶]. اما حتی بعد از جراحی موفق، سرطان در بسیاری از بیماران برمی‌گردد: در همین مطالعه، حدود ۱ نفر از هر ۴ نفر ۵ سال بعد زنده و بدون برگشت بیماری بود [۶]. برای همین پیگیری منظم لازم است. بخوانید: عود سرطان چیست و چگونه پیگیری می‌شود؟
چه کارهایی شانس درمان را بیشتر می‌کند؟
جراحی در مرکز پرتجربه
آزمایش ژنتیک
آزمایش ژن‌های ارثی برای همه بیماران سرطان پانکراس توصیه می‌شود [۴]. اگر تومور تغییری در ژن‌هایی مثل BRCA1، BRCA2 یا PALB2 داشته باشد، گاهی به بعضی شیمی‌درمانی‌ها بهتر جواب می‌دهد [۱]. بخوانید: آیا سرطان ارثی است؟
درمان کامل و حفظ وزن
حال عمومی و توان تحمل درمان روی نتیجه اثر دارند و کاهش وزن زیاد نشانه خوبی نیست [۱]. دوره شیمی‌درمانی را کامل کنید و عوارض را زود به پزشک بگویید. اگر جراحی شده‌اید، بپرسید آیا لازم است همراه غذا کپسول آنزیم گوارشی بخورید تا تغذیه‌تان بهتر شود [۲]. بخوانید: تغذیه در دوران درمان سرطان.
شرکت در مطالعه‌های بالینی
بسیاری از متخصصان معتقدند همه بیماران سرطان پانکراس، حتی در مراحل اولیه، بهتر است در مطالعه‌های بالینی شرکت کنند [۲]. از پزشک بپرسید آیا مطالعه‌ای مناسب شما هست.
پرسش‌های متداول
سرطان پانکراس چند سال عمر می‌کند؟
به مرحله، نوع سرطان، حال عمومی و پاسخ به درمان بستگی دارد [۱]. در آمریکا، از هر ۱۰ نفری که سرطانشان فقط در پانکراس بود، بیش از ۴ نفر ۵ سال بعد زنده بودند؛ وقتی سرطان به اعضای دور رسیده بود، حدود ۳ نفر از هر ۱۰۰ نفر [۱]. در سرطان پخش‌شده، با قوی‌ترین ترکیب‌های شیمی‌درمانی نیمی از بیماران نزدیک به یک سال یا بیشتر زنده ماندند [۹، ۱۰]. این عددها از بیماران سال‌های گذشته است و آینده یک نفر را پیش‌بینی نمی‌کند. بیشتر بخوانید: بیمار سرطانی چقدر عمر می‌کند؟ بقای ۵ ساله یعنی چه
اگر تومور قابل جراحی نباشد، یعنی دیگر کاری از دست پزشکان برنمی‌آید؟
شیمی‌درمانی در سرطان پانکراس پیشرفته فایده دارد یا فقط اذیت می‌کند؟
در یک مطالعه بزرگ، شیمی‌درمانی چهاردارویی در مقایسه با یک داروی تنها هم عمر را بیشتر کرد و هم کیفیت زندگی را بهتر نگه داشت: بعد از ۶ ماه، کیفیت زندگی در کمتر کسانی افت کرده بود، هرچند عوارض آن بیشتر بود [۹]. ترکیب رایج دیگر، جمسیتابین همراه نب‌پاکلی‌تاکسل است و پزشک کمک می‌کند درمانی را انتخاب کنید که با شرایط شما بیشتر جور است [۲]. تصمیم را با پزشک و با توجه به خواسته‌های خودتان بگیرید.
آیا قرص جدید ضد RAS سرطان پانکراس را درمان قطعی می‌کند؟
نه. داراکسونراسیب در بیمارانی که سرطانشان پخش شده بود و قبلاً شیمی‌درمانی گرفته بودند، عمر را تقریباً دو برابر شیمی‌درمانی کرد؛ اما هدف آن کنترل طولانی‌تر بیماری است، نه از بین بردن کامل آن [۱۱]. بیشتر بخوانید: داراکسونراسیب: نخستین داروی ضد RAS
سرطان پانکراس بعد از جراحی برمی‌گردد؟
در بسیاری از بیماران بله، چون ممکن است سلول‌های سرطانی کوچکی مانده باشند که در تصویربرداری دیده نمی‌شوند [۴]. شیمی‌درمانی بعد از جراحی برای عقب انداختن برگشت بیماری داده می‌شود: در یک مطالعه بزرگ، با شیمی‌درمانی چهاردارویی بیماری دیرتر از درمان با یک دارو برگشت و حدود ۱ نفر از هر ۴ نفر ۵ سال بعد زنده و بدون برگشت بیماری بود [۶]. پیگیری منظم و گزارش علائم تازه به پزشک مهم است.
CA19-9 بالا در سرطان پانکراس یعنی چه؟
بالا بودن سطح تومور مارکرهای CA19-9 و CEA در خون هنگام تشخیص می‌تواند نشانه روند بدتر بیماری باشد [۱]، ولی این آزمایش به‌تنهایی آینده یک نفر را نشان نمی‌دهد. بیشتر بخوانید: CA 19-9 در آزمایش خون چیست و بالا بودنش یعنی چه؟
سرطان‌های دیگر چقدر قابل درمان‌اند؟
شانس درمان در هر سرطان فرق دارد. بخوانید: آیا سرطان درمان قطعی دارد؟، آیا سرطان تخمدان درمان دارد؟ و آیا سرطان ریه درمان دارد؟
شواهد بقا به تفکیک مرحله و درمان (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
بقای جمعیتی. بقای نسبی ۵ ساله در SEER (تشخیص ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱): همه مراحل ۱۳٪، موضعی ۴۴٪، ناحیه‌ای ۱۷٪ و دوردست ۳٪ [۱]. افزایش بقا از ۴٪ در اواسط دهه ۱۹۹۰ به ۱۳٪ تا حدی ناشی از افزایش تومورهای نورواندوکرین خوب‌تمایزیافته‌ای است که تصادفی پیدا می‌شوند (از ۴٪ به ۱۰٪ موارد) و بقای ۷۲٪ دارند، در برابر ۸٪ در آدنوکارسینوم مجرایی [۵]. هنگام تشخیص، حدود ۵۰٪ بیماران متاستاتیک، ۱۰ تا ۱۵٪ قابل جراحی و ۳۰ تا ۳۵٪ پیشرفته موضعی‌اند [۴].
بیماری قابل جراحی. PRODIGE 24/CCTG PA.6 (۴۹۳ بیمار ۱۸ تا ۷۹ ساله، ۳ تا ۱۲ هفته پس از رزکسیون R0/R1؛ mFOLFIRINOX در برابر جمسیتابین به مدت ۲۴ هفته): در پیگیری میانه ۶۹٫۷ ماه، میانه DFS ۲۱٫۴ در برابر ۱۲٫۸ ماه (HR ۰٫۶۶)، DFS ۵ ساله ۲۶٫۱٪ در برابر ۱۹٫۰٪، میانه OS ۵۳٫۵ در برابر ۳۵٫۵ ماه (HR ۰٫۶۸؛ ۹۵٪ CI: ۰٫۵۴ تا ۰٫۸۵) و OS ۵ ساله ۴۳٫۲٪ در برابر ۳۱٫۴٪؛ درمان در مرکز پرحجم از عوامل پیش‌آگهی مطلوب بود [۶]. ESPAC-4 (۷۳۰ بیمار): جمسیتابین همراه کپسیتابین در برابر جمسیتابین تنها، میانه OS ۲۸٫۰ در برابر ۲۵٫۵ ماه (HR ۰٫۸۲؛ P=۰٫۰۳۲) [۷]. در یک کوهورت ملی بیش از ۷۰۰۰ بیمار (۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵)، مرگ بیمارستانی پس از پانکراتیکودئودنکتومی در بیمارستان‌های کم‌حجم (کمتر از ۱ عمل در سال) ۱۶٪ در برابر ۴٪ در بیمارستان‌های پرحجم (بیش از ۵ عمل در سال) بود [۳].
قابل جراحی و مرزی. PREOPANC (۲۴۶ بیمار؛ سه دوره جمسیتابین همراه ۳۶ گری در ۱۵ جلسه، سپس جراحی و ۴ دوره جمسیتابین، در برابر جراحی فوری و ۶ دوره جمسیتابین): در پیگیری میانه ۵۹ ماه، HR ۰٫۷۳ (۰٫۵۶ تا ۰٫۹۶)؛ میانه OS ۱۵٫۷ در برابر ۱۴٫۳ ماه ولی OS ۵ ساله ۲۰٫۵٪ در برابر ۶٫۵٪، با اثر یکسان در زیرگروه‌های قابل جراحی و مرزی [۸]. درمان نئوادجوانت در بیماری مرزی توصیه چند رهنمود اجماعی است و در بیماری پیشرفته موضعی، ترکیب شیمی‌درمانی و شیمی‌پرتودرمانی گاهی رزکسیون رادیکال را ممکن می‌کند [۳].
بیماری متاستاتیک. ACCORD 11 (۳۴۲ بیمار، ECOG ۰ یا ۱): میانه OS ۱۱٫۱ ماه با FOLFIRINOX در برابر ۶٫۸ ماه با جمسیتابین (HR ۰٫۵۷)؛ پاسخ عینی ۳۱٫۶٪ در برابر ۹٫۴٪؛ نوتروپنی تب‌دار ۵٫۴٪؛ افت قطعی کیفیت زندگی در ۶ ماه ۳۱٪ در برابر ۶۶٪ [۹]. NAPOLI-3 (۷۷۰ بیمار): میانه OS ۱۱٫۱ ماه با NALIRIFOX در برابر ۹٫۲ ماه با نب‌پاکلی‌تاکسل همراه جمسیتابین (HR ۰٫۸۳؛ ۰٫۷۰ تا ۰٫۹۹)؛ عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۸۷٪ در برابر ۸۶٪ [۱۰]. RASolute 302 (۵۰۰ بیمار پیش‌تر درمان‌شده؛ ۹۱٫۸٪ با جهش RAS G12): در کل جمعیت، میانه OS ۱۳٫۲ ماه با داراکسونراسیب در برابر ۶٫۷ ماه با شیمی‌درمانی انتخابی پژوهشگر (HR ۰٫۴۰) و میانه PFS ۷٫۲ در برابر ۳٫۶ ماه (HR ۰٫۴۹)؛ عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۶۱٫۸٪ در برابر ۶۹٫۶٪ و قطع درمان به‌دلیل عوارض مرتبط ۱٫۲٪ در برابر ۱۱٫۲٪ [۱۱]. رهنمود ASCO: بیماران سرطان پیشرفته، بستری یا سرپایی، باید از اوایل بیماری و همزمان با درمان فعال، خدمات اختصاصی مراقبت تسکینی بگیرند و ارجاع به تیم بین‌رشته‌ای مراقبت تسکینی مطلوب است [۱۲]. رژیم‌ها و دوزها: FOLFIRINOX و mFOLFIRINOX، جمسیتابین همراه نب‌پاکلی‌تاکسل و رژیم‌های درمانی سرطان پانکراس.
شواهد علمی
شواهد علمی
۶ موردنتایج پنج ساله FOLFIRINOX در برابر جمسیتابین به‌عنوان درمان کمکی سرطان پانکراس: یک کارآزمایی بالینی تصادفی
مقایسه جمسیتابین و کپسیتابین کمکی با جمسیتابین تنها در بیماران مبتلا به سرطان پانکراس جراحی‌شده (ESPAC-4): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی، باز و چندمرکزی
شیمی‌پرتودرمانی نئوادجوانت در برابر جراحی فوری برای سرطان پانکراس قابل‌جراحی و مرزی: نتایج بلندمدت کارآزمایی تصادفی هلندی PREOPANC
FOLFIRINOX در برابر جمسیتابین برای سرطان متاستاتیک پانکراس
داراکسونراسیب یا شیمی‌درمانی در سرطان متاستاتیک پانکراسِ درمان‌شده
NALIRIFOX در برابر نب‌پاکلی‌تاکسل و جمسیتابین در بیماران درمان‌نشده مبتلا به آدنوکارسینوم مجرایی متاستاتیک پانکراس (NAPOLI ۳): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و باز
انواع سرطان مرتبط
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۷ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵Cancer statistics, 2026
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/is-pancreatic-cancer-curable/