DCIS (کارسینوم مجرایی درجا) یعنی سلول‌های غیرطبیعی در دیواره داخلی مجاری شیر سینه رشد کرده‌اند، ولی از مجرا بیرون نزده‌اند و به بافت اطراف نرسیده‌اند؛ به همین دلیل به آن «سرطان سینه مرحله صفر» یا «غیرمهاجم» هم می‌گویند [۱]. DCIS معمولاً علامتی ندارد و بیشتر با دیدن نقطه‌های ریز سفید (کلسیفیکاسیون) در ماموگرافی پیدا می‌شود [۱، ۲]. درمان آن تقریباً همیشه جراحی است، اغلب با حفظ سینه و سپس پرتودرمانی، و گاهی هورمون‌درمانی؛ پیش‌آگهی آن بسیار خوب است و بیشتر بیماران درمان قطعی می‌شوند [۱].
نکات کلیدی
- DCIS سرطان مهاجم نیست: سلول‌های غیرطبیعی هنوز داخل مجرای شیرند. ولی چون نمی‌توان گفت کدام DCIS روزی مهاجم می‌شود، آن را مثل سرطان درمان می‌کنند [۱].
- از هر ۵ مورد تازه سرطان سینه، حدود یکی DCIS است و بیشتر آن‌ها فقط با ماموگرافی پیدا می‌شوند [۱، ۲].
- درمان: جراحی، که بیشتر وقت‌ها با حفظ سینه است، و بعد معمولاً پرتودرمانی؛ اگر DCIS گیرنده هورمونی داشته باشد، گاهی هورمون‌درمانی هم [۱]. شیمی‌درمانی جزو درمان‌های معمول DCIS نیست [۲].
- پرتودرمانی بعد از جراحی حفظ سینه، خطر برگشت بیماری در همان سینه را بیش از نصف کم می‌کند [۵].
- پیش‌آگهی عالی: در بررسی بیش از ۱۰۰ هزار زن، ۲۰ سال بعد از تشخیص فقط حدود ۳ نفر از هر ۱۰۰ نفر به علت سرطان سینه فوت کرده بودند [۷].
DCIS چیست؟ کارسینوم مجرایی درجا به زبان ساده
سینه از غده‌های شیرساز (لوبول‌ها) و لوله‌های باریکی به نام مجاری شیر ساخته شده که شیر را به نوک سینه می‌رسانند. در DCIS، سلول‌های غیرطبیعی در دیواره داخلی مجاری شیر رشد کرده‌اند، ولی از دیواره مجرا بیرون نزده‌اند و به بافت اطراف سینه نرسیده‌اند [۱].
- مجرایی (Ductal): یعنی در مجرای شیر؛
- کارسینوم (Carcinoma): یعنی سلول‌ها زیر میکروسکوپ شبیه سلول‌های سرطانی‌اند؛
- درجا (in situ): یعنی فقط در همان جایی که شروع شده‌اند مانده‌اند.
نام‌های دیگر آن «سرطان سینه غیرمهاجم»، «کارسینوم داخل‌مجرایی» (intraductal carcinoma) و «سرطان سینه مرحله صفر» است [۱].
(تصویر در اندازه کامل، در زبانه جدید)آیا DCIS سرطان است؟ آیا به سرطان مهاجم تبدیل می‌شود؟
DCIS سرطان مهاجم نیست، چون سلول‌ها هنوز از مجرا بیرون نرفته‌اند؛ مؤسسه ملی سرطان آمریکا آن را «پیش‌سرطان» هم می‌نامد [۱]. اما DCIS ممکن است با گذشت زمان از دیواره مجرا عبور کند و به سرطان مهاجم تبدیل شود [۱]. احتمال این اتفاق در افراد مختلف بسیار متفاوت است و هنوز نمی‌توان پیش‌بینی کرد کدام DCIS مهاجم می‌شود؛ برای همین آن را مثل سرطان درمان می‌کنند [۱، ۲].
همه DCISها شبیه هم نیستند. نوعی که گرید بالا دارد و در وسط مجرا سلول‌های مرده (نکروز کومدو) نشان می‌دهد، تهاجمی‌تر به نظر می‌رسد و بیشتر احتمال دارد همراه سرطان مهاجم باشد [۲].
DCIS چطور پیدا می‌شود؟ کلسیفیکاسیون در ماموگرافی
DCIS معمولاً هیچ علامتی ندارد و بیشتر در ماموگرافی غربالگری پیدا می‌شود [۱]. در ماموگرافی، DCIS اغلب به شکل نقطه‌های سفید بسیار ریز دیده می‌شود که به آن‌ها «کلسیفیکاسیون» یا «ریزکلسیفیکاسیون» می‌گویند [۱]. DCIS خیلی کم توده قابل لمس می‌سازد؛ گاهی هم با تغییری در سینه یا ترشح از نوک سینه خود را نشان می‌دهد [۱، ۲].
اگر ماموگرافی نشانه مشکوکی نشان دهد، نمونه‌برداری (بیوپسی) انجام می‌شود تا مشخص شود DCIS است، سرطان مهاجم است یا چیز دیگری [۱]. معنی عددهای جواب ماموگرافی را در بایردز در ماموگرافی و سونوگرافی سینه یعنی چه؟ و درباره نمونه‌برداری در بیوپسی چیست و جواب آن چند روز طول می‌کشد؟ بخوانید.
یک نکته مهم: نمونه‌برداری با سوزن فقط تکه کوچکی از ناحیه را برمی‌دارد. در بررسی بیش از ۷ هزار بیمار، از هر ۴ نفری که جواب نمونه‌برداری سوزنی‌شان DCIS بود، حدود یک نفر در جراحی سرطان مهاجم هم داشتند [۴]. این احتمال در DCIS گرید بالا، ناحیه بزرگ‌تر از ۲ سانتی‌متر و وقتی DCIS در ماموگرافی به شکل توده دیده می‌شود بیشتر است [۴]. برای همین جواب نهایی بعد از جراحی مشخص می‌شود.
جواب پاتولوژی DCIS چه می‌گوید؟
| در برگه | معنی به زبان ساده |
|---|---|
| Ductal carcinoma in situ (DCIS) | سلول‌های غیرطبیعی داخل مجرای شیر، بدون حمله به بافت اطراف [۱] |
| Nuclear grade: low, intermediate, high | گرید پایین، متوسط یا بالا؛ گرید بالاتر یعنی سلول‌ها غیرطبیعی‌ترند و احتمال برگشت بیشتر است [۱، ۲] |
| Comedo necrosis: present | در وسط مجرا سلول‌های مرده دیده می‌شود؛ نشانه نوعی که تهاجمی‌تر به نظر می‌رسد [۲] |
| Margins: negative (closest 3 mm) | در لبه‌های بافت برداشته‌شده سلول DCIS نیست؛ وقتی بعد از جراحی پرتودرمانی هم انجام می‌شود، فاصله ۲ میلی‌متر یا بیشتر کافی است [۹] |
| ER: positive | گیرنده استروژن مثبت است؛ یعنی هورمون‌درمانی می‌تواند خطر سرطان بعدی در سینه را کم کند [۱۰] |
| Microinvasion | در کنار DCIS، سرطان مهاجم بسیار کوچکی، حداکثر ۱ میلی‌متر، هم پیدا شده؛ در این حالت بیماری دیگر مرحله صفر نیست [۲] |
HER2 در DCIS معمولاً آزمایش نمی‌شود [۱]. برای بقیه اصطلاحات ببینید جواب پاتولوژی را چطور بخوانیم؟ و ER، PR، HER2 و Ki-67 در جواب پاتولوژی سرطان سینه یعنی چه؟
درمان DCIS چیست؟ جراحی، پرتودرمانی و هورمون‌درمانی
- ۱
جراحی
تقریباً همیشه اولین درمان جراحی است [۱]. بیشتر وقت‌ها فقط ناحیه DCIS همراه لایه‌ای از بافت سالم برداشته می‌شود (جراحی حفظ سینه یا لامپکتومی). اگر DCIS بزرگ باشد یا در چند جای سینه باشد، ممکن است برداشتن کامل سینه (ماستکتومی) پیشنهاد شود [۱]. جراح گاهی نزدیک‌ترین غده لنفاوی زیر بغل را هم برمی‌دارد [۱]. اگر در لبه‌های بافت برداشته‌شده سلول DCIS باشد، ممکن است جراحی دوباره لازم شود [۹].
- ۲
پرتودرمانی
بعد از جراحی حفظ سینه، معمولاً بقیه سینه پرتودرمانی می‌شود؛ بعد از ماستکتومی معمولاً لازم نیست [۱]. در بررسی ۴ مطالعه بزرگ با بیش از ۳۷۰۰ زن، پرتودرمانی خطر برگشت بیماری در همان سینه را در ۱۰ سال بیش از نصف کم کرد، حتی در زنانی که DCIS کوچک و گرید پایین داشتند [۵]. پرتودرمانی در ۱۰ سال پیگیری تفاوتی در خطر مرگ از سرطان سینه ایجاد نکرد [۵]. برای مراقبت از پوست ببینید مراقبت از پوست در دوره پرتودرمانی.
- ۳
هورمون‌درمانی، اگر DCIS گیرنده هورمونی داشته باشد
اگر DCIS گیرنده استروژن داشته باشد، ممکن است ۵ سال قرص تاموکسیفن یا، بعد از یائسگی، داروهایی مثل آناستروزول پیشنهاد شود [۱، ۲]. در یک مطالعه بزرگ، افزودن تاموکسیفن به جراحی و پرتودرمانی خطر سرطان مهاجم بعدی در همان سینه را حدود یک‌سوم کم کرد و سرطان در سینه دیگر را هم کمتر کرد [۶]. هورمون‌درمانی طول عمر را بیشتر نکرده است؛ برای همین تصمیم درباره آن با گفت‌وگو درباره فایده‌ها و عوارض گرفته می‌شود [۲].
آیا بدون جراحی هم می‌شود؟ پیگیری فعال در DCIS کم‌خطر
پژوهشگران بررسی می‌کنند آیا در DCIS کم‌خطر می‌توان به‌جای جراحی فوری، بیمار را با تصویربرداری منظم زیر نظر گرفت. در یک مطالعه در آمریکا روی نزدیک ۱۰۰۰ زن ۴۰ ساله یا بیشتر با DCIS گرید ۱ یا ۲ و گیرنده هورمونی مثبت، گروهی هر ۶ ماه تصویربرداری و معاینه شدند و گروهی درمان معمول گرفتند [۸]. بعد از ۲ سال، سرطان مهاجم در همان سینه در گروه پیگیری بیشتر نبود و در هر دو گروه، کمتر از ۶ نفر از هر ۱۰۰ نفر به آن مبتلا شده بودند [۸].
این نتیجه‌ها کوتاه‌مدت‌اند و این روش هنوز درمان استاندارد نیست؛ درمان معمول DCIS همچنان جراحی است [۱، ۸]. اگر DCIS کم‌خطر دارید و درباره این روش سؤال دارید، با جراح و متخصص سرطان صحبت کنید.
پیش‌آگهی DCIS: آیا خطرناک است و برمی‌گردد؟
پیش‌آگهی DCIS بسیار خوب است و بیشتر بیماران با درمان، درمان قطعی می‌شوند [۱]. بیش از ۹۸ نفر از هر ۱۰۰ نفر، ۵ سال بعد از تشخیص زنده‌اند [۱]. در بررسی بیش از ۱۰۰ هزار زن در آمریکا، ۲۰ سال بعد از تشخیص DCIS فقط حدود ۳ نفر از هر ۱۰۰ نفر به علت سرطان سینه فوت کرده بودند؛ این خطر در زنانی که پیش از ۳۵ سالگی تشخیص گرفته بودند بیشتر بود [۷].
بعد از درمان، بیماری ممکن است در همان سینه برگردد. حدود نیمی از این برگشت‌ها دوباره DCIS و نیمی سرطان مهاجم است [۶]. برگشت به شکل سرطان مهاجم پیش‌آگهی را بدتر می‌کند، ولی برگشت DCIS چنین اثری ندارد [۶]. برای همین پیگیری منظم با معاینه و ماموگرافی هر دو سینه مهم است. ببینید آیا سرطان سینه قابل درمان است؟
کارسینوم درجا در اندام‌های دیگر: مرحله صفر یعنی چه؟
«درجا» (in situ) یعنی سلول‌هایی که زیر میکروسکوپ شبیه سلول سرطانی‌اند، فقط در همان جایی که شروع شده‌اند دیده می‌شوند و به بافت اطراف نرسیده‌اند؛ به این حالت «مرحله صفر» هم می‌گویند [۳]. این سلول‌ها ممکن است روزی سرطانی شوند و به بافت سالم اطراف حمله کنند [۳]. کارسینوم درجا در اندام‌های دیگر هم پیدا می‌شود [۳]:
- دهانه رحم، ریه و دستگاه گوارش: آدنوکارسینوم درجا. برای دهانه رحم ببینید پاپ اسمیر چیست؟ و HPV چیست؟
- پوست، دهان و حنجره: کارسینوم سلول سنگفرشی درجا.
درباره مرحله‌های دیگر ببینید مراحل سرطان (استیج) چیست؟
پرسش‌های متداول
آیا لازم است کل سینه‌ام برداشته شود؟
برای DCIS شیمی‌درمانی لازم است؟
آیا DCIS به غدد لنفاوی یا جاهای دیگر بدن پخش می‌شود؟
آیا بعد از DCIS، در سینه دیگر هم سرطان می‌گیرم؟
LCIS چیست و با DCIS چه فرقی دارد؟
LCIS (کارسینوم لوبولار درجا) یعنی سلول‌های غیرطبیعی در غده‌های شیرساز (لوبول‌ها) پیدا شده‌اند [۱۱]. LCIS به ندرت به سرطان مهاجم تبدیل می‌شود و دیگر در مرحله‌بندی سرطان حساب نمی‌شود، ولی خطر سرطان سینه را در هر دو سینه بیشتر می‌کند [۱۱، ۲]. درباره پیگیری آن با پزشک صحبت کنید.
آیا DCIS ارثی است؟ آزمایش ژنتیک لازم دارم؟
اگر در خانواده‌تان چند نفر سرطان سینه یا تخمدان داشته‌اند، یا خودتان در سن کم تشخیص گرفته‌اید، درباره مشاوره ژنتیک با پزشک صحبت کنید. ببینید تست ژنتیک سرطان چیست و چه کسانی باید انجام دهند؟
صفحه‌های مرتبط
شواهد درمان و پیش‌آگهی DCIS (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
تعریف، مرحله و تشخیص. DCIS در AJCC ویرایش ۸ = Tis (DCIS)؛ LCIS موجودیتی خوش‌خیم شمرده شده و از مرحله‌بندی TNM حذف شده است؛ T1mi = جزء مهاجم ۱ میلی‌متر یا کمتر. DCIS حدود ۱۶٪ همه تومورهای مهاجم و غیرمهاجم تازه‌تشخیص سینه در آمریکا (برآورد ۲۰۲۵) و حدود ۲۵٪ موارد کشف‌شده با غربالگری است و بیش از ۹۰٪ فقط با ماموگرافی تشخیص داده می‌شود. نوع comedo (هسته گرید بالا، پلئومورفیسم و نکروز مرکزی فراوان) تهاجمی‌تر است [۲]. Underestimation در بیوپسی سوزنی (۵۲ مطالعه، ۷۳۵۰ مورد): ۲۵٫۹٪ (۹۵٪ CI ۲۲٫۵ تا ۲۹٫۵)؛ پیش‌بینی‌کننده‌ها: دستگاه خودکار ۱۴ گیج در برابر vacuum ۱۱ گیج، گرید بالا، اندازه بیش از ۲۰ میلی‌متر در تصویربرداری، BI-RADS ۴ یا ۵، توده در ماموگرافی و قابل لمس بودن [۴].
پرتودرمانی و حاشیه. EBCTCG ۲۰۱۰ (۴ کارآزمایی، ۳۷۲۹ بیمار): کاهش مطلق ۱۰ ساله هر رویداد در همان سینه ۱۵٫۲٪ (۱۲٫۹٪ در برابر ۲۸٫۱٪)، مستقل از سن، وسعت جراحی، تاموکسیفن، روش کشف، حاشیه، گرید، کومدونکروز و اندازه؛ حتی با حاشیه منفی و ضایعه کوچک گرید پایین ۱۸٫۰٪ (۱۲٫۱٪ در برابر ۳۰٫۱٪)؛ بدون اثر معنی‌دار بر مرگ از سرطان سینه یا مرگ کلی در ۱۰ سال [۵]. RTOG 9804 (DCIS خوش‌خطر: کشف‌شده با ماموگرافی، گرید پایین یا متوسط، کمتر از ۲٫۵ سانتی‌متر، حاشیه ۳ میلی‌متر یا بیشتر؛ ۶۳۶ بیمار): عود ۱۵ ساله در همان سینه ۷٫۱٪ با پرتودرمانی در برابر ۱۵٫۱٪ با پیگیری (HR ۰٫۳۶) [۲]. حاشیه (SSO-ASTRO-ASCO ۲۰۱۶؛ ۲۰ مطالعه، ۷۸۸۳ بیمار، با پرتودرمانی کل سینه): حاشیه منفی خطر IBTR را در برابر ink on DCIS نصف می‌کند؛ ۲ میلی‌متر خطر را کمینه می‌کند و حاشیه وسیع‌تر سود بیشتری ندارد؛ حاشیه منفی کمتر از ۲ میلی‌متر به‌تنهایی اندیکاسیون ماستکتومی نیست [۹].
هورمون‌درمانی. NSABP B-24 (۱۸۰۴ بیمار؛ جراحی حفظ سینه و پرتودرمانی ۵۰ گری با تاموکسیفن ۲۰ میلی‌گرم روزانه به مدت ۵ سال یا دارونما): رویدادهای سرطان سینه در ۵ سال ۸٫۲٪ در برابر ۱۳٫۴٪، بدون سود بقا [۲]. پیگیری طولانی B-17 و B-24: I-IBTR پانزده ساله ۱۹٫۴٪ با لامپکتومی تنها، ۸٫۹٪ با پرتودرمانی، ۱۰٫۰٪ با پرتودرمانی و دارونما و ۸٫۵٪ با پرتودرمانی و تاموکسیفن؛ پرتودرمانی I-IBTR را ۵۲٪ (HR ۰٫۴۸) و تاموکسیفن ۳۲٪ (HR ۰٫۶۸) کم کرد؛ ۵۳٫۷٪ IBTRها مهاجم بودند و I-IBTR با افزایش مرگ همراه بود (HR ۱٫۷۵)، ولی عود DCIS نه؛ سرطان سینه طرف مقابل ۱۵ ساله ۱۰٫۸٪ با دارونما در برابر ۷٫۳٪ با تاموکسیفن [۶]. پس از یائسگی: NSABP B-35 (۳۱۰۴ بیمار) آناستروزول در برابر تاموکسیفن رویداد کمتر (HR ۰٫۷۳) بدون سود بقا؛ IBIS-II DCIS (۲۹۸۰ بیمار) تفاوتی نداشت (HR ۰٫۸۹) [۲]. آزمایش ER در DCIS توصیه می‌شود و PgR اختیاری است [۱۰].
پیش‌آگهی و پیگیری فعال. SEER (۱۰۸٬۱۹۶ زن، ۱۹۸۸ تا ۲۰۱۱): مرگ اختصاصی سرطان سینه ۲۰ ساله ۳٫۳٪؛ در تشخیص پیش از ۳۵ سالگی ۷٫۸٪ در برابر ۳٫۲٪ (HR ۲٫۵۸)؛ پس از عود مهاجم در همان سینه HR مرگ ۱۸٫۱؛ در لامپکتومی، پرتودرمانی عود مهاجم ۱۰ ساله را کم کرد (۲٫۵٪ در برابر ۴٫۹٪) ولی مرگ اختصاصی را نه (۰٫۸٪ در برابر ۰٫۹٪) [۷]. COMET (۹۹۵ زن ۴۰ ساله یا بیشتر با DCIS گرید ۱ یا ۲ و HR مثبت، بدون تهاجم): پیگیری فعال هر ۶ ماه با تصویربرداری و معاینه در برابر مراقبت مطابق رهنمود (جراحی ± پرتودرمانی)؛ در میانه پیگیری ۳۶٫۹ ماه، تجمعی ۲ ساله سرطان مهاجم همان سینه ۴٫۲٪ در برابر ۵٫۹٪ (تفاوت −۱٫۷٪؛ حد بالای ۹۵٪ CI ۰٫۹۵٪)، یعنی غیرفروتر؛ پیامد اصلی در ۲ سال سنجیده شد [۸].
انواع سرطان مرتبط
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/dcis-stage-0/