خلاصه نکات کلیدی
- آناستروزول (Anastrozole) با نام تجاری آریمیدکس، قرصی است که ساخت استروژن را در زنان یائسه کم می‌کند و برای سرطان سینه گیرنده هورمونی مثبت (زودرس و پیشرفته) تأیید شده است [۱].
- در کارآزمایی ATAC، آناستروزول در مقایسه با تاموکسیفن بقای بدون بیماری را بهبود داد و این برتری در پیگیری ۱۰ ساله پابرجا ماند [۲، ۳].
- دوز معمول یک قرص ۱ میلی‌گرمی روزانه، با غذا یا بدون غذا است [۱].
- آناستروزول در زنانی که هنوز یائسه نشده‌اند به‌تنهایی مؤثر نیست [۱].
- عوارض مهم شامل گرگرفتگی، دردهای مفصلی، کاهش تراکم استخوان و شکستگی و افزایش کلسترول است؛ در زنان با بیماری ایسکمیک قلب احتیاط لازم است [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
آناستروزول (Anastrozole) با نام تجاری آریمیدکس (Arimidex) یک مهارکننده انتخابی و غیراستروئیدی آروماتاز است که نخستین بار در سال ۱۹۹۵ در آمریکا تأیید شد [۱].
رشد بسیاری از سرطان‌های سینه را استروژن تحریک می‌کند. در زنان یائسه، استروژن عمدتاً با کمک آنزیم آروماتاز از آندروژن‌های غده فوق‌کلیوی ساخته می‌شود. آناستروزول با مهار این آنزیم سطح استرادیول خون را به‌طور چشمگیری پایین می‌آورد، بدون آنکه اثر قابل‌توجهی بر ساخت کورتیکواستروئیدها یا آلدوسترون داشته باشد [۱].
چون در زنان پیش از یائسگی تخمدان‌ها منبع اصلی استروژن هستند، آناستروزول به‌تنهایی در این گروه مؤثر نیست [۱]. در کارآزمایی‌هایی مانند NATALEE، زنان پیش از یائسگی همراه مهارکننده آروماتاز داروی سرکوب‌کننده تخمدان (گوسرلین) هم دریافت کردند [۴].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
| سرطان | موقعیت درمانی | شواهد کلیدی |
|---|---|---|
| سرطان سینه زودرس گیرنده هورمونی مثبت | درمان کمکی (ادجوانت) پس از جراحی [۱] | کارآزمایی ATAC با ۹۳۶۶ زن: بقای بدون بیماری سه‌ساله ۸۹٫۴٪ با آناستروزول در برابر ۸۷٫۴٪ با تاموکسیفن (HR ۰٫۸۳) [۲]. در پیگیری ۱۰ ساله در بیماران گیرنده هورمونی مثبت: HR بقای بدون بیماری ۰٫۸۶ و زمان تا عود ۰٫۷۹ [۳]. |
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک گیرنده هورمونی مثبت یا نامعلوم | درمان خط اول [۱] | در کارآزمایی 0030، میانه زمان تا پیشرفت با آناستروزول ۱۱٫۱ ماه در برابر ۵٫۶ ماه با تاموکسیفن بود؛ در کارآزمایی 0027 نتایج دو دارو مشابه بود (۸٫۲ در برابر ۸٫۳ ماه) [۱]. |
| سرطان سینه پیشرفته | درمان پس از پیشرفت بیماری با تاموکسیفن [۱] | تأییدشده در برچسب FDA؛ بیماران ER منفی و کسانی که به تاموکسیفن پاسخ نداده‌اند به‌ندرت پاسخ دادند [۱]. |
| سرطان سینه زودرس HR مثبت/HER2 منفی پرخطر | پایه هورمونی همراه ریبوسیکلیب در درمان کمکی | کارآزمایی NATALEE: افزودن ریبوسیکلیب به لتروزول یا آناستروزول بقای سه‌ساله بدون بیماری مهاجم را از ۸۷٫۱٪ به ۹۰٫۴٪ رساند (HR ۰٫۷۵) [۴]. |
| پیشگیری در زنان یائسه پرخطر (کاربرد تأییدنشده در برچسب FDA) | کاهش خطر ابتلا به سرطان سینه | کارآزمایی IBIS-II با ۳۸۶۴ زن: کاهش بروز سرطان سینه با ۵ سال آناستروزول (۲٪ در برابر ۴٪؛ HR ۰٫۴۷) [۵]. این کاربرد در برچسب FDA آریمیدکس ذکر نشده است [۱]. |
در درمان کمکی، مدت بهینه مشخص نیست؛ در کارآزمایی ATAC آناستروزول ۵ سال مصرف شد [۱].
نحوه مصرف و دوز
- آناستروزول قرص خوراکی است و روزی یک بار مصرف می‌شود؛ می‌توانید آن را با غذا یا بدون غذا بخورید [۱].
- دارو را تا زمانی که پزشک می‌گوید ادامه دهید و هرگز خودسرانه آن را قطع نکنید [۱].
- اگر یک دوز را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را بخورید؛ اگر نزدیک زمان دوز بعدی است، دوز فراموش‌شده را رها کنید و هرگز دو دوز را با هم نخورید [۱].
- اگر هنوز قاعده می‌شوید یا مطمئن نیستید یائسه شده‌اید، حتماً به پزشک بگویید [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد (برچسب FDA)
آناستروزول ادجوانت
سرطان سینه زودرس گیرنده هورمونی مثبت در زنان یائسهطول هر دوره: روزانه و پیوسته
سرطان سینه زودرس گیرنده هورمونی مثبت در زنان یائسه
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آناستروزول | ۱ میلی‌گرم یک بار در روز | خوراکی، با یا بدون غذا | هر روز |
آناستروزول در بیماری پیشرفته
زنان یائسه: خط اول در سرطان سینه موضعی پیشرفته یا متاستاتیک گیرنده هورمونی مثبت یا نامشخص؛ یا پس از پیشرفت با تاموکسیفن (بیماری ER منفی و عدم پاسخ قبلی به تاموکسیفن به‌ندرت پاسخ می‌دهد)طول هر دوره: روزانه و پیوسته
زنان یائسه: خط اول در سرطان سینه موضعی پیشرفته یا متاستاتیک گیرنده هورمونی مثبت یا نامشخص؛ یا پس از پیشرفت با تاموکسیفن (بیماری ER منفی و عدم پاسخ قبلی به تاموکسیفن به‌ندرت پاسخ می‌دهد)
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آناستروزول | ۱ میلی‌گرم یک بار در روز | خوراکی، با یا بدون غذا | هر روز |
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
عوارض جانبی
| عارضه | آناستروزول | تاموکسیفن |
|---|---|---|
| گرگرفتگی | ۳۶٪ | ۴۱٪ |
| علائم مفصلی (درد، التهاب یا آرتروز) | ۳۶٪ | ۲۹٪ |
| خستگی یا ضعف | ۱۹٪ | ۱۸٪ |
| اختلالات خلقی | ۱۹٪ | ۱۸٪ |
| تهوع و استفراغ | ۱۳٪ | ۱۲٪ |
| افزایش فشار خون | ۱۳٪ | ۱۱٪ |
| پوکی استخوان | ۱۱٪ | ۷٪ |
| همه انواع شکستگی | ۱۰٪ | ۷٪ |
| افزایش کلسترول خون | ۹٪ | ۳٫۵٪ |
| خونریزی واژینال | ۵٪ | ۱۰٪ |
| ترشح واژینال | ۴٪ | ۱۳٪ |
| سندرم تونل کارپال | ۲٫۵٪ | ۰٫۷٪ |
منبع: برچسب FDA آریمیدکس [۱]. شایع‌ترین علت قطع درمان در هر دو گروه گرگرفتگی بود که با آناستروزول کمتر رخ داد [۱].
عوارض جدی
آناستروزول هشدار جعبه‌ای (Boxed Warning) ندارد، اما هشدارها و احتیاط‌های برچسب دارو عبارت‌اند از [۱]:
- رویدادهای ایسکمیک قلبی‌عروقی: در زنانی که از پیش بیماری ایسکمیک قلب داشتند، این رویدادها با آناستروزول بیشتر بود (۱۷٪ در برابر ۱۰٪ با تاموکسیفن)؛ در این بیماران باید سود و خطر سنجیده شود [۱].
- کاهش تراکم استخوان: در زیرمطالعه استخوان ATAC، تراکم ستون فقرات کمری و لگن با آناستروزول کاهش و با تاموکسیفن افزایش یافت؛ پایش تراکم استخوان توصیه می‌شود [۱]. در پیگیری ۱۰ ساله، شکستگی‌ها فقط در دوره درمان بیشتر بودند و پس از پایان درمان تفاوتی نداشتند [۳].
- افزایش کلسترول: ۹٪ در برابر ۳٫۵٪ با تاموکسیفن [۱].
- آسیب به جنین: بر اساس مطالعات حیوانی و سازوکار اثر، ممکن است به جنین آسیب بزند [۱].
- واکنش‌های نادر اما جدی (کمتر از ۱ در ۱۰٬۰۰۰ بیمار): ضایعات، زخم یا تاول پوستی؛ واکنش آلرژیک با تورم صورت، لب، زبان یا گلو؛ و التهاب کبد [۱]. پس از عرضه، سندرم استیونس-جانسون، آنافیلاکسی، افزایش کلسیم خون و اختلالات تاندون (از جمله پارگی تاندون و انگشت ماشه‌ای) نیز گزارش شده است [۱].
در مقابل، در ATAC سرطان آندومتر، خونریزی و ترشح واژینال، رویدادهای ترومبوآمبولیک وریدی و رویدادهای ایسکمیک مغزی با آناستروزول کمتر از تاموکسیفن بود [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در صورت بروز این علائم فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید [۱]:
- درد قفسه سینه یا تنگی نفس جدید یا بدترشونده
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، یا دشواری در بلع یا تنفس
- ضایعه، زخم یا تاول روی پوست (دارو را قطع کرده و فوراً تماس بگیرید)
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشم، درد سمت راست بالای شکم یا احساس کلی ناخوشی
- احتمال بارداری در طول درمان
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- سلامت استخوان: پزشک ممکن است پیش از شروع و در طول درمان سنجش تراکم استخوان درخواست کند [۱]. برچسب دارو توصیه می‌کند وضعیت استخوان مطابق رهنمودهای مربوط به زنان یائسه با خطر مشابه شکستگی مدیریت شود؛ در یک کارآزمایی پس از عرضه، بیس‌فسفونات ریزدرونات (همراه کلسیم و ویتامین D) تراکم استخوان را در بیشتر بیماران در معرض خطر شکستگی حفظ کرد [۱]. در زنان یائسه با سرطان سینه زودرس، بیس‌فسفونات‌های کمکی عود در استخوان (RR ۰٫۷۲) و مرگ ناشی از سرطان سینه (RR ۰٫۸۲) را نیز کاهش داده‌اند [۶].
- تاموکسیفن: نباید همراه آناستروزول مصرف شود؛ این ترکیب سودی نسبت به تاموکسیفن تنها نداشت و سطح آناستروزول را ۲۷٪ کاهش داد [۱].
- فرآورده‌های حاوی استروژن (هورمون‌درمانی جایگزین، قرص‌های ضدبارداری، کرم‌ها، حلقه‌ها و شیاف‌های واژینال استروژن‌دار) ممکن است اثر آناستروزول را کم کنند [۱].
- بارداری: زنانی که امکان بارداری دارند باید پیش از شروع آزمایش بارداری بدهند و در طول درمان و تا دست‌کم ۳ هفته پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند [۱].
- شیردهی: در طول درمان و تا ۲ هفته پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
- کلسترول: پزشک ممکن است با آزمایش خون چربی‌های خون را پایش کند [۱].
پرسش‌های متداول
آیا آناستروزول برای زنانی که هنوز یائسه نشده‌اند مناسب است؟
آیا آناستروزول بهتر از تاموکسیفن است؟
در زنان یائسه با سرطان سینه زودرس، فراتحلیل EBCTCG نشان داد مهارکننده‌های آروماتاز نسبت به تاموکسیفن عود را در دوره درمان حدود ۳۰٪ کم می‌کنند و مرگ ده‌ساله ناشی از سرطان سینه کمتر است (۱۲٫۱٪ در برابر ۱۴٫۲٪)؛ اما شکستگی استخوان بیشتر است [۷]. در ATAC، عوارض جدی مرتبط با درمان با آناستروزول کمتر از تاموکسیفن بود [۳].
دردهای مفصلی با آناستروزول طبیعی است؟
بله، علائم مفصلی از عوارض شایع است و در ATAC در ۳۶٪ زنان دریافت‌کننده آناستروزول (در برابر ۲۹٪ با تاموکسیفن) گزارش شد [۱]. اگر درد آزارتان می‌دهد با پزشک مشورت کنید و دارو را خودسرانه قطع نکنید.
آیا می‌توانم برای گرگرفتگی یا خشکی واژن از کرم یا قرص‌های هورمونی استفاده کنم؟
فرآورده‌های حاوی استروژن، از جمله هورمون‌درمانی جایگزین و کرم‌ها، حلقه‌ها یا شیاف‌های واژینال استروژن‌دار، ممکن است اثر آناستروزول را کاهش دهند [۱]. پیش از مصرف هر داروی هورمونی یا گیاهی با پزشک خود صحبت کنید.
آیا آناستروزول برای پیشگیری از سرطان سینه هم استفاده می‌شود؟
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۴ موردسرطان سینه، نسخه ۴٫۲۰۲۶؛ رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی (بخش سرطان سینه عودکننده/متاستاتیک)
رهنمودهای بالینی ESMO تطبیق‌یافته برای آسیا (پان‌آسیایی) برای تشخیص، درمان و پیگیری بیماران مبتلا به سرطان سینه زودرس
آبماسیکلیب ادجوانت همراه هورمون‌درمانی در سرطان سینه زودرس پرخطر HR مثبت و HER2 منفی: نتایج تحلیل میانی از پیش برنامه‌ریزی‌شده بقای کلی monarchE، شامل پیامدهای اثربخشی ۵ ساله
ریبوسیکلیب همراه هورمون‌درمانی در سرطان سینه زودرس
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۷ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲Anastrozole alone or in combination with tamoxifen versus tamoxifen alone for adjuvant treatment of postmenopausal women with early breast cancer: first results of the ATAC randomised trial
- ۳
- ۴
- ۵Anastrozole for prevention of breast cancer in high-risk postmenopausal women (IBIS-II): an international, double-blind, randomised placebo-controlled trial
- ۶Adjuvant bisphosphonate treatment in early breast cancer: meta-analyses of individual patient data from randomised trials
- ۷Aromatase inhibitors versus tamoxifen in early breast cancer: patient-level meta-analysis of the randomised trials
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.