نه؛ LDH، فریتین و ESR آزمایش‌های «غیراختصاصی»اند: در بسیاری از بیماری‌ها بالا می‌روند و هیچ‌کدام به‌تنهایی سرطان را نشان نمی‌دهند [۱، ۴، ۵]. بیشتر وقت‌ها علت بالا بودنشان عفونت، التهاب، بیماری کبد یا آسیب بافت است؛ مثلاً در فریتین بالا، فقط حدود ۱ نفر از هر ۱۰ نفر آهن اضافه در بدن دارد [۴]. اما اگر یکی از این آزمایش‌ها بی‌دلیل بالا بماند، به‌ویژه همراه کاهش وزن، تب، تعریق شبانه، غدد لنفاوی بزرگ یا درد پایدار استخوان، پزشک بررسی بیشتر را شروع می‌کند [۱، ۱۱].
نکات کلیدی
- LDH، فریتین و ESR آزمایش غربالگری سرطان نیستند: بالا بودنشان سرطان را ثابت نمی‌کند و طبیعی بودنشان هم سرطان را رد نمی‌کند [۱، ۵].
- در یک مطالعه بزرگ، از هر ۱۰۰ نفر که آزمایش التهاب (مثل ESR) بالا داشتند، کمتر از ۴ نفر ظرف یک سال سرطان تشخیص داده شدند [۱].
- فریتین بالا بیشتر از التهاب، کبد چرب و چاقی، مصرف الکل یا بیماری کبد است؛ فقط حدود ۱ نفر از هر ۱۰ نفر آهن اضافه دارد [۴].
- LDH در کسانی که سرطانشان تشخیص داده شده، مثل لنفوم، لوسمی، سرطان بیضه و ملانوم، برای تعیین مرحله و پیگیری درمان به کار می‌رود [۶].
- کلسیم بالا در بیشتر افراد یا از پرکاری غده پاراتیروئید است یا از سرطان، و همیشه باید علتش پیدا شود [۹].
LDH بالا نشانه چیست؟
LDH (لاکتات دهیدروژناز) آنزیمی است که در سلول‌های بافت‌های مختلف بدن هست و در تولید انرژی سلول نقش دارد. وقتی سلول‌ها آسیب می‌بینند، LDH بیشتری به خون می‌ریزد؛ برای همین LDH در بسیاری از بیماری‌ها بالا می‌رود [۵]:
- تجزیه شدن گلبول‌های قرمز (کم‌خونی همولیتیک)
- بیماری‌های عضله
- بیماری‌های کبد، مثل آسیب حاد کبد
- سکته قلبی
- بعضی سرطان‌ها، به‌ویژه لنفوم و سرطان‌های خون
LDH نشانه اختصاصی سرطان نیست [۵]. اگر LDH شما بالاست، پزشک آن را کنار علائم، معاینه و آزمایش‌های دیگر مثل CBC و آزمایش‌های کبد می‌خواند.
LDH در لنفوم و سرطان‌های دیگر چه کاربردی دارد؟
در کسی که سرطانش تشخیص داده شده، LDH کاربرد مهمی دارد: در تومورهای سلول زایا (مثل سرطان بیضه)، لنفوم، لوسمی، ملانوم و نوروبلاستوما برای تعیین مرحله، پیش‌بینی سیر بیماری و دیدن پاسخ به درمان به کار می‌رود [۶].
در لنفوم‌های تهاجمی، LDH بالا یکی از پنج عامل «شاخص پیش‌آگهی بین‌المللی» (IPI) است؛ چهار عامل دیگر سن، مرحله بیماری، توان جسمی بیمار و تعداد عضوهای درگیر بیرون از غدد لنفاوی‌اند. پزشک با این شاخص، احتمال پاسخ به درمان را تخمین می‌زند و درمان مناسب را انتخاب می‌کند [۷]. در مولتیپل میلوما هم LDH بالا بخشی از مرحله‌بندی است [۸]. بیشتر بخوانید: آیا لنفوم درمان دارد؟ و علائم لنفوم چیست؟
فریتین بالا و سرطان
| علت | توضیح |
|---|---|
| التهاب و عفونت | هر نوع التهابی، از عفونت تا کووید-۱۹، فریتین را بالا می‌برد [۴] |
| کبد چرب، چاقی و دیابت (سندرم متابولیک) | از علت‌های شایع فریتین بالا در بزرگسالان [۴] |
| مصرف زیاد الکل و بیماری‌های مزمن کبد | سلول‌های آسیب‌دیده کبد فریتین آزاد می‌کنند؛ هپاتیت‌های ویروسی و سیروز هم از این دسته‌اند [۴] |
| سرطان | سرطان‌های خون و تومورهای توپر هم فریتین را بالا می‌برند؛ فریتین بیش از ۱۰۰۰ اغلب در سرطان پخش‌شده دیده می‌شود [۴] |
| آهن اضافه در بدن | بیماری ارثی جذب زیاد آهن (هموکروماتوز)، کم‌خونی‌هایی که بدن را پرآهن می‌کنند، تزریق‌های مکرر خون (مثلاً در تالاسمی ماژور) و آهن تزریقی [۴] |
| بیماری‌های نادر | مثل سندرم فعال شدن شدید سلول‌های ایمنی (HLH) و بیماری استیل؛ معمولاً با فریتین خیلی بالا، بیش از ۱۰ هزار [۴] |
برای فهمیدن اینکه آهن اضافه هست یا نه، پزشک معمولاً «درصد اشباع ترانسفرین» را هم اندازه می‌گیرد [۴].
فریتین بالا به‌تنهایی دلیلی برای نگرانی از سرطان نیست؛ پزشک اول علت‌های شایع را بررسی می‌کند [۴]. اما اگر همراه آن غدد لنفاوی بزرگ بی‌دلیل، تب، تعریق شبانه یا کاهش وزن دارید، به پزشک بگویید؛ این علائم بررسی لنفوم را لازم می‌کنند [۱۱]. اگر فریتین شما پایین است، بخوانید: کم‌خونی نشانه سرطان است؟
ESR بالا و سرطان
ESR (سرعت رسوب گلبول قرمز، که به آن «سدیمان» هم می‌گویند) نشان می‌دهد گلبول‌های قرمز در یک ساعت چقدر در لوله آزمایش ته‌نشین می‌شوند. ESR در التهاب، عفونت، سرطان، بیماری‌های روماتیسمی و بیماری‌های خون و مغز استخوان بالا می‌رود [۳].
در یک مطالعه بزرگ در انگلستان، از هر ۱۰۰ نفر که آزمایش التهاب (ESR یا آزمایش‌های مشابه) بالا داشتند، کمتر از ۴ نفر ظرف یک سال سرطان تشخیص داده شدند؛ این بیش از دو برابر کسانی بود که آزمایششان طبیعی بود [۱]. خطر با عدد بالاتر، سن بیشتر و در مردان بیشتر بود؛ وقتی آزمایش تکراری هم بالا بود بیشتر می‌شد و اگر آزمایش دوم طبیعی می‌شد، کم می‌شد [۱]. از طرف دیگر، ESR در کمتر از نیمی از کسانی که سرطان داشتند بالا بود؛ پس ESR طبیعی سرطان را رد نمی‌کند [۱].
ESR خیلی بالا (۱۰۰ یا بیشتر) تقریباً همیشه علت مشخصی دارد: در مطالعه‌ای روی بیش از ۱۰۰۰ بیمار سرپایی، از هر ۱۰ نفر با این عدد، ۹ نفر بیماری قابل‌شناسایی داشتند. شایع‌ترین علت عفونت بود و بعد از آن سرطان، بیماری کلیه و بیماری‌های التهابی [۲]. ESR این‌قدر بالا را حتماً با پزشک پیگیری کنید.
مقدار ESR در سرطان خون چقدر است؟
ESR در بیماری‌های خون و مغز استخوان هم بالا می‌رود [۳]، ولی چون در بسیاری از بیماری‌های دیگر هم بالاست و در بسیاری از سرطان‌ها طبیعی می‌ماند، نمی‌تواند سرطان خون را تشخیص دهد [۱، ۳]. در افراد ۶۰ سال یا بیشتر که درد پایدار استخوان یا شکستگی بی‌دلیل دارند، ESR همراه CBC، کلسیم و آزمایش‌های پروتئین خون برای بررسی مولتیپل میلوما درخواست می‌شود [۱۱]. بیشتر بخوانید: مقدار ESR در سرطان خون و علائم مولتیپل میلوما
ALP و کلسیم بالا: کی نگران‌کننده است؟
ALP (آلکالن فسفاتاز) یکی از آزمایش‌های کبد است، ولی فقط از کبد نمی‌آید؛ بیشترِ ALP بیرون از کبد از استخوان است. در کودکان به خاطر رشد استخوان، در بارداری و در سالمندان، به‌ویژه زنان بالای ۵۰ سال، ALP به‌طور طبیعی بالاتر است [۱۲]. برای همین پزشک اول معلوم می‌کند ALP بالا از کبد است یا نه [۱۲]. وقتی ALP خیلی بیشتر از آنزیم‌های دیگر کبد (ALT و AST) بالا رفته، معمولاً یعنی جریان صفرا مختل شده و بررسی کبد و مجاری صفرا لازم است [۱۲]. ALP استخوانی در بیماری‌هایی مثل نرمی استخوان (استئومالاسی) و بیماری پاژه استخوان، و گاهی در سرطانی که در خود استخوان شروع شده یا به استخوان رسیده، بالا می‌رود [۱۲].
کلسیم بالا در حدود ۱ نفر از هر ۱۰۰ نفر دیده می‌شود. حدود ۹ نفر از هر ۱۰ نفر با کلسیم بالا یا پرکاری غده پاراتیروئید دارند یا سرطان؛ علت‌های دیگر داروهای ادرارآور تیازیدی، مصرف زیاد مکمل کلسیم یا ویتامین D و بیماری‌هایی مثل سارکوئیدوز است [۹]. کلسیم کمی بالا معمولاً علامتی ندارد، ولی گاهی خستگی و یبوست می‌دهد. کلسیم خیلی بالا، یا کلسیمی که در چند روز تا چند هفته بالا رفته، تهوع، استفراغ، کم‌آبی، گیجی و خواب‌آلودگی می‌آورد [۹].
در یک مطالعه در انگلستان روی افراد ۴۰ سال یا بیشتر، از مردانی که کلسیم بالا داشتند حدود ۱ نفر از هر ۹ نفر، و از زنان حدود ۱ نفر از هر ۲۵ نفر، ظرف یک سال سرطان تشخیص داده شدند [۱۰]. اولین آزمایش برای پیدا کردن علت کلسیم بالا، هورمون پاراتیروئید (PTH) است [۹].
کی این آزمایش‌ها باید بیشتر بررسی شوند؟
پزشک این عددها را هیچ‌وقت جدا از بقیه نمی‌خواند. این موارد ارزش بررسی بیشتر دارند:
- عددی که بی‌دلیل بالا مانده و در آزمایش تکراری هم بالاست [۱]
- همراهی با علائمی مثل کاهش وزن بی‌دلیل، تب، تعریق شبانه، غدد لنفاوی بزرگ یا درد پایدار استخوان، به‌ویژه کمردرد [۱۱]
- سن بالاتر: در مطالعه بزرگ انگلستان، خطر سرطان با آزمایش التهاب بالا در مردان بالای ۵۰ سال و زنان بالای ۶۰ سال به حدی بود که بررسی فوری را لازم می‌کرد [۱]
این آزمایش‌ها برای پیدا کردن سرطان در افراد سالم بی‌علامت مناسب نیستند [۱، ۵]. اگر به فکر چکاپ سرطان هستید، کدام غربالگری‌ها برای من لازم است؟ و آیا سرطان در آزمایش خون مشخص می‌شود؟ را ببینید. برای عددهای دیگر آزمایش خون بخوانید: تفسیر آزمایش CBC و پلاکت پایین یا بالا نشانه چیست؟
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
فوراً به اورژانس بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر کلسیم خونتان بالاست و استفراغ، گیجی، خواب‌آلودگی شدید یا کم‌آبی دارید [۹].
در چند روز آینده به پزشک مراجعه کنید اگر:
- ESR شما ۱۰۰ یا بیشتر است [۲]
- LDH، فریتین یا ESR بالا همراه کاهش وزن بی‌دلیل، تب، تعریق شبانه، غدد لنفاوی بزرگ یا درد پایدار استخوان است [۱۱]
- ۶۰ سال یا بیشتر دارید و درد پایدار کمر یا استخوان، یا شکستگی بی‌دلیل دارید [۱۱]
- کلسیم خونتان بالاست، حتی اگر علامتی ندارید [۹، ۱۰]
- همراه ALP بالا، زردی پوست و چشم یا ادرار تیره دارید [۱۲]
پرسش‌های متداول
LDH بالا در آزمایش خون یعنی سرطان دارم؟
فریتین بالا یعنی سرطان دارم؟
ESR (سدیمان) بالا دارم؛ چه کنم؟
فریتین بالا و کم‌خونی با هم ممکن است؟
بله. در التهاب، بدن هم فریتین بیشتری می‌سازد و هم موادی که استفاده از آهن را کم می‌کنند [۴]؛ پس ممکن است فریتین بالا باشد و کم‌خونی هم داشته باشید. بخوانید: کم‌خونی نشانه سرطان است؟
LDH بالا در لنفوم یعنی بیماری پیشرفته است؟
LDH بالا یکی از پنج عامل شاخص IPI است که سیر لنفوم را پیش‌بینی می‌کند؛ اما فقط یکی از این عامل‌هاست و پزشک تصمیم درمان را بر اساس همه آن‌ها می‌گیرد [۷]. بخوانید: آیا لنفوم درمان دارد؟
آیا این آزمایش‌ها را برای چکاپ سرطان بدهم؟
نه. این آزمایش‌ها در بسیاری از کسانی که سرطان دارند طبیعی‌اند و در بسیاری از افراد سالم بالا می‌روند؛ برای همین برای پیدا کردن سرطان در افراد بی‌علامت مناسب نیستند [۱، ۵]. غربالگری‌های مناسب سن خود را انجام دهید: کدام غربالگری‌ها برای من لازم است؟
ALP بالا یعنی سرطان دارم؟
نه لزوماً. ALP در بیماری‌های کبد و مجاری صفرا بالا می‌رود، ولی از استخوان هم می‌آید و در کودکان و بارداری به‌طور طبیعی بالاتر است [۱۲]. پزشک اول با آزمایش‌های دیگر کبد معلوم می‌کند منشأ آن کبد است یا استخوان [۱۲]. سرطانی که به کبد یا استخوان رسیده هم یکی از علت‌های ALP بالاست، ولی فقط یکی از علت‌های بسیار است [۱۲].
تفسیر و کاربرد پیش‌آگهی (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
نشانگرهای التهابی در مراقبت اولیه. کوهورت CPRD (۱۶۰٬۰۰۰ بیمار با آزمایش CRP، ESR یا PV در ۲۰۱۴ و ۴۰٬۰۰۰ شاهد آزمایش‌نشده): بروز یک‌ساله سرطان با نشانگر بالا ۳٫۵۳٪ (۹۵٪ CI: ۳٫۳۷ تا ۳٫۷۰) در برابر ۱٫۵۰٪ با نشانگر طبیعی و ۰٫۹۷٪ در شاهدان؛ خطر با سطح بالاتر، سن بیشتر و در مردان بیشتر، با تکرار غیرطبیعی بیشتر و با طبیعی شدن کمتر؛ در مردان بالای ۵۰ و زنان بالای ۶۰ سال بالاتر از آستانه ۳٪ NICE؛ حساسیت برای سرطان: CRP ۴۶٫۱٪، ESR ۴۳٫۶٪ و PV ۴۹٫۷٪، پس برای رد سرطان مفید نیستند [۱]. ESR ۱۰۰ mm/h یا بیشتر (۱۰۰۶ بیمار سرپایی، شیوع ۴٫۲٪): عفونت ۳۳٪، بدخیمی ۱۷٪، بیماری کلیه ۱۷٪ و بیماری‌های التهابی ۱۴٪؛ حساسیت پایین (بدخیمی ۲۵٪) ولی ویژگی ۹۶٪ برای بدخیمی و PPV ۹۰٪ برای یک علت قابل‌شناسایی [۲].
هیپرفریتینمی. تنها حدود ۱۰٪ موارد در عمل روزمره با بار اضافی آهن همراه است؛ باقی واکنش فاز حاد یا ثانویه به التهاب، سندرم متابولیک، الکل، آسیب سلولی، بیماری مزمن کبد و بدخیمی است. فریتین بیش از ۱۰۰۰ µg/L غیراختصاصی و در سرطان متاستاتیک شایع است؛ بیش از ۱۰٬۰۰۰ µg/L: HLH و بیماری استیل بزرگسالان را در نظر بگیرید، هرچند در بزرگسالان در بیماری کلیه، بیماری کبد، عفونت و بدخیمی هم دیده می‌شود. اشباع ترانسفرین بیش از ۴۵٪ در زنان و بیش از ۵۰٪ در مردان افزایش‌یافته تلقی می‌شود [۴].
LDH. نشانگر غیراختصاصی آسیب سلولی (همولیز، میوپاتی، آسیب کبدی، MI) و عامل پیش‌آگهی در بسیاری از سرطان‌ها [۵]؛ کاربرد استاندارد در تومورهای سلول زایا، لنفوم، لوسمی، ملانوم و نوروبلاستوما برای مرحله، پیش‌آگهی و پاسخ به درمان [۶]. IPI (۲۰۳۱ بیمار NHL تهاجمی؛ سن، مرحله، LDH، وضعیت عملکرد و تعداد مکان‌های خارج‌گرهی): بقای ۵ ساله پیش‌بینی‌شده ۷۳٪، ۵۱٪، ۴۳٪ و ۲۶٪ در چهار گروه خطر؛ IPI تعدیل‌شده با سن (۱۲۷۴ بیمار ۶۰ سال یا کمتر؛ مرحله، LDH و وضعیت عملکرد): ۸۳٪، ۶۹٪، ۴۶٪ و ۳۲٪ [۷]. R-ISS (۳۰۶۰ بیمار میلومای تازه‌تشخیص): مرحله I = ISS I، بدون ناهنجاری کروموزومی پرخطر [del(17p)، t(4;14) یا t(14;16)] و LDH طبیعی؛ مرحله III = ISS III همراه ناهنجاری پرخطر یا LDH بالا؛ بقای کلی ۵ ساله ۸۲٪، ۶۲٪ و ۴۰٪ [۸]. محاسبه‌گرها: IPI و ISS، R-ISS و R2-ISS.
کلسیم و ALP. هیپرکلسمی خفیف: کلسیم تام کمتر از ۱۲ mg/dL (کمتر از ۳ mmol/L)؛ شدید: ۱۴ mg/dL یا بیشتر (بیش از ۳٫۵ mmol/L)؛ حدود ۹۰٪ ناشی از PHPT یا بدخیمی. PTH آزمون اولیه است: PTH بالا یا طبیعی به نفع PHPT و PTH سرکوب‌شده (کمتر از ۲۰ pg/mL بسته به روش) به نفع علل دیگر. درمان هیپرکلسمی علامت‌دار یا شدید: هیدراتاسیون و بیس‌فسفونات وریدی (زولدرونیک اسید یا پامیدرونات)؛ دنوزوماب و دیالیز در نارسایی کلیه؛ کورتیکواستروئید در افزایش جذب روده‌ای کلسیم (مسمومیت ویتامین D، بیماری‌های گرانولوماتو، برخی لنفوم‌ها) [۹]. در ۵۴٬۲۶۷ فرد ۴۰ سال و بالاتر در مراقبت اولیه، کلسیم ۲٫۶ mmol/L یا بیشتر در ۳٪؛ PPV سرطان یک‌ساله ۱۱٫۵٪ در مردان و ۴٫۱٪ در زنان [۱۰]. NICE NG12: در ۶۰ سال و بالاتر با درد استخوان پایدار (به‌ویژه کمر) یا شکستگی بی‌دلیل، CBC، کلسیم، ESR یا PV، الکتروفورز پروتئین سرم و زنجیره‌های سبک آزاد سرم (توصیه ۱٫۱۰٫۴) [۱۱]. ALP: آسیب کلستاتیک یعنی افزایش نامتناسب ALP نسبت به AST و ALT؛ منشأ کبدی با GGT یا جداسازی ایزوآنزیم‌ها تأیید شود؛ شایع‌ترین منشأ خارج‌کبدی استخوان است (استئومالاسی، بیماری پاژه، بدخیمی اولیه استخوان و متاستاز استخوانی)؛ در ALP با منشأ کبدی، بررسی PBC و PSC [۱۲].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/ldh-ferritin-esr-cancer/