بیشتر کم‌خونی‌ها سرطان نیستند؛ کمبود آهن یکی از شایع‌ترین علت‌های آن است و در زنان پیش از یائسگی بیشتر از قاعدگی و بارداری است [۱]. اما کم‌خونی فقر آهن بی‌دلیل در مردان و زنان یائسه را جدی بگیرید: از هر ۳ نفر از این افراد، حدود ۱ نفر بیماری زمینه‌ای دارد که بیشتر در دستگاه گوارش است، و سرطان روده یا معده گاهی بدون هیچ علامت دیگری فقط با کم‌خونی خودش را نشان می‌دهد [۱]. برای همین رهنمودها برای این افراد آندوسکوپی معده و کولونوسکوپی را توصیه می‌کنند [۱، ۲].
نکات کلیدی
- کم‌خونی یعنی هموگلوبین کمتر از حد طبیعی؛ در بزرگسالان، کمتر از ۱۳ در مردان و کمتر از ۱۲ در زنان غیرباردار (گرم در دسی‌لیتر) [۴]. کم‌خونی نشانه است و درمانش به علت آن بستگی دارد [۶].
- در مردان و زنان یائسه با کم‌خونی فقر آهن، آندوسکوپی معده و کولونوسکوپی توصیه می‌شود؛ در این بررسی‌ها حدود ۱ نفر از هر ۱۰ تا ۱۲ نفر سرطان دارد [۱، ۲].
- خون‌ریزی آهسته روده یا معده اغلب دیده نمی‌شود؛ ممکن است هیچ خونی در مدفوع نبینید و فقط کم‌خونی داشته باشید [۱].
- کم‌خونی همان سرطان خون نیست. سرطان خون وقتی محتمل‌تر است که کم‌خونی با تب، عفونت‌های پشت‌سرهم، کبودی یا خون‌ریزی بی‌دلیل همراه باشد [۳].
- در شیمی‌درمانی، کم‌خونی شایع است و بسته به علت و شدت با آهن، دارو یا تزریق خون درمان می‌شود [۷، ۱۰].
کم‌خونی نشانه سرطان است؟
کم‌خونی یعنی مقدار هموگلوبین، پروتئینی که در گلبول‌های قرمز اکسیژن را جابه‌جا می‌کند، کمتر از حد طبیعی است. سازمان جهانی بهداشت کم‌خونی را در بزرگسالان، هموگلوبین کمتر از ۱۳ گرم در دسی‌لیتر در مردان و کمتر از ۱۲ در زنان غیرباردار تعریف می‌کند [۴]. کم‌خونی ممکن است علامتی نداشته باشد و فقط در آزمایش پیدا شود، یا خستگی، ضعف و تنگی نفس بدهد [۶].
کم‌خونی علت‌های زیادی دارد: کمبود آهن، کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک، بیماری کلیه، التهاب‌های طولانی و از دست رفتن پنهان خون از دستگاه گوارش؛ در بسیاری از سالمندان هم علت پیدا نمی‌شود [۶]. کمبود آهن یکی از شایع‌ترین علت‌هاست. در زنان پیش از یائسگی، کمبود آهن بیشتر از قاعدگی و بارداری است؛ اما در مردان و زنان یائسه، اغلب از خون‌ریزی آهسته و پنهان دستگاه گوارش است [۱].
از هر ۳ مرد یا زن یائسه که کم‌خونی فقر آهن دارند، حدود ۱ نفر بیماری زمینه‌ای دارد که بیشتر در دستگاه گوارش است، مثل زخم، التهاب روده، بیماری سلیاک یا سرطان [۱]. در این افراد، سرطان در حدود ۱ نفر از هر ۱۰ تا ۱۲ نفر پیدا می‌شود [۱]. یعنی بیشتر آن‌ها سرطان ندارند، ولی بررسی لازم است، چون سرطان‌های روده و معده گاهی بدون هیچ علامت دیگری فقط با کم‌خونی خودشان را نشان می‌دهند [۱].
کم‌خونی و سرطان روده
سرطان روده بزرگ و پولیپ‌های روده ممکن است خون‌ریزی کنند [۱، ۸]. این خون‌ریزی گاهی آن‌قدر کم است که در مدفوع دیده نمی‌شود؛ ولی چون خون پر از آهن است، به‌مرور ذخیره آهن بدن را تمام می‌کند و کم‌خونی فقر آهن می‌دهد [۱]. برای همین ممکن است کسی هیچ خونی در مدفوع نبیند و منبع خون‌ریزی در روده‌اش باشد [۱].
در یک مطالعه بزرگ در انگلستان، هرچه هموگلوبین پایین‌تر و سن بیشتر بود، احتمال سرطان روده بیشتر بود. از مردان بالای ۶۰ سال که هموگلوبین کمتر از ۱۱ و کمبود آهن داشتند، حدود ۱ نفر از هر ۸ نفر سرطان روده داشت؛ در زنان با هموگلوبین کمتر از ۱۰ و کمبود آهن، حدود ۱ نفر از هر ۱۳ نفر [۵].
کولونوسکوپی هم سرطان را پیدا می‌کند و هم پولیپ‌ها را، و پولیپ را می‌شود در همان کولونوسکوپی برداشت [۱]. بیشتر بخوانید: پولیپ روده چیست و آیا خطرناک است؟، خون در مدفوع نشانه چیست؟ و علائم سرطان روده بزرگ چیست؟
(تصویر در اندازه کامل، در زبانه جدید)کم‌خونی و سرطان معده
سرطان معده و مری هم ممکن است اولین بار با کم‌خونی فقر آهن خودشان را نشان دهند [۱]. اما در معده علت‌های شایع‌تری هم هست: زخم معده، التهاب طولانی معده (گاستریت آتروفیک)، میکروب هلیکوباکتر پیلوری، مصرف طولانی داروهای ضداسید مثل امپرازول و جراحی معده؛ این‌ها یا خون‌ریزی می‌دهند یا جذب آهن را کم می‌کنند [۱]. بیماری سلیاک (حساسیت روده باریک به گلوتن گندم) هم در ۳ تا ۵ نفر از هر ۱۰۰ نفر با کم‌خونی فقر آهن پیدا می‌شود [۱].
در آندوسکوپی، پزشک مری، معده و ابتدای روده باریک را می‌بیند و در صورت لزوم نمونه برمی‌دارد؛ نمونه ابتدای روده باریک برای بررسی سلیاک هم به کار می‌رود [۱]. اگر ۵۵ سال یا بیشتر دارید و همراه کم‌خونی درد بالای شکم دارید، آندوسکوپی برای بررسی سرطان معده توصیه می‌شود [۳]. بیشتر بخوانید: علائم سرطان معده چیست؟ و فرق زخم معده و سرطان معده چیست؟
(تصویر در اندازه کامل، در زبانه جدید)چه کسی باید آندوسکوپی و کولونوسکوپی شود؟
| چه کسی | چه بررسی‌ای توصیه می‌شود |
|---|---|
| مردان با کم‌خونی فقر آهن | آندوسکوپی معده و کولونوسکوپی؛ اگر کولونوسکوپی ممکن نیست، سی‌تی‌اسکن مخصوص روده (کولونوگرافی) [۱، ۲] |
| زنان یائسه با کم‌خونی فقر آهن | آندوسکوپی معده و کولونوسکوپی [۱، ۲] |
| زنان پیش از یائسگی | علت معمولاً قاعدگی و بارداری است و سرطان دستگاه گوارش در آن‌ها بسیار کم است؛ آزمایش خون سلیاک توصیه می‌شود. بررسی معده و روده ممکن است لازم باشد اگر ۵۰ سال یا بیشتر دارید، قاعدگی ندارید (مثلاً بعد از برداشتن رحم)، علائم هشدار دارید، سابقه خانوادگی قوی سرطان روده دارید (دو نفر از بستگان درجه یک، یا یک نفر پیش از ۵۰ سالگی)، یا کم‌خونی برمی‌گردد یا با مقدار خون‌ریزی قاعدگی جور نیست [۱] |
| همه بزرگسالان با کم‌خونی فقر آهن | آزمایش ادرار و آزمایش سلیاک [۱]؛ در رهنمود ملی انگلستان، آزمایش خون مخفی مدفوع هم برای تصمیم درباره ارجاع فوری [۳] |
| ۶۰ سال یا بیشتر با هر نوع کم‌خونی، حتی بدون کمبود آهن | آزمایش خون مخفی مدفوع برای تصمیم درباره ارجاع [۳] |
| سالمندان ضعیف یا با بیماری‌های جدی | پزشک فایده و خطر بررسی را با بیمار و خانواده‌اش می‌سنجد [۱] |
بررسی را عقب نیندازید: در انگلستان، کم‌خونی فقر آهن بی‌دلیل در افراد در معرض خطر دلیل ارجاع سریع است [۱].
پزشک چه آزمایش‌هایی می‌خواهد؟
- ۱
شمارش کامل خون (CBC) و اندازه گلبول قرمز
گلبول‌های قرمز کوچک بیشتر در کمبود آهن و تالاسمی دیده می‌شوند [۱] و گلبول‌های درشت در کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک [۶]. اگر ناقل تالاسمی هستید (مثلاً در آزمایش پیش از ازدواج به شما گفته‌اند)، به پزشک بگویید؛ در این حالت آزمایش ویژه هموگلوبین کمک می‌کند علت روشن شود [۱]. برای خواندن برگه آزمایش: تفسیر آزمایش CBC.
- ۲
فریتین (ذخیره آهن)
فریتین کمتر از ۱۵ تقریباً همیشه یعنی کمبود آهن، و تا ۴۵ هم احتمال کمبود آهن زیاد است [۱، ۲]. چون فریتین در التهاب بالا می‌رود، گاهی با وجود کمبود آهن طبیعی گزارش می‌شود [۱]. بیشتر بخوانید: LDH، فریتین یا ESR بالا یعنی سرطان؟
- ۳
آزمایش سلیاک و آزمایش ادرار
آزمایش خون سلیاک و آزمایش ادرار (برای خون در ادرار) بخشی از بررسی اولیه همه افراد با کم‌خونی فقر آهن است [۱].
- ۴
- ۵
درمان با آهن
درمان با آهن همراه بررسی علت انجام می‌شود. اگر هموگلوبین ظرف ۲ هفته دست‌کم ۱ گرم در دسی‌لیتر بالا برود، به احتمال زیاد کمبود آهن داشته‌اید. قرص آهن تا حدود ۳ ماه بعد از طبیعی شدن هموگلوبین ادامه پیدا می‌کند تا ذخیره آهن پر شود؛ اگر قرص اثر نکند یا تحمل نشود، آهن تزریقی داده می‌شود [۱].
فرق کم‌خونی و سرطان خون چیست؟
کم‌خونی و سرطان خون دو چیز متفاوت‌اند. کم‌خونی یعنی کم بودن هموگلوبین؛ یک یافته آزمایشگاهی است که علت‌های زیادی دارد [۶]. سرطان خون (لوسمی) سرطانِ سلول‌های سازنده خون در مغز استخوان است و یکی از نتیجه‌هایش کم‌خونی است [۷]. پس سرطان خون می‌تواند کم‌خونی بدهد، ولی بیشتر کم‌خونی‌ها از سرطان خون نیستند [۶].
نشانه‌هایی که پزشک را به فکر سرطان خون می‌اندازد: رنگ‌پریدگی، خستگی پایدار، تب بی‌دلیل، عفونت‌های پشت‌سرهم، کبودی یا خون‌ریزی بی‌دلیل، نقطه‌های ریز قرمز زیر پوست، بزرگ شدن غدد لنفاوی در چند جای بدن یا بزرگی کبد و طحال. با هر یک از این نشانه‌ها، بهتر است آزمایش CBC ظرف ۴۸ ساعت انجام شود [۳].
مولتیپل میلوما (سرطان سلول‌های پلاسما در مغز استخوان) هم اغلب کم‌خونی می‌دهد: در بررسی بیش از ۱۰۰۰ بیمار، تقریباً ۳ نفر از هر ۴ نفر هنگام تشخیص کم‌خونی داشتند [۹]. اگر ۶۰ سال یا بیشتر دارید و درد پایدار استخوان، به‌ویژه کمردرد، یا شکستگی بی‌دلیل دارید، پزشک همراه CBC، کلسیم، ESR و آزمایش‌های پروتئین خون را می‌خواهد [۳].
بیشتر بخوانید: سرطان خون، لنفوم و سرطان مغز استخوان چه فرقی دارند؟، علائم سرطان خون در آزمایش CBC و علائم مولتیپل میلوما
کم‌خونی در شیمی‌درمانی
شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، و سرطان‌هایی که مغز استخوان را درگیر می‌کنند، می‌توانند کم‌خونی بدهند [۷]. کم‌خونی ممکن است باعث خستگی زیاد، تنگی نفس، سبکی سر، سرگیجه یا غش، سردرد، تپش قلب و رنگ‌پریدگی شود [۷].
این کارها کمک می‌کنند [۷]:
- انرژی خود را برای کارهای مهم نگه دارید و از دیگران کمک بخواهید.
- استراحت را با فعالیت سبک روزانه، مثل پیاده‌روی کوتاه، متعادل کنید.
- خوب بخورید و بنوشید و درباره غذاهای پرپروتئین و پرآهن با تیم درمان صحبت کنید.
درمان به علت و شدت کم‌خونی بستگی دارد: قرص یا آمپول آهن، داروهای محرک ساخت گلبول قرمز، یا تزریق خون [۷، ۱۰]. داروهای محرک گلبول قرمز برای کم‌خونی ناشی از شیمی‌درمانی وقتی به کار می‌روند که هموگلوبین کمتر از ۱۰ شده و هدف درمان، درمان قطعی سرطان نیست [۱۰]. در بیماران بستری که حالشان پایدار است، تزریق خون معمولاً وقتی در نظر گرفته می‌شود که هموگلوبین کمتر از ۷ باشد؛ ولی پزشک وضعیت کلی شما را هم در نظر می‌گیرد [۱۱].
بیشتر بخوانید: کاهش گلبول‌ها و پیشگیری از عفونت. برای پزشکان: کم‌خونی در سرطان: تزریق خون، داروهای محرک گلبول قرمز و آهن.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
فوراً به اورژانس بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر همراه کم‌خونی درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا غش دارید [۷]، یا خون استفراغ می‌کنید یا مدفوعتان سیاه و قیری است.
در چند روز آینده به پزشک مراجعه کنید اگر:
- مرد هستید یا یائسه‌اید و کم‌خونی فقر آهن دارید که علتش معلوم نیست [۱]
- ۶۰ سال یا بیشتر دارید و کم‌خونی دارید [۳]
- همراه کم‌خونی، تغییر اجابت مزاج، خون در مدفوع، کاهش وزن بی‌دلیل یا درد شکم دارید [۳]
- کم‌خونی با تب بی‌دلیل، عفونت‌های پشت‌سرهم، کبودی یا خون‌ریزی بی‌دلیل یا غدد لنفاوی بزرگ همراه است؛ در این حالت منتظر نمانید و ظرف ۲ روز آزمایش شمارش خون (CBC) بدهید [۳]
- قرص آهن خورده‌اید ولی کم‌خونی بهتر نشده یا دوباره برگشته است [۱]
پرسش‌های متداول
کم‌خونی دارم ولی خونی در مدفوعم نمی‌بینم؛ ممکن است از روده باشد؟
بله. خون‌ریزی آهسته روده یا معده اغلب دیده نمی‌شود و فقط با کم‌خونی فقر آهن خودش را نشان می‌دهد [۱]. آزمایش خون مخفی مدفوع می‌تواند این خون را پیدا کند [۳]، ولی در مردان و زنان یائسه با کم‌خونی فقر آهن، معمولاً مستقیم آندوسکوپی و کولونوسکوپی توصیه می‌شود [۱، ۲]. بخوانید: آزمایش خون مخفی مدفوعم مثبت شد؛ چه کنم؟
قرص آهن خوردم و کم‌خونی‌ام خوب شد؛ هنوز بررسی لازم است؟
اگر مرد یا زن یائسه هستید، بله. خوب شدن با آهن نشان می‌دهد کمبود آهن داشته‌اید، ولی نمی‌گوید آهن کجا از دست رفته است. رهنمودها درمان با آهن را همراه پیدا کردن علت توصیه می‌کنند [۱].
پولیپ روده باعث کم‌خونی می‌شود؟
ممکن است. پولیپ‌ها هم مثل سرطان روده گاهی خون‌ریزی می‌کنند [۸]، و خون‌ریزی آهسته و پنهان به‌مرور کم‌خونی فقر آهن می‌دهد [۱]. در کولونوسکوپی، پولیپ‌ها پیدا و برداشته می‌شوند [۱]. بخوانید: پولیپ روده چیست و آیا خطرناک است؟
کم‌خونی در زنان جوان نشانه سرطان است؟
به‌ندرت. در زنان پیش از یائسگی، علت معمول قاعدگی، بارداری و شیردهی و کم بودن آهن غذاست و سرطان دستگاه گوارش بسیار کم است [۱]. آزمایش سلیاک برای همه توصیه می‌شود [۱]. اگر ۵۰ سال یا بیشتر دارید، علائم گوارشی دارید، سابقه خانوادگی قوی سرطان روده دارید یا کم‌خونی‌تان برمی‌گردد، ممکن است بررسی معده و روده لازم باشد [۱]. بخوانید: سرطان روده در جوانان
کم‌خونی شدید یعنی سرطان خون دارم؟
معمولاً نه. پزشک با CBC کامل، اندازه گلبول‌ها و آزمایش فریتین علت را پیدا می‌کند [۶]. سرطان خون وقتی محتمل‌تر است که کم‌خونی با تب، عفونت‌های پشت‌سرهم، کبودی یا خون‌ریزی بی‌دلیل یا غدد لنفاوی بزرگ همراه باشد [۳]. بخوانید: پلاکت پایین یا بالا نشانه چیست؟
ویتامین B12 پایین و کم‌خونی؛ ربطی به سرطان دارد؟
کم‌خونی با گلبول‌های درشت بیشتر از کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک است. اگر علت پیدا نشد، پزشک بیماری‌های مغز استخوان مثل سندرم میلودیسپلاستیک را هم بررسی می‌کند [۶].
ارزیابی کم‌خونی فقر آهن و رهنمودها (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
تعریف و تأیید کمبود آهن. WHO: هموگلوبین کمتر از ۱۳۰ گرم/لیتر در مردان ۱۵ سال و بالاتر و کمتر از ۱۲۰ در زنان غیرباردار [۴]. BSG ۲۰۲۱ حد پایین طبیعی آزمایشگاه را به کار می‌برد و پیش از بررسی گوارشی، تأیید کمبود آهن با مطالعات آهن را توصیه می‌کند؛ فریتین کمتر از ۱۵ µg/L ویژگی ۰٫۹۹ و مرز ۴۵ µg/L ویژگی ۰٫۹۲ دارد و فریتین بیش از ۱۵۰ µg/L با کمبود مطلق آهن، حتی در التهاب، بعید است؛ افزایش هموگلوبین ۱۰ گرم/لیتر یا بیشتر ظرف ۲ هفته درمان به‌شدت به نفع کمبود مطلق آهن است؛ در میکروسیتوز با مطالعات آهن طبیعی، الکتروفورز هموگلوبین [۱]. AGA ۲۰۲۰: مرز فریتین ۴۵ ng/mL به‌جای ۱۵ (حساسیت ۸۵٪، ویژگی ۹۲٪) [۲].
بررسی (BSG ۲۰۲۱). حدود یک‌سوم مردان و زنان یائسه با IDA پاتولوژی زمینه‌ای (بیشتر گوارشی) دارند و سرطان در ۸ تا ۱۰٪ موارد بررسی‌شده یافت می‌شود؛ پاتولوژی همزمان فوقانی و تحتانی در ۱ تا ۱۰٪. بررسی اولیه: آزمایش ادرار، سرولوژی سلیاک (۳ تا ۵٪ موارد IDA) و در موارد مناسب BDE؛ در مردان و زنان یائسه با IDA تازه، گاستروسکوپی و کولونوسکوپی خط اول (CT کولونوگرافی جایگزین معقول). سن، جنس، هموگلوبین و MCV پیش‌بینی‌کننده‌های مستقل سرطان‌اند و خطر سرطان در کمبود آهن بدون کم‌خونی کم است. BSG شواهد را برای طبقه‌بندی خطر IDA با FIT کافی نمی‌داند (حساسیت FIT برای CRC در مطالعات دنیای واقعی ۸۳ تا ۹۱٪ در آستانه ۱۰ µg/g). زنان پیش از یائسگی: سرولوژی سلیاک برای همه؛ BDE در سن بیش از ۵۰، نبود قاعدگی، علائم هشدار، خطر ژنتیکی بالا (دو بستگان درجه یک با CRC یا یکی زیر ۵۰ سال) یا IDA مکرر یا نامتناسب با خون‌ریزی قاعدگی. IDA مکرر یا بی‌پاسخ پس از BDE باکیفیت: بررسی روده باریک (کپسول آندوسکوپی) و دستگاه ادراری. آهن تا حدود ۳ ماه پس از طبیعی شدن هموگلوبین ادامه یابد [۱]. AGA ۲۰۲۰: BDE در مردان و زنان یائسه بدون علامت (توصیه قوی) و پیشنهاد BDE در زنان پیش از یائسگی (مشروط)؛ آزمون غیرتهاجمی هلیکوباکتر پیلوری پس از BDE منفی؛ سرولوژی سلیاک و بیوپسی روده باریک فقط در صورت مثبت بودن [۲].
NICE NG12 و ارزش اخباری. FIT کمّی برای هدایت ارجاع در بزرگسالان با IDA و در ۶۰ سال و بالاتر با کم‌خونی حتی بدون کمبود آهن؛ ارجاع در مسیر مشکوک به سرطان با FIT ۱۰ میکروگرم هموگلوبین در گرم مدفوع یا بیشتر؛ آندوسکوپی فوقانی غیرفوری در ۵۵ سال و بالاتر با درد بالای شکم همراه هموگلوبین پایین (۱٫۲٫۳ و ۱٫۲٫۹) [۳]. در مطالعه مورد-شاهدی THIN (۶۴۴۲ بیمار CRC و ۴۵٬۰۶۶ شاهد)، LR هموگلوبین کمتر از ۹٫۰ g/dL در مردان ۲۷ و در زنان ۴۱ بود؛ PPV در مردان بالای ۶۰ سال با هموگلوبین کمتر از ۱۱ g/dL و کمبود آهن ۱۳٫۳٪ و در زنان با هموگلوبین کمتر از ۱۰ g/dL و کمبود آهن ۷٫۷٪ [۵].
کم‌خونی در بیماران سرطانی. ASCO/ASH ۲۰۱۹: ESA (از جمله بیوسیمیلارها) در کم‌خونی ناشی از شیمی‌درمانی با هدف غیرقطعی و هموگلوبین کمتر از ۱۰ g/dL؛ تزریق RBC هم گزینه است؛ جز MDS منتخب، ESA در کم‌خونی غیرمرتبط با شیمی‌درمانی داده نشود؛ هدف کمترین هموگلوبین لازم برای پرهیز از تزریق؛ آهن همراه ESA پاسخ را بهتر و تزریق را کمتر می‌کند [۱۰]. AABB ۲۰۲۳: در بیماران بستری هماتولوژی و انکولوژی، راهبرد محدودکننده با آستانه ۷ g/dL (توصیه مشروط، قطعیت کم) [۱۱]. میلوما (۱۰۲۷ بیمار تازه‌تشخیص): کم‌خونی در ۷۳٪، کلسیم ۱۱ mg/dL یا بیشتر در ۱۳٪ و کراتینین ۲ mg/dL یا بیشتر در ۱۹٪ [۹].
انواع سرطان مرتبط
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/anemia-and-cancer/