متاستاز استخوانی یعنی سلول‌های سرطانی از عضو دیگری، بیشتر سینه یا پروستات و همچنین ریه یا کلیه، به استخوان رسیده‌اند؛ استخوان شایع‌ترین جایی است که سرطان به آن پخش می‌شود و این بیماری سرطان استخوان نیست [۱، ۲]. متاستاز استخوان به‌ندرت کاملاً از بین می‌رود، ولی اغلب سال‌ها کنترل می‌شود؛ در سرطان سینه و پروستات، طول عمر با آن معمولاً «چند سال» است [۲، ۱۲]. درد با پرتودرمانی و دارو کم می‌شود و داروهایی مثل زولدرونیک اسید و دنوزوماب از شکستگی و عوارض دیگر پیشگیری می‌کنند [۲، ۶].
نکات کلیدی
- متاستاز استخوانی سرطان استخوان نیست: سرطان سینه‌ای که به استخوان رسیده، «سرطان سینه پخش‌شده» است و مثل سرطان سینه درمان می‌شود [۱].
- درد و شکستگی از علائم شایع‌اند [۱]؛ بالا رفتن کلسیم خون و فشار بر نخاع عوارض مهم دیگرند [۱۲].
- ضعف یا بی‌حسی پاها یا مشکل در کنترل ادرار و مدفوع ممکن است نشانه فشار سرطان بر نخاع باشد؛ این اورژانس است. برای کمردرد تازه یا بدترشونده هم ظرف ۲۴ ساعت با تیم درمان تماس بگیرید [۴].
- پرتودرمانی درد استخوان را در بیشتر بیماران کم می‌کند و اغلب یک جلسه به اندازه چند جلسه مؤثر است [۶].
- زولدرونیک اسید یا دنوزوماب استخوان را محکم‌تر می‌کنند؛ پیش از شروع، دندان‌ها را معاینه کنید [۹، ۱۰].
- در سرطان سینه و پروستات، بسیاری از بیماران سال‌ها با متاستاز استخوانی زندگی می‌کنند [۲، ۱۲].
متاستاز استخوانی چیست؟ با سرطان استخوان فرق دارد؟
استخوان شایع‌ترین جایی است که بسیاری از سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان سینه و سرطان پروستات، به آن پخش می‌شوند [۲]. سلول‌های سرطانی از راه خون به استخوان می‌رسند و گاهی سال‌ها آنجا خاموش می‌مانند؛ بعد ممکن است دوباره رشد کنند و استخوان را تخریب کنند [۱، ۲]. این تخریب می‌تواند درد، شکستگی و سختی در کارهای روزانه ایجاد کند [۲].
سرطان‌هایی که بیشتر به استخوان می‌رسند [۱، ۲]:
- سرطان سینه و سرطان پروستات
- سرطان ریه و سرطان کلیه
- سرطان تیروئید، مثانه و رحم، و ملانوما
مولتیپل میلوما، نوعی سرطان مغز استخوان، هم معمولاً استخوان‌ها را درگیر می‌کند و بسیاری از درمان‌های این صفحه برای آن هم به کار می‌رود [۲]. بخوانید: علائم مولتیپل میلوما
متاستاز استخوانی با سرطان خود استخوان فرق دارد؛ سرطانی که از خود سلول‌های استخوان شروع می‌شود. سلول‌های متاستاز زیر میکروسکوپ شبیه سرطان اول‌اند، برای همین بیماری همان نام را دارد و مثل همان درمان می‌شود [۱]. رسیدن سرطان به استخوان معمولاً یعنی سرطان مرحله ۴ [۱]. بیشتر بخوانید: متاستاز یعنی چه؟، متاستاز کبدی و سرطان چقدر سریع رشد می‌کند؟
علائم متاستاز استخوان چیست؟
متاستاز استخوانی همیشه علامت ندارد و گاهی در اسکن پیدا می‌شود [۱]. اگر علامت بدهد، این‌ها شایع‌ترند [۱، ۱۲]:
- درد استخوان: دردی که ادامه دارد، کم‌کم بیشتر می‌شود یا شب‌ها بیدارتان می‌کند [۴، ۱۲].
- شکستگی با ضربه‌ای کوچک یا حتی بدون ضربه، چون استخوان ضعیف شده است [۱، ۱۲].
- بالا رفتن کلسیم خون: بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ، یبوست، تشنگی و ادرار زیاد، خستگی و خواب‌آلودگی، و در موارد شدید گیجی [۱۱].
- فشار بر نخاع یا ریشه‌های عصبی: کمردرد همراه ضعف یا بی‌حسی پاها؛ در بخش بعد بخوانید [۴، ۱۲].
بیشتر دردهای استخوان و کمردردها علت ساده‌ای دارند؛ ولی اگر سرطان دارید یا داشته‌اید، درد تازه را به پزشکتان بگویید.
متاستاز استخوان ستون فقرات: کمردرد را جدی بگیرید
اگر سرطان به مهره‌های ستون فقرات برسد و تومور بزرگ شود، ممکن است به نخاع فشار بیاورد؛ به این حالت «فشار بر نخاع» می‌گویند. این یک اورژانس است: رهنمود ملی انگلستان توصیه می‌کند در این حالت فوراً با تیم سرطان تماس گرفته شود و MRI ستون فقرات ظرف ۲۴ ساعت انجام شود [۴].
این ویژگی‌های کمردرد در کسی که سرطان دارد یا داشته، نشانه احتمالی متاستاز به ستون فقرات است [۴]:
- کمردرد شدید و بی‌وقفه، یا دردی که روزبه‌روز بیشتر می‌شود
- دردی که با ایستادن، نشستن یا حرکت بدتر می‌شود
- دردی که با سرفه، عطسه یا زور زدن هنگام اجابت مزاج بدتر می‌شود
- دردی که شب‌ها خواب را به هم می‌زند
- درد یک نقطه از ستون فقرات با فشار دادن
و این‌ها نشانه احتمالی فشار بر نخاع‌اند [۴]:
- ضعف دست یا پا، یا سختی در راه رفتن
- بی‌حسی، گزگز یا کم شدن حس
- دردی که مثل کمربند دور بدن یا در طول دست و پا تیر می‌کشد
- مشکل در کنترل ادرار یا مدفوع
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
همین حالا به اورژانس بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر سرطان دارید یا داشته‌اید و [۴]:
- دست یا پایتان ضعیف یا بی‌حس شده، یا راه رفتن برایتان سخت شده است
- کنترل ادرار یا مدفوع را از دست داده‌اید
ظرف ۲۴ ساعت با تیم درمان تماس بگیرید اگر کمردرد تازه یا بدترشونده دارید، به‌ویژه دردی که با سرفه یا عطسه بدتر می‌شود یا شب‌ها نمی‌گذارد بخوابید [۴].
همان روز با تیم درمان تماس بگیرید اگر تشنگی و ادرار زیاد، تهوع و استفراغ، یبوست تازه، خواب‌آلودگی یا گیجی دارید؛ ممکن است کلسیم خون بالا رفته باشد [۱۱].
همچنین اگر درد استخوان ناگهان شدید شد، نمی‌توانید روی پا یا دستتان وزن بیندازید، یا دردتان با داروهای فعلی کنترل نمی‌شود، همان روز به پزشک خبر دهید. بیشتر بخوانید: درد سرطان: درمان‌پذیر است، تحمل نکنید
متاستاز استخوان درمان دارد؟
درمان خود سرطان
هورمون‌درمانی، شیمی‌درمانی، درمان هدفمند یا ایمنی‌درمانی، بسته به نوع سرطان اول، سرطان را در همه بدن، از جمله استخوان‌ها، کنترل می‌کنند [۲]. بخوانید: سرطان سینه هورمون‌مثبت و سرطان پروستات پخش‌شده
پرتودرمانی برای درد
پرتودرمانی به استخوان دردناک، درد را در بیشتر بیماران کم می‌کند: از هر ۱۰ نفر حدود ۶ نفر درد کمتری پیدا می‌کنند و حدود ۲ نفر دردشان کاملاً از بین می‌رود [۶]. یک جلسه پرتودرمانی برای درد به اندازه چند جلسه مؤثر است؛ فقط بعد از یک جلسه بیشتر پیش می‌آید که بعدها به تکرار آن نیاز باشد [۵، ۶]. بخوانید: پرتودرمانی چیست؟
داروهای تقویت استخوان
جراحی
زولدرونیک اسید و دنوزوماب: نحوه تزریق و نکات مهم
- ۱
پیش از شروع: معاینه دندان
این داروها ممکن است به استخوان فک آسیب بزنند (استئونکروز فک)؛ خطر آن با مصرف طولانی‌تر و با کشیدن دندان یا بهداشت ضعیف دهان بیشتر است [۱۰]. پیش از شروع، دندانپزشک دهانتان را معاینه کند و درمان‌های لازم دندان انجام شود؛ در طول درمان، بهداشت دهان را رعایت کنید و اگر ممکن است از کشیدن دندان و جراحی دندان پرهیز کنید [۹، ۱۰].
- ۲
زولدرونیک اسید چطور تزریق می‌شود؟
- ۳
دنوزوماب چطور تزریق می‌شود؟
آمپولی زیر پوست بازو، ران یا شکم، هر ۴ هفته، که پرستار یا پزشک تزریق می‌کند [۱۰]. دنوزوماب ممکن است کلسیم خون را پایین بیاورد، به‌ویژه در هفته‌های اول و در کسانی که کلیه ضعیف دارند؛ برای همین کلسیم خون بررسی می‌شود [۱۰]. این دارو را خودسرانه قطع نکنید؛ پس از قطع آن، شکستگی چند مهره گزارش شده است [۱۰].
- ۴
- ۵
متاستاز استخوان کشنده است؟ طول عمر بیماران چقدر است؟
متاستاز استخوانی بیماری جدی است، ولی با آن معمولاً می‌توان مدت‌ها زندگی کرد. چشم‌انداز بیش از همه به نوع سرطان اول بستگی دارد: در سرطان سینه و پروستات، طول عمر با متاستاز استخوانی معمولاً «چند سال» است، ولی در سرطان ریه اغلب کوتاه‌تر است [۱۲]. اینکه سرطان فقط در استخوان باشد یا به عضوهای دیگر هم رسیده باشد هم مهم است [۱۲].
برای مقایسه، در آمریکا ۵ سال بعد از تشخیص سرطان پخش‌شده (به استخوان یا جاهای دیگر)، حدود ۴ نفر از هر ۱۰ مرد با سرطان پروستات، حدود ۳ نفر از هر ۱۰ زن با سرطان سینه و حدود ۱ نفر از هر ۱۰ نفر با سرطان ریه زنده‌اند [۳]. این عددها میانگین هزاران بیمار است، درمان‌های تازه‌تر هنوز در آن نیامده‌اند و آینده یک نفر را پیش‌بینی نمی‌کنند. بیشتر بخوانید: بیمار سرطانی چقدر عمر می‌کند؟، آیا سرطان سینه قابل درمان است؟ و آیا سرطان پروستات درمان دارد؟
پرسش‌های متداول
متاستاز استخوانی خوب می‌شود؟
پرتودرمانی برای درد استخوان چند جلسه است؟
زولدرونیک اسید را تا کی باید تزریق کرد؟
متاستاز استخوان چطور تشخیص داده می‌شود؟
با تصویربرداری. برای ستون فقرات، MRI روش اصلی است و اگر علامت فشار بر نخاع دارید باید ظرف ۲۴ ساعت انجام شود [۴]. پزشک ممکن است اسکن‌های دیگری مثل اسکن استخوان، سی‌تی‌اسکن یا پت اسکن، و گاهی نمونه‌برداری، را هم بخواهد. بخوانید: پت اسکن چیست؟ و بیوپسی چیست؟
با متاستاز استخوانی می‌توانم راه بروم و ورزش کنم؟
پیش از شروع ورزش یا فعالیت تازه، از پزشک بپرسید کدام استخوان‌ها در خطر شکستن‌اند و چه حرکت‌هایی برایتان مناسب و بی‌خطر است. بخوانید: ورزش در دوران درمان سرطان
کلسیم خون بالا در سرطان یعنی چه؟
پرتودرمانی، فشار بر نخاع و داروهای استخوان (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
پرتودرمانی تسکینی (ASTRO ۲۰۲۴). RT برای درد متاستاز استخوانی و متاستاز ستون فقرات با یا بدون فشار بر نخاع یا دم اسب توصیه می‌شود. رژیم‌های توصیه‌شده در RT معمولی: ۸ Gy در ۱ جلسه، ۲۰ Gy در ۵، ۲۴ Gy در ۶ یا ۳۰ Gy در ۱۰ جلسه؛ در فشار بر نخاع بدون امکان جراحی: ۸ Gy/۱، ۱۶ Gy/۲، ۲۰ Gy/۵ یا ۳۰ Gy/۱۰. در فشار بر نخاع، جراحی همراه RT پس از عمل به‌طور مشروط بر RT تنها ترجیح دارد و دگزامتازون توصیه می‌شود؛ پس از جراحی متاستاز غیرستون‌فقراتی RT توصیه می‌شود؛ SBRT در بیماران منتخب با وضعیت عملکردی خوب، بدون نیاز به جراحی و بدون علائم عصبی، به‌طور مشروط بر RT معمولی ترجیح دارد [۵].
تک‌جلسه در برابر چندجلسه. در متاآنالیز ۲۹ کارآزمایی، پاسخ کلی درد ۶۱٪ با تک‌جلسه در برابر ۶۲٪ با چندجلسه و پاسخ کامل ۲۳٪ در برابر ۲۴٪ بود؛ درمان مجدد با تک‌جلسه بیشتر بود (۲۰٪ در برابر ۸٪؛ P<۰٫۰۱) و تفاوتی در شکستگی پاتولوژیک، فشار بر نخاع در محل درمان یا سمیت حاد نبود [۶]. در SCORAD (۶۸۶ بیمار با فشار بر نخاع یا دم اسب؛ ۴۴٪ پروستات)، توان راه رفتن در هفته ۸ با ۸ Gy تک‌جلسه ۶۹٫۳٪ در برابر ۷۲٫۷٪ با ۲۰ Gy در ۵ جلسه بود (اختلاف ۳٫۵ واحد درصد به نفع چندجلسه؛ حد پایین CI یک‌طرفه ۱۱٫۵ واحد درصد در برابر حاشیه غیرفروتری ۱۱ واحد؛ P برای غیرفروتری ۰٫۰۶)؛ بقای ۱۲ هفته‌ای ۵۰٪ در برابر ۵۵٪ [۷].
NICE NG234. علائم فشار بر نخاع: تماس فوری با هماهنگ‌کننده MSCC و MRI کل ستون فقرات در اسرع وقت (همیشه ظرف ۲۴ ساعت)؛ درد با ویژگی‌های متاستاز ستون فقرات بدون علائم عصبی: مشورت ظرف ۲۴ ساعت و MRI ظرف ۱ هفته. با علائم یا نشانه‌های عصبی، دگزامتازون خوراکی ۱۶ میلی‌گرم در اسرع وقت و سپس ۱۶ میلی‌گرم روزانه تا جراحی یا RT، و کاهش تدریجی پس از آن. پرتودرمانی فوری (ظرف ۲۴ ساعت) برای MSCC نامناسب برای جراحی، با ۸ Gy تک‌جلسه مگر در خطر بالای عوارض؛ برای متاستاز ستون فقرات با درد غیرمکانیکی بدون MSCC نیز ۸ Gy تک‌جلسه [۴].
داروهای استخوان. زولدرونیک اسید در متاستاز استخوانی تومورهای توپر و مولتیپل میلوما: ۴ میلی‌گرم انفوزیون وریدی در دست‌کم ۱۵ دقیقه هر ۳ تا ۴ هفته در CrCl بیش از ۶۰ میلی‌لیتر/دقیقه؛ دوز در CrCl ۵۰ تا ۶۰: ۳٫۵، ۴۰ تا ۴۹: ۳٫۳ و ۳۰ تا ۳۹: ۳٫۰ میلی‌گرم؛ کراتینین پیش از هر دوز و توقف در بدتر شدن کار کلیه (افزایش ۰٫۵ میلی‌گرم/دسی‌لیتر با کراتینین پایه طبیعی یا ۱ میلی‌گرم/دسی‌لیتر با پایه غیرطبیعی) تا بازگشت کراتینین به محدوده ۱۰٪ مقدار پایه؛ کلسیم خوراکی ۵۰۰ میلی‌گرم و ویتامین D ۴۰۰ واحد روزانه؛ مدت مطلوب درمان نامشخص [۹]. در CALGB 70604 (۱۸۲۲ بیمار با سرطان سینه، پروستات یا میلوما)، رویداد اسکلتی در ۲ سال با فاصله ۴ هفته ۲۹٫۵٪ و با فاصله ۱۲ هفته ۲۸٫۶٪ بود (غیرفروتری P<۰٫۰۰۱)، بدون تفاوت در درد، استئونکروز فک یا اختلال کلیه [۸]. دنوزوماب: ۱۲۰ میلی‌گرم زیرجلدی هر ۴ هفته؛ هیپوکلسمی پیش از شروع اصلاح شود و کلسیم به‌ویژه در هفته‌های اول پایش شود (خطر بیشتر در CrCl کمتر از ۳۰ یا دیالیز)؛ پس از قطع، خطر شکستگی‌های متعدد مهره را بسنجید [۱۰]. در کارآزمایی‌های تصادفی در سرطان پیشرفته، به‌طور میانگین هر ۳ تا ۶ ماه یک رویداد اسکلتی بزرگ رخ داده است [۱۲]. هیپرکلسمی در ۱۰ تا ۳۰٪ بیماران سرطانی؛ حدود ۸۰٪ با واسطه PTHrP و حدود ۲۰٪ ناشی از متاستاز استخوانی [۱۱]. جزئیات بیشتر در درس داروهای استخوان در سرطان و اورژانس‌های انکولوژی.
شواهد علمی
شواهد علمی
۳ مورداثر پرتودرمانی تک‌جلسه‌ای در برابر چندجلسه‌ای بر توان راه رفتن در بیماران مبتلا به فشردگی کانال نخاعی ناشی از سرطان متاستاتیک: کارآزمایی تصادفی SCORAD
درمان بیماری استخوانی مرتبط با میلوم متعدد: توصیه‌های گروه کاری استخوان گروه کاری بین‌المللی میلوم
دنوسوماب در برابر زولدرونیک اسید در درمان بیماری استخوانی میلوم مولتیپل تازه‌تشخیص‌داده‌شده: یک مطالعه فاز ۳ بین‌المللی، دوسوکور، دوگانه‌دامی (double-dummy)، تصادفی و کنترل‌شده
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳Cancer statistics, 2026
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷Effect of Single-Fraction vs Multifraction Radiotherapy on Ambulatory Status Among Patients With Spinal Canal Compression From Metastatic Cancer: The SCORAD Randomized Clinical Trial
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/bone-metastases/