نکات کلیدی
- لنفوم منتشر سلول B بزرگ تند رشد میکند، ولی درمانپذیر است: در بیشتر بیماران، بیماری پس از درمان اول دیگر برنمیگردد [۲۴، ۱، ۵].
- درمان اول بیشتر بیماران رژیم R-CHOP است، یعنی آنتیبادی ریتوکسیماب همراه چهار داروی دیگر، معمولاً ۶ دوره هر ۳ هفته [۱، ۳].
- در بیماری پیشرفته پرخطر، رژیم تازهتر Pola-R-CHP برگشت بیماری را کمی کمتر کرد، ولی عمر بیماران را بهطور روشن بیشتر نکرد [۶، ۱].
- اگر بیماری دیرتر از یک سال برگشت، شیمیدرمانی دوباره و پیوند سلولهای خود بیمار هنوز میتواند درمان کند [۱، ۹].
- اگر زودتر از یک سال برگشت یا به درمان اول جواب نداد، سلولدرمانی CAR-T نتیجه بهتری از پیوند داشته است؛ برای بار سوم به بعد، آنتیبادیهای دوویژه هم هست [۱، ۱۲، ۱۳، ۱۷].
داستان درمان این لنفوم: از CHOP تا R-CHOP
لنفوم منتشر سلول B بزرگ، سرطان گلبولهای سفیدی به نام «لنفوسیت B»، شایعترین نوع لنفوم غیرهوچکین است؛ حدود یکسوم لنفومهای بزرگسالان از این نوع است [۲۴، ۱]. تند رشد میکند و معمولاً با بزرگ شدن غدد لنفاوی، تب، تعریق شدید شبانه یا کاهش وزن خودش را نشان میدهد [۲۴]؛ علائم را در علائم لنفوم چیست؟ ببینید.
تا حدود سال ۲۰۰۰، درمان اصلی ترکیب چهار داروی شیمیدرمانی به نام CHOP بود (سیکلوفسفامید، دوکسوروبیسین، وینکریستین و پردنیزون). در بیماری پیشرفته، این درمان حدود ۳ نفر از هر ۱۰ بیمار را درمان قطعی میکرد [۲]. پزشکان سالها ترکیبهای سنگینتری ساختند، ولی در یک مطالعه بزرگ در سال ۱۹۹۳، هیچکدام بهتر از CHOP نبودند و عوارض کشنده بیشتری داشتند [۲].
پیشرفت بزرگ از یک آنتیبادی آمد: ریتوکسیماب، که به پروتئینی به نام CD20 روی سلولهای B میچسبد [۳]. در سال ۲۰۰۲، مطالعهای روی بیماران ۶۰ تا ۸۰ ساله نشان داد افزودن ریتوکسیماب به CHOP، بیماری را در بیماران بیشتری کاملاً از بین میبرد و عمر را بیشتر میکند، بیآنکه عوارض مهم بهطور روشن بیشتر شود [۳]. ده سال بعد، بیماران زنده در گروه ریتوکسیماب تقریباً یکونیم برابر گروه CHOP تنها بودند [۴].
از آن زمان، R-CHOP درمان استاندارد اول است و حدود ۶ نفر از هر ۱۰ بیمار را درمان قطعی میکند [۵، ۱]. تلاش برای بهتر کردن آن ادامه یافت و رژیم تازهتر Pola-R-CHP، که پایینتر آمده، در گروهی از بیماران برگشت بیماری را کمی کمتر کرد [۵، ۶]. پیشرفتهای بزرگ بعدی بیشتر برای بیمارانی بود که بیماریشان برمیگردد: پیوند سلولهای بنیادی، سلولدرمانی CAR-T و آنتیبادیهای دوویژه [۹، ۱۲، ۱۷].
درمان امروز، قدم به قدم
- ۱
- ۲
درمان اول: R-CHOP
ریتوکسیماب و چهار داروی دیگر، در یک روز تزریق و ۵ روز قرص پردنیزون، هر ۳ هفته [۵]. بیشتر بیماران ۶ دوره میگیرند (حدود ۴ ماه)؛ در بیماری محدود بدون عامل خطر ۴ دوره کافی است [۱]. ببینید: رژیم R-CHOP و شیمیدرمانی چند جلسه است؟
- ۳
بیماری پیشرفته با خطر بالاتر: Pola-R-CHP
در این رژیم، داروی هدفمند پولاتوزوماب ودوتین جای وینکریستین را میگیرد. در بیماران با خطر متوسط یا بالا، برگشت بیماری را کمی کمتر کرد، ولی تفاوت طول عمر روشن نبود [۶]. رهنمود اروپایی آن را برای بیماری مرحله ۳ یا ۴ با دو عامل خطر یا بیشتر پیشنهاد میکند و R-CHOP را هم جایگزین قابلقبول میداند [۱]. ببینید: رژیم Pola-R-CHP
- ۴
- ۵
آیا برای پیشگیری از درگیری مغز درمان لازم است؟
گاهی لنفوم پس از درمان در مغز یا نخاع برمیگردد. خوشبختانه این خطر در بیشتر بیماران کم است: نزدیک ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار در گروه کمخطر یا متوسط قرار میگیرند. در گروه کوچک پرخطر، حدود ۱ نفر از هر ۱۰ نفر ظرف دو سال دچار این مشکل میشود [۷]. پزشک با یک امتیاز ساده (که درگیری کلیه یا غده فوق کلیوی را هم میسنجد) خطر شما را برآورد میکند [۷].
سالها برای بیماران پرخطر داروی متوترکسات با دوز بالا داده میشد تا جلوی این برگشت را بگیرد. ولی در یک مطالعه بزرگ روی بیش از ۲ هزار بیمار پرخطر، این کار خطر را بهطور روشن کم نکرد [۸]. برای همین رهنمود اروپایی میگوید سود این پیشگیری هنوز روشن نیست؛ در بیماران پرخطر، MRI مغز و آزمایش مایع نخاع توصیه میشود [۱]. تصمیم را با متخصص خود بگیرید.
اگر بیماری برگشت: پیوند یا CAR-T؟
برگشت دیرتر از یک سال: شیمیدرمانی دوباره و پیوند
اول چند دوره شیمیدرمانی دیگر همراه ریتوکسیماب. اگر بیماری جواب داد، شیمیدرمانی با دوز بالا و سپس پیوند سلولهای بنیادی خود بیمار [۱]. این روش از سال ۱۹۹۵ ثابت کرده که عمر بیماران را بیشتر میکند [۹] و در برگشت دیرهنگام هنوز درمان استاندارد است [۱، ۱۰].
برگشت زودتر از یک سال یا بیپاسخی: CAR-T
در برگشت زودهنگام، نتیجه شیمیدرمانی و پیوند ضعیفتر است [۱۰]. در سلولدرمانی CAR-T، سلولهای ایمنی (T) خود بیمار از خون گرفته میشوند، در آزمایشگاه طوری تغییر میکنند که سلول لنفوم را بشناسند، و یک بار به بیمار برگردانده میشوند [۲۰]. در دو مطالعه بزرگ، CAR-T بیماری را خیلی بهتر از شیمیدرمانی و پیوند کنترل کرد و در یکی عمر بیماران را هم بیشتر کرد [۱۲، ۱۳، ۱۴]. رهنمود اروپایی آن را درمان اصلی این گروه میداند [۱].
وقتی درمان سنگین ممکن نیست
برگشت دوباره: آنتیبادیهای دوویژه
این آنتیبادیها با یک سر به سلول لنفوم و با سر دیگر به سلول ایمنی بیمار میچسبند و این دو را به هم میرسانند. در بیمارانی که دو بار یا بیشتر درمان شده بودند، حتی پس از CAR-T، گلوفیتاماب و اپکوریتاماب در حدود ۴ نفر از هر ۱۰ بیمار بیماری را در تصویربرداری کاملاً از بین بردند [۱۷، ۱۸]. برای بار سوم به بعد، CAR-T (اگر پیشتر نگرفتهاید) و این آنتیبادیها بهترین گزینهها هستند [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در دوران شیمیدرمانی: تب ۳۸ درجه یا بیشتر، لرز یا هر نشانه عفونت را فوراً بگویید؛ عفونت در این دوران ممکن است خطرناک باشد [۲۳]. ببینید: کاهش گلبولها و پیشگیری از عفونت. با ریتوکسیماب: پیش از شروع، آزمایش هپاتیت B لازم است؛ خستگی رو به بدتر شدن یا زردی پوست یا چشم را فوراً بگویید [۲۲]. پس از CAR-T: تب، لرز، تپش قلب، سرگیجه یا افت فشار، تنگی نفس، گیجی، لرزش دست، اشکال در حرف زدن یا تشنج را فوراً بگویید؛ دستکم ۲ هفته نزدیک مرکز درمان بمانید و در این مدت رانندگی نکنید [۲۱]. با آنتیبادیهای دوویژه: تب و لرز در روزهای پس از نخستین تزریقها شایع است و باید فوراً گزارش شود [۱۷، ۱۸]. اگر تنگی نفس شدید، تشنج یا گیجی شدید داشتید، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسشهای متداول
آیا لنفوم منتشر سلول B بزرگ درمان قطعی دارد؟
R-CHOP چند دوره است و چقدر طول میکشد؟
معمولاً ۶ دوره، هر ۳ هفته یک بار؛ یعنی حدود ۴ ماه. در بیماری محدود و کمخطر، ۴ دوره کافی است [۱]. هر دوره یک روز تزریق و ۵ روز قرص پردنیزون دارد [۵]. ببینید: رژیم R-CHOP
Pola-R-CHP بهتر از R-CHOP است؟
CAR-T چیست و برای چه کسی است؟
CAR-T درمانی است که سلولهای ایمنی خود بیمار را در آزمایشگاه به «شکارچی» سلول لنفوم تبدیل میکند [۲۰]. امروز بیشتر برای کسانی است که بیماریشان کمتر از یک سال پس از درمان اول برگشته یا به آن جواب نداده [۱، ۱۲، ۱۴]، و برای برگشتهای بعدی اگر پیشتر CAR-T نگرفتهاند [۱، ۱۹]. عوارض مهم آن تب و افت فشار (به نام «سندرم رهایی سیتوکین») و عوارض عصبی است و در مراکز تخصصی کنترل میشود [۲۱].
آیا پیوند مغز استخوان هنوز لازم است؟
بله، برای برگشتی که دیرتر از یک سال رخ دهد و به شیمیدرمانی دوباره جواب دهد [۱]. در این پیوند، سلولهای بنیادی خود بیمار جمعآوری و پس از شیمیدرمانی با دوز بالا برگردانده میشوند [۹]. ببینید: پیوند سلولهای بنیادی خونساز و مراحل پیوند
اگر سالمند باشم، باز هم درمان کامل میگیرم؟
اگر توان بدنی خوبی دارید، بله؛ مطالعه اصلی ریتوکسیماب روی بیماران ۶۰ تا ۸۰ ساله بود [۳]. در ۸۰ سالگی به بالا یا با توان بدنی کم، پزشک پس از ارزیابی سالمندی رژیم سبکتری انتخاب میکند و پیش از شروع، گاهی کورتون میدهد تا حال عمومی بهتر شود [۱].
برای پزشکان (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
پیشزمینه: SWOG/ECOG (۸۹۹ بیمار قابل ارزیابی): CHOP در برابر m-BACOD، ProMACE-CytaBOM و MACOP-B، بقای کلی سهساله ۵۴٪ در برابر ۵۰ تا ۵۲٪ (P=۰٫۹۰)، سمیت کشنده ۱٪ در برابر ۳ تا ۶٪ [۲]. GELA LNH98-5 (۳۹۹ بیمار ۶۰ تا ۸۰ ساله، ۸ دوره): پاسخ کامل ۷۶٪ در برابر ۶۳٪ (P=۰٫۰۰۵)، HR مرگ ۰٫۶۴ [۳]؛ در پیگیری ۱۰ ساله PFS ۳۶٫۵٪ در برابر ۲۰٪ و OS ۴۳٫۵٪ در برابر ۲۷٫۶٪؛ عودهای پس از ۵ سال ۷٪ کل پیشرفتها [۴].
خط اول: POLARIX (۸۷۹ بیمار، IPI ۲ تا ۵؛ ۶ دوره Pola-R-CHP یا R-CHOP و ۲ دوره ریتوکسیماب): PFS دوساله ۷۶٫۷٪ در برابر ۷۰٫۲٪ (HR ۰٫۷۳؛ P=۰٫۰۲)، OS دوساله ۸۸٫۷٪ در برابر ۸۸٫۶٪ [۵]؛ در پیگیری ۵ ساله PFS ۶۴٫۹٪ در برابر ۵۹٫۱٪ (HR ۰٫۷۷) و HR بقای کلی ۰٫۸۵ (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۶۳ تا ۱٫۱۵؛ غیرمعنادار) [۶]. EHA ۲۰۲۵: مرحله I–II بدون عامل خطر و سن کمتر از ۸۰ سال، ۴ دوره R-CHOP21 (در بیماری حجیم ۶ دوره)؛ یک عامل خطر، ۶ دوره R-CHOP21؛ مرحله III–IV با دو عامل خطر یا بیشتر، ۶ دوره Pola-R-CHP با R-CHOP21 بهعنوان جایگزین؛ ۸۰ سال و بالاتر یا نامناسب، ارزیابی سالمندی و R-miniCHOP یا رژیم بدون آنتراسایکلین؛ پیشفاز کورتیکواستروئید [۱]. محاسبه IPI و CNS-IPI: ماشینحساب IPI. دوزها: R-CHOP · Pola-R-CHP.
پیشگیری CNS: CNS-IPI (۲۱۶۴ بیمار R-CHOP و اعتبارسنجی در ۱۵۹۷ بیمار): خطر دوساله درگیری CNS در گروه کمخطر ۰٫۶٪ (۴۶٪ بیماران)، متوسط ۳٫۴٪ (۴۱٪) و پرخطر ۱۰٫۲٪ (۱۲٪) [۷]. Lewis ۲۰۲۳ (۲۴۱۸ بیمار پرخطر، ۴۲۵ نفر HD-MTX؛ گذشتهنگر): HR تعدیلشده ۰٫۵۹ در کل بیماران، ولی در بیماران با پاسخ کامل غیرمعنادار (HR ۰٫۷۴؛ P=۰٫۲۹)؛ تفاوت خطر تعدیلشده ۵ ساله ۱٫۶٪؛ خطر دوساله پیشرفت CNS با HD-MTX ۷٫۲٪ [۸]. EHA: ارزش پیشگیری CNS نامطمئن است؛ در پرخطرها MRI و بررسی CSF [۱].
عود حساس به شیمیدرمانی و پیوند: PARMA (۱۰۹ بیمار پاسخدهنده تصادفیشده): EFS پنجساله ۴۶٪ در برابر ۱۲٪ و OS ۵۳٪ در برابر ۳۲٪ با پیوند اتولوگ [۹]. CORAL (۳۹۶ بیمار): پاسخ به R-ICE و R-DHAP ۶۳٫۵٪ و ۶۲٫۸٪؛ پاسخ در عود یا مقاومت کمتر از ۱۲ ماه پس از تشخیص ۴۶٪ در برابر ۸۸٪ و EFS سهساله ۲۰٪ در برابر ۴۵٪ [۱۰]. LY.12 (۶۱۹ بیمار): GDP از نظر پاسخ غیرفروتر از DHAP (۴۵٫۲٪ در برابر ۴۴٫۰٪)، با سمیت و بستری کمتر [۱۱].
CAR-T خط دوم (عود ۱۲ ماه یا کمتر یا مقاوم اولیه): ZUMA-7 (۳۵۹ بیمار): میانه EFS ۸٫۳ در برابر ۲٫۰ ماه (HR ۰٫۴۰)، EFS ۲۴ ماهه ۴۱٪ در برابر ۱۶٪؛ CRS درجه ≥۳ ۶٪ و رویداد عصبی درجه ≥۳ ۲۱٪ [۱۲]؛ OS چهارساله ۵۴٫۶٪ در برابر ۴۶٫۰٪ (HR ۰٫۷۳؛ P=۰٫۰۳) [۱۳]. TRANSFORM (۱۸۴ بیمار، پیگیری ۳ ساله): میانه EFS ۲۹٫۵ در برابر ۲٫۴ ماه (HR ۰٫۳۷۵)، PFS ۳۶ ماهه ۵۱٪ در برابر ۲۶٫۵٪، OS ۳۶ ماهه ۶۳٪ در برابر ۵۲٪ (HR ۰٫۷۵۷؛ ۶۶٪ عبور به liso-cel) و HR تعدیلشده برای عبور ۰٫۵۶۶ [۱۴]. ZUMA-1 (بیماری مقاوم): پاسخ عینی ۸۲٪ و پاسخ کامل ۵۴٪ [۱۹]. EHA: CAR-T در عود کمتر از ۱۲ ماه [I, A]؛ ممکن است در PS ۲ یا بیشتر، حجم تومور زیاد یا LDH بهسرعت رو به افزایش مناسب نباشد [۱]. دوزها: R-ICE / R-DHAP و پیوند · R-GDP · CAR-T خط دوم.
نامناسب برای پیوند و خطوط بعدی: R-GemOx (LYSA، ۴۹ بیمار): پاسخ کلی ۶۱٪ و پاسخ کامل ۴۴٪، ولی PFS پنجساله ۱۲٫۸٪ [۱۵]. STARGLO (پیگیری ۳ ساله): گلوفیتاماب + GemOx در برابر R-GemOx، میانه OS ۲۵٫۵ در برابر ۱۲٫۵ ماه (HR ۰٫۶۰) و پاسخ کامل ۵۸٫۵٪ در برابر ۲۵٫۳٪ [۱۶]. EHA: R-GemOx یا pola-BR [III, B]؛ گلوفیتاماب + GemOx [I, A] [۱]. گلوفیتاماب تکدارویی با مدت ثابت (۱۵۵ بیمار، دستکم ۲ خط قبلی): پاسخ کامل ۳۹٪ (۳۵٪ پس از CAR-T)، CRS ۶۳٪ (درجه ≥۳ ۴٪) [۱۷]. اپکوریتاماب (پیگیری ۳ ساله): پاسخ کلی ۵۹٪ و کامل ۴۱٪، میانه مدت پاسخ کامل ۳۶٫۱ ماه، CRS ۵۱٪ [۱۸]. سمیت CAR-T و دوویژهها: درس سمیت ایمنیدرمانی. دوزها: R-GemOx · گلوفیتاماب + GemOx · اپکوریتاماب.
شواهد علمی
نمایش جزئیاتبستن
شواهد علمی
۱۱ موردشیمیدرمانی CHOP همراه با ریتوکسیمب در مقایسه با CHOP بهتنهایی در بیماران سالمند مبتلا به لنفوم سلول B بزرگ منتشر
مقایسه تصادفی شیمیدرمانی جمسیتابین، دگزامتازون و سیسپلاتین در برابر دگزامتازون، سیتارابین و سیسپلاتین پیش از پیوند اتولوگ سلولهای بنیادی در لنفومهای مهاجم عودکرده و مقاوم
ریتوکسیماب بهعلاوه جمسیتابین و اگزالیپلاتین در بیماران مبتلا به لنفوم منتشر سلول B بزرگ مقاوم یا عودکرده که کاندید درمان با دوز بالا نیستند: کارآزمایی فاز ۲ گروه مطالعه لنفوم (LYSA)
لنفوم سلول B بزرگ (LBCL): رهنمودهای بالینی انجمن هماتولوژی اروپا (EHA) برای تشخیص، درمان و پیگیری
پیامدهای پنجساله مطالعه مقایسه Pola-R-CHP و R-CHOP در بیماران مبتلا به لنفوم منتشر سلول B بزرگ
گلوفیتاماب بهعلاوه جمسیتابین و اگزالیپلاتین در لنفوم منتشر سلول B بزرگ عودکرده یا مقاوم به درمان: پیگیری ۳ ساله
بقای بیماران با آکسیکابتاژن سیلولوسل در لنفوم سلول B بزرگ
لیزوکابتاژن مارالوسل در برابر درمان استاندارد برای لنفوم سلول B بزرگ عودکرده یا مقاوم در خط دوم: پیگیری ۳ ساله یک مطالعه فاز ۳ تصادفی
درمان با سلولهای CAR T آکسیکابتاژن سیلولوسل در لنفوم سلول B بزرگ مقاوم به درمان
گلوفیتاماب در لنفوم منتشر سلول B بزرگ عودکرده یا مقاوم
اثربخشی و ایمنی اپکوریتاماب در لنفوم سلول B بزرگ عودکرده یا مقاوم به درمان: بهروزرسانی ۳ ساله
بیشتر بخوانید
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۲۴ منبعنمایش همه منابع، ۱۳ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱Randomized comparison of gemcitabine, dexamethasone, and cisplatin versus dexamethasone, cytarabine, and cisplatin chemotherapy before autologous stem-cell transplantation for relapsed and refractory aggressive lymphomas: NCIC-CTG LY.12
- ۱۲
- ۱۳
- ۱۴
- ۱۵Rituximab plus gemcitabine and oxaliplatin in patients with refractory/relapsed diffuse large B-cell lymphoma who are not candidates for high-dose therapy. A phase II Lymphoma Study Association trial
- ۱۶Glofitamab plus gemcitabine and oxaliplatin for relapsed/refractory DLBCL: 3-year follow-up of STARGLO
- ۱۷
- ۱۸
- ۱۹Axicabtagene Ciloleucel CAR T-Cell Therapy in Refractory Large B-Cell Lymphoma
- ۲۰
- ۲۱
- ۲۲
- ۲۳Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
- ۲۴
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و بهروز: https://drdabiri.com/articles/dlbcl-treatment/

