جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
پرسش و پاسخ

معنی اصطلاحات گزارش سی‌تی و سونوگرافی: ضایعه، ندول، هیپودنس، لنف نود ری‌اکتیو

واژه‌های رایج جواب سی‌تی‌اسکن، سونوگرافی و MRI به زبان ساده، و اینکه کیست و همانژیوم کبد، ندول آدرنال، کیست کلیه و کیست پانکراس کی پیگیری لازم دارند

به‌روزرسانی: ۶ آبان ۱۴۰۵۱۱ دقیقه مطالعه۱۲ منبع علمی
نمایش برای:
پاسخ کوتاه

بیشتر واژه‌های گزارش سی‌تی‌اسکن و سونوگرافی فقط ظاهر یک یافته را توصیف می‌کنند، نه نوع آن را: ضایعه یعنی هر ناحیه غیرطبیعی، و ندول و توده یعنی برآمدگی یا گره؛ هر سه ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشند [۱]. هیپودنس یعنی تیره‌تر از بافت اطراف در سی‌تی؛ کیست ساده کبد هم هیپودنس است و ضایعه کوچک کبد در کسی که عامل خطر ندارد، معمولاً خوش‌خیم است [۵]. لنف نود ری‌اکتیو یعنی غده لنفاوی‌ای که در واکنش به عفونت بزرگ شده و معمولاً خوش‌خیم است [۱۲]؛ جواب را همیشه با پزشکی بخوانید که آزمایش را خواسته است.

نکات کلیدی

  • بیشتر واژه‌های گزارش فقط ظاهر یافته را توصیف می‌کنند؛ «ضایعه»، «ندول» و «توده» هر کدام ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشند [۱].
  • Unremarkable یعنی «چیز غیرطبیعی دیده نشد»؛ خبر خوبی است [۲].
  • هیپودنس یعنی در سی‌تی تیره‌تر از بافت اطراف؛ کیست ساده کبد هم هیپودنس است. ضایعه کبد کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر در کسی که سرطان یا بیماری کبد ندارد، معمولاً خوش‌خیم است [۵].
  • یافته اتفاقی بسیار شایع است و کیست کلیه، همانژیوم کبد و ندول کوچک غده فوق کلیوی بیشتر وقت‌ها بی‌خطرند [۶، ۷، ۸].
  • عبارت «رد نمی‌شود» (Cannot be excluded) در یک مطالعه بیشترین نگرانی را ایجاد کرد؛ معنی دقیقش را از پزشک خود بپرسید [۳].

ضایعه یعنی چه؟ ندول، توده و کیست یعنی چه؟

رادیولوژیست (پزشک متخصص خواندن تصویرها) در گزارش، آنچه را در تصویر دیده توصیف می‌کند، آن را با تصویرهای قبلی شما مقایسه می‌کند و در پایان، جمع‌بندی و پیشنهادش را برای قدم بعدی می‌نویسد [۱]. بیشتر واژه‌ها فقط می‌گویند یافته چه شکلی است، نه اینکه چیست [۱]:

  • ضایعه (Lesion): نامی کلی برای هر ناحیه غیرطبیعی یا آسیب‌دیده. زخم، آبسه، کیست و تومور همه «ضایعه» حساب می‌شوند؛ ضایعه ممکن است خوش‌خیم (غیرسرطانی) یا بدخیم (سرطانی) باشد [۱].
  • ندول (Nodule): یک برآمدگی یا گره که ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشد [۱].
  • توده (Mass): برجستگی یا گره‌ای در بدن. علتش می‌تواند رشد غیرطبیعی سلول‌ها، کیست، تغییرات هورمونی یا واکنش ایمنی بدن باشد؛ توده هم ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشد [۱].
  • کیست (Cyst): کیسه‌ای بسته که ممکن است پر از مایع، هوا یا مواد دیگر باشد؛ بیشتر کیست‌ها خوش‌خیم‌اند [۱].

پس دیدن واژه «ضایعه» یا «توده» در گزارش به معنای سرطان نیست. مهم‌ترین بخش گزارش، جمع‌بندی پایان آن (Impression یا Conclusion) و پیشنهاد قدم بعدی است [۱].

واژه‌های رایج جواب سی‌تی‌اسکن و سونوگرافی به زبان ساده

واژه‌های رایج گزارش تصویربرداری
واژه در گزارشیعنی چه؟نکته
Unremarkable یا Normalچیز غیرطبیعی یا قابل‌توجهی دیده نشدخبر خوب است؛ در یک مطالعه، از هر ۵ نفر ۱ نفر نمی‌دانست این واژه خبر خوبی است [۲]
ضایعه (Lesion)هر ناحیه غیرطبیعیممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشد [۱]
ندول (Nodule) یا توده (Mass)برآمدگی یا گرهممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشد [۱]
کیست (Cyst)کیسه بسته، پر از مایع یا مواد دیگربیشتر کیست‌ها خوش‌خیم‌اند [۱]
هیپودنس (Hypodense یا Hypoattenuating)در سی‌تی، تیره‌تر از بافت اطرافهم در کیست ساده دیده می‌شود و هم در بعضی تومورها؛ به‌تنهایی تشخیص نیست [۵]
هایپردنس (Hyperdense) یا ایزودنس (Isodense)در سی‌تی، روشن‌تر از بافت اطراف، یا هم‌رنگ آنبه‌تنهایی تشخیص نیست؛ مثلاً همانژیوم کبد بعد از تزریق ماده حاجب هم‌رنگ کبد یا روشن‌تر از آن دیده می‌شود [۵]
هیپواکو (Hypoechoic) یا هایپراکو (Hyperechoic)در سونوگرافی، تیره‌تر یا روشن‌تر از بافت اطرافبه‌تنهایی تشخیص نیست؛ همانژیوم معمولی کبد در سونوگرافی روشن (هایپراکو) است [۶]
هیپواینتنس (Hypointense) یا هایپراینتنس (Hyperintense)در MRI، تیره‌تر یا روشن‌تر از بافت اطرافمعنی آن به نوع تصویر بستگی دارد؛ همانژیوم در تصویر T1 تیره و در تصویر T2 بسیار روشن است [۶]
انهنسمنت (Enhancement یا Enhancing)بعد از تزریق ماده حاجب (رنگ) روشن‌تر می‌شود؛ یعنی جریان خون داردکیست ساده ماده حاجب جذب نمی‌کند؛ بخش جامدی که جذب دارد، مثلاً در کیست کلیه، مشکوک‌تر است و بررسی بیشتر لازم دارد [۵، ۸]
یافته اتفاقی (Incidental finding)یافته‌ای که ربطی به دلیل انجام تصویربرداری نداردبسیار شایع است؛ احتمال سرطان بودنش در هر عضو فرق می‌کند [۴]
Too small to characterizeآن‌قدر کوچک است که نوعش دقیق مشخص نمی‌شودرادیولوژیست‌ها معمولاً درباره آن نگرانی ندارند [۳]
Cannot be excluded یا Not excludedاحتمالش را نمی‌توان کاملاً کنار گذاشتدر یک مطالعه بیشترین نگرانی را ایجاد کرد؛ معنی دقیقش را از پزشک بپرسید [۳]
Stable یا Unchangedنسبت به تصویر قبلی تغییری نکردهاطمینان‌بخش است؛ ضایعه کبد یا غده فوق کلیوی که یک سال بزرگ نشده، به‌احتمال زیاد خوش‌خیم است [۵، ۷]
لنف نود ری‌اکتیو (Reactive lymph node)غده لنفاوی که در واکنش به عفونت، اغلب ویروسی، بزرگ شدهمعمولاً خوش‌خیم است و خودبه‌خود کوچک می‌شود [۱۲]
Clinical correlation recommendedرادیولوژیست از پزشک می‌خواهد یافته را کنار شرح حال، معاینه و آزمایش‌های شما بسنجدتصویر به‌تنهایی کافی نیست و معنی یافته به سابقه شما بستگی دارد [۵]

هیچ واژه‌ای به‌تنهایی سرطان را ثابت یا رد نمی‌کند؛ گزارش را با پزشک خود بخوانید.

واژه‌های سونوگرافی سینه و تیروئید معنای خاص خود را دارند؛ ببینید توده هیپواکو، فیبروآدنوم و کیست سینه، بایردز (BI-RADS) یعنی چه؟ و ندول تیروئید و TIRADS. اگر نمونه‌برداری انجام شده، راهنمای خواندن جواب پاتولوژی را بخوانید.

هیپودنس یعنی چه؟ ضایعه هیپودنس کبد چیست؟

در سی‌تی‌اسکن، هر بافت بسته به اینکه چقدر اشعه را جذب می‌کند، روشن‌تر یا تیره‌تر دیده می‌شود و این «چگالی» با عددی به نام واحد هانسفیلد (HU) سنجیده می‌شود [۵]. «هیپودنس» یعنی ناحیه‌ای تیره‌تر از بافت اطراف. کیست ساده کبد که مایع است، هیپودنس، یکدست و با لبه تیز دیده می‌شود؛ ولی بعضی تومورها هم تیره‌تر از کبد دیده می‌شوند، پس هیپودنس بودن به‌تنهایی تشخیص نیست [۵].

ضایعه کبد بسیار شایع است: تا ۳ نفر از هر ۱۰ نفرِ بالای ۴۰ سال، ضایعه‌ای در کبد دارند و بیشتر آن‌ها خوش‌خیم‌اند [۵]. شایع‌ترین ضایعه‌های خوش‌خیم کبد: کیست ساده، همانژیوم (توده‌ای از رگ‌های خونی)، FNH (یک توده خوش‌خیم از سلول‌های کبد) و تغییرات جریان خون یا چربی در بخشی از کبد [۵].

رادیولوژیست برای تصمیم، ظاهر ضایعه را کنار میزان خطر شما می‌گذارد [۵]:

  • اگر سرطان شناخته‌شده، سیروز یا عامل خطر بیماری کبد (مثل هپاتیت، کبد چرب التهابی یا مصرف زیاد الکل) ندارید، ضایعه کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر معمولاً خوش‌خیم است و بررسی بیشتری لازم ندارد [۵].
  • ضایعه‌ای که ویژگی‌های روشن کیست یا همانژیوم دارد، هر میزان خطری که داشته باشید، پیگیری لازم ندارد [۵].
  • اگر سرطانی دارید که ممکن است به کبد برود، یا سیروز یا هپاتیت دارید، حتی ضایعه کوچک هم معمولاً با MRI بررسی یا پیگیری می‌شود [۵]. ببینید متاستاز کبدی چیست؟ و علائم سرطان کبد.

این ویژگی‌ها رادیولوژیست را به بررسی بیشتر، معمولاً با MRI، وامی‌دارد: لبه نامشخص، درون ناهمگن، دیواره ضخیم یا برآمدگی روی دیواره، و رشد در تصویرهای بعدی. ضایعه‌ای که یک سال بزرگ نشده، به‌احتمال زیاد خوش‌خیم است [۵].

همانژیوم کبد یا سرطان؟ فرقشان در سونوگرافی

همانژیوم شایع‌ترین تومور کبد است و خوش‌خیم است. در تصویربرداری‌ها، حدود ۱ نفر از هر ۲۰ نفر همانژیوم کبد دارد؛ بیشتر در زنان ۳۰ تا ۵۰ ساله پیدا می‌شود و معمولاً کوچک (کمتر از ۴ سانتی‌متر) و تک است [۶]. بیشتر همانژیوم‌ها هیچ علامتی ندارند و اتفاقی پیدا می‌شوند [۶].

در کسی که کبد سالم دارد، ضایعه روشن (هایپراکو) در سونوگرافی به‌احتمال زیاد همانژیوم است. اگر ظاهرش کاملاً معمولی باشد (یکدست و روشن، با لبه تیز) و کوچک‌تر از ۳ سانتی‌متر باشد، سونوگرافی برای تشخیص کافی است [۶]. اگر ظاهرش معمولی نباشد، سی‌تی‌اسکن، MRI یا سونوگرافی با ماده حاجب لازم می‌شود؛ در کسی که سیروز، هپاتیت یا سرطان دارد هم معمولاً MRI انجام می‌شود [۵، ۶].

در تصویرهای با ماده حاجب، همانژیوم الگوی خاصی دارد: اول لبه‌هایش لکه‌لکه پر از ماده حاجب می‌شود و کم‌کم تا مرکز پر می‌شود. تومورهای بدخیم معمولاً در مرحله بعدی تیره‌تر از کبد دیده می‌شوند [۵]. همانژیوم معمولی پیگیری با تصویربرداری لازم ندارد، و بارداری یا قرص ضدبارداری برای همانژیوم پایدار و بی‌علامت منعی ندارد [۶].

لنف نود ری‌اکتیو یعنی چی؟

«لنف نود ری‌اکتیو» (Reactive lymph node) یعنی غده لنفاوی‌ای که در واکنش به یک عفونت، اغلب ویروسی، بزرگ شده است. بزرگ شدن غده‌های لنفاوی در بیشتر افراد خوش‌خیم است و خودبه‌خود برطرف می‌شود [۱۲]. معمولاً غده‌ای که بیش از ۱ سانتی‌متر باشد یا سفتی غیرعادی داشته باشد، «بزرگ» یا غیرطبیعی به شمار می‌آید [۱۲].

اینکه غده لنفاوی کی نگران‌کننده است، و معنی واژه‌هایی مثل «ناف چربی» (Fatty hilum)، «گرد» یا «Short axis» در گزارش، در صفحه لنف نود ری‌اکتیو یعنی چه؟ واژه‌های گزارش سونوگرافی و سی‌تی‌اسکن آمده است.

یافته اتفاقی در سی‌تی‌اسکن یعنی چه؟

یافته اتفاقی (Incidental finding) چیزی است که در تصویربرداری دیده می‌شود، ولی ربطی به دلیل انجام آن ندارد؛ مثلاً سی‌تی برای درد پهلو گرفته‌اند و کیستی در کبد دیده شده [۴، ۵]. این یافته‌ها بسیار شایع‌اند: در بعضی تصویربرداری‌ها، مثل سی‌تی قفسه سینه، در بیش از ۱ نفر از هر ۳ نفر چیزی اتفاقی دیده می‌شود [۴].

احتمال سرطان بودن یافته اتفاقی در هر عضو فرق می‌کند. در مغز، غده بناگوشی و غده فوق کلیوی، کمتر از ۱ مورد از هر ۲۰ مورد سرطان است؛ اما در سینه، کلیه، تیروئید و تخمدان این احتمال بیشتر است و یافته باید طبق نظر پزشک پیگیری شود [۴].

رهنمودهای تصویربرداری می‌کوشند یافته‌های بی‌خطر بی‌دلیل آزمایش و نگرانی نسازند و یافته‌های مهم هم جا نیفتند [۵، ۷]. در ادامه، شایع‌ترین یافته‌های اتفاقی شکم آمده است. اگر توده‌ای در شکم کودک دیده شده، صفحه تومور ویلمز و نوروبلاستوما در کودکان را ببینید.

ندول آدرنال (غده فوق کلیوی) خطرناک است؟

غده‌های فوق کلیوی (آدرنال) دو غده کوچک بالای کلیه‌ها هستند که هورمون می‌سازند. ندول یا توده اتفاقی در این غده‌ها شایع است و در حدود ۳ تا ۷ نفر از هر ۱۰۰ بزرگسال دیده می‌شود. شایع‌ترین نوع آن «آدنوم» خوش‌خیمی است که هورمون اضافه نمی‌سازد [۷].

  • ندول کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر معمولاً پیگیری نمی‌خواهد [۷].
  • اگر گزارش بگوید ندول چربی آشکار دارد، کیست است، یا چگالی آن در سی‌تی بدون ماده حاجب ۱۰ واحد هانسفیلد یا کمتر است، خوش‌خیم است و پیگیری لازم ندارد [۷].
  • ندولی که یک سال یا بیشتر بزرگ نشده، به‌احتمال زیاد خوش‌خیم است [۷].
  • حتی در کسی که سرطان دارد، ندول اتفاقی آدرنال بیشتر وقت‌ها خوش‌خیم است؛ ولی چون سرطان گاهی به این غده می‌رود، معمولاً سی‌تی مخصوص آدرنال یا بررسی بیشتر انجام می‌شود [۷].
  • توده ۴ سانتی‌متر یا بزرگ‌تر که ویژگی خوش‌خیم ندارد، در کسی که سابقه سرطان ندارد، معمولاً با جراحی برداشته می‌شود [۷].

تصویربرداری نمی‌تواند بگوید ندول هورمون اضافه می‌سازد یا نه؛ برای همین برای بیشتر ندول‌های اتفاقی آدرنال، آزمایش‌های هورمونی هم پیشنهاد می‌شود [۷].

کیست کلیه و طبقه‌بندی بوسنیاک: بوسنیاک ۲F یعنی چه؟

کیست کلیه بسیار شایع است و با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود؛ در سی‌تی‌اسکن، تا ۴ نفر از هر ۱۰ نفر کیست کلیه دارند [۸]. رادیولوژیست کیست‌ها را با طبقه‌بندی «بوسنیاک» (Bosniak) از I تا IV درجه‌بندی می‌کند؛ هرچه عدد بالاتر باشد، کیست پیچیده‌تر است و احتمال سرطان بیشتر [۸، ۹].

طبقه‌بندی بوسنیاک کیست کلیه
بوسنیاکظاهریعنی چه؟قدم بعدی
Iکیست ساده با دیواره خیلی نازک، پر از مایع [۸]خوش‌خیم [۸، ۹]پیگیری لازم نیست [۸]
IIکیست با چند دیواره داخلی خیلی نازک یا کمی کلسیم [۸]خوش‌خیم [۸، ۹]پیگیری لازم نیست [۸]
IIF (۲F)دیواره‌های نازک بیشتر، یا دیواره کمی ضخیم‌تر [۸]احتمالاً خوش‌خیم؛ احتمال کمی از سرطان [۸، ۹]پیگیری با تصویربرداری: اول هر ۶ ماه، بعد سالی یک بار، دست‌کم ۵ سال [۸]
IIIدیواره ضخیم و نامنظم که ماده حاجب جذب می‌کند [۸]حدود نیمی از آن‌ها سرطان‌اند [۹]ارجاع به متخصص اورولوژی برای درمان، یا در بعضی بیماران پیگیری نزدیک [۸]
IVبخش جامدی که ماده حاجب جذب می‌کند [۸]از هر ۱۰ مورد حدود ۹ مورد سرطان است [۹]ارجاع به متخصص اورولوژی برای درمان [۸]

بوسنیاک فقط برای کیست‌های کلیه است؛ توده جامد کلیه جداگانه بررسی می‌شود.

کیست بوسنیاک IIF که ۵ سال تغییری نکند، پایدار و بی‌اهمیت به شمار می‌آید [۸]. بزرگ شدن کیست به‌تنهایی نشانه سرطان نیست؛ آنچه اهمیت دارد تغییر ظاهر آن است، مثل ضخیم شدن دیواره یا پیدا شدن بخش جامد [۸]. اگر در گزارش «توده جامد» کلیه بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر آمده، معمولاً ارجاع به متخصص اورولوژی لازم است، و توده جامد کوچک‌تر معمولاً با تصویربرداری پیگیری می‌شود [۸]. بیشتر بخوانید: علائم سرطان کلیه.

کیست پانکراس و IPMN: خطرناک است؟

کیست پانکراس (لوزالمعده) هم اغلب اتفاقی پیدا می‌شود: در حدود ۲ مورد از هر ۱۰۰ سی‌تی‌اسکن شکم و حدود ۲ مورد از هر ۱۰ MRI [۱۰]. بسیاری از کیست‌های پانکراس هیچ‌وقت سرطانی نمی‌شوند. خطر تقریباً فقط در کیست‌های «موسینی» (مخاط‌ساز) است؛ مهم‌ترینشان IPMN (توموری مخاط‌ساز در مجرای پانکراس) است که ممکن است در طول سال‌ها به سرطان تبدیل شود [۱۰]. IPMN کوچک (۲ سانتی‌متر یا کمتر) که در شاخه‌های فرعی مجرا است، معمولاً آرام است و فقط بخش کوچکی از آن‌ها بدخیم می‌شوند [۱۰].

برای همین بیشتر کیست‌های کوچک با MRI یا سی‌تی پیگیری می‌شوند، معمولاً حدود ۱۰ سال و تا ۸۰ سالگی [۱۰]. این نشانه‌ها بررسی زودتر را لازم می‌کنند، معمولاً با سونوگرافی از راه آندوسکوپی و گاهی نمونه‌برداری با سوزن، یا مشورت با جراح [۱۰]:

  • کیست ۳ سانتی‌متر یا بزرگ‌تر، دیواره ضخیم، یا برآمدگی (ندول) درون کیست
  • گشاد شدن مجرای اصلی پانکراس
  • زردی همراه کیست در سر پانکراس، یا بخش جامدی که ماده حاجب جذب می‌کند

بیشتر بخوانید: علائم سرطان پانکراس.

جواب را قبل از دکتر دیدم؛ چه کنم؟

  1. ۱

    جمع‌بندی پایان گزارش را پیدا کنید

    بخش «Impression» یا «Conclusion» خلاصه همه یافته‌ها و پیشنهاد رادیولوژیست برای قدم بعدی است [۱].

  2. ۲

    نگرانی طبیعی است

    در یک مطالعه بزرگ، تقریباً همه بیماران ترجیح دادند جوابشان را زود ببینند، حتی جواب غیرطبیعی را. اما از هر ۶ نفری که جواب غیرطبیعی گرفتند، حدود ۱ نفر گفت دیدن جواب پیش از صحبت با پزشک نگرانی‌اش را بیشتر کرد [۱۱].

  3. ۳

    جواب را به پزشکی نشان دهید که آزمایش را خواسته

    معنی یک یافته به سابقه شما بستگی دارد، مثل سرطان قبلی، بیماری کبد و سن [۵]. پزشک شما این‌ها را می‌داند و می‌تواند بگوید یافته مهم است یا نه.

  4. ۴

    تصویرهای قبلی را همراه ببرید

    مقایسه با تصویر قبلی نشان می‌دهد یافته تازه است یا سال‌هاست تغییری نکرده [۱]؛ ضایعه کبد یا غده فوق کلیوی که یک سال بزرگ نشده، به‌احتمال زیاد خوش‌خیم است [۵، ۷].

  5. ۵

    پیگیری را جا نیندازید

    اگر پیگیری با تصویربرداری توصیه شده، مثلاً برای کیست بوسنیاک IIF یا کیست پانکراس، نوبت‌ها را طبق برنامه انجام دهید [۸، ۱۰].

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

بیشتر یافته‌های اتفاقی بی‌خطرند [۴]. اما در این موارد منتظر نوبت عادی نمانید و در چند روز آینده با پزشکی که آزمایش را خواسته تماس بگیرید:

  • گزارش واژه‌هایی مثل مشکوک به بدخیمی (Suspicious for malignancy) یا «تومور رد نمی‌شود» دارد، یا MRI یا نمونه‌برداری زودهنگام پیشنهاد کرده است [۳، ۵]
  • کیست کلیه بوسنیاک III یا IV گزارش شده [۸، ۹]
  • کیست پانکراس با بخش جامد، دیواره ضخیم یا مجرای گشاد گزارش شده [۱۰]
  • ضایعه تازه کبد در کسی که سرطان، سیروز یا هپاتیت دارد [۵]
  • همراه کیست پانکراس، زردی پوست یا سفیدی چشم پیدا کرده‌اید [۱۰]

درد شدید و ناگهانی شکم، تب و لرز همراه زردی، یا استفراغ خونی نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد (اورژانس ۱۱۵).

پرسش‌های متداول

ضایعه یعنی سرطان؟

نه. ضایعه نامی کلی برای هر ناحیه غیرطبیعی است و ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشد [۱]. مثلاً تا ۳ نفر از هر ۱۰ نفرِ بالای ۴۰ سال ضایعه‌ای در کبد دارند و بیشتر آن‌ها خوش‌خیم‌اند [۵]. نوع ضایعه را جمع‌بندی گزارش، تصویرهای بیشتر یا گاهی نمونه‌برداری مشخص می‌کند.

هیپودنس خطرناک است؟

هیپودنس فقط یعنی تیره‌تر از بافت اطراف. کیست ساده کبد هیپودنس، یکدست و با لبه تیز است و بی‌خطر است [۵]. اما بعضی متاستازها، مثلاً از سرطان تخمدان، هم ممکن است شبیه کیست دیده شوند؛ برای همین در کسی که سرطان دارد، رادیولوژیست با احتیاط بیشتری قضاوت می‌کند [۵].

ضایعه هیپودنس کبد یا کیست ساده کبد خطرناک است؟

کیست ساده کبد خوش‌خیم است و وقتی ظاهرش معمولی باشد، پیگیری لازم ندارد [۵]. ضایعه هیپودنس کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر هم در کسی که سرطان، سیروز یا هپاتیت ندارد، معمولاً خوش‌خیم است [۵]. اگر رادیولوژیست MRI پیشنهاد کرده، یعنی ظاهر ضایعه با این تصویرها کاملاً مشخص نشده است، نه اینکه حتماً مشکلی هست [۵].

در گزارش نوشته «Too small to characterize»؛ یعنی چه؟

یعنی یافته آن‌قدر کوچک است که نمی‌شود چگالی‌اش را دقیق اندازه گرفت و نوعش را مشخص کرد. در یک مطالعه، رادیولوژیست‌ها درباره این عبارت تقریباً هیچ نگرانی نداشتند، ولی بیماران بیشتر نگران شده بودند [۳]. در کبد کسی که عامل خطر ندارد، چنین ضایعه کوچکی معمولاً خوش‌خیم است [۵]، و در کلیه، یافته خیلی کوچکِ یکدست و با لبه مشخص معمولاً کیست خوش‌خیم است [۸].

«Clinical correlation recommended» (توصیه به تطبیق بالینی) یعنی چه؟

رادیولوژیست فقط تصویر را می‌بیند. این عبارت یعنی از پزشک شما می‌خواهد یافته را کنار علائم، معاینه، آزمایش‌ها و سابقه بیماری شما بسنجد؛ چون یک یافته یکسان در دو نفر با سابقه متفاوت معنای متفاوتی دارد [۵]. این عبارت به‌تنهایی نشانه خطر نیست.

گزارش نوشته ندول آدرنال؛ آزمایش هورمون لازم است؟

شایع‌ترین نوع ندول آدرنال، آدنوم خوش‌خیمی است که هورمون اضافه نمی‌سازد، ولی تصویربرداری نمی‌تواند بگوید یک ندول هورمون اضافه می‌سازد یا نه. برای همین برای بیشتر ندول‌های اتفاقی آدرنال، آزمایش‌های هورمونی پیشنهاد می‌شود [۷]. درباره آن با پزشک خود صحبت کنید.

پیگیری با سی‌تی‌اسکن‌های مکرر ضرر ندارد؟

برای بررسی بیشتر ضایعه کبد، رهنمود کالج رادیولوژی آمریکا MRI را ترجیح می‌دهد، که دقیق‌تر است و اشعه ندارد [۵]. درباره خطر اشعه ببینید آیا سی‌تی‌اسکن باعث سرطان می‌شود؟

ویژه پزشکان

معیارهای یافته‌های اتفاقی کبد، آدرنال، کلیه و پانکراس (ویژه پزشکان)

ویژه پزشکانتوضیح تخصصی
ویژه پزشکان

کبد (ACR Incidental Findings Committee، ۲۰۱۷؛ بزرگسالان ۱۸ سال و بالاتر بی‌علامت، سی‌تی به دلیل دیگر). کم‌خطر: بدون بدخیمی شناخته‌شده، اختلال کار کبد یا عامل خطر کبدی؛ پرخطر: بدخیمی با تمایل به متاستاز کبدی، سیروز یا عامل خطر کبدی (هپاتیت، الکل، NASH، کلانژیت اسکلروزان، PBC، کیست کلدوک، هموکروماتوز، استروئید آنابولیک). کم‌خطر: کمتر از ۱ سانتی‌متر خوش‌خیم فرض می‌شود؛ ۱ تا ۱٫۵ سانتی‌متر با ویژگی خوش‌خیم یا flash-filling بدون پیگیری و با ویژگی مشکوک MRI فوری؛ بیش از ۱٫۵ سانتی‌متر با ویژگی مشکوک یا flash-filling: MRI فوری. پرخطر: کمتر از ۱ سانتی‌متر MRI در ۳ تا ۶ ماه؛ ۱ تا ۱٫۵ سانتی‌متر با ویژگی مشکوک یا flash-filling: MRI فوری؛ بیش از ۱٫۵ سانتی‌متر بدون ویژگی خوش‌خیم: دست‌کم MRI فوری و در ضایعه بزرگ و بسیار مشکوک، بیوپسی مستقیم. ویژگی خوش‌خیم: لبه تیز، چگالی یکنواخت ۲۰ HU یا کمتر در فاز بدون ماده حاجب یا ورید باب، یا الگوی تیپیک همانژیوم، FNH یا تغییرات پرفیوژن و چربی. ویژگی مشکوک: لبه نامشخص، ناهمگنی، ضخامت یا ندول دیواره، سپتوم ضخیم، چگالی بیش از ۲۰ HU در فاز ورید باب یا افزایش بیش از ۲۰ HU پس از ماده حاجب. نبود رشد در ۱ سال قویاً به نفع خوش‌خیمی است [۵]. همانژیوم تیپیک کمتر از ۳ سانتی‌متر در کبد سالم با سونوگرافی تشخیص داده می‌شود و پیگیری نمی‌خواهد (EASL ۲۰۱۶، سطح شواهد II-2، درجه ۱) [۶].

آدرنال (ACR ۲۰۱۷). شیوع ۳ تا ۷٪ بزرگسالان. کمتر از ۱ سانتی‌متر در محور کوتاه: پیگیری لازم نیست. ویژگی تشخیصی خوش‌خیم (چربی ماکروسکوپیک، کیست، خونریزی، کلسیفیکاسیون، چگالی ۱۰ HU یا کمتر در سی‌تی بدون ماده حاجب یا افت سیگنال در chemical-shift MRI): بدون پیگیری. ۱ تا کمتر از ۴ سانتی‌متر بدون ویژگی تشخیصی: پایداری ۱ سال یا بیشتر یعنی خوش‌خیم؛ بدون سابقه سرطان، سی‌تی پروتکل آدرنال در ۱۲ ماه (۱ تا ۲ سانتی‌متر) یا در همان زمان (بیش از ۲ تا کمتر از ۴ سانتی‌متر)؛ با سابقه سرطان، سی‌تی پروتکل آدرنال (washout مطلق ۶۰٪ یا بیشتر یا نسبی ۴۰٪ یا بیشتر یعنی آدنوم) و در صورت بزرگ‌شدن PET/CT یا بیوپسی. ۴ سانتی‌متر یا بیشتر بدون ویژگی خوش‌خیم و بدون سابقه سرطان: رزکسیون بدون بیوپسی. ارزیابی بیوشیمیایی برای بیشتر ندول‌ها (هایپرفانکشن تحت‌بالینی ۵ تا ۹٪) و متانفرین‌های پلاسما پیش از هر بیوپسی [۷].

کلیه (ACR ۲۰۱۸؛ Bosniak نسخه ۲۰۱۹). کیست در حداکثر ۴۰٪ سی‌تی‌ها. توده همگن با چگالی منفی ۱۰ تا مثبت ۲۰ HU و بدون جذب: کیست ساده؛ همگن ۷۰ HU یا بیشتر در سی‌تی بدون ماده حاجب: تقریباً همیشه کیست هایپردنس بوسنیاک II. افزایش ۲۰ HU یا بیشتر پس از ماده حاجب: جذب قطعی؛ بیش از ۱۰ تا کمتر از ۲۰ HU: مبهم. بوسنیاک I و II بدون پیگیری؛ IIF: پیگیری ابتدا هر ۶ ماه و سپس سالانه، دست‌کم ۵ سال؛ III و IV: ارجاع برای درمان، و پیگیری III در امید به زندگی محدود یا خطر جراحی بالا قابل قبول است [۸]. در مرور نسخه ۲۰۱۹، حدود نیمی از III‌های رزکت‌شده (۲۵ تا ۱۰۰٪ در سری‌ها) و حدود ۹۰٪ IV‌ها (۵۶ تا ۱۰۰٪) بدخیم بودند و نرخ بدخیمی IIF ‏۰ تا ۳۸٪ با سوگیری انتخاب گزارش شده است [۹]. توده جامد: احتمال خوش‌خیمی در کمتر از ۱ سانتی‌متر حدود ۴۰٪، ۱ تا ۴ سانتی‌متر حدود ۲۰٪ و بیش از ۴ سانتی‌متر کمتر از ۱۰٪ [۸].

پانکراس (ACR ۲۰۱۷). کیست در ۲٫۲٪ سی‌تی‌های شکم فوقانی و ۱۹٫۶٪ MRI‌ها. بدخیمی تقریباً فقط در کیست‌های موسینی؛ بدخیمی گزارش‌شده BD-IPMN ‏۱۲ تا ۴۷٪، نوع مختلط ۳۸ تا ۶۵٪ و نوع مجرای اصلی ۳۸ تا ۶۸٪. Worrisome features: کیست ۳ سانتی‌متر یا بیشتر، دیواره ضخیم یا جاذب، ندول دیواره بدون جذب، مجرای اصلی ۷ میلی‌متر یا بیشتر. High-risk stigmata: زردی انسدادی با کیست سر پانکراس، جزء جامد جاذب، مجرای اصلی ۱۰ میلی‌متر یا بیشتر بدون انسداد. پیگیری ۹ تا ۱۰ ساله که در ۸۰ سالگی پایان می‌یابد؛ رشد معنادار: افزایش ۱۰۰٪ قطر بلند در کیست کمتر از ۰٫۵ سانتی‌متر، ۵۰٪ در ۰٫۵ تا کمتر از ۱٫۵ سانتی‌متر و ۲۰٪ در ۱٫۵ سانتی‌متر یا بیشتر [۱۰].

زبان گزارش. در نظرسنجی درباره ضایعه ۵ میلی‌متری کبد (۱۳ رادیولوژیست، ۵۹ پزشک ارجاع‌دهنده، ۵۱ بیمار)، «too small to characterize» و «most likely a cyst» میانه نگرانی ۰٪ برای رادیولوژیست‌ها، بیش از ۰ تا ۱٪ برای ارجاع‌دهنده‌ها و بیش از ۲ تا ۵٪ برای بیماران داشتند؛ عبارت‌های دارای «not excluded» در همه گروه‌ها بیشترین نگرانی را داشتند و احتمال درخواست تصویربرداری پیگیری از ۲٪ («benign cyst») تا ۷۵٪ («most likely a cyst, although tumor not excluded») متغیر بود؛ ۷۶٪ ارجاع‌دهنده‌ها می‌خواستند گزارش بگوید پیگیری لازم است یا نه [۳]. در مرور چتری، بدخیمی در incidentaloma‌های مغز، پاروتید و آدرنال کمتر از ۵٪، در کلیه، تیروئید و تخمدان حدود یک‌چهارم و در سینه ۴۲٪ بود [۴].

انواع سرطان مرتبط

سرطان کبدسرطان پانکراس (لوزالمعده)سرطان کلیه

پرسش‌های مرتبط

آیا می‌توان از سرطان پیشگیری کرد؟سرطان مرحله ۴ چیست و آیا درمان دارد؟آیا الکل باعث سرطان می‌شود؟آیا چاقی باعث سرطان می‌شود؟آیا سرطان ارثی است؟آیا سرطان پانکراس درمان دارد؟آیا سرطان در آزمایش خون مشخص می‌شود؟آیا سرطان کبد درمان دارد؟

منابع علمی

۱۲ منبع
نمایش همه منابعبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    NCI Dictionary of Cancer Terms: lesion, nodule, mass, cyst, radiology reportNational Cancer Institute · cancer.gov · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵
  2. ۲
    Accuracy in Patient Understanding of Common Medical PhrasesGotlieb R, Praska C, Hendrickson MA, et al · JAMA Netw Open · 2022;5:e2242972
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  3. ۳
    Differences in Perceptions Among Radiologists, Referring Physicians, and Patients Regarding Language for Incidental Findings ReportingRosenkrantz AB · AJR Am J Roentgenol · 2017;208:140-143
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  4. ۴
    Prevalence and outcomes of incidental imaging findings: umbrella reviewO'Sullivan JW, Muntinga T, Grigg S, et al · BMJ · 2018;361:k2387
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  5. ۵
    Management of Incidental Liver Lesions on CT: A White Paper of the ACR Incidental Findings CommitteeGore RM, Pickhardt PJ, Mortele KJ, et al · J Am Coll Radiol · 2017;14:1429-1437
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴
  6. ۶
    EASL Clinical Practice Guidelines on the management of benign liver tumoursJ Hepatol · 2016;65:386-98
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹
  7. ۷
    Management of Incidental Adrenal Masses: A White Paper of the ACR Incidental Findings CommitteeMayo-Smith WW, Song JH, Boland GL, et al · J Am Coll Radiol · 2017;14:1038-1044
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳
  8. ۸
    Management of the Incidental Renal Mass on CT: A White Paper of the ACR Incidental Findings CommitteeHerts BR, Silverman SG, Hindman NM, et al · J Am Coll Radiol · 2018;15:264-273
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵
  9. ۹
    Bosniak Classification of Cystic Renal Masses, Version 2019: An Update Proposal and Needs AssessmentSilverman SG, Pedrosa I, Ellis JH, et al · Radiology · 2019;292:475-488
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
  10. ۱۰
    Management of Incidental Pancreatic Cysts: A White Paper of the ACR Incidental Findings CommitteeMegibow AJ, Baker ME, Morgan DE, et al · J Am Coll Radiol · 2017;14:911-923
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹
  11. ۱۱
    Perspectives of Patients About Immediate Access to Test Results Through an Online Patient PortalSteitz BD, Turer RW, Lin CT, et al · JAMA Netw Open · 2023;6:e233572
    DOIPubMed بازگشت به متن
  12. ۱۲
    Unexplained Lymphadenopathy: Evaluation and Differential DiagnosisGaddey HL, Riegel AM · Am Fam Physician · 2016;94:896-903
    PubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/radiology-report-terms/

مطالب مرتبط

سرطان روده بزرگ۴ آبان ۱۴۰۵ آزمایش خون مخفی مدفوعم مثبت شد؛ چه کنم؟ اگر آزمایش خون مخفی مدفوع (FIT) مثبت شد، باید کولونوسکوپی شوید. در اصفهان فقط یک نفر از هر ۵ نفر کولونوسکوپی کرد، در حالی که در یک نفر از هر ۴ نفر پولیپ یا سرطان پیدا شد. ۲۰٪ کسانی در اصفهان که پس از آزمایش مثبت کولونوسکوپی کردند سرطان معده۴ آبان ۱۴۰۵ آیا باید آزمایش هلیکوباکتر بدهم؟ (پیشگیری از سرطان معده) اگر یکی از بستگان درجه یک شما سرطان معده داشته، آزمایش هلیکوباکتر پیلوری بدهید و اگر مثبت بود درمان را کامل کنید و دوباره آزمایش بدهید. درمان این میکروب خطر سرطان معده را بیش از نصف کم کرد. ۱ رتبه سرطان معده در مرگ‌های سرطانی ایران تریاک۴ آبان ۱۴۰۵ آیا تریاک سرطان‌زاست؟ بله. سازمان جهانی بهداشت (IARC) مصرف تریاک را سرطان‌زای قطعی (گروه ۱) می‌داند. در مطالعه گلستان، تریاک خطر سرطان و مرگ از بیماری قلب را بالا برد و خطر بعضی سرطان‌ها را بیش از دو برابر کرد.