جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
راهنمای بیمار

مراحل پیوند سلول‌های بنیادی: از آماده‌شدن تا پیوند

ارزیابی پیش از پیوند، اهداکننده و سازگاری HLA، جمع‌آوری سلول‌ها، کاتتر، رژیم آماده‌سازی، روز تزریق و پیوندگیری؛ همراه با حمایت عاطفی و نقش خانواده

به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵۱۲ دقیقه مطالعه۳۰ منبع علمی
نمایش برای:

خلاصه نکات کلیدی

  • پیوند سلول‌های بنیادی یک روند چندمرحله‌ای است: ارزیابی، یافتن اهداکننده (در پیوند آلوژنیک)، جمع‌آوری سلول‌ها، رژیم آماده‌سازی، تزریق سلول‌ها در «روز صفر» و سپس انتظار برای پیوندگیری؛ کل مسیر چند ماه طول می‌کشد [۱].
  • پیش از پیوند، عملکرد قلب، ریه، کبد و کلیه، عفونت‌های نهفته و سلامت دندان‌ها بررسی می‌شود؛ بهتر است کارهای تهاجمی دندان‌پزشکی دست‌کم ۱۰ تا ۱۴ روز پیش از شروع رژیم آماده‌سازی تمام شود [۲، ۳].
  • سازگاری اهداکننده با نشانگرهای بافتی HLA سنجیده می‌شود؛ خواهر یا برادر سازگار معمولاً بهترین گزینه است و در نبود او، اهداکننده غیرخویشاوند، عضو نیمه‌سازگار خانواده یا خون بند ناف جایگزین می‌شود [۱، ۴].
  • برای جمع‌آوری سلول‌ها، چند روز داروی محرک (مانند فیلگراستیم) تزریق می‌شود و سپس دستگاه آفرزیس طی ۴ تا ۶ ساعت سلول‌های بنیادی را از خون جدا می‌کند [۵، ۶].
  • تزریق سلول‌ها شبیه تزریق خون است و ۱ تا ۵ ساعت طول می‌کشد؛ در پیوند اتولوگ میلوما، نوتروفیل‌ها به‌طور میانه ۱۲ روز پس از تزریق به سطح پیوندگیری رسیدند [۱، ۷].
  • اگر در سنین باروری هستید، پیش از شروع درمان درباره انجماد اسپرم، تخمک یا جنین با پزشک صحبت کنید [۸].
  • داشتن یک همراه (مراقب) متعهد در بیشتر موارد لازم است؛ در یک کارآزمایی تصادفی، مراقبت تسکینی (حمایتی) در دوران بستری از افت کیفیت زندگی کاست و افسردگی و اضطراب کمتری به همراه داشت [۹، ۱۰].

پیوند چگونه انجام می‌شود؟

مسیر پیوند معمولاً چند ماه طول می‌کشد؛ بخشی از آن در بیمارستان و بخشی در خانه یا نزدیک مرکز پیوند سپری می‌شود [۱]. تیم پیوند روزها را نسبت به روز تزریق سلول‌ها می‌شمارد: روز تزریق «روز صفر» است، روزهای پیش از آن با عدد منفی (مثلاً در یک رژیم آماده‌سازی رایج، داروها از «روز منفی ۷» تا «روز منفی ۲» داده می‌شوند) و روزهای پس از آن با عدد مثبت نام‌گذاری می‌شوند [۱، ۱۱].

جزئیات هر مرحله به نوع پیوند (اتولوگ یا آلوژنیک)، بیماری زمینه‌ای و روش مرکز درمانی بستگی دارد؛ این راهنما مراحل رایج را توضیح می‌دهد. برای آشنایی کلی با انواع پیوند و کاربردهای آن، صفحه اصلی پیوند سلول‌های بنیادی را ببینید.

مسیر پیوند در یک نگاه

  1. ۱

    ارزیابی و مشاوره

    آزمایش‌های قلب، ریه، کبد و کلیه، بررسی عفونت‌ها، معاینه دندان، مشاوره باروری و تعیین همراه بیمار [۲، ۳، ۸، ۹].

  2. ۲

    یافتن اهداکننده

    فقط در پیوند آلوژنیک: بررسی HLA اعضای خانواده و در صورت نیاز جست‌وجو در بانک اهداکنندگان [۱، ۴].

  3. ۳

    جمع‌آوری سلول‌ها

    تزریق داروی محرک و جداسازی سلول‌ها با دستگاه آفرزیس، یا برداشت از مغز استخوان لگن [۵].

  4. ۴

    رژیم آماده‌سازی

    یک تا دو هفته شیمی‌درمانی با دوز بالا و گاهی پرتودرمانی [۱].

  5. ۵

    روز صفر

    تزریق سلول‌ها از راه کاتتر وریدی در ۱ تا ۵ ساعت [۱].

  6. ۶

    پیوندگیری

    بالا رفتن تدریجی شمارش خون با آزمایش‌های روزانه؛ ادامه بستری تا بهبود [۱، ۷].

  7. ۷

    ترخیص و پیگیری

    مراجعه هفته‌ای دو تا سه بار پس از ترخیص؛ بازگشت کامل ایمنی در چند ماه (اتولوگ) تا ۱ تا ۲ سال (آلوژنیک) [۱]. ادامه مسیر در راهنمای پس از ترخیص.

ارزیابی و آماده‌شدن پیش از پیوند

هدف ارزیابی پیش از پیوند این است که مطمئن شویم بدن برای درمان با دوز بالا آماده است و خطرهای قابل پیشگیری کاهش یابد:

  • قلب، ریه، کبد و کلیه: معمولاً اکوکاردیوگرافی، آزمایش عملکرد ریه و آزمایش‌های خون انجام می‌شود. پزشکان یافته‌ها و بیماری‌های همراه را در «شاخص بیماری‌های همراه ویژه پیوند» (HCT-CI) امتیاز می‌دهند؛ این شاخص به پیش‌بینی خطر پیوند و مشاوره با بیمار کمک می‌کند [۲، ۱۲].
  • عفونت‌ها: آزمایش خون برای ویروس‌هایی مانند سیتومگالوویروس (CMV)، هرپس، آبله‌مرغان و اپشتین‌بار و نیز هپاتیت B و C انجام می‌شود تا داروهای پیشگیری درست انتخاب شوند [۳].
  • دهان و دندان: زخم‌های دهان در دوران پیوند می‌توانند راه ورود میکروب به خون باشند؛ به همین دلیل معاینه و درمان دندان‌پزشکی پیش از رژیم آماده‌سازی توصیه می‌شود و بهتر است میان کارهای تهاجمی دندان (مانند کشیدن دندان) و شروع رژیم ۱۰ تا ۱۴ روز فاصله باشد [۳].
  • باروری: درمان‌های پیوند می‌توانند باعث ناباروری شوند [۱]. انجماد اسپرم، تخمک و جنین روش‌های استاندارد حفظ باروری هستند و این گفت‌وگو باید هر چه زودتر و پیش از شروع درمان انجام شود [۸]. راهنمای باروری و سلامت جنسی را ببینید.
  • واکسن آبله‌مرغان برای اطرافیان: اعضای خانواده و ملاقات‌کنندگانی که در برابر آبله‌مرغان ایمن نیستند، بهتر است هر چه زودتر و ترجیحاً ۴ تا ۶ هفته پیش از پیوند واکسینه شوند؛ اگر پس از واکسن بثورات پوستی پیدا کردند، در دوران آماده‌سازی با بیمار تماس نداشته باشند [۳].
  • آمادگی عملی و روانی: تیم پیوند درباره همراه بیمار، محل اقامت نزدیک مرکز (که گاهی پس از ترخیص لازم است) و حمایت‌های مورد نیاز با شما صحبت می‌کند [۱، ۹].
ویژه پزشکانارزیابی پیش از پیوند
ویژه پزشکان

ارزیابی پیش از پیوند (ویژه پزشکان)

  • HCT-CI: در گروه ساخت این شاخص، ۶۲٪ بیماران امتیاز بیش از صفر داشتند (در برابر ۱۲٪ با شاخص چارلسون) و پیش‌بینی مرگ غیرمرتبط با عود و بقا بهتر بود (آماره c برابر ۰٫۶۶۱ در برابر ۰٫۵۶۱) [۱۲]. نمونه تعاریف: EF ≤۵۰٪ در بزرگسالان (قلبی، ۱ امتیاز)؛ DLco و/یا FEV1 بین ۶۶ تا ۸۰٪ یا تنگی نفس با فعالیت خفیف (ریوی متوسط، ۲ امتیاز) و ≤۶۵٪ یا تنگی نفس در حال استراحت یا نیاز به اکسیژن (ریوی شدید، ۳ امتیاز)؛ کراتینین بیش از ۲ میلی‌گرم در دسی‌لیتر، دیالیز یا پیوند کلیه (۲ امتیاز)؛ سیروز، بیلی‌روبین بیش از ۱٫۵ برابر یا AST/ALT بیش از ۲٫۵ برابر حد بالا (کبدی متوسط/شدید، ۳ امتیاز) [۲].
  • سرولوژی: IgG ضد CMV، HSV، VZV و EBV در گیرنده (و CMV و EBV در اهداکننده) برای تعیین خطر و برنامه پیشگیری؛ غربالگری HBV و HCV در گیرنده و اهداکننده [۳].
  • منبع سلول: در کارآزمایی تصادفی BMT CTN 0201 (۵۵۱ بیمار، اهداکننده غیرخویشاوند)، بقای دوساله با سلول‌های خون محیطی ۵۱٪ و با مغز استخوان ۴۶٪ بود (P=۰٫۲۹)؛ نارسایی پیوند ۳٪ در برابر ۹٪ و GVHD مزمن دوساله ۵۳٪ در برابر ۴۱٪ بود و پیوندگیری نوتروفیل با خون محیطی به‌طور میانه ۵ روز زودتر رخ داد [۱۳].

اهداکننده و سازگاری HLA به زبان ساده

روی سطح بیشتر سلول‌های بدن پروتئین‌هایی به نام HLA (آنتی‌ژن‌های لکوسیت انسانی) وجود دارد که مانند «کارت شناسایی» سلول عمل می‌کنند و در هر فرد متفاوت‌اند. هر چه HLA اهداکننده و بیمار شبیه‌تر باشد، احتمال پذیرش سلول‌های اهداکننده بیشتر و خطر GVHD کمتر است [۱].

بهترین اهداکننده معمولاً خواهر یا برادر سازگار است [۱]. در یک رهنمود بین‌المللی برآورد شده است که حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد بیماران خواهر یا برادر کاملاً سازگار دارند [۳]. اگر چنین فردی نباشد، گزینه‌های دیگری وجود دارد [۴]:

انواع اهداکننده در پیوند آلوژنیک
نوع اهداکنندهتوضیح
خواهر یا برادر سازگارمعمولاً بهترین گزینه است [۱]
اهداکننده غیرخویشاوند سازگاراز بانک‌های اهداکنندگان پیدا می‌شود؛ «کاملاً سازگار» یعنی یکسانی در ۱۰ نشانگر HLA با آزمایش دقیق (HLA-A، HLA-B، HLA-C، HLA-DRB1 و HLA-DQB1). در مطالعات عمدتاً ثبتی، نتایج آن مشابه پیوند از خواهر یا برادر سازگار بوده است [۴]
عضو نیمه‌سازگار خانواده (هاپلوآیدنتیکال)اهداکننده‌ای، اغلب از خانواده، که در یک «هاپلوتایپ» HLA با بیمار تفاوت دارد؛ با پیشگیری از GVHD به کمک سیکلوفسفامید پس از پیوند، در چند مطالعه گذشته‌نگر نتایجی مشابه اهداکننده سازگار داشته است [۴]
خون بند نافاز بانک‌های عمومی خون بند ناف تهیه می‌شود؛ چون مقدار آن کم است، بیشتر برای کودکان یا بزرگسالان کم‌وزن به کار می‌رود [۵]
دوقلوی همسان (پیوند سینژنیک)به‌ندرت امکان‌پذیر است [۵]

اهداکننده هم پیش از اهدا معاینه و از نظر بیماری‌های عفونی قابل انتقال، مانند HIV و هپاتیت B و C، آزمایش می‌شود [۳]. عوارض اهدا معمولاً گذرا هستند [۵]؛ پرسش‌های متداول صفحه اصلی پیوند را ببینید.

جمع‌آوری سلول‌های بنیادی

از خون (آفرزیس): رایج‌ترین روش است. چهار تا پنج روز پیش از جمع‌آوری، تزریق دارویی مانند فیلگراستیم شروع می‌شود تا تعداد سلول‌های بنیادی در جریان خون زیاد شود [۵]. سپس خون از راه کاتتر ورید مرکزی یا یک ورید بزرگ بازو وارد دستگاهی می‌شود که سلول‌های بنیادی را جدا و بقیه خون را به بدن برمی‌گرداند؛ هر نوبت ۴ تا ۶ ساعت طول می‌کشد و اگر سلول کافی جمع نشود، نوبت دیگری لازم است [۵]. در پیوند اتولوگ، این کار پیش از شروع درمان با دوز بالا انجام می‌شود و سلول‌ها تا زمان پیوند منجمد نگه داشته می‌شوند [۵].

داروی محرک ممکن است علائمی شبیه سرماخوردگی، درد استخوان و عضله، سردرد، خستگی، تهوع و بی‌خوابی ایجاد کند که معمولاً ۲ تا ۳ روز پس از آخرین دوز برطرف می‌شود [۵، ۶]. در حین آفرزیس ممکن است سبکی سر، لرز، بی‌حسی دور لب یا گرفتگی دست‌ها احساس کنید؛ این علائم را بلافاصله به پرستار بگویید [۵].

اگر سلول‌ها به اندازه کافی وارد خون نشوند، پزشک ممکن است داروی پلریکسافور را اضافه کند؛ در کارآزمایی‌های ثبت این دارو، افزودن آن به فیلگراستیم سهم بیمارانی را که به هدف جمع‌آوری رسیدند به‌طور معنادار بیشتر کرد [۱۴].

از مغز استخوان: با بیهوشی عمومی و با سوزن از استخوان لگن برداشت می‌شود و یک تا یک‌ونیم ساعت طول می‌کشد؛ محل برداشت ممکن است تا چند روز دردناک یا خشک باشد [۵].

کاتتر ورید مرکزی

داروها، فرآورده‌های خونی و خودِ سلول‌های بنیادی از راه کاتتر وریدی تزریق می‌شوند [۱] و در بیماران پیوندی از کاتتر ورید مرکزی استفاده می‌شود: لوله‌ای باریک که در یکی از وریدهای بزرگ قرار می‌گیرد [۳]. گاهی آفرزیس هم از راه کاتتر ورید مرکزی انجام می‌شود [۵].

کاتتر می‌تواند راه ورود میکروب به خون باشد؛ به همین دلیل با رعایت کامل اصول استریل گذاشته و با شست‌وشوی دست و ضدعفونی از آن مراقبت می‌شود [۳]. اطراف کاتتر را تمیز و خشک نگه دارید و قرمزی، تورم، درد یا ترشح محل کاتتر را فوراً گزارش کنید [۱۵].

رژیم آماده‌سازی (کاندیشنینگ)

رژیم آماده‌سازی، شیمی‌درمانی با دوز بالا و گاهی پرتودرمانی کل بدن است که یک تا دو هفته طول می‌کشد و پس از چند روز استراحت، سلول‌ها تزریق می‌شوند [۱]. هدف آن از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده و در پیوند آلوژنیک، سرکوب سیستم ایمنی برای پیشگیری از پس‌زدن سلول‌های اهداکننده است [۱].

شدت رژیم‌ها متفاوت است [۱۶]:

  • میلوآبلیتیو (با شدت کامل): مغز استخوان را به‌طور برگشت‌ناپذیر از کار می‌اندازد و تزریق سلول‌های بنیادی حتماً لازم است.
  • با شدت کاهش‌یافته: کاهش شمارش خون با طول مدت متغیر ایجاد می‌کند و همراه سلول‌های بنیادی داده می‌شود؛ این رژیم‌ها بیشتر برای افراد بالای ۵۰ سال و افراد دارای بیماری‌های همراه جدی به کار می‌روند [۱۳].
  • غیرمیلوآبلیتیو: کاهش شمارش خون اندکی ایجاد می‌کند.

رژیم شدیدتر معمولاً عود کمتر اما عوارض درمانی بیشتری دارد [۱۷]؛ تیم پیوند رژیم را بر اساس نوع بیماری، سن، بیماری‌های همراه و نوع پیوند انتخاب می‌کند. عوارض رایج این مرحله، مانند تهوع، زخم دهان، اسهال و ریزش مو، در راهنمای عوارض حین پیوند آمده است.

ویژه پزشکانشدت رژیم و شواهد
ویژه پزشکان

شدت رژیم و شواهد (ویژه پزشکان)

  • تعاریف کاری: میلوآبلیتیو = سیتوپنی برگشت‌ناپذیر با نیاز قطعی به حمایت سلول بنیادی؛ غیرمیلوآبلیتیو = سیتوپنی حداقلی که بدون حمایت سلولی هم قابل تجویز است؛ RIC = بینابین، با سیتوپنی با طول مدت متغیر که باید همراه سلول بنیادی داده شود [۱۶].
  • BMT CTN 0901: در ۲۷۲ بیمار ۱۸ تا ۶۵ ساله مبتلا به AML یا MDS با HCT-CI ≤۴ و بلاست مغز استخوان کمتر از ۵٪، ثبت‌نام به دلیل عود بیشتر با RIC زودتر متوقف شد (عود ۴۸٫۳٪ در برابر ۱۳٫۵٪)؛ بقای ۱۸ ماهه ۶۷٫۷٪ با RIC در برابر ۷۷٫۵٪ با MAC (P=۰٫۰۷)، مرگ مرتبط با درمان ۴٫۴٪ در برابر ۱۵٫۸٪ و بقای بدون عود ۴۷٫۳٪ در برابر ۶۷٫۸٪ بود؛ نویسندگان MAC را استاندارد بیماران دارای توان تحمل آن دانستند [۱۷].
  • میلوما: پرتودرمانی کل بدن در رژیم آماده‌سازی به کار نرود، چون سمیت را بدون سود محسوس افزایش می‌دهد [۴].
  • رژیم‌های RIC مجاز در BMT CTN 1703 (دوز کل): فلودارابین ۱۲۰ تا ۱۸۰ میلی‌گرم/مترمربع + بوسولفان (حداکثر ۸ میلی‌گرم/کیلوگرم خوراکی یا ۶٫۴ میلی‌گرم/کیلوگرم وریدی)؛ فلودارابین ۱۲۰ تا ۱۸۰ میلی‌گرم/مترمربع + ملفالان (حداکثر ۱۵۰ میلی‌گرم/مترمربع)؛ فلودارابین ۹۰ تا ۱۲۰ میلی‌گرم/مترمربع + سیکلوفسفامید (۱۲۰ میلی‌گرم/کیلوگرم یا ۲۲۵۰ میلی‌گرم/مترمربع)؛ فلودارابین ۹۰ میلی‌گرم/مترمربع + TBI ۲۰۰ سانتی‌گری؛ یا فلودارابین ۱۵۰ میلی‌گرم/مترمربع + TBI ۲۰۰ سانتی‌گری + سیکلوفسفامید ۲۹ تا ۵۰ میلی‌گرم/کیلوگرم. دوز هدف سلول‌های CD34+ بین ۲ تا ۱۰ میلیون به ازای هر کیلوگرم وزن واقعی بود [۱۸].

روز صفر: تزریق سلول‌ها

پس از پایان رژیم آماده‌سازی و چند روز استراحت، سلول‌های بنیادی از راه کاتتر وریدی تزریق می‌شوند؛ این کار شبیه تزریق خون است و ۱ تا ۵ ساعت طول می‌کشد. سلول‌ها پس از ورود به جریان خون، خودشان به مغز استخوان می‌روند [۱].

سلول‌هایی که منجمد شده‌اند (مانند سلول‌های پیوند اتولوگ) با ماده محافظی به نام DMSO نگه داشته می‌شوند [۵، ۱۹]. این ماده ممکن است هنگام تزریق باعث لرز، تهوع، استفراغ، دل‌درد، سرفه، تنگی نفس یا تغییر فشار خون و ضربان قلب شود [۲۰]؛ در یک مطالعه اروپایی، عوارض در بیمارانی که مقدار بیشتری DMSO دریافت کرده بودند شایع‌تر بود [۱۹]. هر احساس ناخوشایندی را در این مدت فوراً به پرستار بگویید. بخشی از DMSO به ترکیبی تبدیل می‌شود که از راه تنفس دفع می‌شود و بویی شبیه سیر دارد [۲۰].

پیوندگیری و دوران بستری

پیوندگیری یعنی زمانی که سلول‌های تازه در مغز استخوان جا می‌افتند و شروع به ساختن خون می‌کنند. در عمل، وقتی شمارش نوتروفیل‌ها (نوعی گلبول سفید) در سه آزمایش روزانه پشت سر هم بیش از ۵۰۰ در میکرولیتر باشد، پیوندگیری نوتروفیل رخ داده است؛ تا آن زمان آزمایش خون هر روز انجام می‌شود [۷].

زمان پیوندگیری به منبع سلول‌ها و نوع پیوند بستگی دارد: در پیوند اتولوگ با ملفالان در میلوما، میانه زمان پیوندگیری نوتروفیل ۱۲ روز و پلاکت ۱۳ روز پس از تزریق بود [۷]؛ در یک کارآزمایی پیوند از اهداکننده غیرخویشاوند، پیوندگیری با سلول‌های خون محیطی به‌طور میانه ۵ روز زودتر از مغز استخوان بود [۱۳]. گاهی پزشک پس از تزریق سلول‌ها فیلگراستیم تجویز می‌کند تا دوره نوتروپنی کوتاه‌تر شود [۶].

در مرحله پیش از پیوندگیری، که از روز پیوند تا حدود روز ۱۵ تا ۴۵ طول می‌کشد، کمبود نوتروفیل و آسیب پوشش دهان و روده خطر عفونت‌های باکتریایی و قارچی را بالا می‌برد [۳]. به همین دلیل رهنمودها توصیه می‌کنند بیماران پیوندی در اتاق‌های ویژه‌ای با فیلتر هوای HEPA، فشار هوای مثبت و دست‌کم ۱۲ بار تعویض هوا در ساعت بستری شوند [۳]. در این دوران معمولاً به تزریق پلاکت و گلبول قرمز، داروهای پیشگیری از عفونت و گاهی تغذیه کمکی نیاز است [۲۱، ۲۲، ۲۳].

ویژه بیماران

کارهایی که خودتان می‌توانید انجام دهید

بهداشت دست

شستن مکرر دست‌ها یا استفاده از محلول الکلی، مهم‌ترین راه پیشگیری از عفونت در بیمارستان است؛ از همراهان و ملاقات‌کنندگان هم بخواهید پیش و پس از هر ملاقات دست‌هایشان را تمیز کنند [۳].

مراقبت از دهان

در دوران آماده‌سازی و تا بهبود زخم‌های دهان، روزانه ۴ تا ۶ بار دهان را با آب استریل، سرم نمکی یا محلول جوش‌شیرین بشویید و ۲ تا ۳ بار در روز با مسواک نرم دندان‌ها را تمیز کنید؛ اگر دندان مصنوعی دارید، فقط هنگام غذا خوردن از آن استفاده کنید [۳]. راهنمای زخم دهان را ببینید.

تحرک روزانه

تا جایی که پزشک اجازه می‌دهد، هر روز راه بروید یا ورزش سبک انجام دهید. رهنمود ESPEN حفظ فعالیت بدنی را در دوران شیمی‌درمانی شدید و پس از پیوند توصیه می‌کند و در یک مرور کاکرین، ورزش احتمالاً خستگی را کاهش داد [۲۳، ۲۴].

تغذیه کافی

کم‌اشتهایی، تهوع و زخم دهان را به تیم درمان بگویید. رهنمودها پایش هفتگی تغذیه را در دوران پیوند توصیه می‌کنند و اگر غذا خوردن کافی نباشد، مشاوره تغذیه، مکمل خوراکی یا تغذیه با لوله یا وریدی در نظر گرفته می‌شود [۲۳].

ملاقات‌کنندگان سالم

افرادی که تب، سرماخوردگی، علائم آنفلوانزا، اسهال یا استفراغ دارند یا اخیراً با آبله‌مرغان، سرخک، اوریون یا سیاه‌سرفه تماس داشته‌اند، نباید به ملاقات بیایند. گل و گیاه (تازه یا خشک) را به اتاق بیمار نیاورید [۳].

گزارش زودهنگام علائم

هر علامت تازه، حتی خفیف، را زود به پرستار یا پزشک بگویید؛ برای نمونه، تشخیص زودهنگام بیماری انسدادی وریدهای کبد و سندرم پیوندگیری امکان درمان به‌موقع را فراهم می‌کند [۲۵، ۲۶].

حمایت عاطفی و روانی

دوران پیوند از نظر جسمی و روانی دشوار است؛ بیمارانی که برای پیوند بستری می‌شوند، علائم جسمی و روانی قابل‌توجه و افت کیفیت زندگی را تجربه می‌کنند [۱۰]. احساس اضطراب، غمگینی، خستگی و تنهایی قابل درک است؛ درباره آن‌ها با تیم درمان صحبت کنید.

در یک کارآزمایی تصادفی روی ۱۶۰ بیمار پیوند اتولوگ و آلوژنیک، ویزیت تیم مراقبت تسکینی (حمایتی) دست‌کم دو بار در هفته در دوران بستری، که بر کنترل علائم جسمی و روانی تمرکز داشت، باعث شد کیفیت زندگی دو هفته پس از پیوند کمتر افت کند، افسردگی کمتر افزایش یابد و اضطراب کمتر باشد؛ سه ماه بعد هم کیفیت زندگی بهتر و افسردگی کمتر بود [۱۰]. مراقبت تسکینی در این معنا یعنی کمک به کنترل علائمی مانند درد، تهوع، بی‌خوابی و نگرانی در کنار درمان پیوند [۱۰].

ورزش منظم هم ممکن است افسردگی را اندکی کاهش دهد [۲۴]. اگر غمگینی یا نگرانی مانع خواب، غذا خوردن یا همکاری در درمان شده است، درخواست مشاوره روان‌شناسی یا روان‌پزشکی کنید.

نقش خانواده و مراقب

در بیشتر موارد، داشتن یک همراه یا مراقب (همسر، والدین، فرزندان، خواهر و برادر یا دوست) بخش لازم و مهم فرایند پیوند است [۹]. در مراکزی که پیوند را به‌صورت سرپایی انجام می‌دهند، معمولاً حضور مراقب در تمام ساعات شبانه‌روز در دوره پس از پیوند لازم است [۹]. وظایف رایج مراقب [۹]:

  • کمک به مصرف به‌موقع داروها؛
  • اندازه‌گیری علائم حیاتی (مانند دما) و ثبت مایعات خورده‌شده و ادرار، در صورت درخواست تیم درمان؛
  • آماده کردن خانه برای پیشگیری از عفونت؛
  • رساندن بیمار به مرکز پیوند، چند بار در هفته پس از ترخیص؛
  • حمایت عاطفی از بیمار.

مراقبت از بیمار پیوندی فشار جسمی و روانی زیادی دارد، به‌ویژه در ۱۰۰ روز اول پس از پیوند [۹]. مراقبان هم باید استراحت کنند، از دیگران کمک بگیرند و در صورت نیاز از حمایت روانی استفاده کنند؛ در کارآزمایی یادشده، مراقبان بیمارانی که مراقبت تسکینی دریافت کردند، افزایش کمتری در افسردگی داشتند [۱۰].

داروهای این مرحله

فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۴ رژیم

داروهای رایج پیش و حین پیوند

فاکتور رشد گلبول سفید (فیلگراستیم)

برای وارد کردن سلول‌های بنیادی به خون پیش از آفرزیس، و گاهی پس از پیوند برای کوتاه کردن دوره نوتروپنی تجویز می‌شود؛ شایع‌ترین عوارض در مرحله جمع‌آوری، درد استخوان، تب و سردرد است [۶]. صفحه داروی فیلگراستیم

پلریکسافور

در کنار فیلگراستیم، آزاد شدن سلول‌های بنیادی از مغز استخوان را افزایش می‌دهد و حدود ۱۱ ساعت پیش از هر نوبت آفرزیس زیر پوست تزریق می‌شود [۱۴].

داروهای رژیم آماده‌سازی

داروهایی مانند ملفالان، بوسولفان، سیکلوفسفامید و فلودارابین، به‌تنهایی یا با هم و گاهی همراه پرتودرمانی کل بدن، بسته به بیماری و نوع پیوند انتخاب می‌شوند [۷، ۱۱، ۱۸].

داروهای ضدتهوع

پیش از شیمی‌درمانی با دوز بالا، ترکیبی از سه دارو (یک آنتاگونیست 5-HT3 مانند اندانسترون، دگزامتازون و آپرپیتانت) توصیه می‌شود و اولانزاپین هم ممکن است اضافه شود [۲۷]. راهنمای تهوع و استفراغ

پیشگیری از عفونت

در دوران نوتروپنی عمیق و طولانی، آنتی‌بیوتیک و داروی ضدقارچ پیشگیرانه، و برای افرادی که ویروس هرپس در بدنشان نهفته است، داروی ضدویروس مانند آسیکلوویر تجویز می‌شود [۳، ۲۲].

پیشگیری از GVHD (فقط آلوژنیک)

داروهای سرکوب‌کننده ایمنی، مانند یک مهارکننده کلسی‌نورین (تاکرولیموس یا سیکلوسپورین) همراه متوترکسات، یا سیکلوفسفامید پس از پیوند همراه تاکرولیموس و مایکوفنولات موفتیل، و در برخی پیوندها گلوبولین ضدتیموسیت (ATG) [۱۸، ۲۸]. جزئیات در راهنمای عوارض حین پیوند.

ویژه پزشکان
نکات ایمنی مشترک
  • فیلگراستیم و پلریکسافور: پارگی طحال (گاه کشنده) گزارش شده است؛ بیمار با درد بالای چپ شکم یا درد شانه یا کتف را از نظر بزرگی یا پارگی طحال بررسی کنید. تنگی نفس هنگام مصرف فیلگراستیم می‌تواند نشانه سندرم دیسترس تنفسی حاد باشد [۶، ۱۴].
  • بوسولفان: پیشگیری از تشنج با داروی ضدتشنج (مانند بنزودیازپین، فنی‌توئین، والپروات یا لوتیراستام) از ۱۲ ساعت پیش از اولین دوز تا ۲۴ ساعت پس از آخرین دوز؛ ضدتهوع پیش از دوز اول و با برنامه ثابت [۱۱].
  • ملفالان با دوز بالا: تهوع، استفراغ، موکوزیت و اسهال در بیش از ۵۰٪ بیماران رخ می‌دهد و ضدتهوع پیشگیرانه لازم است؛ در وزن بیش از ۱۳۰٪ وزن ایده‌آل، سطح بدن بر اساس وزن ایده‌آل تعدیل‌شده محاسبه شود [۷]. سرمادرمانی دهان برای پیشگیری از موکوزیت توصیه می‌شود [۲۹].
  • پلریکسافور در نارسایی کلیه: با کلیرانس کراتینین ≤۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه، دوز به ۰٫۱۶ میلی‌گرم/کیلوگرم (حداکثر ۲۷ میلی‌گرم در روز) کاهش یابد [۱۴].
ویژه پزشکانجمع‌آوری سلول‌های بنیادی و رژیم‌های آماده‌سازی: دوز و برنامه، ۴ رژیم
ویژه پزشکان

جمع‌آوری سلول‌های بنیادی و رژیم‌های آماده‌سازی: دوز و برنامه

بسیج سلول‌های بنیادی با فیلگراستیم

بسیج سلول‌های بنیادی خون محیطی بیمار (اتولوگ) برای جمع‌آوری با لکوفرزیسطول هر دوره: روزانه

بسیج سلول‌های بنیادی خون محیطی بیمار (اتولوگ) برای جمع‌آوری با لکوفرزیس

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
فیلگراستیم۱۰ میکروگرم/کیلوگرم در روززیرجلدیروزانه؛ دست‌کم ۴ روز پیش از اولین لکوفرزیس و تا آخرین لکوفرزیس
طول هر دوره
روزانه
مدت درمان
معمولاً ۶ تا ۷ روز، با لکوفرزیس در روزهای ۵، ۶ و ۷

طول بهینه درمان و برنامه لکوفرزیس تعیین نشده است؛ تجویز ۶ تا ۷ روزه با لکوفرزیس در روزهای ۵، ۶ و ۷ بی‌خطر و مؤثر بوده است. عوارض شایع در مرحله بسیج: درد استخوان، تب و سردرد. احتمال پارگی طحال و سندرم دیسترس تنفسی حاد را در نظر داشته باشید [۶].

فیلگراستیم + پلریکسافور

بسیج سلول‌های بنیادی اتولوگ در لنفوم غیرهوچکین و مولتیپل میلوماطول هر دوره: روزانه

بسیج سلول‌های بنیادی اتولوگ در لنفوم غیرهوچکین و مولتیپل میلوما

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
فیلگراستیم۱۰ میکروگرم/کیلوگرمزیرجلدیهر روز صبح، ۴ روز پیش از اولین دوز پلریکسافور و سپس هر روز صبح پیش از آفرزیس
پلریکسافوروزن ≤۸۳ کیلوگرم: ۲۰ میلی‌گرم ثابت یا ۰٫۲۴ میلی‌گرم/کیلوگرم؛ وزن بیش از ۸۳ کیلوگرم: ۰٫۲۴ میلی‌گرم/کیلوگرم وزن واقعی؛ حداکثر ۴۰ میلی‌گرم در روززیرجلدیحدود ۱۱ ساعت پیش از شروع هر آفرزیس؛ حداکثر ۴ روز پیاپی
طول هر دوره
روزانه
مدت درمان
تا رسیدن به هدف جمع‌آوری؛ پلریکسافور حداکثر ۴ روز پیاپی

کلیرانس کراتینین ≤۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه: ۱۳ میلی‌گرم ثابت یا ۰٫۱۶ میلی‌گرم/کیلوگرم (وزن ≤۸۳ کیلوگرم) و ۰٫۱۶ میلی‌گرم/کیلوگرم (وزن بیش از ۸۳ کیلوگرم)؛ حداکثر ۲۷ میلی‌گرم در روز. در کارآزمایی‌های ثبت، ۵۹٪ بیماران لنفوم غیرهوچکین با این ترکیب در ۴ نوبت آفرزیس یا کمتر به ≥۵ میلیون سلول CD34+ به ازای هر کیلوگرم رسیدند (در برابر ۲۰٪ با دارونما + فیلگراستیم) و ۷۲٪ بیماران میلوما در ۲ نوبت یا کمتر به ≥۶ میلیون سلول CD34+ به ازای هر کیلوگرم رسیدند (در برابر ۳۴٪). واکنش وازوواگال در ساعت اول پس از تزریق و بزرگی یا پارگی طحال را در نظر داشته باشید [۱۴].

ملفالان با دوز بالا (۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع)

رژیم آماده‌سازی پیش از پیوند اتولوگ در مولتیپل میلوماطول هر دوره: یک دوره

رژیم آماده‌سازی پیش از پیوند اتولوگ در مولتیپل میلوما

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
ملفالان (فرآورده Evomela)۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در روزانفوزیون وریدی در ۳۰ دقیقه از راه پورت یا کاتتر ورید مرکزیروزهای منفی ۳ و منفی ۲؛ تزریق سلول‌ها در روز صفر
طول هر دوره
یک دوره
مدت درمان
۲ روز (دوز کل ۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع)

در وزن بیش از ۱۳۰٪ وزن ایده‌آل، سطح بدن بر اساس وزن ایده‌آل تعدیل‌شده محاسبه شود. ضدتهوع پیشگیرانه لازم است. در کارآزمایی تک‌بازوی ۶۱ بیمار، اسهال در ۹۳٪ و تهوع در ۹۰٪ رخ داد، موکوزیت درجه ۳ یا ۴ در ۱۳٪ بود و میانه پیوندگیری نوتروفیل ۱۲ روز و پلاکت ۱۳ روز بود؛ سندرم پیوندگیری در بیماران ۶۵ ساله و بالاتر شایع‌تر بود (۲۸٪ در برابر ۷٪) [۷]. سرمادرمانی دهان برای پیشگیری از موکوزیت توصیه می‌شود [۲۹].

بوسولفان + سیکلوفسفامید (BuCy)

رژیم آماده‌سازی میلوآبلیتیو پیش از پیوند آلوژنیک (اندیکاسیون برچسب: لوسمی میلوئیدی مزمن)طول هر دوره: یک دوره

رژیم آماده‌سازی میلوآبلیتیو پیش از پیوند آلوژنیک (اندیکاسیون برچسب: لوسمی میلوئیدی مزمن)

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
بوسولفان وریدی۰٫۸ میلی‌گرم/کیلوگرم (وزن ایده‌آل یا وزن واقعی، هر کدام کمتر است)انفوزیون وریدی ۲ ساعته از راه کاتتر ورید مرکزیهر ۶ ساعت، ۱۶ دوز در روزهای منفی ۷ تا منفی ۴
سیکلوفسفامید۶۰ میلی‌گرم/کیلوگرم در روزانفوزیون وریدی یک‌ساعتهروزهای منفی ۳ و منفی ۲ (شروع دست‌کم ۶ ساعت پس از شانزدهمین دوز بوسولفان)
طول هر دوره
یک دوره
مدت درمان
۶ روز؛ تزریق سلول‌ها در روز صفر

پیشگیری از تشنج با داروی ضدتشنج از ۱۲ ساعت پیش از اولین دوز بوسولفان تا ۲۴ ساعت پس از آخرین دوز؛ ضدتهوع با برنامه ثابت. در بیماران چاق یا بسیار چاق، دوز بر پایه وزن ایده‌آل تعدیل‌شده محاسبه شود: وزن ایده‌آل + ۰٫۲۵ × (وزن واقعی − وزن ایده‌آل) [۱۱]. ترکیب بوسولفان و سیکلوفسفامید خطر بیماری انسدادی سینوزوئیدی کبد را افزایش می‌دهد [۲۵].

دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

در روزهای پیش از بستری (ارزیابی، جمع‌آوری سلول‌ها و روزهایی که کاتتر دارید) و نیز در بخش پیوند، این علائم را بی‌درنگ به تیم پیوند اطلاع دهید:

  • تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، لرز، سرفه یا گلودرد؛ پیش از خوردن داروی تب‌بر با پزشک تماس بگیرید [۱۵].
  • قرمزی، تورم، درد یا ترشح در محل کاتتر [۱۵].
  • درد قسمت بالا و چپ شکم، درد شانه یا کتف، یا تنگی نفس در روزهایی که فیلگراستیم یا پلریکسافور تزریق می‌کنید [۶، ۱۴].
  • بی‌حسی دور لب، گرفتگی دست‌ها، سبکی سر یا لرز در حین آفرزیس؛ بلافاصله به پرستار بگویید [۵].
  • خونریزی که پس از چند دقیقه بند نمی‌آید، ادرار قرمز یا مدفوع سیاه [۳۰].
  • در روز تزریق سلول‌ها: لرز، تنگی نفس، تهوع یا هر احساس ناخوشایند تازه [۲۰].

پرسش‌های متداول

آیا جمع‌آوری سلول‌ها دردناک است؟

آفرزیس شبیه اهدای خون با دستگاه است و ۴ تا ۶ ساعت طول می‌کشد؛ ممکن است کمی ناراحتی، سبکی سر، لرز، بی‌حسی دور لب یا گرفتگی دست احساس کنید. برداشت از مغز استخوان با بیهوشی عمومی انجام می‌شود و محل آن تا چند روز دردناک است [۵].

چرا باید پیش از پیوند به دندان‌پزشک بروم؟

زخم‌های دهان ناشی از شیمی‌درمانی می‌توانند راه ورود باکتری‌های دهان به خون و ایجاد عفونت خطرناک باشند. درمان دندان‌های پوسیده یا عفونی پیش از پیوند این خطر را کم می‌کند و بهتر است دست‌کم ۱۰ تا ۱۴ روز میان کارهای جراحی دندان و شروع رژیم آماده‌سازی فاصله باشد [۳].

آیا پس از پیوند می‌توانم بچه‌دار شوم؟

درمان‌های پیوند می‌توانند باعث ناباروری شوند [۱]. انجماد اسپرم، تخمک و جنین روش‌های استاندارد حفظ باروری هستند و باید پیش از شروع درمان درباره آن‌ها تصمیم گرفت [۸]. راهنمای باروری و سلامت جنسی را ببینید.

بوی سیر در روز تزریق طبیعی است؟

بله؛ ماده محافظ سلول‌های منجمد (DMSO) در بدن به ترکیبی تبدیل می‌شود که از راه تنفس دفع می‌شود و بویی شبیه سیر دارد [۲۰].

چه مدت در بیمارستان بستری می‌مانم؟

به نوع پیوند و عوارض بستگی دارد. در یک کارآزمایی بالینی روی بیماران پیوند اتولوگ و آلوژنیک، میانه مدت بستری ۲۱ روز بود [۱۰]. پس از ترخیص هم معمولاً هفته‌ای دو تا سه بار به مرکز مراجعه می‌کنید و پس از پیوند آلوژنیک تا حدود ۱۰۰ روز باید نزدیک مرکز بمانید [۱].

اگر خواهر یا برادر سازگار نداشته باشم، پیوند ممکن نیست؟

ممکن است. اهداکننده غیرخویشاوند ۱۰ از ۱۰ سازگار، عضو نیمه‌سازگار خانواده (با پیشگیری از GVHD به کمک سیکلوفسفامید پس از پیوند) و خون بند ناف گزینه‌های جایگزین هستند؛ نتایج این پیوندها رو به بهبود است و در مطالعات، در بسیاری موارد به پیوند از خواهر یا برادر سازگار نزدیک بوده است [۴].

آیا در دوران بستری می‌توانم ملاقاتی داشته باشم؟

با رعایت قوانین مرکز پیوند، بله: ملاقات‌کنندگان باید سالم باشند، پیش و پس از ملاقات دست‌هایشان را تمیز کنند و گل یا گیاه با خود نیاورند [۳].

انواع سرطان مرتبط

سرطان‌های خون (لوسمی، لنفوم و میلوم)لوسمی (سرطان خون)لنفوممولتیپل میلوما

راهنماهای مرتبط

باروری و رابطه جنسی در درمان سرطانبی‌حسی و گزگز دست و پا (نوروپاتی)عوارض حین پیوند در بخش پیوندپس از ترخیص از بخش پیوند: مراقبت در خانهعوارض طولانی‌مدت و مزمن پس از پیوند

منابع علمی

۳۰ منبع
نمایش همه منابع، ۴ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Stem Cell Transplants in Cancer TreatmentNational Cancer Institute · cancer.gov · 2023
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
  2. ۲
    Multi-centre validation of the prognostic value of the haematopoietic cell transplantation-specific comorbidity index among recipient of allogeneic haematopoietic cell transplantationElSawy M, Storer BE, Pulsipher MA, Maziarz RT, Bhatia S, Maris MB, et al · Br J Haematol · 2015;170:574-583
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  3. ۳
    Guidelines for preventing infectious complications among hematopoietic cell transplantation recipients: a global perspectiveTomblyn M, Chiller T, Einsele H, Gress R, Sepkowitz K, Storek J, et al · Biol Blood Marrow Transplant · 2009;15:1143-1238
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸
  4. ۴
    Indications for haematopoietic cell transplantation for haematological diseases, solid tumours and immune disorders: current practice in Europe, 2022Snowden JA, Sánchez-Ortega I, Corbacioglu S, Basak GW, Chabannon C, de la Camara R, et al · Bone Marrow Transplant · 2022;57:1217-1239
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  5. ۵
    Donating Blood Stem Cells for Stem Cell TransplantsNational Cancer Institute · cancer.gov · 2023
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵
  6. ۶
    NEUPOGEN (filgrastim) injection, for subcutaneous or intravenous use — Prescribing InformationAmgen Inc · FDA label · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  7. ۷
    EVOMELA (melphalan) for injection, for intravenous use — Prescribing InformationAcrotech Biopharma Inc · FDA label · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  8. ۸
    Fertility Preservation in Patients With Cancer: ASCO Clinical Practice Guideline UpdateOktay K, Harvey BE, Partridge AH, Quinn GP, Reinecke J, Taylor HS, et al · J Clin Oncol · 2018;36:1994-2001
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  9. ۹
    A scoping review of caregiver burden during allogeneic HSCT: lessons learned and future directionsApplebaum AJ, Bevans M, Son T, Evans K, Hernandez M, Giralt S, et al · Bone Marrow Transplant · 2016;51:1416-1422
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  10. ۱۰
    Effect of Inpatient Palliative Care on Quality of Life 2 Weeks After Hematopoietic Stem Cell Transplantation: A Randomized Clinical TrialEl-Jawahri A, LeBlanc T, VanDusen H, Traeger L, Greer JA, Pirl WF, et al · JAMA · 2016;316:2094-2103
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  11. ۱۱
    BUSULFEX (busulfan) injection, for intravenous use — Prescribing InformationOtsuka America Pharmaceutical Inc · FDA label · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  12. ۱۲
    Hematopoietic cell transplantation (HCT)-specific comorbidity index: a new tool for risk assessment before allogeneic HCTSorror ML, Maris MB, Storb R, Baron F, Sandmaier BM, Maloney DG, et al · Blood · 2005;106:2912-2919
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  13. ۱۳
    Peripheral-Blood Stem Cells versus Bone Marrow from Unrelated DonorsAnasetti C, Logan BR, Lee SJ, Waller EK, Weisdorf DJ, Wingard JR, et al · N Engl J Med · 2012;367:1487-1496
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  14. ۱۴
    MOZOBIL (plerixafor) injection, for subcutaneous use — Prescribing InformationSanofi-Aventis U.S. LLC · FDA label · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  15. ۱۵
    Infection and Neutropenia during Cancer TreatmentNational Cancer Institute · cancer.gov · 2020
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  16. ۱۶
    Defining the Intensity of Conditioning Regimens: Working DefinitionsBacigalupo A, Ballen K, Rizzo D, Giralt S, Lazarus H, Ho V, et al · Biol Blood Marrow Transplant · 2009;15:1628-1633
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  17. ۱۷
    Myeloablative Versus Reduced-Intensity Hematopoietic Cell Transplantation for Acute Myeloid Leukemia and Myelodysplastic SyndromesScott BL, Pasquini MC, Logan BR, Wu J, Devine SM, Porter DL, et al · J Clin Oncol · 2017;35:1154-1161
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  18. ۱۸
    Post-Transplantation Cyclophosphamide-Based Graft-versus-Host Disease ProphylaxisBolaños-Meade J, Hamadani M, Wu J, Al Malki MM, Martens MJ, Runaas L, et al · N Engl J Med · 2023;388:2338-2348
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  19. ۱۹
    Should the standard dimethyl sulfoxide concentration be reduced? Results of a European Group for Blood and Marrow Transplantation prospective noninterventional study on usage and side effects of dimethyl sulfoxideMorris C, de Wreede L, Scholten M, Brand R, van Biezen A, Sureda A, et al · Transfusion · 2014;54:2514-2522
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  20. ۲۰
    Dimethyl sulfoxide in cryopreserved mesenchymal stromal cell therapy products: is there a safety risk to patients?Niebergall-Roth E, Kluth MA · J Transl Med · 2025;23:932
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  21. ۲۱
    Platelet Transfusion: A Clinical Practice Guideline From the AABBKaufman RM, Djulbegovic B, Gernsheimer T, Kleinman S, Tinmouth AT, Capocelli KE, et al · Ann Intern Med · 2015;162:205-213
    DOIPubMed بازگشت به متن
  22. ۲۲
    Antimicrobial Prophylaxis for Adult Patients With Cancer-Related Immunosuppression: ASCO and IDSA Clinical Practice Guideline UpdateTaplitz RA, Kennedy EB, Bow EJ, Crews J, Gleason C, Hawley DK, et al · J Clin Oncol · 2018;36:3043-3054
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  23. ۲۳
    ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancerMuscaritoli M, Arends J, Bachmann P, Baracos V, Barthelemy N, Bertz H, et al · Clin Nutr · 2021;40:2898-2913
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  24. ۲۴
    Aerobic physical exercise for adult patients with haematological malignanciesKnips L, Bergenthal N, Streckmann F, Monsef I, Elter T, Skoetz N · Cochrane Database Syst Rev · 2019;1:CD009075
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  25. ۲۵
    Revised diagnosis and severity criteria for sinusoidal obstruction syndrome/veno-occlusive disease in adult patients: a new classification from the European Society for Blood and Marrow TransplantationMohty M, Malard F, Abecassis M, Aerts E, Alaskar AS, Aljurf M, et al · Bone Marrow Transplant · 2016;51:906-912
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  26. ۲۶
    Engraftment Syndrome after Autologous Stem Cell Transplantation: An Update Unifying the Definition and Management ApproachCornell RF, Hari P, Drobyski WR · Biol Blood Marrow Transplant · 2015;21:2061-2068
    DOIPubMed بازگشت به متن
  27. ۲۷
    2023 updated MASCC/ESMO consensus recommendations: prevention of nausea and vomiting following multiple-day chemotherapy, high-dose chemotherapy, and breakthrough nausea and vomitingRapoport BL, Herrstedt J, Snow RC, Radhakrishnan V, Saito M, Navari RM, et al · Support Care Cancer · 2023;32:36
    DOIPubMed بازگشت به متن
  28. ۲۸
    Prophylaxis and management of graft-versus-host disease after stem-cell transplantation for haematological malignancies: updated consensus recommendations of the European Society for Blood and Marrow TransplantationPenack O, Marchetti M, Aljurf M, Arat M, Bonifazi F, Duarte RF, et al · Lancet Haematol · 2024;11:e147-e159
    DOIPubMed بازگشت به متن
  29. ۲۹
    MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapyElad S, Cheng KKF, Lalla RV, Yarom N, Hong C, Logan RM, et al · Cancer · 2020;126:4423-4431
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  30. ۳۰
    Bleeding and Bruising (Thrombocytopenia) and Cancer TreatmentNational Cancer Institute · cancer.gov · 2022
    منبع بازگشت به متن

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

مطالب مرتبط

پیوند سلول‌های بنیادی۲۸ مهر ۱۴۰۵ پس از ترخیص از بخش پیوند: مراقبت در خانه پس از ترخیص از بخش پیوند چه کنیم: بهداشت دست، ایمنی غذا، حیوانات خانگی، مراقبت از کاتتر، داروهای سرکوب‌کننده ایمنی و پیشگیری از عفونت، پایش CMV، برنامه ویزیت‌ها، واکسیناسیون دوباره و علائم هشدار؛ بر پایه رهنمودهای بین‌المللی پیوند. پیوند سلول‌های بنیادی۲۸ مهر ۱۴۰۵ عوارض طولانی‌مدت و مزمن پس از پیوند راهنمای بازماندگان پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز: علائم GVHD مزمن در هر عضو و درمان‌های آن (کورتون، روکسولیتینیب، ایبروتینیب، بلوموسودیل، آکساتیلیماب)، عوارض دیررس و برنامه غربالگری طولانی‌مدت بر پایه توصیه‌های بین‌المللی ۲۰۲۳. پیوند سلول‌های بنیادی۲۸ مهر ۱۴۰۵ اندیکاسیون پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز، انتخاب اهداکننده و رژیم آماده‌سازی اندیکاسیون پیوند اتولوگ و آلوژنیک بر اساس EBMT ۲۰۲۵، ارزیابی خطر با HCT-CI و DRI، الگوریتم انتخاب اهداکننده و منبع سلول، شدت رژیم آماده‌سازی و دوز دقیق رژیم‌های رایج.