دارو

جمسیتابین (جمزار)

داروی شیمی‌درمانی ضدمتابولیت؛ از پایه‌های درمان سرطان‌های لوزالمعده، مجاری صفراوی، مثانه، ریه، تخمدان و سینه

به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵۵ دقیقه مطالعه۱۰ منبع علمی
نام علمی
Gemcitabine hydrochloride
نام تجاری
Gemzar
گروه دارویی
شیمی‌درمانی؛ مهارکننده متابولیسم نوکلئوزید (آنالوگ دئوکسی‌سیتیدین)
روش مصرف
تزریق وریدی (انفوزیون ۳۰ دقیقه‌ای)
نمایش برای:

خلاصه نکات کلیدی

  • جمسیتابین (Gemcitabine) با نام تجاری جمزار (Gemzar) یک داروی شیمی‌درمانی تزریقی از گروه مهارکننده‌های متابولیسم نوکلئوزید است که نخستین بار در سال ۱۹۹۶ در آمریکا تأیید شد [۱].
  • طبق برچسب FDA در سرطان لوزالمعده (تک‌دارویی)، سرطان ریه غیرسلول کوچک (با سیس‌پلاتین)، سرطان تخمدان عودکرده (با کربوپلاتین) و سرطان سینه متاستاتیک (با پاکلی‌تاکسل) کاربرد دارد [۱].
  • در سرطان لوزالمعده متاستاتیک، افزودن نب‌پاکلی‌تاکسل به جمسیتابین بقای کلی را افزایش داد [۳].
  • ترکیب جمسیتابین و سیس‌پلاتین پایه درمان سرطان پیشرفته مجاری صفراوی است و افزودن ایمنی‌درمانی به آن بقا را بیشتر کرده است [۵، ۶].
  • شایع‌ترین عوارض: تهوع و استفراغ، کم‌خونی، کاهش گلبول سفید و پلاکت، افزایش آنزیم‌های کبدی، تب، بثورات پوستی و علائم شبیه آنفلوآنزا [۱].
  • عوارض جدی اما ناشایع شامل آسیب ریوی، سندرم همولیتیک اورمیک (HUS)، آسیب کبدی، واکنش‌های شدید پوستی و سندرم نشت مویرگی است [۱].

این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟

جمسیتابین از نظر ساختاری شبیه دئوکسی‌سیتیدین (یکی از اجزای سازنده DNA) است و سلول‌هایی را که در حال ساختن DNA هستند از بین می‌برد [۱]. این دارو درون سلول به دو شکل فعال (دی‌فسفات و تری‌فسفات) تبدیل می‌شود: شکل دی‌فسفات آنزیم ریبونوکلئوتید ردوکتاز را مهار می‌کند و ذخیره نوکلئوتیدهای لازم برای ساخت DNA را کاهش می‌دهد، و شکل تری‌فسفات به جای dCTP وارد رشته DNA می‌شود. پس از ورود جمسیتابین به DNA، تنها یک نوکلئوتید دیگر به رشته اضافه می‌شود و سپس ساخت DNA متوقف و مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول آغاز می‌شود [۱].

جمسیتابین معمولاً به‌صورت ترکیبی با داروهای دیگر (مانند سیس‌پلاتین، کربوپلاتین، پاکلی‌تاکسل یا نب‌پاکلی‌تاکسل) و گاهی تک‌دارویی تجویز می‌شود [۱، ۳].

در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟

کاربردهای جمسیتابین
سرطانموقعیت درمانی
سرطان لوزالمعده پیشرفته موضعی یا متاستاتیکخط اول تک‌دارویی، یا پس از درمان با فلوئورواوراسیل (برچسب FDA) [۱]
سرطان لوزالمعده متاستاتیکخط اول همراه نب‌پاکلی‌تاکسل (خارج از برچسب جمسیتابین) [۳]
سرطان لوزالمعده پس از جراحیدرمان کمکی همراه کپسیتابین (خارج از برچسب FDA) [۴]
سرطان ریه غیرسلول کوچک پیشرفتهخط اول همراه سیس‌پلاتین (برچسب FDA) [۱]
سرطان تخمدان پیشرفتهعود حداقل ۶ ماه پس از پایان درمان پلاتینی، همراه کربوپلاتین (برچسب FDA) [۱]
سرطان سینه متاستاتیکخط اول همراه پاکلی‌تاکسل پس از شکست شیمی‌درمانی کمکی حاوی آنتراسایکلین (برچسب FDA) [۱]
سرطان پیشرفته مجاری صفراویخط اول همراه سیس‌پلاتین، با یا بدون دوروالوماب (خارج از برچسب جمسیتابین) [۵، ۶]
سرطان یوروتلیال (مثانه) پیشرفتهخط اول همراه سیس‌پلاتین، با یا بدون نیولوماب (خارج از برچسب جمسیتابین) [۷]
سرطان نازوفارنکس پیشرفته موضعی-ناحیه‌ایشیمی‌درمانی القایی همراه سیس‌پلاتین پیش از شیمی‌پرتودرمانی (خارج از برچسب FDA) [۸]

کاربردهای «خارج از برچسب» جمسیتابین بر پایه کارآزمایی‌های فاز ۳ در رهنمودهای بالینی پذیرفته شده‌اند، اما در برچسب رسمی جمسیتابین ذکر نشده‌اند.

ویژه پزشکانشواهد کلیدی هر کاربرد · توضیح تخصصی
ویژه پزشکان
شواهد کلیدی هر کاربرد
سرطانشواهد کلیدی
سرطان لوزالمعده پیشرفته موضعی یا متاستاتیکدر مقایسه با فلوئورواوراسیل: پاسخ بالینی سودمند ۲۳٫۸٪ در برابر ۴٫۸٪ و بقای میانه ۵٫۶۵ در برابر ۴٫۴۱ ماه [۱، ۲].
سرطان لوزالمعده متاستاتیکMPACT: بقای کلی میانه ۸٫۵ در برابر ۶٫۷ ماه با جمسیتابین تنها (نسبت خطر ۰٫۷۲) [۳].
سرطان لوزالمعده پس از جراحیESPAC-4: بقای کلی میانه ۲۸٫۰ در برابر ۲۵٫۵ ماه با جمسیتابین تنها (نسبت خطر ۰٫۸۲) [۴].
سرطان ریه غیرسلول کوچک پیشرفتهبقای کلی میانه ۹٫۰ در برابر ۷٫۶ ماه با سیس‌پلاتین تنها [۱].
سرطان تخمدان پیشرفتهبقای بدون پیشرفت میانه ۸٫۶ در برابر ۵٫۸ ماه (نسبت خطر ۰٫۷۲)؛ تفاوت معنادار در بقای کلی دیده نشد [۱].
سرطان سینه متاستاتیکزمان تا پیشرفت میانه ۵٫۲ در برابر ۲٫۹ ماه (نسبت خطر ۰٫۶۵۰)؛ تفاوت بقای کلی معنادار نبود [۱].
سرطان پیشرفته مجاری صفراویABC-02: بقای کلی میانه ۱۱٫۷ در برابر ۸٫۱ ماه با جمسیتابین تنها (نسبت خطر ۰٫۶۴) [۵]. TOPAZ-1: افزودن دوروالوماب، نسبت خطر مرگ ۰٫۸۰ [۶].
سرطان یوروتلیال (مثانه) پیشرفتهCheckMate 901: بقای کلی میانه ۲۱٫۷ ماه با نیولوماب به‌علاوه جمسیتابین-سیس‌پلاتین در برابر ۱۸٫۹ ماه (نسبت خطر ۰٫۷۸) [۷].
سرطان نازوفارنکس پیشرفته موضعی-ناحیه‌ایبقای بدون عود ۳ ساله ۸۵٫۳٪ در برابر ۷۶٫۵٪ (نسبت خطر ۰٫۵۱) [۸].
ویژه پزشکان

در سرطان لوزالمعده، رژیم‌های ترکیبی شدیدتر در بیماران با وضعیت عملکردی خوب بر جمسیتابین تنها برتری داشته‌اند: FOLFIRINOX در بیماری متاستاتیک (بقای کلی میانه ۱۱٫۱ در برابر ۶٫۸ ماه) [۹] و FOLFIRINOX اصلاح‌شده در درمان کمکی (بقای کلی میانه ۵۴٫۴ در برابر ۳۵٫۰ ماه) [۱۰]. جمسیتابین تنها همچنان برای بیمارانی که تحمل رژیم‌های ترکیبی را ندارند گزینه‌ای مطرح است.

نحوه مصرف و دوز

فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۴ رژیم
ویژه بیماران

جمسیتابین فقط به‌صورت انفوزیون وریدی (سرم) در مرکز درمانی و معمولاً طی ۳۰ دقیقه تزریق می‌شود [۱]. برنامه تزریق بسته به نوع سرطان متفاوت است؛ برای نمونه هفته‌ای یک‌بار با هفته‌های استراحت، یا در روزهای ۱ و ۸ هر دوره ۲۱ روزه [۱].

پیش از هر تزریق، آزمایش شمارش کامل خون انجام می‌شود و در صورت کاهش شدید گلبول‌های سفید یا پلاکت، دوز کم یا تزریق به تعویق انداخته می‌شود [۱]. عملکرد کلیه و کبد نیز پیش از شروع و به‌طور دوره‌ای در طول درمان بررسی می‌شود [۱].

تعداد دوره‌ها و مدت درمان را پزشک بر اساس نوع سرطان، پاسخ به درمان و عوارض تعیین می‌کند. هیچ نوبت درمانی را بدون هماهنگی با تیم درمان حذف نکنید و درمان را خودسرانه قطع نکنید.

ویژه پزشکان
نکات ایمنی مشترک
  • پیش از شروع و پیش از هر دوز: CBC با افتراقی و پلاکت پیش از هر دوز؛ عملکرد کلیه و کبد پیش از شروع و به‌طور دوره‌ای. در متاستاز کبدی یا سابقه هپاتیت، الکلیسم یا سیروز، خطر تشدید نارسایی کبد وجود دارد [۱].
  • تزریق: رقیق‌سازی در سدیم کلرید ۰٫۹٪ (غلظت نهایی دست‌کم ۰٫۱ میلی‌گرم/میلی‌لیتر)، انفوزیون ۳۰ دقیقه‌ای. طولانی‌تر کردن انفوزیون از ۶۰ دقیقه یا تجویز بیش از یک بار در هفته، افت فشار، علائم شدید شبه‌آنفلوآنزا، سرکوب مغز استخوان و ضعف را افزایش می‌دهد [۱].
  • پایش: علائم HUS (کم‌خونی همولیتیک میکروآنژیوپاتیک، افزایش بیلی‌روبین یا LDH، ترومبوسیتوپنی شدید، افزایش کراتینین)؛ علائم ریوی تا ۲ هفته پس از آخرین دوز [۱].
  • قطع دائم: واکنش شدید پوستی (SJS/TEN/DRESS/AGEP)، تنگی نفس بی‌دلیل یا سمیت شدید ریوی، HUS یا نارسایی شدید کلیه، سمیت شدید کبدی، سندرم نشت مویرگی و PRES. سایر عوارض غیرخونی درجه ۳ تا ۴: توقف یا کاهش ۵۰٪ دوز تا بهبود؛ برای ریزش مو، تهوع و استفراغ تعدیل دوز لازم نیست [۱].
  • کلیه و کبد: مطالعه بالینی در نارسایی کلیه یا کبد انجام نشده و برچسب دوز مشخصی ارائه نمی‌کند [۱].
ویژه پزشکاندوز استاندارد (برچسب FDA)، ۴ رژیم
ویژه پزشکان

دوز استاندارد (برچسب FDA)

سرطان پانکراس (تک‌دارویی)

پیشرفته موضعی یا متاستاتیک؛ خط اول یا پس از فلوئورواوراسیلطول هر دوره: از هفته ۹: هر ۲۸ روز

پیشرفته موضعی یا متاستاتیک؛ خط اول یا پس از فلوئورواوراسیل [۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
هفته ۱ تا ۸
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقههفتگی به مدت ۷ هفته، سپس ۱ هفته استراحت
از هفته ۹
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقهروزهای ۱، ۸ و ۱۵
طول هر دوره
از هفته ۹: هر ۲۸ روز
مدت درمان
بسته به پاسخ و تحمل

تعدیل دوز روز درمان: نوتروفیل ۱۰۰۰ یا بیشتر و پلاکت ۱۰۰٬۰۰۰ یا بیشتر در میکرولیتر: دوز کامل؛ نوتروفیل ۵۰۰ تا ۹۹۹ یا پلاکت ۵۰٬۰۰۰ تا ۹۹٬۹۹۹: ۷۵٪ دوز؛ نوتروفیل کمتر از ۵۰۰ یا پلاکت کمتر از ۵۰٬۰۰۰: توقف [۱].

سرطان ریه غیرسلول کوچک (همراه سیس‌پلاتین)

خط اول، پیشرفته موضعی غیرقابل جراحی یا متاستاتیک

خط اول، پیشرفته موضعی غیرقابل جراحی یا متاستاتیک [۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
برنامه ۲۸ روزه
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقهروزهای ۱، ۸ و ۱۵
یا برنامه ۲۱ روزه
جمسیتابین۱۲۵۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقهروزهای ۱ و ۸
هر دو برنامه
سیس‌پلاتین۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱، پس از جمسیتابین
طول هر دوره
هر ۲۸ روز یا هر ۲۱ روز
مدت درمان
بسته به پاسخ و تحمل

تعدیل دوز خونی مانند سرطان پانکراس (۷۵٪ دوز یا توقف بر اساس نوتروفیل و پلاکت روز درمان) [۱].

سرطان تخمدان (همراه کربوپلاتین)

پیشرفته، عود دست‌کم ۶ ماه پس از پایان درمان پلاتینیطول هر دوره: هر ۲۱ روز

پیشرفته، عود دست‌کم ۶ ماه پس از پایان درمان پلاتینی [۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
هر دوره
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقهروزهای ۱ و ۸
کربوپلاتینAUC ۴وریدیروز ۱، پس از جمسیتابین
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
بسته به پاسخ و تحمل

روز ۱: نوتروفیل کمتر از ۱۵۰۰ یا پلاکت کمتر از ۱۰۰٬۰۰۰ در میکرولیتر: تأخیر دوره. روز ۸: نوتروفیل ۱۰۰۰ تا ۱۴۹۹ یا پلاکت ۷۵٬۰۰۰ تا ۹۹٬۹۹۹: ۵۰٪ دوز؛ نوتروفیل کمتر از ۱۰۰۰ یا پلاکت کمتر از ۷۵٬۰۰۰: توقف. پس از نوتروفیل کمتر از ۵۰۰ بیش از ۵ روز، کمتر از ۱۰۰ بیش از ۳ روز، تب و نوتروپنی، پلاکت کمتر از ۲۵٬۰۰۰ یا تأخیر دوره بیش از یک هفته: کاهش دائم به ۸۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در روزهای ۱ و ۸؛ در تکرار: ۸۰۰ میلی‌گرم/مترمربع فقط روز ۱ [۱].

سرطان سینه متاستاتیک (همراه پاکلی‌تاکسل)

خط اول پس از شکست شیمی‌درمانی کمکی حاوی آنتراسایکلینطول هر دوره: هر ۲۱ روز

خط اول پس از شکست شیمی‌درمانی کمکی حاوی آنتراسایکلین [۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
هر دوره
پاکلی‌تاکسل۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون ۳ ساعتهروز ۱، پیش از جمسیتابین
جمسیتابین۱۲۵۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقهروزهای ۱ و ۸
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
بسته به پاسخ و تحمل

روز ۱: نوتروفیل کمتر از ۱۵۰۰ یا پلاکت کمتر از ۱۰۰٬۰۰۰ در میکرولیتر: توقف. روز ۸: نوتروفیل ۱۲۰۰ یا بیشتر و پلاکت بیش از ۷۵٬۰۰۰: دوز کامل؛ نوتروفیل ۱۰۰۰ تا ۱۱۹۹ یا پلاکت ۵۰٬۰۰۰ تا ۷۵٬۰۰۰: ۷۵٪ دوز؛ نوتروفیل ۷۰۰ تا ۹۹۹ و پلاکت ۵۰٬۰۰۰ یا بیشتر: ۵۰٪ دوز؛ نوتروفیل کمتر از ۷۰۰ یا پلاکت کمتر از ۵۰٬۰۰۰: توقف [۱].

دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.

عوارض جانبی

عوارض شایع

عوارض بالینی جمسیتابین تک‌دارویی در کارآزمایی‌های بالینی (۶۹۹ تا ۹۷۴ بیمار با سرطان‌های مختلف) [۱]
عارضههمه درجاتدرجه ۳درجه ۴
تهوع و استفراغ۶۹٪۱۳٪۱٪
تب۴۱٪۲٪۰
بثورات پوستی۳۰٪کمتر از ۱٪۰
تنگی نفس۲۳٪۳٪کمتر از ۱٪
اسهال۱۹٪۱٪۰
ریزش مو۱۵٪کمتر از ۱٪۰

سایر عوارض در همین گروه: علائم شبیه آنفلوآنزا (تب، ضعف، بی‌اشتهایی، سردرد، سرفه، لرز، درد عضلانی) ۱۹٪، ورم اندام‌ها ۲۰٪ و نیاز به تزریق گلبول قرمز ۱۹٪ [۱]. در رژیم‌های ترکیبی، عوارض خونی شایع‌ترند [۱].

اختلالات آزمایشگاهی جمسیتابین تک‌دارویی در همین کارآزمایی‌ها [۱]
عارضههمه درجاتدرجه ۳درجه ۴
کم‌خونی۶۸٪۷٪۱٪
افزایش آنزیم کبدی ALT۶۸٪۸٪۲٪
افزایش آنزیم کبدی AST۶۷٪۶٪۲٪
نوتروپنی (کاهش گلبول سفید نوتروفیل)۶۳٪۱۹٪۶٪
افزایش آلکالن فسفاتاز۵۵٪۷٪۲٪
پروتئین در ادرار۴۵٪کمتر از ۱٪۰
خون در ادرار۳۵٪کمتر از ۱٪۰
کاهش پلاکت۲۴٪۴٪۱٪

عوارض جدی

جمسیتابین هشدار جعبه‌ای ندارد، اما برچسب FDA هشدارهای مهم زیر را ذکر می‌کند [۱]:

  • سرکوب مغز استخوان: در ۹۷۹ بیمار با جمسیتابین تنها، نوتروپنی، کم‌خونی و کاهش پلاکت درجه ۳ تا ۴ به ترتیب در ۲۵٪، ۸٪ و ۵٪ رخ داد و در رژیم‌های ترکیبی این ارقام بیشتر است. زنان، به‌ویژه زنان مسن، بیشتر دچار نوتروپنی و کاهش پلاکت شدید می‌شوند [۱].
  • سمیت ریوی و نارسایی تنفسی: التهاب بینابینی ریه، فیبروز ریه، ادم ریه و سندرم دیسترس تنفسی حاد گزارش شده که گاه با وجود قطع دارو کشنده بوده است؛ علائم ممکن است تا ۲ هفته پس از آخرین دوز آغاز شود [۱].
  • سندرم همولیتیک اورمیک (HUS): در ۰٫۲۵٪ از ۲۴۲۹ بیمار رخ داد و ممکن است به نارسایی کلیه غیرقابل‌برگشت یا نیاز به دیالیز منجر شود [۱].
  • آسیب کبدی: آسیب کبدی ناشی از دارو، از جمله نارسایی کبد و مرگ، گزارش شده است؛ خطر در متاستاز کبدی یا سابقه هپاتیت، مصرف الکل یا سیروز بیشتر است [۱].
  • واکنش‌های شدید پوستی: سندرم استیونس-جانسون، نکرولیز اپیدرمی سمی (TEN)، DRESS و AGEP که می‌توانند تهدیدکننده حیات باشند [۱].
  • تشدید سمیت پرتودرمانی: تجویز هم‌زمان با پرتودرمانی (یا با فاصله ۷ روز یا کمتر) می‌تواند التهاب شدید و تهدیدکننده حیات مری و ریه ایجاد کند؛ پدیده «یادآوری پرتو» (Radiation recall) نیز گزارش شده است [۱].
  • سندرم نشت مویرگی و سندرم آنسفالوپاتی برگشت‌پذیر خلفی (PRES) با سردرد، تشنج، خواب‌آلودگی، افزایش فشار خون، گیجی و اختلال دید [۱].
  • آسیب به جنین و واکنش حساسیتی شدید (آنافیلاکسی) در افراد حساس به جمسیتابین [۱].

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

در این موارد فوراً با تیم درمان خود تماس بگیرید [۱]:

  • تب، لرز یا هر نشانه عفونت
  • خونریزی، کبودی‌های غیرعادی یا علائم کم‌خونی شدید (رنگ‌پریدگی، تنگی نفس یا تپش قلب با فعالیت کم)
  • تنگی نفس، خس‌خس سینه یا سرفه تازه، حتی تا چند هفته پس از آخرین دوز
  • تغییر رنگ یا کاهش حجم ادرار
  • زردی پوست یا چشم، یا درد و حساسیت در سمت راست و بالای شکم
  • بثورات شدید پوستی، پوسته‌ریزی یا تاول پوست، یا زخم‌های دهان
  • سردرد شدید، تشنج، گیجی یا تاری و کاهش دید

تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها

  • پرتودرمانی: جمسیتابین برای مصرف هم‌زمان با پرتودرمانی توصیه نمی‌شود؛ وقتی فاصله با پرتودرمانی بیش از ۷ روز بوده، سمیت شدید مشاهده نشده است. اگر پرتودرمانی دارید یا اخیراً داشته‌اید، حتماً به پزشک بگویید [۱].
  • بارداری و پیشگیری: پیش از شروع درمان آزمایش بارداری انجام می‌شود. زنان در سن باروری تا ۶ ماه و مردانی که شریک جنسی در سن باروری دارند تا ۳ ماه پس از آخرین دوز باید از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند [۱].
  • شیردهی: در طول درمان و تا حداقل یک هفته پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
  • باروری: بر اساس مطالعات حیوانی، جمسیتابین ممکن است باروری مردان را کاهش دهد و برگشت‌پذیری آن مشخص نیست [۱].
  • بیماری کبد و کلیه: اگر سابقه هپاتیت، سیروز، مصرف الکل یا بیماری کلیه دارید به پزشک اطلاع دهید؛ آزمایش‌های کبد و کلیه پیش از شروع و در طول درمان انجام می‌شود [۱].
  • سالمندان: کاهش شدید پلاکت در افراد ۶۵ سال و بالاتر شایع‌تر بوده است، هرچند تنظیم دوز بر اساس سن توصیه نشده است [۱].
  • داروهای دیگر: فهرست همه داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی خود را به پزشک و داروساز بدهید، به‌ویژه وقتی جمسیتابین همراه داروهای شیمی‌درمانی دیگر تجویز می‌شود.
ویژه بیماران

پرسش‌های متداول

ویژه بیماران
آیا با جمسیتابین موهایم می‌ریزد؟

ریزش مو با جمسیتابین تنها نسبتاً کم است و در حدود ۱۵٪ بیماران گزارش شده است [۱]. اما در رژیم‌های ترکیبی بسیار شایع‌تر است؛ برای نمونه در کارآزمایی جمسیتابین همراه پاکلی‌تاکسل در سرطان سینه، ریزش مو در ۹۰٪ بیماران رخ داد [۱].

بعد از تزریق تب و بدن‌درد دارم؛ طبیعی است؟

علائم شبیه آنفلوآنزا مانند تب، ضعف، سردرد، لرز و درد عضلانی در حدود ۱۹٪ بیماران رخ می‌دهد [۱]. با این حال، تب ممکن است نشانه عفونت در زمان کاهش گلبول‌های سفید باشد؛ پس هر تبی را به تیم درمان اطلاع دهید [۱].

چرا قبل از هر تزریق آزمایش خون می‌دهم؟

جمسیتابین ممکن است گلبول‌های سفید، گلبول‌های قرمز و پلاکت‌ها را کاهش دهد. پزشک بر اساس شمارش خون در همان روز تصمیم می‌گیرد دوز کامل، دوز کمتر یا تأخیر در تزریق مناسب باشد [۱].

چرا برای بعضی بیماران جمسیتابین تنها و برای بعضی ترکیبی تجویز می‌شود؟

در بسیاری از سرطان‌ها، ترکیب جمسیتابین با داروهای دیگر نتایج بهتری داشته است؛ مثلاً در سرطان لوزالمعده متاستاتیک افزودن نب‌پاکلی‌تاکسل بقا را افزایش داد [۳]. اما رژیم‌های ترکیبی عوارض بیشتری دارند و پزشک بر اساس وضعیت عمومی شما تصمیم می‌گیرد [۳، ۹].

آیا می‌توانم هم‌زمان پرتودرمانی شوم؟

برچسب دارو مصرف هم‌زمان با پرتودرمانی را توصیه نمی‌کند، زیرا ممکن است التهاب شدید مری و ریه ایجاد کند. فاصله‌گذاری و برنامه‌ریزی را تیم درمان شما تعیین می‌کند [۱].

شواهد علمی

مطالعات کلیدی

۸ مورد
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

افزایش بقا در سرطان پانکراس با نب‌پاکلی‌تاکسل همراه با جمسیتابین

N Engl J Med · 2013
۸٫۵ در برابر ۶٫۷ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۲/۳

FOLFIRINOX در برابر جمسیتابین برای سرطان متاستاتیک پانکراس

N Engl J Med · 2011
۱۱٫۱ در برابر ۶٫۸ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

مقایسه جمسیتابین و کپسیتابین کمکی با جمسیتابین تنها در بیماران مبتلا به سرطان پانکراس جراحی‌شده (ESPAC-4): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی، باز و چندمرکزی

Lancet · 2017
۲۸٫۰ در برابر ۲۵٫۵ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

نیولوماب همراه با جمسیتابین-سیس‌پلاتین در کارسینوم یوروتلیال پیشرفته

N Engl J Med · 2023
۲۱٫۷ در برابر ۱۸٫۹ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

NALIRIFOX در برابر نب‌پاکلی‌تاکسل و جمسیتابین در بیماران درمان‌نشده مبتلا به آدنوکارسینوم مجرایی متاستاتیک پانکراس (NAPOLI ۳): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و باز

Lancet · 2023
۱۱٫۱ در برابر ۹٫۲ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

دوروالوماب به‌همراه جمسیتابین و سیس‌پلاتین در سرطان پیشرفته مجاری صفراوی

NEJM Evid · 2022
۱۲٫۸ در برابر ۱۱٫۵ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

شیمی‌درمانی القایی با جمسیتابین و سیس‌پلاتین در کارسینوم نازوفارنکس

N Engl J Med · 2019
۸۵٫۳٪ در برابر ۷۶٫۵٪بقای بدون عود ۳ ساله
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

FOLFIRINOX یا جمسیتابین به‌عنوان درمان کمکی (ادجوانت) در سرطان پانکراس

N Engl J Med · 2018
۲۱٫۶ در برابر ۱۲٫۸ ماهمیانه بقای بدون بیماری

رهنمودهای بالینی

۳ مورد
رهنمود بالینی

سرطان پانکراس: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری

Ann Oncol · 2023بیماران دارای سابقه خانوادگی و افراد پرخطر باید مشاوره ژنتیک دریافت کنند.
۱۶توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

آدنوکارسینوم پانکراس، نسخه ۴٫۲۰۲۶، رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی

J Natl Compr Canc Netw · 2026تصمیم‌گیری درباره تشخیص، قابلیت جراحی و درمان سرطان پانکراس باید با مشاوره چندتخصصی در مراکز پرحجم و با تصویرب…
۱۰توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

سرطان مجاری صفراوی: راهنمای بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری

Ann Oncol · 2023پیش از هر درمان غیرجراحی، نمونه‌برداری سوزنی (core biopsy) برای تشخیص پاتولوژیک و پروفایل مولکولی باید انجام ش…
۱۱توصیه کلیدی با ترجمه فارسی

منابع علمی

۱۰ منبع
نمایش همه منابع، ۹ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    GEMCITABINE injection, for intravenous use — Prescribing InformationHospira, Inc · FDA label · 2026
  2. ۲
    Improvements in survival and clinical benefit with gemcitabine as first-line therapy for patients with advanced pancreas cancer: a randomized trialBurris HA, Moore MJ, Andersen J, Green MR, Rothenberg ML, Modiano MR, et al · J Clin Oncol · 1997;15:2403-2413
  3. ۳
    Increased Survival in Pancreatic Cancer with nab-Paclitaxel plus GemcitabineVon Hoff DD, Ervin T, Arena FP, Chiorean EG, Infante J, Moore M, et al · N Engl J Med · 2013;369:1691-1703
  4. ۴
    Comparison of adjuvant gemcitabine and capecitabine with gemcitabine monotherapy in patients with resected pancreatic cancer (ESPAC-4): a multicentre, open-label, randomised, phase 3 trialNeoptolemos JP, Palmer DH, Ghaneh P, Psarelli EE, Valle JW, Halloran CM, et al · Lancet · 2017;389:1011-1024
  5. ۵
    Cisplatin plus Gemcitabine versus Gemcitabine for Biliary Tract CancerValle J, Wasan H, Palmer DH, Cunningham D, Anthoney A, Maraveyas A, et al · N Engl J Med · 2010;362:1273-1281
  6. ۶
    Durvalumab plus Gemcitabine and Cisplatin in Advanced Biliary Tract CancerOh DY, Ruth He A, Qin S, Chen LT, Okusaka T, Vogel A, et al · NEJM Evid · 2022;1
  7. ۷
    Nivolumab plus Gemcitabine–Cisplatin in Advanced Urothelial Carcinomavan der Heijden MS, Sonpavde G, Powles T, Necchi A, Burotto M, Schenker M, et al · N Engl J Med · 2023;389:1778-1789
  8. ۸
    Gemcitabine and Cisplatin Induction Chemotherapy in Nasopharyngeal CarcinomaZhang Y, Chen L, Hu GQ, Zhang N, Zhu XD, Yang KY, et al · N Engl J Med · 2019;381:1124-1135
  9. ۹
    FOLFIRINOX versus Gemcitabine for Metastatic Pancreatic CancerConroy T, Desseigne F, Ychou M, Bouché O, Guimbaud R, Bécouarn Y, et al · N Engl J Med · 2011;364:1817-1825
  10. ۱۰
    FOLFIRINOX or Gemcitabine as Adjuvant Therapy for Pancreatic CancerConroy T, Hammel P, Hebbar M, Ben Abdelghani M, Wei AC, Raoul JL, et al · N Engl J Med · 2018;379:2395-2406

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.