خلاصه نکات کلیدی
- انزالوتامید (Enzalutamide، با نام تجاری ایکستاندی) یک داروی خوراکی مهارکننده گیرنده آندروژن است که یک بار در روز مصرف می‌شود [۱].
- در آمریکا برای سرطان پروستات مقاوم به اخته، سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اخته و عود بیوشیمیایی پرخطر پس از درمان قطعی تأیید شده است [۱].
- در کارآزمایی‌های فاز ۳ مانند AFFIRM، PREVAIL، PROSPER، ARCHES و EMBARK، انزالوتامید بقا یا زمان تا متاستاز را در مقایسه با دارونما بهبود داد [۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶].
- شایع‌ترین عوارض شامل خستگی، درد عضلانی‌اسکلتی، گرگرفتگی، یبوست، کاهش اشتها، اسهال، فشار خون بالا، افتادن و شکستگی است [۱].
- تشنج در حدود ۰٫۶٪ بیماران رخ داده است؛ کسی که در طول درمان دچار تشنج شود باید دارو را برای همیشه قطع کند [۱].
- انزالوتامید با بسیاری از داروها تداخل دارد (القاکننده قوی CYP3A4 است)؛ فهرست همه داروها و گیاهان دارویی خود را به پزشک بدهید [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
رشد بیشتر سرطان‌های پروستات به هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها، مانند تستوسترون) وابسته است. انزالوتامید (Enzalutamide) یک مهارکننده گیرنده آندروژن است که در چند مرحله از مسیر پیام‌رسانی این گیرنده اثر می‌گذارد: به‌طور رقابتی از اتصال آندروژن به گیرنده جلوگیری می‌کند و در نتیجه ورود گیرنده به هسته سلول و اتصال آن به DNA را مهار می‌کند [۱]. متابولیت اصلی آن (N-دس‌متیل انزالوتامید) نیز فعالیت مشابهی دارد [۱].
انزالوتامید نخستین بار در سال ۲۰۱۲ در آمریکا تأیید شد و به‌صورت کپسول ۴۰ میلی‌گرمی و قرص‌های ۴۰ و ۸۰ میلی‌گرمی عرضه می‌شود [۱]. این دارو معمولاً همراه با درمان کاهش‌دهنده تستوسترون (آنالوگ‌های GnRH مانند لوپرولاید، یا جراحی برداشتن بیضه‌ها) تجویز می‌شود [۱].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
| سرطان | موقعیت درمانی |
|---|---|
| سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته (mCRPC) | پس از شیمی‌درمانی با دوستاکسل |
| سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته (mCRPC) | پیش از شیمی‌درمانی |
| سرطان پروستات غیرمتاستاتیک مقاوم به اخته (nmCRPC) | PSA رو به افزایش با زمان دوبرابرشدن ≤ ۱۰ ماه |
| سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اخته (mCSPC) | همراه با درمان کاهش تستوسترون |
| سرطان پروستات غیرمتاستاتیک حساس به اخته با عود بیوشیمیایی پرخطر | پس از پروستاتکتومی رادیکال و/یا پرتودرمانی؛ همراه با لوپرولاید یا به‌تنهایی |
همه کاربردهای این جدول در برچسب FDA آمده است [۱].
ویژه پزشکان
| سرطان | شواهد کلیدی |
|---|---|
| سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته (mCRPC)، پس از دوستاکسل | AFFIRM [۲]: میانه بقای کلی ۱۸٫۴ ماه در برابر ۱۳٫۶ ماه با دارونما؛ HR برابر ۰٫۶۳ [۱] |
| سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته (mCRPC)، پیش از شیمی‌درمانی | PREVAIL [۳]: کاهش خطر مرگ (HR برابر ۰٫۷۱) و پیشرفت رادیوگرافیک (HR برابر ۰٫۱۷) در برابر دارونما [۱] |
| سرطان پروستات غیرمتاستاتیک مقاوم به اخته (nmCRPC) | PROSPER [۴]: میانه بقای بدون متاستاز ۳۶٫۶ در برابر ۱۴٫۷ ماه (HR برابر ۰٫۲۹)؛ میانه بقای کلی ۶۷٫۰ در برابر ۵۶٫۳ ماه (HR برابر ۰٫۷۳) [۱] |
| سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اخته (mCSPC) | ARCHES [۵]: کاهش خطر پیشرفت رادیوگرافیک (HR برابر ۰٫۳۹) و مرگ (HR برابر ۰٫۶۶) در برابر دارونما [۱] |
| سرطان پروستات غیرمتاستاتیک حساس به اخته با عود بیوشیمیایی پرخطر | EMBARK: بقای بدون متاستاز ۵ ساله ۸۷٫۳٪ با انزالوتامید + لوپرولاید در برابر ۷۱٫۴٪ با لوپرولاید تنها (HR برابر ۰٫۴۲)؛ HR برابر ۰٫۶۳ برای انزالوتامید تنها [۶]. بهبود بقای کلی با ترکیب (HR برابر ۰٫۶۰) [۱] |
اعداد بر اساس برچسب FDA (تحلیل‌های به‌روزشده) است و ممکن است با مقاله اولیه کمی متفاوت باشد. HR: نسبت خطر؛ عدد کمتر از ۱ یعنی کاهش خطر رویداد در گروه انزالوتامید. در کارآزمایی TALAPRO-2 نیز افزودن تالازوپاریب به انزالوتامید در خط اول mCRPC بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک را بهبود داد (HR برابر ۰٫۶۳) [۷].
نحوه مصرف و دوز
فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۳ رژیم
- انزالوتامید یک بار در روز و ترجیحاً هر روز در ساعت مشخصی مصرف می‌شود؛ می‌توانید آن را با غذا یا بدون غذا بخورید [۱].
- کپسول یا قرص را درسته و با مقدار کافی آب ببلعید. کپسول را نجوید، باز نکنید و حل نکنید؛ قرص را نشکنید، خرد نکنید و نجوید [۱]. اگر در بلعیدن مشکل دارید به پزشک بگویید؛ ممکن است قرص کوچک‌تر مناسب‌تر باشد [۱].
- اگر آمپول‌های کاهش‌دهنده تستوسترون (مانند لوپرولاید) دریافت می‌کنید، باید آن‌ها را در طول درمان با انزالوتامید ادامه دهید [۱].
- درمان معمولاً تا زمان پیشرفت بیماری یا بروز عوارض غیرقابل تحمل ادامه می‌یابد [۱]. هرگز بدون مشورت با پزشک دارو را قطع نکنید یا دوز آن را تغییر ندهید [۱].
- پیش از شروع و پایش: ارزیابی عوامل مستعدکننده تشنج و داروهای کاهنده آستانه تشنج؛ ارزیابی و کنترل عوامل خطر قلبی‌عروقی (فشار خون، دیابت، چربی خون) و پایش علائم بیماری ایسکمیک قلب؛ ارزیابی خطر افتادن و شکستگی و درمان پیشگیری استخوان طبق رهنمودها. پیشگیری مؤثر از بارداری برای مردانی که شریک جنسی در سن باروری دارند، در طول درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین دوز [۱].
- تداخلات: از مهارکننده قوی CYP2C8 (مانند جم‌فیبروزیل) پرهیز شود؛ اگر ناگزیر است، ۸۰ میلی‌گرم یک بار در روز. از القاکننده قوی CYP3A4 (مانند ریفامپین) پرهیز شود؛ اگر ناگزیر است، ۲۴۰ میلی‌گرم یک بار در روز. پس از قطع داروی تداخلی، به دوز قبلی برگردید [۱]. انزالوتامید القاکننده قوی CYP3A4 و القاکننده متوسط CYP2C9 و CYP2C19 است: از سوبستراهای این آنزیم‌ها با پنجره درمانی باریک پرهیز شود [۱].
- تعدیل دوز برای عارضه: عارضه درجه ۳ یا بالاتر یا غیرقابل‌تحمل: یک هفته یا تا بهبود به درجه ۲ یا کمتر قطع، سپس با همان دوز یا دوز کاهش‌یافته (۱۲۰ یا ۸۰ میلی‌گرم) [۱]. قطع دائم در تشنج، PRES، واکنش حساسیتی جدی و بیماری ایسکمیک قلب درجه ۳ تا ۴ [۱].
- مصرف: هر روز در ساعت ثابت، کپسول یا قرص درسته با آب کافی بلعیده شود (کپسول باز، جویده یا حل نشود؛ قرص شکسته یا خرد نشود). در صورت دشواری بلع، قرص‌های کوچک‌تر در نظر گرفته شود و اگر بیمار نمی‌تواند بلعد، دارو قطع شود [۱].
- کلیه و کبد: در نارسایی خفیف تا متوسط کلیه (کلیرانس کراتینین ۳۰ میلی‌لیتر/دقیقه یا بیشتر) و در نارسایی کبد با هر شدتی (Child-Pugh A تا C) تعدیل دوز لازم نیست؛ در نارسایی شدید کلیه یا مرحله نهایی بررسی نشده است [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد (برچسب FDA)
سرطان پروستات مقاوم به اخته (CRPC، متاستاتیک یا غیرمتاستاتیک)
پیش یا پس از دوستاکسلطول هر دوره: مصرف پیوسته
پیش یا پس از دوستاکسل [۱]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پیوسته | |||
| انزالوتامید | ۱۶۰ میلی‌گرم | خوراکی | یک بار در روز، هر روز (با یا بدون غذا) |
| آنالوگ GnRH | طبق برچسب همان دارو | تزریقی | ادامه هم‌زمان (مگر ارکیکتومی دوطرفه شده باشد) |
سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اخته (mCSPC)
همراه درمان کاهش آندروژنطول هر دوره: مصرف پیوسته
همراه درمان کاهش آندروژن [۱]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پیوسته | |||
| انزالوتامید | ۱۶۰ میلی‌گرم | خوراکی | یک بار در روز، هر روز (با یا بدون غذا) |
| آنالوگ GnRH | طبق برچسب همان دارو | تزریقی | ادامه هم‌زمان (مگر ارکیکتومی دوطرفه شده باشد) |
سرطان پروستات غیرمتاستاتیک حساس به اخته با عود بیوشیمیایی پرخطر (EMBARK)
پس از پروستاتکتومی رادیکال و/یا پرتودرمانی؛ با یا بدون آنالوگ GnRHطول هر دوره: مصرف پیوسته
پس از پروستاتکتومی رادیکال و/یا پرتودرمانی؛ با یا بدون آنالوگ GnRH [۱]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پیوسته | |||
| انزالوتامید | ۱۶۰ میلی‌گرم | خوراکی | یک بار در روز، هر روز (با یا بدون غذا) |
شروع دوباره: PSA ۲٫۰ نانوگرم/میلی‌لیتر یا بیشتر پس از پروستاتکتومی رادیکال، یا ۵٫۰ نانوگرم/میلی‌لیتر یا بیشتر پس از پرتودرمانی اولیه [۱].
شواهد: EMBARK (۲۰۲۶)، EMBARK (۲۰۲۳)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
عوارض جانبی
عوارض شایع
در داده‌های تجمیعی پنج کارآزمایی کنترل‌شده با دارونما (AFFIRM، PROSPER، PREVAIL، ARCHES و EMBARK)، شایع‌ترین عوارض (≥ ۱۰٪ و دست‌کم ۲٪ بیشتر از دارونما) عبارت بودند از: درد عضلانی‌اسکلتی، خستگی، گرگرفتگی، یبوست، کاهش اشتها، اسهال، فشار خون بالا، خونریزی، افتادن، شکستگی و سردرد [۱]. در همین داده‌ها فشار خون بالا در ۱۴٪ (در برابر ۷٪ با دارونما)، افتادن در ۱۲٪ (در برابر ۶٪) و شکستگی در ۱۳٪ (در برابر ۶٪) گزارش شد [۱]. جدول زیر فراوانی برخی عوارض را در کارآزمایی PREVAIL (بیماران mCRPC پیش از شیمی‌درمانی) نشان می‌دهد [۱].
| عارضه | انزالوتامید (۸۷۱ نفر) | دارونما (۸۴۴ نفر) |
|---|---|---|
| ضعف و خستگی | ۴۷٪ | ۳۳٪ |
| کمردرد | ۲۹٪ | ۲۲٪ |
| یبوست | ۲۳٪ | ۱۷٪ |
| درد مفاصل | ۲۱٪ | ۱۶٪ |
| کاهش اشتها | ۱۹٪ | ۱۶٪ |
| گرگرفتگی | ۱۸٪ | ۸٪ |
| اسهال | ۱۷٪ | ۱۴٪ |
| فشار خون بالا | ۱۴٪ | ۴٫۱٪ |
| افتادن | ۱۳٪ | ۵٪ |
| کاهش وزن | ۱۲٪ | ۸٪ |
| سرگیجه | ۱۱٪ | ۷٪ |
| سردرد | ۱۱٪ | ۷٪ |
منبع: جدول عوارض PREVAIL در برچسب FDA [۱]. در کارآزمایی EMBARK بزرگ‌شدن سینه در ۴۹٪ و حساسیت سینه در ۳۵٪ بیمارانی که انزالوتامید را به‌تنهایی (بدون لوپرولاید) گرفتند گزارش شد [۱].
عوارض جدی
انزالوتامید هشدار جعبه‌ای (Boxed Warning) ندارد، اما برچسب FDA هشدارهای مهم زیر را ذکر می‌کند [۱]:
- تشنج: در ۰٫۶٪ بیماران در هشت کارآزمایی تصادفی و در ۲٫۲٪ بیماران دارای عوامل مستعدکننده تشنج رخ داد. در صورت تشنج، دارو باید برای همیشه قطع شود [۱].
- سندرم انسفالوپاتی برگشت‌پذیر خلفی (PRES): با علائمی مانند تشنج، سردرد، خواب‌آلودگی، گیجی و اختلال بینایی بروز می‌کند و نیازمند قطع دارو است [۱].
- واکنش‌های حساسیتی: شامل تورم صورت (۰٫۵٪)، زبان یا لب؛ تورم حلق نیز پس از ورود به بازار گزارش شده است [۱].
- بیماری ایسکمیک قلب: در ۳٫۵٪ بیماران گروه انزالوتامید در برابر ۲٪ گروه دارونما؛ رویدادهای درجه ۳-۴ در ۱٫۸٪ در برابر ۱٫۱٪ [۱].
- افتادن و شکستگی: ارزیابی خطر شکستگی و افتادن و استفاده از داروهای تقویت‌کننده استخوان طبق رهنمودها توصیه می‌شود [۱].
- اختلال بلع یا خفگی: به‌دلیل اندازه کپسول یا قرص، موارد شدید و حتی کشنده گزارش شده است [۱].
- واکنش‌های شدید پوستی (مانند سندرم استیونس-جانسون، TEN و DRESS) پس از ورود به بازار گزارش شده‌اند [۱].
- انزالوتامید می‌تواند در برخی روش‌های آزمایشگاهی سطح دیگوکسین را به‌طور کاذب بالا نشان دهد [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در این موارد فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید [۱]:
- تشنج یا از دست دادن هوشیاری
- سردرد شدید، گیجی، کاهش هوشیاری یا تاری و کاهش ناگهانی بینایی
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو
- درد یا فشار قفسه سینه یا هر علامتی از حمله قلبی
- افتادن، سرگیجه شدید یا درد استخوانی که به شکستگی مشکوک است
- دشواری در بلعیدن قرص یا کپسول
- بثورات پوستی گسترده، تاول یا پوسته‌ریزی پوست
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- تداخل‌های دارویی: مهارکننده‌های قوی CYP2C8 (مانند جم‌فیبروزیل) سطح انزالوتامید را بالا می‌برند و القاکننده‌های قوی CYP3A4 (مانند ریفامپین) آن را کاهش می‌دهند [۱]. خود انزالوتامید القاکننده قوی CYP3A4 و القاکننده متوسط CYP2C9 و CYP2C19 است و می‌تواند اثر داروهای دیگر را کم کند؛ برای مثال سطح میدازولام را حدود ۸۶٪ و سطح S-وارفارین را حدود ۵۶٪ کاهش داد [۱]. همه داروهای نسخه‌ای، بدون نسخه و گیاهی را به پزشک و داروساز اطلاع دهید [۱].
- دوز فراموش‌شده: به محض یادآوری مصرف کنید؛ اگر کل روز را فراموش کردید، روز بعد دوز معمول را بخورید و هرگز بیش از دوز تجویزشده در یک روز مصرف نکنید [۱].
- بارداری و پیشگیری: انزالوتامید می‌تواند به جنین آسیب بزند. مردانی که شریک جنسی آن‌ها امکان بارداری دارد باید در طول درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند و در صورت بارداری همسر از کاندوم استفاده کنند [۱]. دارو ممکن است باروری مردان را کاهش دهد [۱].
- سلامت استخوان و پیشگیری از افتادن: با پزشک درباره ارزیابی تراکم استخوان و داروهای تقویت استخوان صحبت کنید [۱].
- رانندگی و کارهای پرخطر: به‌دلیل خطر تشنج، از فعالیت‌هایی که از دست دادن ناگهانی هوشیاری در آن‌ها می‌تواند به شما یا دیگران آسیب جدی بزند، احتیاط کنید [۱].
- فشار خون و قلب: فشار خون را به‌طور منظم کنترل کنید و عوامل خطر قلبی (دیابت، چربی خون) را مدیریت کنید [۱].
پرسش‌های متداول
آیا انزالوتامید را باید با غذا بخورم؟
فرقی نمی‌کند؛ این دارو را می‌توان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد. مهم این است که هر روز در ساعت ثابتی و درسته با آب کافی خورده شود [۱].
آیا با شروع انزالوتامید آمپول‌های هورمونی را قطع می‌کنم؟
خیر. در سرطان پروستات مقاوم به اخته و متاستاتیک حساس به اخته، درمان کاهش‌دهنده تستوسترون (یا سابقه برداشتن بیضه‌ها) باید ادامه یابد. فقط در عود بیوشیمیایی پرخطر، پزشک ممکن است انزالوتامید را با یا بدون آمپول تجویز کند [۱].
خستگی و گرگرفتگی چقدر شایع است؟
اگر یک روز دارو را فراموش کنم چه کنم؟
به محض یادآوری همان روز مصرف کنید. اگر کل روز گذشت، روز بعد دوز معمول را بخورید و دوز را دوبرابر نکنید [۱].
آیا می‌توانم درمان را برای مدتی متوقف کنم؟
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۲ موردبهبود پیامدها با انزالوتامید در سرطان پروستات با عود بیوشیمیایی
تالازوپاریب همراه انزالوتامید در مردان مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته‌سازی در خط اول (TALAPRO-2): یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی کنترل‌شده با دارونما
رهنمودهای بالینی
۱ موردسرطان پروستات پیشرفته و متاستاتیک: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۷ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲Increased Survival with Enzalutamide in Prostate Cancer after Chemotherapy
- ۳Enzalutamide in Metastatic Prostate Cancer before Chemotherapy
- ۴Enzalutamide in Men with Nonmetastatic, Castration-Resistant Prostate Cancer
- ۵ARCHES: A Randomized, Phase III Study of Androgen Deprivation Therapy With Enzalutamide or Placebo in Men With Metastatic Hormone-Sensitive Prostate Cancer
- ۶
- ۷Talazoparib plus enzalutamide in men with first-line metastatic castration-resistant prostate cancer (TALAPRO-2): a randomised, placebo-controlled, phase 3 trial
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.