خلاصه نکات کلیدی
- آبماسیکلیب (Abemaciclib) یک مهارکننده خوراکی CDK4/6 است که هر روز، روزی دو بار مصرف می‌شود و در سرطان سینه زودرس پرخطر و پیشرفته HR مثبت/HER2 منفی تأیید شده است [۱].
- در کارآزمایی monarchE، افزودن ۲ سال آبماسیکلیب به هورمون‌درمانی در بیماران با درگیری غدد لنفاوی و خطر بالا، بقای بدون بیماری تهاجمی ۴۸ ماهه را از ۷۸٫۶٪ به ۸۵٫۵٪ رساند (کوهورت ۱) [۱، ۲].
- در پیگیری ۵ ساله monarchE، سود مطلق در بقای بدون بیماری تهاجمی به ۷٫۶٪ رسید [۳].
- اسهال شایع‌ترین عارضه است (۸۱ تا ۹۰٪ بیماران در کارآزمایی‌ها) و بیشتر در ماه اول رخ می‌دهد؛ با نخستین مدفوع شل باید داروی ضداسهال (مانند لوپرامید) شروع و مایعات بیشتری نوشیده شود [۱].
- لخته خون در وریدها (۲ تا ۵٪)، نوتروپنی، افزایش آنزیم‌های کبدی و التهاب ریه از عوارض جدی هستند که پایش لازم دارند [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
آبماسیکلیب (Abemaciclib) با نام تجاری ورزنیو (Verzenio) یک «مهارکننده کیناز» است که آنزیم‌های کیناز وابسته به سیکلین ۴ و ۶ (CDK4 و CDK6) را مهار می‌کند [۱]. در سلول‌های سرطان سینه گیرنده استروژن مثبت، سیکلین D1 و CDK4/6 با فسفریله کردن پروتئین رتینوبلاستوما (Rb) چرخه سلولی و تکثیر سلول را پیش می‌برند [۱].
در مطالعات آزمایشگاهی، مواجهه مداوم با آبماسیکلیب فسفریلاسیون Rb را مهار کرد، عبور سلول از مرحله G1 به S را متوقف کرد و به پیری سلولی و مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول (آپوپتوز) انجامید [۱]. آبماسیکلیب نخستین بار در سال ۲۰۱۷ در آمریکا تأیید شد و برچسب آن، کاربرد تک‌دارویی (بدون هورمون‌درمانی) را نیز در بر می‌گیرد [۱].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
| سرطان | موقعیت درمانی | شواهد کلیدی |
|---|---|---|
| سرطان سینه زودرس HR مثبت / HER2 منفی با درگیری غدد لنفاوی و خطر بالای عود | درمان کمکی (ادجوانت) همراه تاموکسیفن یا مهارکننده آروماتاز به مدت ۲ سال | monarchE، کوهورت ۱ (۴ غده لنفاوی درگیر یا بیشتر، یا ۱ تا ۳ غده همراه درجه ۳ تومور یا اندازه ۵ سانتی‌متر یا بیشتر؛ ۵۱۲۰ بیمار): HR بقای بدون بیماری تهاجمی ۰٫۶۵؛ ۴۸ ماهه ۸۵٫۵٪ در برابر ۷۸٫۶٪ [۱، ۲]؛ در تحلیل ۵ ساله HR ۰٫۶۸۰ [۳] |
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت / HER2 منفی | همراه مهارکننده آروماتاز به‌عنوان نخستین درمان مبتنی بر هورمون‌درمانی | MONARCH 3 (۴۹۳ زن یائسه): میانه بقای بدون پیشرفت ۲۸٫۲ در برابر ۱۴٫۸ ماه (HR ۰٫۵۴)؛ تفاوت بقای کلی (۶۶٫۸ در برابر ۵۳٫۷ ماه) از نظر آماری معنی‌دار نبود [۱، ۴] |
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت / HER2 منفی | همراه فولوسترانت پس از پیشرفت بیماری با هورمون‌درمانی | MONARCH 2 (۶۶۹ بیمار): میانه بقای بدون پیشرفت ۱۶٫۴ در برابر ۹٫۳ ماه (HR ۰٫۵۵)؛ میانه بقای کلی ۴۶٫۷ در برابر ۳۷٫۳ ماه (HR ۰٫۷۶) [۱، ۵] |
| سرطان سینه پیشرفته ER مثبت / HER2 منفی با جهش ESR1 | همراه ایملونسترانت پس از پیشرفت با دست‌کم یک خط هورمون‌درمانی | EMBER-3، تحلیل اکتشافی بیماران دارای جهش ESR1: میانه بقای بدون پیشرفت ۱۱٫۱ ماه با ترکیب در برابر ۵٫۵ ماه با ایملونسترانت تنها (HR ۰٫۵۳) [۱، ۶] |
| سرطان سینه پیشرفته HR مثبت / HER2 منفی | تک‌دارویی پس از هورمون‌درمانی و شیمی‌درمانی قبلی در فاز متاستاتیک | MONARCH 1 (کارآزمایی تک‌گروهی، ۱۳۲ بیمار): پاسخ عینی ۲۰٪ با ارزیابی پژوهشگر و ۱۷٪ با بازبینی مستقل [۱، ۷] |
HR: نسبت خطر؛ عدد کمتر از ۱ یعنی کاهش خطر رویداد.
نحوه مصرف و دوز
فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۳ رژیم
آبماسیکلیب به شکل قرص خوراکی است و روزی دو بار، تقریباً در ساعت‌های ثابت هر روز، بدون هفته استراحت مصرف می‌شود [۱]. می‌توانید آن را با غذا یا بدون غذا بخورید. قرص را درسته قورت دهید و نجوید، خرد نکنید و نشکنید؛ قرص شکسته یا ترک‌خورده را مصرف نکنید [۱].
اگر نوبتی را فراموش کردید، آن را جبران نکنید و نوبت بعدی را در زمان معمول بخورید؛ اگر پس از مصرف استفراغ کردید، دوز اضافه نخورید [۱]. در سرطان سینه زودرس، درمان تا کامل شدن ۲ سال (یا تا عود یا عوارض غیرقابل تحمل) ادامه می‌یابد؛ در بیماری پیشرفته، تا زمان پیشرفت بیماری یا عوارض غیرقابل تحمل [۱]. زنان قبل از یائسگی و مردانی که آبماسیکلیب را همراه مهارکننده آروماتاز، ایملونسترانت یا فولوسترانت مصرف می‌کنند باید آگونیست GnRH نیز دریافت کنند [۱]. از روز اول داروی ضداسهال را در خانه داشته باشید و دارو را خودسرانه قطع نکنید.
- سطوح کاهش دوز: در رژیم ترکیبی ۱۵۰ ← ۱۰۰ ← ۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز؛ در تک‌دارویی ۲۰۰ ← ۱۵۰ ← ۱۰۰ ← ۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز. در عدم تحمل ۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز، قطع دائم [۱].
- پایش: CBC و ALT، AST و بیلی‌روبین پیش از شروع، هر ۲ هفته در ۲ ماه اول، ماهانه در ۲ ماه بعد و سپس بر حسب نیاز [۱].
- سمیت خونی: درجه ۳: توقف تا درجه ≤۲ بدون کاهش دوز؛ درجه ۳ مکرر یا درجه ۴: توقف تا درجه ≤۲ و ادامه با دوز پایین‌تر. اگر G-CSF لازم شد، دست‌کم ۴۸ ساعت پس از آخرین دوز آن و تا بهبود به درجه ≤۲ صبر شود و با دوز پایین‌تر ادامه یابد [۱].
- اسهال: با اولین مدفوع شل، ضداسهال و مایعات شروع شود. درجه ۲ که ظرف ۲۴ ساعت به ≤۱ نرسد: توقف تا بهبود (بدون کاهش دوز)؛ درجه ۲ پایدار یا عودکننده با همان دوز، یا درجه ۳ تا ۴ یا نیازمند بستری: توقف تا درجه ≤۱ و ادامه با دوز پایین‌تر [۱].
- سمیت کبدی: درجه ۲ پایدار یا عودکننده یا درجه ۳ (بدون بیلی‌روبین بیش از ۲ برابر حد بالا): توقف تا درجه ۱ یا پایه و ادامه با دوز پایین‌تر. AST/ALT بیش از ۳ برابر همراه بیلی‌روبین بیش از ۲ برابر حد بالا (بدون کلستاز) یا درجه ۴: قطع دائم [۱].
- ILD/پنومونیت: درجه ۲ پایدار یا عودکننده (بهبود نیافته ظرف ۷ روز): توقف و ادامه با دوز پایین‌تر؛ درجه ۳ یا ۴: قطع دائم [۱].
- ترومبوآمبولی وریدی: در سرطان زودرس با هر درجه و در بیماری پیشرفته با درجه ۳ یا ۴: توقف، درمان و ادامه پس از پایداری بالینی [۱].
- سایر عوارض: درجه ۲ پایدار (بیش از ۷ روز) یا درجه ۳ تا ۴: توقف تا درجه ≤۱ و ادامه با دوز پایین‌تر [۱].
- تداخل CYP3A: از کتوکونازول پرهیز شود. با سایر مهارکننده‌های قوی CYP3A دوز به ۱۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز (و اگر قبلاً به ۱۰۰ کاهش یافته، به ۵۰ میلی‌گرم) کاهش یابد و پس از قطع مهارکننده (بعد از ۳ تا ۵ نیمه‌عمر) به دوز قبلی برگردد. با مهارکننده‌های متوسط، پایش و در صورت نیاز کاهش ۵۰ میلی‌گرمی. از القاکننده‌های قوی و متوسط CYP3A پرهیز شود [۱].
- کبد و کلیه: نارسایی شدید کبد (Child-Pugh C): همان دوز یک‌بار در روز. نارسایی خفیف و متوسط کلیه (CLcr ۳۰ تا ۸۹ میلی‌لیتر در دقیقه): بدون تعدیل؛ در CLcr کمتر از ۳۰ و دیالیز داده‌ای نیست [۱].
- کراتینین: افزایش کراتینین سرم (میانگین ۰٫۲ تا ۰٫۳ میلی‌گرم در دسی‌لیتر، در دوره اول، برگشت‌پذیر پس از قطع) ناشی از مهار ترشح توبولی است و بیانگر کاهش GFR نیست؛ برای ارزیابی کلیه از معیارهای غیرمبتنی بر کراتینین (مانند BUN یا سیستاتین C) استفاده شود [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد (برچسب FDA)
آبماسیکلیب + درمان هورمونی (ادجوانت)
سرطان سینه زودرس HR مثبت، HER2 منفی، با درگیری غدد لنفاوی و پرخطر از نظر عود
سرطان سینه زودرس HR مثبت، HER2 منفی، با درگیری غدد لنفاوی و پرخطر از نظر عود
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آبماسیکلیب | ۱۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز، پیوسته |
| تاموکسیفن یا مهارکننده آروماتاز | طبق برچسب همان دارو | خوراکی | هر روز |
زنان پیش از یائسگی یا در دوره گذار یائسگی و مردانی که مهارکننده آروماتاز دریافت می‌کنند باید آگونیست GnRH هم بگیرند [۱].
آبماسیکلیب + مهارکننده آروماتاز، فولوسترانت یا ایملونسترانت
سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت، HER2 منفی: خط اول با مهارکننده آروماتاز؛ پس از پیشرفت با درمان هورمونی همراه فولوسترانت؛ همراه ایملونسترانت فقط با جهش ESR1 (آزمون پلاسما، تأییدشده FDA) پس از دست‌کم یک خط درمان هورمونیطول هر دوره: پیوسته
سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت، HER2 منفی: خط اول با مهارکننده آروماتاز؛ پس از پیشرفت با درمان هورمونی همراه فولوسترانت؛ همراه ایملونسترانت فقط با جهش ESR1 (آزمون پلاسما، تأییدشده FDA) پس از دست‌کم یک خط درمان هورمونی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آبماسیکلیب | ۱۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز، پیوسته |
| داروی هورمونی همراه | طبق برچسب همان دارو |
در زنان پیش از یائسگی یا در دوره گذار و مردان، همراه مهارکننده آروماتاز، فولوسترانت یا ایملونسترانت، آگونیست GnRH لازم است [۱].
آبماسیکلیب تک‌دارویی
سرطان سینه پیشرفته HR مثبت، HER2 منفی با پیشرفت پس از درمان هورمونی و شیمی‌درمانی قبلی در مرحله متاستاتیکطول هر دوره: پیوسته
سرطان سینه پیشرفته HR مثبت، HER2 منفی با پیشرفت پس از درمان هورمونی و شیمی‌درمانی قبلی در مرحله متاستاتیک
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آبماسیکلیب | ۲۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز، پیوسته |
سطوح کاهش دوز: ۱۵۰، سپس ۱۰۰، سپس ۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز [۱].
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
عوارض جانبی
| عارضه | فراوانی (همه درجات) | درجه ۳ یا ۴ |
|---|---|---|
| اسهال | ۸۴٪ | ۸٪ [۱] |
| کاهش نوتروفیل (آزمایشگاهی) | ۸۴٪ | ۱۸٪ درجه ۳، ۰٫۷٪ درجه ۴ [۱] |
| کاهش هموگلوبین (آزمایشگاهی) | ۶۸٪ | ۱٪ [۱] |
| کاهش لنفوسیت (آزمایشگاهی) | ۵۹٪ | ۱۳٪ درجه ۳، ۰٫۲٪ درجه ۴ [۱] |
| عفونت‌ها | ۵۱٪ | ۴٫۹٪ درجه ۳، ۰٫۶٪ درجه ۴ [۱] |
| خستگی | ۴۱٪ | ۲٫۹٪ [۱] |
| افزایش ALT (آنزیم کبدی) | ۳۷٪ | ۲٫۵٪ درجه ۳ [۱] |
| کاهش پلاکت (آزمایشگاهی) | ۳۷٪ | ۰٫۷٪ درجه ۳، ۰٫۲٪ درجه ۴ [۱] |
| تهوع / استفراغ | ۳۰٪ / ۱۸٪ | ۰٫۵٪ / ۰٫۵٪ [۱] |
| سردرد | ۲۰٪ | ۰٫۳٪ [۱] |
| التهاب دهان (استوماتیت) | ۱۴٪ | ۰٫۱٪ [۱] |
| بثورات پوستی / ریزش مو | هر کدام ۱۱٪ | ۰٫۴٪ / ۰ [۱] |
افزایش کراتینین سرم در ۹۹٪ بیماران دیده شد (در برابر ۹۱٪ گروه هورمون‌درمانی تنها) که معمولاً بیانگر آسیب کلیه نیست [۱]. کاهش اشتها در ۱۲٪ (درجه ۳ یا ۴: ۰٫۶٪) رخ داد [۱]. سایر عوارض بالینی کمتر از ۱۰٪: خارش (۹٪)، سوءهاضمه (۸٪)، تغییرات ناخن (۶٪)، افزایش اشک (۶٪)، ILD/پنومونیت (۳٪) و ترومبوآمبولی وریدی (۳٪) [۱].
عوارض جدی
برچسب FDA هشدار جعبه‌ای (Boxed Warning) ندارد، اما این هشدارها را ذکر می‌کند [۱]:
- اسهال شدید: همراه کم‌آبی و عفونت گزارش شده است. در پنج کارآزمایی (۳۸۹۹ بیمار) اسهال در ۸۱ تا ۹۰٪ و اسهال درجه ۳ در ۸ تا ۲۰٪ بیماران رخ داد؛ میانه زمان شروع ۶ تا ۸ روز بود [۱].
- نوتروپنی: در ۳۷ تا ۵۱٪ بیماران؛ کاهش نوتروفیل درجه ۳ یا بالاتر در ۱۹ تا ۳۲٪. نوتروپنی همراه تب در کمتر از ۱٪ رخ داد و در MONARCH 2 دو مرگ ناشی از سپسیس نوتروپنیک گزارش شد [۱].
- بیماری بینابینی ریه (ILD) و پنومونیت: در monarchE ۳٪ (۰٫۴٪ درجه ۳ یا ۴ و یک مورد کشنده) و در بیماری پیشرفته ۳٫۲٪ (۰٫۵٪ درجه ۳ یا ۴ و ۰٫۵٪ کشنده) [۱].
- سمیت کبدی: افزایش درجه ۳ یا بالاتر ALT در ۲ تا ۶٪ و AST در ۲ تا ۳٪ بیماران [۱].
- ترومبوآمبولی وریدی: لخته در وریدهای عمقی، ریه و سایر وریدها در ۲ تا ۵٪ بیماران رخ داد و موارد مرگ نیز گزارش شده است. آبماسیکلیب در بیماران سرطان زودرس با سابقه لخته بررسی نشده است [۱].
- آسیب به جنین [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در این موارد فوراً با تیم درمان خود تماس بگیرید [۱]:
- اسهال: با نخستین مدفوع شل داروی ضداسهال را شروع کنید، مایعات بیشتری بنوشید و به پزشک اطلاع دهید؛ به‌ویژه اگر اسهال ظرف ۲۴ ساعت بهتر نشد
- تب، لرز یا نشانه‌های عفونت
- درد یا تورم دست یا پا، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، تنفس یا ضربان قلب تند (نشانه‌های احتمالی لخته خون)
- سرفه یا تنگی نفس تازه یا بدترشونده
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا درد سمت راست بالای شکم
- احتمال بارداری
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- تداخل‌های دارویی: پیش‌بینی می‌شود کتوکونازول مواجهه با آبماسیکلیب را تا ۱۶ برابر افزایش دهد و نباید همزمان مصرف شود؛ با سایر مهارکننده‌های قوی یا متوسط CYP3A ممکن است کاهش دوز لازم باشد [۱]. از القاکننده‌های قوی و متوسط CYP3A (که اثر دارو را کم می‌کنند) پرهیز شود [۱].
- گریپ‌فروت: گریپ‌فروت و فرآورده‌های آن ممکن است مقدار دارو را در خون بالا ببرند؛ در طول درمان مصرف نکنید [۱].
- بارداری: پیش از شروع، وضعیت بارداری بررسی می‌شود. زنان در سن باروری باید در طول درمان و تا ۳ هفته پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند؛ در درمان ترکیبی، طولانی‌ترین مدت توصیه‌شده در بروشور داروهای همراه ملاک است [۱].
- شیردهی: در طول درمان و تا ۳ هفته پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
- باروری مردان: بر اساس مطالعات حیوانی، آبماسیکلیب ممکن است باروری مردان را کاهش دهد [۱].
- اگر سابقه لخته خون دارید، پیش از شروع به پزشک بگویید [۱]. همه داروها، داروهای بدون نسخه، ویتامین‌ها و داروهای گیاهی را به پزشک اطلاع دهید [۱].
پرسش‌های متداول
چرا باید از روز اول داروی ضداسهال در خانه داشته باشم؟
آبماسیکلیب را بعد از جراحی چند سال مصرف می‌کنم؟
در سرطان سینه زودرس پرخطر، آبماسیکلیب تا تکمیل ۲ سال همراه هورمون‌درمانی مصرف می‌شود [۱]. هورمون‌درمانی طبق برنامه پزشک ادامه می‌یابد.
کراتینین خونم بالا رفته؛ یعنی کلیه‌ام آسیب دیده است؟
اگر یک نوبت را فراموش کنم چه کنم؟
نوبت فراموش‌شده را جبران نکنید و دوز بعدی را در زمان معمول بخورید [۱].
آیا می‌توانم گریپ‌فروت بخورم؟
خیر. گریپ‌فروت ممکن است مقدار آبماسیکلیب را در خون بالا ببرد و عوارض را بیشتر کند [۱].
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۲ موردسرطان سینه، نسخه ۴٫۲۰۲۶؛ رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی (بخش سرطان سینه عودکننده/متاستاتیک)
آبماسیکلیب ادجوانت همراه هورمون‌درمانی در سرطان سینه زودرس پرخطر HR مثبت و HER2 منفی: نتایج تحلیل میانی از پیش برنامه‌ریزی‌شده بقای کلی monarchE، شامل پیامدهای اثربخشی ۵ ساله
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۷ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲Abemaciclib Combined With Endocrine Therapy for the Adjuvant Treatment of HR+, HER2−, Node-Positive, High-Risk, Early Breast Cancer (monarchE)
- ۳Adjuvant Abemaciclib Plus Endocrine Therapy for Hormone Receptor–Positive, Human Epidermal Growth Factor Receptor 2–Negative, High-Risk Early Breast Cancer: Results From a Preplanned monarchE Overall Survival Interim Analysis, Including 5-Year Efficacy Outcomes
- ۴MONARCH 3: Abemaciclib As Initial Therapy for Advanced Breast Cancer
- ۵MONARCH 2: Abemaciclib in Combination With Fulvestrant in Women With HR+/HER2− Advanced Breast Cancer Who Had Progressed While Receiving Endocrine Therapy
- ۶Imlunestrant with or without Abemaciclib in Advanced Breast Cancer
- ۷MONARCH 1, A Phase II Study of Abemaciclib, a CDK4 and CDK6 Inhibitor, as a Single Agent, in Patients with Refractory HR+/HER2− Metastatic Breast Cancer
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.