CEA ماده‌ای است که هم سلول‌های سرطانی و هم سلول‌های طبیعی وارد خون می‌کنند؛ بالا بودن آن می‌تواند نشانه سرطان روده بزرگ یا برخی سرطان‌های دیگر باشد، اما در افراد سیگاری و در بیماری‌های خوش‌خیمی مانند بیماری التهابی روده، پانکراتیت، زخم معده، بیماری‌های کبد و کم‌کاری تیروئید هم بالا می‌رود [۱، ۲]. CEA برای غربالگری مناسب نیست و کاربرد اصلی آن پیگیری بیمارانی است که سرطان روده بزرگ آن‌ها قبلاً تشخیص داده شده است [۲، ۴]. یک عدد بالا را با پزشک بررسی کنید؛ معمولاً قدم اول، بررسی بالینی و تکرار آزمایش است [۲].
نکات کلیدی
- معمولاً سطح سرمی بیش از ۳ تا ۵ نانوگرم در میلی‌لیتر «بالا» تلقی می‌شود و سطح پایه در مردان، سیگاری‌ها و سالمندان بالاتر است [۲].
- در بیماران مبتلا، سطح بالای CEA پیش از جراحی با پیش‌آگهی بدتر همراه است و برنگشتن آن به حد طبیعی پس از جراحی مطرح‌کننده بیماری باقی‌مانده یا عود است [۲].
- اندازه‌گیری‌های پیاپی CEA عود سرطان روده بزرگ را با حساسیت حدود ۸۰٪ و ویژگی حدود ۷۰٪ و به‌طور متوسط حدود ۵ ماه زودتر نشان می‌دهد؛ بیشترین فایده آن در کشف متاستاز کبدی است [۳].
علل شناخته‌شده بالا رفتن CEA
| گروه | نمونه‌ها | توضیح |
|---|---|---|
| عادت‌ها | سیگار کشیدن | سطح پایه در سیگاری‌ها بالاتر است [۲] |
| بیماری‌های گوارشی | زخم معده، بیماری التهابی روده، پانکراتیت | علل خوش‌خیم [۲] |
| بیماری‌های کبد | سیروز، هپاتیت | علل خوش‌خیم [۲] |
| سایر علل خوش‌خیم | کم‌کاری تیروئید، عفونت‌ها، بیماری‌های خوش‌خیم سینه | علل خوش‌خیم [۲] |
| سرطان‌ها | روده بزرگ؛ ریه، معده، مری، پانکراس؛ برخی سرطان‌های تخمدان و دهانه رحم | علل بدخیم [۲] |
یک عدد بالا به‌تنهایی برای تشخیص هیچ بیماری کافی نیست.
رویکرد پیشنهادی به CEA بالا در فردی بدون سابقه سرطان
- ۱
شرح حال و معاینه
پرسش درباره علائم، سیگار، بیماری‌های کبد و روده، و معاینه کامل [۲].
- ۲
تکرار CEA و آزمایش‌های تکمیلی
تکرار CEA همراه با شمارش خون، بررسی آهن و آزمایش‌های کبد و کلیه [۲].
- ۳
اگر CEA کمتر از ۱۰ و بررسی بالینی طبیعی است
تکرار آزمایش پس از ۳ ماه [۲].
- ۴
اگر CEA بیش از ۱۰ است
تصویربرداری از کل بدن با سی‌تی‌اسکن یا PET-CT مدنظر قرار می‌گیرد [۲].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در هر صورت نتیجه را با پزشک در میان بگذارید. اگر علائمی مانند خون در مدفوع، تغییر اجابت مزاج، کاهش وزن بی‌دلیل یا کم‌خونی دارید، زودتر مراجعه کنید.
اگر سابقه سرطان روده بزرگ دارید و CEA در دوره پیگیری بالا رفته است، بی‌درنگ با تیم درمان تماس بگیرید؛ برنگشتن CEA به حد طبیعی یا افزایش آن می‌تواند نشانه عود باشد [۲].
پرسش‌های مرتبط
سیگار می‌کشم و CEA من کمی بالاست؛ باید نگران باشم؟
سطح پایه CEA در سیگاری‌ها بالاتر است [۲]. با این حال، تفسیر نهایی با پزشک است؛ او بر اساس علائم و معاینه تصمیم می‌گیرد که تکرار آزمایش کافی است یا بررسی بیشتری لازم است.
CEA من طبیعی است؛ یعنی سرطان روده ندارم؟
نه لزوماً. CEA در کشف سرطان روده زودرس کاربرد کمی دارد [۳]. برای غربالگری از روش‌های اثبات‌شده مانند آزمایش مدفوع یا کولونوسکوپی استفاده کنید.
بعد از جراحی سرطان روده، CEA را هر چند وقت باید چک کرد؟
طبق رهنمود ASCO، در مرحله II و III هر ۳ ماه به مدت دست‌کم ۳ سال، اگر بیمار کاندیدای جراحی یا شیمی‌درمانی بیماری متاستاتیک باشد [۴]. برنامه دقیق را تیم درمان شما تعیین می‌کند.
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۴ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱Colon Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version
- ۲
- ۳
- ۴ASCO 2006 Update of Recommendations for the Use of Tumor Markers in Gastrointestinal Cancer
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.