جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
پرسش و پاسخ

بالا بودن PSA یعنی سرطان پروستات؟

PSA بالا علل خوش‌خیم زیادی دارد؛ عوامل مؤثر بر نتیجه و قدم‌های بعدی

به‌روزرسانی: ۲۷ مهر ۱۴۰۵۱ دقیقه مطالعه۶ منبع علمی
پاسخ کوتاه

نه لزوماً. PSA پروتئینی است که هم سلول‌های طبیعی و هم سلول‌های سرطانی پروستات می‌سازند و علاوه بر سرطان، بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) و التهاب یا عفونت پروستات (پروستاتیت) هم آن را بالا می‌برند [۱]. فقط حدود ۲۵٪ مردانی که به دلیل PSA بالا نمونه‌برداری می‌شوند، سرطان پروستات دارند [۱]. پزشک معمولاً ابتدا آزمایش را تکرار می‌کند و در صورت لزوم پیش از نمونه‌برداری MRI پروستات درخواست می‌دهد [۱، ۴].

نکات کلیدی

  • به‌طور کلی PSA بالاتر از ۴ نانوگرم در میلی‌لیتر غیرطبیعی تلقی می‌شود، اما هیچ مرز واحدی وجود ندارد که نتیجه طبیعی را از غیرطبیعی جدا کند [۱].
  • در هر نوبت غربالگری، حدود ۶ تا ۷ درصد مردان نتیجه PSA «مثبت کاذب» دارند [۱].
  • PSA پایین هم سرطان را کاملاً رد نمی‌کند: در کارآزمایی PCPT، در ۱۵٫۲٪ مردانی که PSA آن‌ها هرگز از ۴ بالاتر نرفته بود، نمونه‌برداری سرطان پروستات را نشان داد [۲].

عوامل مؤثر بر سطح PSA

عاملاثر بر PSAتوضیح
سرطان پروستاتافزایشیکی از علل؛ نه تنها علت [۱]
بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH)افزایشاز شایع‌ترین علل غیرسرطانی [۱]
پروستاتیت (التهاب یا عفونت)افزایش موقتممکن است یکی دو ماه طول بکشد [۱]
نمونه‌برداری اخیر پروستاتافزایش موقتممکن است یکی دو ماه طول بکشد [۱]
ورزش شدید (مانند دوچرخه‌سواری) و انزالافزایش گذرا[۱]
فیناستراید و دوتاسترایدکاهشبرای این افراد مرز پایین‌تری برای غیرطبیعی بودن به کار می‌رود [۱]

پیش از آزمایش، مصرف داروها، عفونت اخیر و فعالیت‌های اخیر را به پزشک بگویید.

قدم‌های بعدی پس از PSA بالا

  1. ۱

    تکرار PSA و معاینه

    تکرار آزمایش برای تأیید نتیجه؛ گاهی پیگیری با آزمایش‌های تکراری PSA و معاینه انگشتی [۱].

  2. ۲

    MRI پروستات

    در کارآزمایی PRECISION، راهبرد «اول MRI» سرطان‌های مهم بالینی بیشتری تشخیص داد (۳۸٪ در برابر ۲۶٪) و ۲۸٪ مردان به دلیل MRI طبیعی به نمونه‌برداری نیاز پیدا نکردند [۳].

  3. ۳

    تصمیم درباره نمونه‌برداری

    در صورت ضایعه مشکوک، نمونه‌برداری هدفمند؛ راهنمای EAU در صورت MRI منفی و شک بالینی پایین، صرف‌نظر از نمونه‌برداری و پایش PSA را پیشنهاد می‌کند [۴].

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

نتیجه را با پزشک بررسی کنید؛ معمولاً برای تأیید، آزمایش PSA پس از ۶ تا ۸ هفته تکرار می‌شود [۱]. داروهای مصرفی، عفونت ادراری اخیر و فعالیت‌هایی مثل دوچرخه‌سواری یا انزال در روزهای پیش از آزمایش را به پزشک اطلاع دهید [۱].

تب و لرز همراه با سوزش یا درد ادرار، یا ناتوانی در ادرار کردن نیاز به مراجعه فوری دارد.

پرسش‌های مرتبط

آیا غربالگری با PSA توصیه می‌شود؟

USPSTF تصمیم را برای مردان ۵۵ تا ۶۹ ساله فردی می‌داند (پس از گفت‌وگو درباره فواید و مضرات) و غربالگری را در ۷۰ سال و بالاتر توصیه نمی‌کند [۵]. در پیگیری ۲۳ ساله کارآزمایی اروپایی ERSPC، مرگ ناشی از سرطان پروستات در گروه غربالگری ۱۳٪ کمتر بود و به ازای هر ۴۵۶ مرد دعوت‌شده از یک مرگ پیشگیری شد [۶]؛ در مقابل، غربالگری با تشخیص بیش از حد و مثبت کاذب همراه است [۵].

بعد از درمان سرطان پروستات، PSA من بالا رفته است؛ یعنی چه؟

پس از جراحی یا پرتودرمانی، PSA برای پیگیری استفاده می‌شود و افزایش آن ممکن است نخستین نشانه عود باشد [۱]. با تیم درمان خود تماس بگیرید.

انواع سرطان مرتبط

سرطان پروستات

پرسش‌های مرتبط

آیا در دوران درمان سرطان می‌توان ورزش کرد؟آیا سرطان ارثی است؟آیا سرطان پروستات درمان دارد؟پت اسکن چیست و چه کاربردی در سرطان دارد؟پرتودرمانی چیست و چه عوارضی دارد؟تومور مارکر چیست و چه زمانی ارزش دارد؟شیمی‌درمانی چند جلسه است؟علائم سرطان پروستات چیست؟

منابع علمی

۶ منبع
نمایش همه منابع، ۵ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Prostate-Specific Antigen (PSA) TestNational Cancer Institute · cancer.gov
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵
  2. ۲
    Prevalence of Prostate Cancer among Men with a Prostate-Specific Antigen Level ≤4.0 ng per MilliliterThompson IM, Pauler DK, Goodman PJ, Tangen CM, Lucia MS, Parnes HL, et al · N Engl J Med · 2004;350:2239-2246
    خلاصه و ترجمه فارسیDOI بازگشت به متن
  3. ۳
    MRI-Targeted or Standard Biopsy for Prostate-Cancer DiagnosisKasivisvanathan V, Rannikko AS, Borghi M, Panebianco V, Mynderse LA, Vaarala MH, et al · N Engl J Med · 2018;378:1767-1777
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  4. ۴
    EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG Guidelines on Prostate Cancer—2026 Update. Part I: Screening, Diagnosis, and Local Treatment with Curative IntentCornford P, van den Bergh RCN, Briers E, Chiu P, Eberli D, Epure A, et al · Eur Urol · 2026;90:254-269
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  5. ۵
    Screening for Prostate Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation StatementUS Preventive Services Task Force; Grossman DC, Curry SJ, Owens DK, Bibbins-Domingo K, Caughey AB, et al · JAMA · 2018;319:1901-1913
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  6. ۶
    European Study of Prostate Cancer Screening — 23-Year Follow-upRoobol MJ, de Vos II, Månsson M, Godtman RA, Talala KM, den Hond E, et al · N Engl J Med · 2025;393:1669-1680
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

مطالب مرتبط

سرطان پروستات۲۷ مهر ۱۴۰۵ علائم سرطان پروستات چیست؟ سرطان پروستات در ابتدا معمولاً بی‌علامت است؛ مشکلات ادراری مانند تکرر شبانه و جریان ضعیف بیشتر ناشی از بزرگی خوش‌خیم پروستات‌اند و باید بررسی شوند. تومور مارکر۲۷ مهر ۱۴۰۵ تومور مارکر چیست و چه زمانی ارزش دارد؟ تومور مارکر ماده‌ای در خون یا بافت است که درباره سرطان اطلاعات می‌دهد؛ بیشترین ارزش آن در پیگیری درمان و عود است، نه در چکاپ افراد سالم. سرطان پروستات۲۷ مهر ۱۴۰۵ آیا سرطان پروستات درمان دارد؟ بله؛ سرطان پروستات موضعی معمولاً قابل درمان قطعی یا کنترل طولانی‌مدت است و بقای ۵ ساله آن بیش از ۹۹٪ است. بیماری متاستاتیک معمولاً کنترل می‌شود، نه درمان قطعی.