نکات کلیدی
- پایه درمان هنوز جراحی و شیمیدرمانی است: برداشتن همه تومورهای قابل دیدن و ۶ دوره کربوپلاتین و پاکلیتاکسل [۳، ۴].
- هر زن با سرطان تخمدان از نوع شایع باید آزمایش BRCA بدهد، بهتر است همان زمان تشخیص؛ نتیجه هم درمان را تعیین میکند و هم به خانواده کمک میکند [۱۳، ۳].
- در زنان دارای جهش BRCA، دو سال قرص اولاپاریب پس از شیمیدرمانی برگشت بیماری را سالها عقب انداخت: هفت سال بعد، از هر ۳ نفر ۲ نفر زنده بودند [۶].
- این قرصها بیشترین سود را زود و در بیمار مناسب دارند: کاربرد آنها بهجای شیمیدرمانی در بیمارانی که چند بار درمان شده بودند کنار گذاشته شد و پس از برگشت بیماری فقط برای زنان دارای جهش BRCA مانده است [۱۱].
سرطان تخمدان چگونه درمان میشد و چه چیزی عوض شد؟
تا میانه دهه ۱۹۹۰، درمان سرطان تخمدان پیشرفته جراحی و شیمیدرمانی با دو داروی سیسپلاتین و سیکلوفسفامید بود. در سال ۱۹۹۶ یک مطالعه بزرگ نشان داد اگر بهجای سیکلوفسفامید، پاکلیتاکسل داده شود، بیماری دیرتر برمیگردد و بیماران بیشتر زنده میمانند [۱]. چند سال بعد معلوم شد کربوپلاتین همانقدر مؤثر است و عوارض کمتری دارد [۲]. ترکیب کربوپلاتین و پاکلیتاکسل از آن زمان تا امروز درمان پایه مانده است [۳].
ولی یک مشکل بزرگ ماند: بیشتر زنان به شیمیدرمانی خوب جواب میدادند [۱]، اما بیماری در بسیاری از آنها پس از مدتی برمیگشت. برای نمونه، در زنانی که جهش BRCA داشتند و پس از شیمیدرمانی فقط تحت نظر ماندند، ۳ سال بعد فقط حدود ۱ نفر از هر ۴ نفر هنوز بدون برگشت بیماری بود [۵].
راه تازه از شناخت ژنهای BRCA آمد. این ژنها به سلول کمک میکنند آسیب DNA را ترمیم کند. تومورهایی که جهش BRCA یا ضعف مشابهی در ترمیم DNA دارند (به این حالت «HRD مثبت» میگویند)، برای زنده ماندن به آنزیم دیگری به نام PARP وابستهاند. قرصهای «مهارکننده PARP» این راه را هم میبندند و سلول سرطانی از بین میرود [۱۷].
در سال ۲۰۱۸، یک مطالعه بزرگ روی زنانی با سرطان تخمدان پیشرفته و جهش BRCA نتیجه بزرگی داد: دو سال قرص اولاپاریب پس از پایان شیمیدرمانی، خطر برگشت یا پیشرفت بیماری را به کمتر از یکسوم رساند [۵]. هفت سال بعد، از هر ۳ زنی که قرص خورده بودند ۲ نفر زنده بودند، و تقریباً نیمی از همه آنها هنوز به هیچ درمان تازهای نیاز پیدا نکرده بودند؛ بیش از دو برابر زنانی که قرص نخورده بودند [۶].
در مطالعه بزرگ دیگری، تقریباً نیمی از بیماران تومور HRD مثبت داشتند، با یا بدون جهش BRCA [۹]. در این زنان، اولاپاریب همراه بواسیزوماب مدت آرام ماندن بیماری را تقریباً دو برابر کرد و پنج سال بعد، از هر ۳ نفر ۲ نفر زنده بودند [۷، ۸]. قرص دیگری به نام نیراپاریب هم برگشت بیماری را عقب انداخت، بهویژه در تومورهای HRD مثبت، ولی در پیگیری حدود ۶ ساله عمر بیماران را بیشتر نکرد [۹، ۱۰]. امروز در آمریکا کاربرد آن پس از درمان اول فقط برای تومورهای HRD مثبت است [۱۲].
چرا جای این قرصها عوض شد؟
در سالهای اول، قرصهای PARP در موقعیتهای بیشتری هم داده میشدند: بهجای شیمیدرمانی در زنانی که چند بار درمان شده بودند، و پس از برگشت بیماری برای همه بیماران، چه جهش داشتند چه نداشتند. وقتی نتایج طولانیمدت رسید، تصویر عوض شد: در چند مطالعه، عمر بیماران در این موقعیتها ممکن بود حتی کوتاهتر شود. برای همین اداره غذا و داروی آمریکا در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ کاربرد این قرصها بهجای شیمیدرمانی را کنار گذاشت و کاربرد نگهدارنده پس از برگشت بیماری را فقط به زنان دارای جهش BRCA محدود کرد [۱۱].
درس این تجربه ساده است: این قرصها بیشترین سود را وقتی دارند که زود، یعنی پس از اولین دوره شیمیدرمانی، و در زنان مناسب (دارای جهش BRCA یا تومور HRD مثبت) داده شوند [۳، ۶، ۸]. اگر تومور شما نه جهش BRCA دارد و نه HRD مثبت است، سود این قرصها کم است؛ در این حالت ادامه بواسیزوماب یا گاهی نیراپاریب مطرح است و تصمیم را با پزشک خود بگیرید [۳، ۱۰].
درمان امروز، قدم به قدم
- ۱
- ۲
شیمیدرمانی
کربوپلاتین و پاکلیتاکسل هر ۳ هفته، برای ۶ دوره؛ در بیماری مرحله ۳ و ۴ گاهی همراه بواسیزوماب [۳].
- ۳
- ۴
- ۵
آزمایش BRCA: برای شما و برای خانوادهتان
رهنمودهای آمریکایی و اروپایی توصیه میکنند هر زنی که سرطان تخمدان از نوع شایع (اپیتلیال) دارد، همان زمان تشخیص آزمایش ژنتیک بدهد: آزمایش خون برای جهش ارثی BRCA1، BRCA2 و چند ژن دیگر، و اگر جهش ارثی نبود، آزمایش BRCA روی نمونه تومور [۱۳، ۳].
جهش ارثی فقط به شما مربوط نیست. اگر آزمایش شما مثبت بود، بستگان خونی نزدیک، از جمله خواهر، دختر، مادر و حتی مردان خانواده، میتوانند با مشاوره ژنتیک آزمایش بدهند [۱۳]. زنی که جهش BRCA دارد، خطر بالایی برای سرطان سینه و تخمدان دارد: از هر ۱۰ زن با جهش BRCA1 حدود ۴ نفر، و از هر ۱۰ زن با جهش BRCA2 حدود ۲ نفر تا ۸۰ سالگی سرطان تخمدان میگیرند [۱۴]. برای این زنان، غربالگری سینه از سن پایینتر و با MRI همراه ماموگرافی انجام میشود، و برداشتن تخمدانها و لولههای رحم در سن مناسب خطر سرطان تخمدان را کم میکند [۱۵]. بیشتر بخوانید: آیا سرطان ارثی است؟
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در دوران قرصهای PARP آزمایش خون منظم لازم است، چون این قرصها ممکن است گلبولها و پلاکت را کم کنند [۱۸، ۱۲]. این موارد را زود به پزشک بگویید: خستگی شدید، رنگپریدگی یا تنگی نفس (کمخونی)، کبودی یا خونریزی غیرعادی، تب یا نشانه عفونت، و سرفه تازه [۱۸]. با نیراپاریب، فشار خون هم باید مرتب اندازهگیری شود [۱۲]. قرص را خودتان قطع نکنید و دوز آن را تغییر ندهید.
پرسشهای متداول
آیا همه زنان با سرطان تخمدان قرص PARP میگیرند؟
قرص را تا کی باید بخورم؟
اگر جهش BRCA داشته باشم، دخترم هم حتماً سرطان میگیرد؟
آیا این قرصها سرطان خون ایجاد میکنند؟
اگر بیماریام چند بار برگشته، باز هم این قرصها کمک میکنند؟
این قرصها دیگر بهجای شیمیدرمانی در بیمارانی که چند بار درمان شدهاند به کار نمیروند [۱۱]. پس از برگشتی که به شیمیدرمانی با پلاتین جواب داده، فقط در زنان دارای جهش BRCA که پیشتر قرص PARP نگرفتهاند، بهعنوان قرص نگهدارنده نقش دارند [۱۱، ۳]. درمانهای دیگری هم هست؛ ببینید سرطان تخمدان: راهنمای کامل.
برای پزشکان (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
پایه درمان: GOG-111 (۴۱۰ بیمار، مرحله III–IV با باقیمانده بیش از ۱ سانتیمتر): سیسپلاتین-پاکلیتاکسل در برابر سیسپلاتین-سیکلوفسفامید، پاسخ ۷۳٪ در برابر ۶۰٪، میانه PFS ۱۸ در برابر ۱۳ ماه و OS ۳۸ در برابر ۲۴ ماه [۱]. GOG-158 (۷۹۲ بیمار، مرحله III با برداشت بهینه): کربوپلاتین-پاکلیتاکسل غیرفروتر از سیسپلاتین-پاکلیتاکسل (میانه PFS ۲۰٫۷ در برابر ۱۹٫۴ ماه؛ RR پیشرفت ۰٫۸۸) با سمیت گوارشی، کلیوی و متابولیک کمتر [۲]. EORTC 55971: نئوادجوانت و جراحی فاصلهدار در IIIC–IV حجیم غیرفروتر از جراحی اولیه (HR مرگ ۰٫۹۸)؛ برداشت کامل همه بیماری ماکروسکوپی قویترین عامل مستقل پیشبینی بقا بود [۴]. دوز: کربوپلاتین و پاکلیتاکسل در سرطان تخمدان.
نگهدارنده خط اول: SOLO-1 (۳۹۱ بیمار، جهش BRCA، پاسخ کامل یا نسبی به پلاتین): HR پیشرفت یا مرگ ۰٫۳۰؛ عاری از پیشرفت در ۳ سال ۶۰٪ در برابر ۲۷٪ [۵]. پیگیری ۷ ساله: OS ۶۷٫۰٪ در برابر ۴۶٫۵٪ (HR ۰٫۵۵؛ P=۰٫۰۰۰۴؛ آستانه از پیش تعیینشده P<۰٫۰۰۰۱ برآورده نشد)، زنده و بدون درمان بعدی ۴۵٫۳٪ در برابر ۲۰٫۶٪، MDS/AML ۱٫۵٪ در برابر ۰٫۸٪ [۶]. PAOLA-1 (۸۰۶ بیمار، خط اول همراه بواسیزوماب): میانه PFS کل ۲۲٫۱ در برابر ۱۶٫۶ ماه (HR ۰٫۵۹)، HRD مثبت ۳۷٫۲ در برابر ۱۷٫۷ ماه (HR ۰٫۳۳) و HRD مثبت بدون جهش BRCA ۲۸٫۱ در برابر ۱۶٫۶ ماه (HR ۰٫۴۳) [۷]؛ OS نهایی در کل جمعیت ۵۶٫۵ در برابر ۵۱٫۶ ماه (HR ۰٫۹۲) و در HRD مثبت HR ۰٫۶۲ با OS پنجساله ۶۵٫۵٪ در برابر ۴۸٫۴٪ (اکتشافی) [۸]. PRIMA (۷۳۳ بیمار، ۳۷۳ نفر HRD مثبت): میانه PFS در HRD مثبت ۲۱٫۹ در برابر ۱۰٫۴ ماه (HR ۰٫۴۳) و در کل جمعیت ۱۳٫۸ در برابر ۸٫۲ ماه (HR ۰٫۶۲) [۹]؛ OS نهایی (میانه پیگیری ۷۳٫۹ ماه): HR کل ۱٫۰۱، HRD مثبت ۰٫۹۵ و HR-proficient ۰٫۹۳؛ دریافت PARPi بعدی در گروه دارونما ۳۷٫۸٪ [۱۰]. برچسب کنونی FDA، نیراپاریب خط اول را به HRD مثبت (جهش BRCA و/یا ناپایداری ژنومی) محدود کرده است [۱۲]. دوزها: اولاپاریب نگهدارنده · اولاپاریب + بواسیزوماب · نیراپاریب.
عقبنشینی اندیکاسیونها: FDA شش اندیکاسیونی را که بین ۲۰۱۴ و ۲۰۱۹ برای PARPi در EOC پیشرفته داده بود، در ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ پس از مشاهده اثر زیانبار احتمالی بر OS در چهار کارآزمایی تصادفی لغو یا محدود کرد: اندیکاسیون «درمان» (treatment) نیراپاریب، اولاپاریب و روکاپاریب در EOC پیشرفته با جهش BRCA یا HRD مثبت لغو شد و نگهدارنده در عود فقط به جهش BRCA محدود شد [۱۱]. SOLO2 (عود حساس به پلاتین با جهش BRCA): میانه PFS ۱۹٫۱ در برابر ۵٫۵ ماه (HR ۰٫۳۰)؛ کمخونی درجه ≥۳ ۱۹٪ [۱۶].
آزمونها و پایش: ESMO پانآسیایی ۲۰۲۵: آزمون BRCA ژرملاین و/یا سوماتیک برای همه سرطانهای درجه بالای غیرموسینی در زمان تشخیص [I, A] و آزمون HRD در بیماری درجه بالای پیشرفته [I, A]؛ نگهدارنده PARPi ± بواسیزوماب در جهش BRCA یا HRD مثبت [I, A]؛ در HRD منفی، بواسیزوماب [I, A] یا نیراپاریب [I, B] قابل بررسی [۳]. ASCO ۲۰۲۰: آزمون ژرملاین برای همه EOC؛ در منفیهای ژرملاین، آزمون سوماتیک BRCA1/2؛ آزمون dMMR در انواع سلول روشن، اندومتریوئید و موسینی؛ ارزیابی و آزمون بستگان درجه ۱ و ۲ حاملان؛ تصمیم بالینی بر اساس VUS گرفته نشود [۱۳]. اولاپاریب: CBC در ابتدا و ماهانه؛ در سیتوپنی طولانی که پس از ۴ هفته قطع دارو برنگردد، ارجاع به هماتولوژی و بررسی مغز استخوان [۱۸]. نیراپاریب: CBC هفتگی در ماه اول و ماهانه در ۱۱ ماه بعد؛ فشار خون و ضربان قلب دستکم هفتگی در ۲ ماه اول، سپس ماهانه در سال اول [۱۲].
شواهد علمی
نمایش جزئیاتبستن
شواهد علمی
۱۰ موردبقای کلی با اولاپاریب نگهدارنده در پیگیری ۷ ساله بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته تازهتشخیصدادهشده تخمدان همراه با جهش BRCA
درمان نگهدارنده خط اول با اولاپاریب بهعلاوه بواسیزوماب در سرطان تخمدان: نتایج نهایی بقای کلی از کارآزمایی PAOLA-1/ENGOT-ov25
اولاپاریب همراه بواسیزوماب بهعنوان درمان نگهدارنده خط اول در سرطان تخمدان
قرص اولاپاریب (Olaparib) بهعنوان درمان نگهدارنده در بیماران مبتلا به سرطان تخمدان عودکرده حساس به پلاتین با جهش BRCA1/2: کارآزمایی فاز ۳ دوسوکور، تصادفی و کنترلشده با دارونما
کارآزمایی فاز ۳ کاربوپلاتین و پاکلیتاکسل در مقایسه با سیسپلاتین و پاکلیتاکسل در بیماران مبتلا به سرطان تخمدان مرحله ۳ با برداشت بهینه جراحی: یک مطالعه گروه انکولوژی زنان (GOG)
سیکلوفسفامید و سیسپلاتین در مقایسه با پاکلیتاکسل و سیسپلاتین در بیماران مبتلا به سرطان تخمدان مرحله ۳ و ۴
رهنمود بالینی ESMO تطبیقیافته برای آسیا (پانآسیایی) برای مدیریت بیماران مبتلا به سرطان تخمدان اپیتلیال تازه تشخیصدادهشده و عودکننده
نیراپاریب (Niraparib) بهعنوان درمان نگهدارنده خط اول در بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته تخمدان تازهتشخیصدادهشده: نتایج نهایی بقای کلی از کارآزمایی
نیراپاریب در بیماران مبتلا به سرطان تخمدان پیشرفته تازه تشخیصدادهشده
درمان نگهدارنده با اولاپاریب در بیماران مبتلا به سرطان تخمدان پیشرفته تازه تشخیصدادهشده
بیشتر بخوانید
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۸ منبعنمایش همه منابع، ۱۳ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱
- ۲Phase III Trial of Carboplatin and Paclitaxel Compared With Cisplatin and Paclitaxel in Patients With Optimally Resected Stage III Ovarian Cancer: A Gynecologic Oncology Group Study
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳
- ۱۴
- ۱۵
- ۱۶Olaparib tablets as maintenance therapy in patients with platinum-sensitive, relapsed ovarian cancer and a BRCA1/2 mutation (SOLO2/ENGOT-Ov21): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial
- ۱۷Epithelial ovarian cancer
- ۱۸
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و بهروز: https://drdabiri.com/articles/ovarian-cancer-parp-inhibitors/



