خلاصه نکات کلیدی
- پاکلی‌تاکسل (Paclitaxel) داروی شیمی‌درمانی از گروه تاکسان‌ها است که از گیاه سرخدار (Taxus) به‌دست می‌آید و با پایدار کردن میکروتوبول‌ها، تقسیم سلول را متوقف می‌کند [۱].
- برچسب FDA آن را برای سرطان تخمدان، سینه (کمکی پس از جراحی و متاستاتیک)، ریه غیرسلول‌کوچک و سارکوم کاپوسی مرتبط با ایدز تأیید کرده است [۱]؛ در سرطان‌های دهانه رحم، مری و معده نیز در رژیم‌های استاندارد به کار می‌رود [۲، ۳، ۴].
- همه بیماران باید پیش از تزریق داروی پیشگیری از آلرژی (کورتون، آنتی‌هیستامین و مسدودکننده H2) بگیرند، زیرا واکنش حساسیتی شدید در ۲ تا ۴٪ بیماران رخ داده است [۱].
- شایع‌ترین عوارض: ریزش مو (۸۷٪)، نوروپاتی محیطی (۶۰٪)، درد عضلات و مفاصل (۶۰٪) و کاهش نوتروفیل‌ها [۱].
- کمترین شمارش نوتروفیل به‌طور میانه حدود روز ۱۱ رخ می‌دهد و اگر نوتروفیل کمتر از ۱۵۰۰ باشد، دارو داده نمی‌شود [۱].
- متابولیسم آن از راه آنزیم‌های کبدی CYP2C8 و CYP3A4 است؛ پیش از مصرف هر داروی جدید با پزشک مشورت کنید [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
پاکلی‌تاکسل (Paclitaxel) یک داروی نیمه‌صناعی ضدسرطان است که از گونه‌های گیاه سرخدار (Taxus) به‌دست می‌آید [۱]. این دارو یک «عامل ضدمیکروتوبول» است: سرهم‌شدن میکروتوبول‌ها از واحدهای توبولین را تقویت و با جلوگیری از تجزیه آن‌ها، میکروتوبول‌ها را پایدار می‌کند. نتیجه، از بین رفتن بازآرایی پویای شبکه میکروتوبولی است که برای تقسیم سلول (میتوز) و عملکردهای حیاتی سلول ضروری است [۱].
پاکلی‌تاکسل در آب نامحلول است و فرمولاسیون معمول آن در روغن کرچک پلی‌اکسیل ۳۵ و الکل تهیه می‌شود و بیمارانی که به داروهای حاوی این حلال حساسیت شدید داشته‌اند نباید آن را دریافت کنند [۱].
نب‌پاکلی‌تاکسل (ابراکسان؛ Abraxane) فرمولاسیون متفاوتی از همین ماده است که به شکل ذرات متصل به آلبومین تهیه می‌شود؛ دستور دوز و تجویز آن با پاکلی‌تاکسل معمولی فرق دارد و نباید این دو را به جای یکدیگر به کار برد [۵].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
| سرطان | موقعیت درمانی |
|---|---|
| سرطان تخمدان | خط اول همراه سیس‌پلاتین و درمان خط بعدی بیماری پیشرفته (اندیکاسیون برچسب FDA) [۱]؛ امروزه در خط اول معمولاً همراه کربوپلاتین [۷] |
| سرطان سینه | کمکی (ادجوانت) در بیماری با درگیری غدد لنفاوی پس از شیمی‌درمانی حاوی دوکسوروبیسین؛ بیماری متاستاتیک پس از شکست شیمی‌درمانی ترکیبی (اندیکاسیون‌های برچسب FDA) [۱]؛ نئوادجوانت در سرطان سه‌گانه منفی [۹] |
| سرطان ریه غیرسلول‌کوچک | خط اول همراه سیس‌پلاتین در بیمارانی که کاندید جراحی یا پرتودرمانی علاج‌بخش نیستند (اندیکاسیون برچسب FDA) [۱] |
| سرطان دهانه رحم | بیماری متاستاتیک، پایدار یا عودکننده؛ سیس‌پلاتین + پاکلی‌تاکسل همراه بواسیزوماب [۲] |
| سرطان مری و محل اتصال مری به معده | شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی (رژیم CROSS) [۳] |
| سرطان معده (خط دوم) | پاکلی‌تاکسل هفتگی همراه راموسیروماب [۴] |
| سارکوم کاپوسی مرتبط با ایدز | درمان خط دوم (اندیکاسیون برچسب FDA) [۱] |
| سرطان پانکراس (نب‌پاکلی‌تاکسل) | بیماری متاستاتیک، خط اول همراه جمسیتابین — با فرمولاسیون متصل به آلبومین (ابراکسان)، نه پاکلی‌تاکسل معمولی [۵] |
ویژه پزشکان
| سرطان | شواهد کلیدی |
|---|---|
| سرطان تخمدان | در کارآزمایی GOG با ۴۱۰ زن، سیس‌پلاتین + پاکلی‌تاکسل در مقایسه با سیس‌پلاتین + سیکلوفسفامید میانه بقای کلی را از ۲۴ به ۳۸ ماه رساند [۱، ۶]. در GOG-158، کربوپلاتین + پاکلی‌تاکسل کم‌عارضه‌تر و غیرفروتر از سیس‌پلاتین + پاکلی‌تاکسل بود [۷] |
| سرطان سینه | در کارآزمایی ۳۱۲۱ زن با درگیری غدد لنفاوی، افزودن ۴ دوره پاکلی‌تاکسل پس از دوکسوروبیسین–سیکلوفسفامید خطر عود را ۱۷٪ و خطر مرگ را ۱۸٪ کاهش داد [۱، ۸]. در KEYNOTE-522، افزودن پمبرولیزوماب به پاکلی‌تاکسل–کربوپلاتین نئوادجوانت پاسخ کامل پاتولوژیک را از ۵۱٫۲٪ به ۶۴٫۸٪ رساند [۹] |
| سرطان ریه غیرسلول‌کوچک | در کارآزمایی ECOG با ۱۲۰۷ بیمار، سیس‌پلاتین + پاکلی‌تاکسل و کربوپلاتین + پاکلی‌تاکسل نتایجی مشابه سایر رژیم‌های دوگانه پلاتین داشتند [۱، ۱۰] |
| سرطان دهانه رحم | در GOG 240، افزودن بواسیزوماب به شیمی‌درمانی (سیس‌پلاتین یا توپوتکان همراه پاکلی‌تاکسل) میانه بقای کلی را از ۱۳٫۳ به ۱۷٫۰ ماه رساند؛ توپوتکان–پاکلی‌تاکسل برتر از سیس‌پلاتین–پاکلی‌تاکسل نبود [۲] |
| سرطان مری و محل اتصال مری به معده | در CROSS، پاکلی‌تاکسل و کربوپلاتین هفتگی به مدت ۵ هفته همراه پرتودرمانی و سپس جراحی، میانه بقای کلی را از ۲۴٫۰ به ۴۹٫۴ ماه رساند [۳] |
| سرطان معده (خط دوم) | در DESTINY-Gastric04 (بیماران HER2 مثبت)، راموسیروماب + پاکلی‌تاکسل گروه کنترل بود و تراستوزوماب دروکستکان بقای کلی بهتری داشت (میانه ۱۴٫۷ در برابر ۱۱٫۴ ماه) [۴] |
| سارکوم کاپوسی مرتبط با ایدز | اندیکاسیون برچسب FDA [۱] |
| سرطان پانکراس (نب‌پاکلی‌تاکسل) | در MPACT با ۸۶۱ بیمار، نب‌پاکلی‌تاکسل + جمسیتابین میانه بقای کلی را از ۶٫۷ به ۸٫۵ ماه رساند (HR ۰٫۷۲) [۵، ۱۱] |
نحوه مصرف و دوز
فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۱۰ رژیم
پاکلی‌تاکسل به‌صورت انفوزیون وریدی در مرکز شیمی‌درمانی تزریق می‌شود؛ در رژیم‌های برچسب، تزریق معمولاً ۳ ساعت (و در برخی رژیم‌ها ۲۴ ساعت) طول می‌کشد و هر ۳ هفته تکرار می‌شود [۱]. در برخی رژیم‌های رایج، دارو با دوز کمتر به‌صورت هفتگی داده می‌شود؛ برای نمونه در رژیم CROSS [۳].
برای پیشگیری از واکنش حساسیتی شدید، همه بیماران پیش از تزریق دارو می‌گیرند؛ در برچسب، دگزامتازون خوراکی حدود ۱۲ و ۶ ساعت پیش از تزریق و آنتی‌هیستامین و مسدودکننده H2 وریدی ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از تزریق آمده است [۱]. اگر قرص‌های دگزامتازون را برای خوردن در منزل گرفته‌اید، آن‌ها را دقیقاً سر ساعت مصرف کنید و اگر فراموش کردید، پیش از شروع تزریق به پرستار بگویید. علائم حیاتی به‌ویژه در ساعت اول تزریق پایش می‌شود [۱].
پیش از هر دوره آزمایش خون انجام می‌شود و اگر نوتروفیل یا پلاکت کافی نباشد، تزریق به تعویق می‌افتد [۱]. هرگز نوبت درمان را خودسرانه حذف یا جابه‌جا نکنید.
پیش‌دارو (همه بیماران): دگزامتازون ۲۰ میلی‌گرم خوراکی حدود ۱۲ و ۶ ساعت پیش از تزریق؛ دیفن‌هیدرامین (یا معادل) ۵۰ میلی‌گرم وریدی و سایمتیدین ۳۰۰ میلی‌گرم یا رانیتیدین ۵۰ میلی‌گرم وریدی، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از تزریق [۱].
پیش از شروع و پیش از هر دوره: در تومورهای جامد، با نوتروفیل پایه کمتر از ۱۵۰۰ در میکرولیتر تجویز نشود (در سارکوم کاپوسی کمتر از ۱۰۰۰)؛ دوره بعد تا نوتروفیل بیش از ۱۵۰۰ و پلاکت بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ تکرار نشود. نادیر نوتروفیل حدود روز ۱۱ است [۱].
واکنش حساسیتی و تجویز: علائم خفیف (گرگرفتگی، واکنش پوستی، تنگی نفس، افت فشار یا تاکی‌کاردی خفیف) نیاز به قطع ندارد؛ افت فشار نیازمند درمان، تنگی نفس نیازمند برونکودیلاتور، آنژیوادم یا کهیر منتشر: قطع فوری و عدم تجویز مجدد. رقیق‌سازی تا ۰٫۳ تا ۱٫۲ میلی‌گرم در میلی‌لیتر؛ ظروف شیشه‌ای، پلی‌پروپیلن یا پلی‌اولفین و ست‌های فاقد PVC؛ فیلتر درون‌خطی حداکثر ۰٫۲۲ میکرون. در ترکیب با سیس‌پلاتین، پاکلی‌تاکسل پیش از سیس‌پلاتین داده شود؛ ترتیب معکوس با سرکوب شدیدتر مغز استخوان و کاهش حدود ۳۳٪ پاک‌سازی همراه بود [۱].
تعدیل دوز: نوتروپنی شدید (کمتر از ۵۰۰ به مدت ۷ روز یا بیشتر) یا نوروپاتی محیطی شدید: کاهش ۲۰٪ دوز در همه دوره‌های بعد [۱].
کبد (دوز نخستین دوره): انفوزیون ۳ ساعته با ترانس‌آمیناز کمتر از ۱۰ برابر ULN: بیلی‌روبین تا ۱٫۲۵ برابر ULN ← ۱۷۵؛ ۱٫۲۶ تا ۲ برابر ← ۱۳۵؛ ۲٫۰۱ تا ۵ برابر ← ۹۰ میلی‌گرم/مترمربع؛ ترانس‌آمیناز ۱۰ برابر یا بیشتر یا بیلی‌روبین بیش از ۵ برابر ← توصیه نمی‌شود. انفوزیون ۲۴ ساعته: ترانس‌آمیناز کمتر از ۲ برابر و بیلی‌روبین تا ۱٫۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر ← ۱۳۵؛ ترانس‌آمیناز ۲ تا کمتر از ۱۰ برابر و بیلی‌روبین تا ۱٫۵ ← ۱۰۰؛ بیلی‌روبین ۱٫۶ تا ۷٫۵ ← ۵۰؛ ترانس‌آمیناز ۱۰ برابر یا بیشتر یا بیلی‌روبین بیش از ۷٫۵ ← توصیه نمی‌شود [۱]. برچسب تعدیل دوز کلیوی ندارد.
پایش: CBC مکرر؛ علائم حیاتی حین انفوزیون، به‌ویژه در ساعت اول؛ پایش مداوم قلبی فقط در اختلال هدایتی شدید؛ در ترکیب با دوکسوروبیسین در سرطان سینه متاستاتیک، پایش عملکرد قلب؛ نوروپاتی محیطی و محل تزریق (نشت دارو) [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد (برچسب FDA)
تخمدان، خط اول (برچسب)
سرطان تخمدان پیشرفته بدون درمان قبلیطول هر دوره: هر ۳ هفته
سرطان تخمدان پیشرفته بدون درمان قبلی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| گزینه الف | |||
| پاکلی‌تاکسل | ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | انفوزیون وریدی ۳ ساعته | روز ۱، پیش از سیس‌پلاتین |
| سیس‌پلاتین | ۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| گزینه ب | |||
| پاکلی‌تاکسل | ۱۳۵ میلی‌گرم/مترمربع | انفوزیون وریدی ۲۴ ساعته | روز ۱، پیش از سیس‌پلاتین |
| سیس‌پلاتین | ۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
انتخاب بین دو رژیم بر اساس تفاوت سمیت‌ها [۱]. امروزه در عمل کربوپلاتین معمولاً جایگزین سیس‌پلاتین می‌شود (GOG-158) [۷].
شواهد: GOG-158 (۲۰۰۳)
تخمدان با درمان قبلی (برچسب)
سرطان تخمدان پس از شیمی‌درمانی قبلیطول هر دوره: هر ۳ هفته
سرطان تخمدان پس از شیمی‌درمانی قبلی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلی‌تاکسل | ۱۳۵ یا ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | انفوزیون وریدی ۳ ساعته | روز ۱ |
[۱]
سینه، کمکی با درگیری غدد لنفاوی (برچسب)
پس از شیمی‌درمانی ترکیبی حاوی دوکسوروبیسین (در کارآزمایی: ۴ دوره AC)طول هر دوره: هر ۳ هفته
پس از شیمی‌درمانی ترکیبی حاوی دوکسوروبیسین (در کارآزمایی: ۴ دوره AC)
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلی‌تاکسل | ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | انفوزیون وریدی ۳ ساعته | روز ۱ |
[۱]
سینه، متاستاتیک (برچسب)
پس از شکست شیمی‌درمانی ترکیبی برای بیماری متاستاتیک یا عود ظرف ۶ ماه از درمان کمکیطول هر دوره: هر ۳ هفته
پس از شکست شیمی‌درمانی ترکیبی برای بیماری متاستاتیک یا عود ظرف ۶ ماه از درمان کمکی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلی‌تاکسل | ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | انفوزیون وریدی ۳ ساعته | روز ۱ |
[۱]
ریه غیرسلول‌کوچک (برچسب)
خط اول در بیماران غیرکاندید جراحی یا پرتودرمانی علاج‌بخشطول هر دوره: هر ۳ هفته
خط اول در بیماران غیرکاندید جراحی یا پرتودرمانی علاج‌بخش
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلی‌تاکسل | ۱۳۵ میلی‌گرم/مترمربع | انفوزیون وریدی ۲۴ ساعته | روز ۱ |
| سیس‌پلاتین | ۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی، پس از پاکلی‌تاکسل | روز ۱ |
[۱]
سارکوم کاپوسی مرتبط با ایدز (برچسب)
خط دومطول هر دوره: هر ۳ یا ۲ هفته
خط دوم
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| گزینه الف | |||
| پاکلی‌تاکسل | ۱۳۵ میلی‌گرم/مترمربع | انفوزیون وریدی ۳ ساعته | هر ۳ هفته |
| گزینه ب | |||
| پاکلی‌تاکسل | ۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربع | انفوزیون وریدی ۳ ساعته | هر ۲ هفته |
رژیم هر ۲ هفته کم‌عارضه‌تر است. در HIV پیشرفته: دگزامتازون پیش‌دارو ۱۰ میلی‌گرم (به‌جای ۲۰)، شروع یا تکرار فقط با نوتروفیل ۱۰۰۰ یا بیشتر، کاهش ۲۰٪ دوز پس از نوتروپنی شدید و G-CSF در صورت نیاز [۱].
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
سایر رژیم‌ها: کارآزمایی‌های کلیدی و نب‌پاکلی‌تاکسل
CROSS (شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی)
سرطان مری یا محل اتصال مری به معده قابل جراحیطول هر دوره: هفتگی
سرطان مری یا محل اتصال مری به معده قابل جراحی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلی‌تاکسل | ۵۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | هفتگی |
| کربوپلاتین | AUC ۲ | وریدی | هفتگی |
| پرتودرمانی | ۴۱٫۴ گری در ۲۳ جلسه | — | ۵ روز در هفته |
رژیم کارآزمایی CROSS؛ در برچسب FDA نیامده است [۳].
شواهد: CROSS (۲۰۱۲)
GOG 240 (دهانه رحم)
سرطان دهانه رحم متاستاتیک، پایدار یا عودکنندهطول هر دوره: هر ۲۱ روز
سرطان دهانه رحم متاستاتیک، پایدار یا عودکننده
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلی‌تاکسل | ۱۳۵ یا ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| سیس‌پلاتین | ۵۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
رژیم کارآزمایی GOG 240 [۲].
شواهد: GOG 240 (۲۰۱۴)
KEYNOTE-522 (سینه سه‌گانه منفی، پیش و پس از جراحی)
سرطان سینه سه‌گانه منفی زودرس پرخطرطول هر دوره: دوره‌های ۲۱ روزه
سرطان سینه سه‌گانه منفی زودرس پرخطر
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دوره ۱ تا ۴ | |||
| پمبرولیزوماب | ۲۰۰ میلی‌گرم | وریدی | روز ۱ هر ۳ هفته |
| پاکلی‌تاکسل | ۸۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱، ۸ و ۱۵ |
| کربوپلاتین | AUC ۵ هر ۳ هفته یا AUC ۱٫۵ هفتگی | وریدی | روز ۱ (یا روز ۱، ۸ و ۱۵) |
| دوره ۵ تا ۸ | |||
| پمبرولیزوماب + دوکسوروبیسین (یا اپی‌روبیسین) + سیکلوفسفامید | ۲۰۰ میلی‌گرم + ۶۰ (یا ۹۰) + ۶۰۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ هر ۳ هفته |
| پس از جراحی | |||
| پمبرولیزوماب | ۲۰۰ میلی‌گرم | وریدی | هر ۳ هفته |
شواهد: KEYNOTE-522 (۲۰۲۴)، KEYNOTE-522 (۲۰۲۰)
نب‌پاکلی‌تاکسل (ابراکسان) — فرمولاسیون متفاوت
پانکراس متاستاتیک خط اول؛ ریه غیرسلول‌کوچک خط اول؛ سینه متاستاتیک پس از شکست شیمی‌درمانیطول هر دوره: طبق ردیف
پانکراس متاستاتیک خط اول؛ ریه غیرسلول‌کوچک خط اول؛ سینه متاستاتیک پس از شکست شیمی‌درمانی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پانکراس | |||
| نب‌پاکلی‌تاکسل، سپس جمسیتابین | ۱۲۵ میلی‌گرم/مترمربع + ۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی، نب‌پاکلی‌تاکسل طی ۳۰ تا ۴۰ دقیقه | روز ۱، ۸ و ۱۵ هر ۲۸ روز |
| ریه | |||
| نب‌پاکلی‌تاکسل + کربوپلاتین | ۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربع + AUC ۶ | وریدی، نب‌پاکلی‌تاکسل طی ۳۰ دقیقه | نب‌پاکلی‌تاکسل روز ۱، ۸ و ۱۵؛ کربوپلاتین روز ۱؛ هر ۲۱ روز |
| سینه | |||
| نب‌پاکلی‌تاکسل | ۲۶۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی طی ۳۰ دقیقه | هر ۳ هفته |
جایگزین پاکلی‌تاکسل معمولی نشود و برعکس؛ پیش‌دارو به‌طور معمول لازم نیست (فقط در سابقه واکنش حساسیتی). کاهش دوز پانکراس: ۱۰۰ سپس ۷۵ میلی‌گرم/مترمربع (جمسیتابین ۸۰۰ سپس ۶۰۰)؛ ریه: ۷۵ سپس ۵۰ (کربوپلاتین AUC ۴٫۵ سپس ۳)؛ سینه: ۲۲۰ سپس ۱۸۰. نارسایی متوسط یا شدید کبد: شروع با ۲۰۰ (سینه) یا ۸۰ (ریه)؛ در پانکراس توصیه نمی‌شود [۵].
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
عوارض جانبی
ارقام زیر از برچسب FDA و بر پایه تحلیل تجمیعی ۸۱۲ بیمار مبتلا به سرطان تخمدان یا سینه است که پاکلی‌تاکسل را به‌صورت تک‌دارویی و با پیش‌داروی ضدحساسیت دریافت کرده‌اند [۱]. در ترکیب با سایر داروها، فراوانی برخی عوارض متفاوت است.
| عارضه | فراوانی |
|---|---|
| ریزش مو | ۸۷٪ [۱] |
| کاهش نوتروفیل | کمتر از ۲۰۰۰: ۹۰٪؛ کمتر از ۵۰۰: ۵۲٪ [۱] |
| کم‌خونی | هموگلوبین کمتر از ۱۱: ۷۸٪؛ کمتر از ۸: ۱۶٪ [۱] |
| نوروپاتی محیطی | ۶۰٪ (شدید ۳٪)؛ با افزایش دوز تجمعی بیشتر می‌شود و علائم حسی معمولاً ظرف چند ماه پس از قطع دارو بهتر می‌شود [۱] |
| درد عضلات و مفاصل | ۶۰٪ (شدید ۸٪)؛ معمولاً ۲ تا ۳ روز پس از تزریق شروع و ظرف چند روز برطرف می‌شود [۱] |
| تهوع و استفراغ، اسهال، التهاب دهان | ۵۲٪، ۳۸٪ و ۳۱٪؛ عمدتاً خفیف تا متوسط [۱] |
| واکنش حساسیتی | همه موارد ۴۱٪ (شدید ۲٪)؛ شایع‌ترین موارد خفیف: گرگرفتگی ۲۸٪ و بثورات پوستی ۱۲٪ [۱] |
| عفونت و خونریزی | عفونت ۳۰٪؛ خونریزی (عمدتاً موضعی) ۱۴٪ [۱] |
| تغییرات علائم حیاتی حین تزریق | افت فشار ۱۲٪ و کندی ضربان قلب ۳٪ در ۳ ساعت اول تزریق [۱] |
| ورم، واکنش محل تزریق، تغییر ناخن | ورم ۲۱٪، واکنش محل تزریق ۱۳٪، تغییر رنگ ناخن ۲٪ [۱] |
عوارض جدی
کادر هشدار (Boxed Warning): آنافیلاکسی و واکنش‌های حساسیتی شدید (تنگی نفس و افت فشار نیازمند درمان، آنژیوادم و کهیر منتشر) در ۲ تا ۴٪ بیماران در کارآزمایی‌ها رخ داده و با وجود پیش‌دارو موارد کشنده نیز گزارش شده است؛ همه بیماران باید پیش‌داروی کورتون، دیفن‌هیدرامین و مسدودکننده H2 بگیرند و کسی که واکنش شدید داشته نباید دوباره پاکلی‌تاکسل دریافت کند. همچنین دارو نباید به بیماران مبتلا به تومور جامد با نوتروفیل پایه کمتر از ۱۵۰۰ داده شود و شمارش خون باید مکرر انجام شود [۱].
- سرکوب مغز استخوان: عمدتاً نوتروپنی، وابسته به دوز و محدودکننده دوز؛ عفونت‌ها در ۱٪ کل بیماران کشنده بوده است (سپسیس، پنومونی، پریتونیت) [۱].
- اختلالات هدایتی قلب: اختلال شدید هدایت در کمتر از ۱٪ بیماران، گاهی نیازمند ضربان‌ساز؛ نارسایی قلبی بیشتر در بیمارانی که داروهای دیگری مانند آنتراسایکلین‌ها گرفته‌اند گزارش شده است [۱].
- عوارض ریوی: پنومونی بینابینی، فیبروز ریه و آمبولی ریه؛ و پنومونیت پرتویی در بیمارانی که پرتودرمانی همزمان دارند [۱].
- عوارض پوستی شدید: سندرم استیونس–جانسون و نکرولیز اپیدرمی سمی گزارش شده است [۱].
- عوارض گوارشی و کبدی: انسداد یا سوراخ‌شدگی روده، کولیت ایسکمیک، انتروکولیت نوتروپنیک و نکروز کبدی گزارش شده است؛ در اختلال کبدی خطر سمیت (به‌ویژه سرکوب مغز استخوان) بیشتر است [۱].
- اثرات الکل موجود در دارو: هر میلی‌لیتر حاوی ۳۹۶ میلی‌گرم الکل است و باید اثرات احتمالی آن بر دستگاه عصبی مرکزی در نظر گرفته شود [۱].
- واکنش محل تزریق و نشت دارو: معمولاً خفیف، اما فلبیت، سلولیت، نکروز و فیبروز نیز گزارش شده و گاهی با تأخیر ۷ تا ۱۰ روزه بروز می‌کند [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در صورت بروز هر یک از موارد زیر فوراً با تیم درمان تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید [۱]:
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر، لرز یا هر نشانه عفونت
- تنگی نفس، احساس فشار در قفسه سینه، گرگرفتگی شدید، تورم صورت یا کهیر حین یا پس از تزریق (فوراً به پرستار بگویید)
- تپش قلب، ضربان نامنظم یا احساس غش
- بی‌حسی، گزگز یا ضعف دست و پا که در کارهای روزمره مثل بستن دکمه یا راه رفتن اختلال ایجاد کند
- اسهال شدید، زخم‌های دهانی که مانع خوردن و نوشیدن شود، یا درد شدید شکم
- سرفه یا تنگی نفس تازه و پایدار
- بثورات گسترده، تاول یا پوسته‌ریزی پوست
- خونریزی یا کبودی غیرعادی
- درد، تورم یا قرمزی محل تزریق، حتی چند روز پس از تزریق
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- تداخل‌های دارویی: پاکلی‌تاکسل توسط CYP2C8 و CYP3A4 متابولیزه می‌شود. با مهارکننده‌های CYP3A4 (مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، کلاریترومایسین، ریتوناویر)، القاکننده‌ها (مانند ریفامپین و کاربامازپین) و مهارکننده CYP2C8 (مانند جم‌فیبروزیل) باید با احتیاط مصرف شود. فهرست کامل داروها و مکمل‌های گیاهی را به پزشک بدهید [۱].
- دوکسوروبیسین: گزارش‌ها نشان می‌دهد سطح خونی دوکسوروبیسین در ترکیب با پاکلی‌تاکسل ممکن است بالا برود؛ در این ترکیب پایش کارکرد قلب توصیه می‌شود [۱].
- الکل موجود در دارو و پیش‌داروها: به دلیل الکل موجود در فرمولاسیون و آنتی‌هیستامین پیش‌دارو، ممکن است پس از تزریق خواب‌آلود یا گیج باشید [۱]؛ در روز تزریق رانندگی نکنید و همراه داشته باشید.
- بارداری: پاکلی‌تاکسل می‌تواند به جنین آسیب بزند؛ زنان در سن باروری باید از بارداری در طول درمان پرهیز کنند [۱]. درباره روش و مدت پیشگیری پس از درمان با پزشک مشورت کنید.
- شیردهی: توصیه می‌شود در طول درمان شیردهی قطع شود [۱].
- باروری: در مطالعات حیوانی، پاکلی‌تاکسل باروری را در جنس نر و ماده کاهش داده است [۱]؛ پیش از شروع درمان درباره حفظ باروری صحبت کنید.
- سالمندان: در بیشتر مطالعات، سرکوب شدید مغز استخوان و در برخی مطالعات نوروپاتی شدید در افراد ۶۵ سال و بالاتر شایع‌تر بوده است [۱].
پرسش‌های متداول
چرا پیش از پاکلی‌تاکسل باید قرص دگزامتازون بخورم؟
آیا گزگز و بی‌حسی دست و پا خوب می‌شود؟
درد عضلات و مفاصل بعد از تزریق طبیعی است؟
بله، این عارضه در حدود ۶۰٪ بیماران دیده شده، معمولاً ۲ تا ۳ روز پس از تزریق شروع می‌شود و ظرف چند روز برطرف می‌شود [۱]. درباره مسکن مناسب با تیم درمان مشورت کنید.
آیا حتماً موهایم می‌ریزد؟
ریزش مو در ۸۷٪ بیماران تحت درمان با پاکلی‌تاکسل تک‌دارویی گزارش شده است [۱]؛ بنابراین بهتر است از قبل برای آن آماده باشید.
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۱۱ موردکارآزمایی فاز ۳ بواسیزوماب در سرطان تخمدان
شیمی‌درمانی القایی و سپس شیمی‌پرتودرمانی استاندارد در برابر شیمی‌پرتودرمانی استاندارد به‌تنهایی در بیماران مبتلا به سرطان دهانه رحم پیشرفته موضعی (GCIG INTERLACE): کارآزمایی فاز ۳ بین‌المللی، چندمرکزی و تصادفی
شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی در سرطان مری یا محل اتصال مری و معده
شیمی‌درمانی پیرامون جراحی یا شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی در سرطان مری
تراستوزوماب دروکستکان یا راموسیروماب به‌همراه پاکلی‌تاکسل در سرطان معده
افزایش بقا در سرطان پانکراس با نب‌پاکلی‌تاکسل همراه با جمسیتابین
آتزولیزوماب همراه بواسیزوماب و شیمی‌درمانی برای سرطان دهانه رحم متاستاتیک، پایدار یا عودکننده (BEATcc): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و باز
ایوونسیماب + شیمی‌درمانی در برابر تیسلیزوماب + شیمی‌درمانی در سرطان ریه غیرسلول‌کوچک سنگفرشی پیشرفته (HARMONi-6): تحلیل میانی بقای کلی یک کارآزمایی تصادفی دوسوکور فاز ۳ در چین
پمبرولیزوماب برای سرطان سینه سه‌گانه منفی مراحل اولیه
شیمی‌درمانی داخل صفاقی گرم (HIPEC) در سرطان تخمدان
بهبود بقا با بواسیزوماب در سرطان دهانه رحم پیشرفته
رهنمودهای بالینی
۱ موردسرطان دهانه رحم، نسخه ۲٫۲۰۲۶؛ رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۹ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶Cyclophosphamide and Cisplatin Compared with Paclitaxel and Cisplatin in Patients with Stage III and Stage IV Ovarian Cancer
- ۷
- ۸Improved Outcomes From Adding Sequential Paclitaxel but Not From Escalating Doxorubicin Dose in an Adjuvant Chemotherapy Regimen for Patients With Node-Positive Primary Breast Cancer
- ۹
- ۱۰Comparison of Four Chemotherapy Regimens for Advanced Non–Small-Cell Lung Cancer
- ۱۱Increased Survival in Pancreatic Cancer with nab-Paclitaxel plus Gemcitabine
- ۱۲KEYTRUDA (pembrolizumab) injection, for intravenous use: Prescribing Information
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.