در جهان، شایع‌ترین سرطان‌ها به ترتیب سرطان ریه، سینه، روده بزرگ، پروستات و معده‌اند و سرطان ریه بیشترین مرگ سرطانی را دارد [۱، ۲]. در ایران، شایع‌ترین سرطان در زنان سرطان سینه و در مردان سرطان پروستات و پس از آن معده است، و سرطان معده بیشترین مرگ سرطانی کشور را دارد [۳]. بسیاری از این سرطان‌ها را می‌توان با کنار گذاشتن دخانیات، درمان عفونت هلیکوباکتر و غربالگری به‌موقع پیشگیری کرد یا زود پیدا کرد [۱، ۷].
نکات کلیدی
- در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۲۱ میلیون نفر در جهان به سرطان مبتلا شدند و نزدیک به ۱۰ میلیون نفر بر اثر آن جان باختند؛ از هر ۵ نفر، یک نفر در طول عمر سرطان می‌گیرد [۱].
- سرطان ریه شایع‌ترین سرطان جهان است و بیشترین مرگ سرطانی را هم دارد [۱].
- در ایران سرطان سینه شایع‌ترین سرطان و سرطان معده نخستین علت مرگ سرطانی است [۳].
- نزدیک به ۴ مورد از هر ۱۰ سرطان را امروز می‌توان با دوری از عوامل خطر و روش‌های پیشگیری شناخته‌شده پیشگیری کرد [۷].
شایع‌ترین سرطان‌ها در جهان کدام‌اند؟
این فهرست بر اساس برآورد آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان (وابسته به سازمان جهانی بهداشت) برای سال ۲۰۲۴ است [۱، ۲]. «شایع‌ترین» یعنی سرطانی که بیشترین بیمار تازه را دارد؛ «کشنده‌ترین» یعنی سرطانی که بیشترین مرگ را دارد. این دو فهرست یکی نیستند: مثلاً سرطان کبد در فهرست بیماران تازه جزو پنج سرطان اول نیست، ولی سومین علت مرگ سرطانی جهان است [۱].
| رتبه | بیشترین بیمار تازه | بیشترین مرگ |
|---|---|---|
| ۱ | ریه (حدود ۲٫۶ میلیون نفر) | ریه (نزدیک به ۱٫۹ میلیون نفر) |
| ۲ | سینه (حدود ۲٫۴ میلیون نفر) | روده بزرگ و راست‌روده |
| ۳ | روده بزرگ و راست‌روده (حدود ۲ میلیون نفر) | کبد |
| ۴ | پروستات (حدود ۱٫۵ میلیون نفر) | سینه |
| ۵ | معده (نزدیک به ۱ میلیون نفر) | معده |
منبع: برآورد جهانی سال ۲۰۲۴ آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان [۱، ۲].
شایع‌ترین سرطان در زنان و مردان
- زنان در جهان: شایع‌ترین سرطان، سرطان سینه است؛ حدود یک مورد از هر ۴ سرطان زنان [۲]. پس از آن سرطان ریه، روده بزرگ، تیروئید و دهانه رحم قرار دارند [۲]. بیشترین مرگ سرطانی زنان به ترتیب از سرطان سینه، ریه و روده بزرگ است [۲].
- مردان در جهان: شایع‌ترین سرطان‌ها به ترتیب ریه، پروستات، روده بزرگ، معده و کبدند [۲]. بیشترین مرگ سرطانی مردان از سرطان ریه، روده بزرگ و کبد است [۱، ۲].
درباره علامت‌هایی که هر کدام باید بشناسیم ببینید علائم سرطان در زنان و علائم سرطان در مردان.
شایع‌ترین سرطان در ایران: در زنان و مردان ایرانی
در ایران، طبق برآورد سال ۲۰۲۴، هر سال حدود ۱۵۶ هزار نفر به سرطان مبتلا می‌شوند و نزدیک به ۹۸ هزار نفر بر اثر آن جان می‌بازند [۳]. میزان ابتلا به سرطان در ایران، با در نظر گرفتن سن جمعیت، از میانگین جهان کمتر است [۲، ۳].
- زنان ایرانی: سرطان سینه با فاصله زیاد اول است؛ از هر ۱۰ سرطان زنان، نزدیک به ۳ مورد سرطان سینه است [۳]. پس از آن سرطان روده بزرگ، تیروئید، معده و سرطان خون قرار دارند [۳].
- مردان ایرانی: سرطان پروستات، معده و روده بزرگ تقریباً به یک اندازه شایع‌اند و پس از آن‌ها سرطان مثانه و ریه می‌آیند [۳].
- مرگ سرطانی: در مردان، سرطان معده، پروستات و ریه؛ در زنان، سرطان سینه، روده بزرگ و معده بیشترین مرگ را دارند [۳]. در کل کشور، سرطان معده اول، سینه دوم و ریه سوم است [۳].
داده‌های ثبت ملی سرطان ایران هم همین فهرست را نشان داده است: در مردان پروستات، معده، روده بزرگ، مثانه و ریه، و در زنان سینه، روده بزرگ، تیروئید و معده [۴].
سرطان تیروئید با اینکه در زنان ایرانی سومین سرطان شایع است، جان کمتری می‌گیرد [۳]. در بسیاری از کشورها، بخشی از افزایش آن به این دلیل است که سونوگرافی، سرطان‌های خیلی کوچکی را پیدا می‌کند که شاید هیچ‌وقت مشکلی ایجاد نمی‌کردند [۱]؛ ببینید بیش‌تشخیصی در سرطان تیروئید.
شایع‌ترین سرطان در کودکان
سرطان در کودکان کم است، ولی هر سال در جهان حدود ۴۰۰ هزار کودک و نوجوان زیر ۲۰ سال به آن مبتلا می‌شوند [۸]. شایع‌ترین سرطان‌های کودکان سرطان خون (لوسمی)، تومورهای مغز و تومورهایی مثل نوروبلاستوما و تومور ویلمز (تومور کلیه کودکان) هستند؛ در نوجوانان، لنفوم، سرطان استخوان و سرطان تیروئید بیشتر دیده می‌شود [۸].
در ایران، ثبت ملی سرطان در سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ بیش از ۱۴ هزار کودک و نوجوان مبتلا را ثبت کرد. شایع‌ترین آن‌ها به ترتیب سرطان خون، تومورهای مغز و اعصاب، لنفوم، سرطان استخوان و سرطان بافت‌های نرم بود، و پسرها کمی بیشتر از دخترها مبتلا شده بودند [۵].
برخلاف بزرگسالان، بیشتر سرطان‌های کودکان علت شناخته‌شده‌ای ندارند و خیلی کم به سبک زندگی مربوط‌اند [۸]. خبر خوب این است که در کشورهایی که درمان کامل در دسترس است، بیش از ۸ کودک از هر ۱۰ کودک مبتلا به‌طور کامل درمان می‌شوند [۸]. ببینید علائم هشداردهنده سرطان در کودکان و آیا سرطان کودکان درمان‌پذیر است؟
بدترین و کشنده‌ترین سرطان کدام است؟
«بدترین سرطان» دو معنا می‌تواند داشته باشد:
- سرطانی که بیشترین مرگ را دارد: در جهان، سرطان ریه [۱]. در ایران سرطان معده بیشترین مرگ سرطانی را دارد [۳].
- سرطانی که کمترین احتمال زنده ماندن را دارد: در آمریکا، کمترین بقا مربوط به سرطان پانکراس است: کمتر از ۲ نفر از هر ۱۰ بیمار پس از ۵ سال زنده‌اند. پس از آن سرطان کبد و مری (حدود یک نفر از هر ۵) و سرطان ریه (کمتر از ۳ نفر از هر ۱۰) قرار دارند [۶].
در طرف دیگر، تقریباً همه بیماران مبتلا به سرطان تیروئید، پروستات، بیضه و ملانوما (سرطان خال پوست) در آمریکا پس از ۵ سال زنده‌اند [۶]. مرحله بیماری هم خیلی مهم است: در آمریکا از هر ۱۰ بیمار سرطانی، ۷ نفر پس از ۵ سال زنده‌اند، ولی وقتی سرطان به جاهای دور بدن پخش شده باشد، حدود یک نفر از هر ۳ نفر [۶]. برای همین پیدا کردن زودهنگام سرطان این‌قدر مهم است. ببینید بیمار سرطانی چقدر عمر می‌کند؟ و کدام سرطان‌ها قابل درمان‌اند؟
چرا شایع‌ترین سرطان‌ها در هر کشور فرق دارد؟
- عفونت هلیکوباکتر پیلوری: عفونت طولانی معده با این میکروب، علت اصلی سرطان معده است و تفاوت زیاد سرطان معده میان کشورها بیشتر به میزان این عفونت برمی‌گردد [۱]. ببینید آیا باید آزمایش هلیکوباکتر بدهم؟
- سیگار: تفاوت سرطان ریه میان کشورها بیشتر نشان می‌دهد مردم هر کشور از چه زمانی و چقدر سیگار کشیده‌اند [۱].
- غربالگری و آزمایش‌ها: در کشورهایی که آزمایش PSA برای پروستات زیاد انجام شده، سرطان پروستات بیشتر پیدا شده است [۱]. تفاوت سرطان سینه میان کشورها هم به عوامل خطر و هم به میزان غربالگری برمی‌گردد [۱].
- نوشیدنی خیلی داغ و تریاک: در ایران، نوشیدن چای خیلی داغ و کشیدن تریاک با نوعی سرطان مری همراه بوده است [۱]. ببینید آیا قهوه یا چای باعث سرطان می‌شود؟ و آیا تریاک سرطان‌زاست؟
- بالا رفتن سن جمعیت: سرطان در سنین بالاتر شایع‌تر است؛ با بیشتر شدن جمعیت و پیرتر شدن آن، پیش‌بینی می‌شود تعداد بیماران تازه در جهان تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۳۴ میلیون نفر در سال برسد [۱].
درباره علت‌های سرطان ببینید علت سرطان چیست؟
برای سرطان‌های شایع چه کاری از دست ما برمی‌آید؟
کنار گذاشتن دخانیات، پیشگیری از عفونت‌های سرطان‌زا، کم کردن الکل و اضافه‌وزن و تحرک بیشتر، مهم‌ترین راه‌های پیشگیری‌اند [۱]. پیدا کردن زودهنگام سرطان هم بار آن را کم می‌کند [۷]. درباره غذا و روش پخت ببینید غذاهای سرطان‌زا و ضدسرطان و آیا مایکروویو، نان سوخته و غذای سرخ‌کرده سرطان‌زا هستند؟ برای هر یک از سرطان‌های شایع، یک کار مشخص:
سرطان سینه
غربالگری و درمان مؤثر برای سرطان سینه وجود دارد [۱]. هر تغییر تازه در سینه را زود به پزشک نشان دهید و ماموگرافی را در سن مناسب انجام دهید: ماموگرافی را از چه سنی باید انجام داد؟
سرطان روده بزرگ
سیگار، گوشت قرمز و فرآوری‌شده، الکل و اضافه‌وزن خطر آن را بالا می‌برند؛ غلات کامل، فیبر، لبنیات و تحرک بدنی خطر را کم می‌کنند [۱]. درباره آزمایش مدفوع و کولونوسکوپی ببینید کولونوسکوپی غربالگری از چه سنی لازم است؟
سرطان معده
عفونت هلیکوباکتر علت اصلی آن است [۱]. اگر کسی در خانواده‌تان سرطان معده داشته، درباره آزمایش و درمان این عفونت با پزشک صحبت کنید: آیا باید آزمایش هلیکوباکتر بدهم؟
سرطان ریه
سیگار مهم‌ترین علت آن است [۱، ۶]. درباره فایده ترک سیگار و قلیان ببینید ترک سیگار چقدر خطر سرطان را کم می‌کند؟ اگر سال‌ها سیگار کشیده‌اید، ببینید آیا باید برای سرطان ریه غربالگری شوم؟
سرطان پروستات
کارگروه پیشگیری آمریکا می‌گوید مردان ۵۵ تا ۶۹ ساله درباره فایده و ضرر آزمایش PSA با پزشک صحبت کنند و با هم تصمیم بگیرند [۱]. ببینید بالا بودن PSA یعنی سرطان پروستات؟
با ابزار غربالگری سرطان ببینید با توجه به سن و جنس خود به چه آزمایش‌هایی نیاز دارید، و برای کارهای ساده‌ای که در ایران خطر را کم می‌کنند، ببینید ۵ کار برای پیدا کردن زودهنگام سرطان در ایران و آیا می‌توان از سرطان پیشگیری کرد؟
پرسش‌های متداول
شایع‌ترین سرطان در زنان ایران چیست؟
سرطان سینه، هم در جهان و هم در ایران [۲، ۳]. در ایران نزدیک به ۳ مورد از هر ۱۰ سرطان زنان سرطان سینه است و پس از آن سرطان روده بزرگ، تیروئید و معده قرار دارند [۳]. ببینید علائم سرطان سینه چیست؟
شایع‌ترین سرطان در مردان ایران چیست؟
در ایران سرطان پروستات، و تقریباً به همان اندازه سرطان معده و روده بزرگ؛ بیشترین مرگ سرطانی مردان ایرانی از سرطان معده است [۳]. در جهان، شایع‌ترین سرطان مردان ریه و پس از آن پروستات است [۲]. ببینید علائم سرطان معده چیست؟
آیا سرطان در ایران بیشتر شده است؟
سرطان در چه سنی بیشتر دیده می‌شود؟
در ثبت ملی سرطان ایران، بیشترین میزان ابتلا در مردان در ۶۷ تا ۷۴ سالگی و در زنان در ۴۰ تا ۵۰ سالگی دیده شد [۴]. ببینید علت سرطان چیست؟
کدام سرطان‌ها بیشترین احتمال درمان را دارند؟
در آمریکا، تقریباً همه بیماران مبتلا به سرطان تیروئید، پروستات، بیضه و ملانوما پس از ۵ سال زنده‌اند [۶]. ولی در هر سرطانی، پیدا شدن در مرحله زودتر شانس درمان را بیشتر می‌کند [۶]. ببینید آیا سرطان درمان قطعی دارد؟
سرطان خون در کودکان شایع است؟
سرطان در کودکان کم است، ولی در میان سرطان‌های کودکان، سرطان خون شایع‌ترین است؛ هم در جهان و هم در ایران [۵، ۸]. ببینید سرطان خون، لنفوم و سرطان مغز استخوان چه فرقی دارند؟
آمار دقیق (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
جهان، GLOBOCAN 2024. ۲۰٬۶۳۶٬۴۴۱ مورد تازه (۱۹٫۵ میلیون بدون سرطان پوست غیرملانومی) و ۹٬۷۶۲٬۵۰۷ مرگ؛ خطر تجمعی ابتلا تا ۷۴ سالگی ۱۹٫۸٪ (مردان ۲۱٫۴٪ و زنان ۱۸٫۵٪) و خطر تجمعی مرگ ۱۱٫۰٪ در مردان و ۷٫۶٪ در زنان [۱، ۲]. بروز: ریه ۲٬۶۳۷٬۰۰۵ (۱۲٫۸٪)، سینه ۲٬۴۳۴٬۰۸۷ (۱۱٫۸٪)، کولورکتال ۲٬۰۴۱٬۰۰۷ (۹٫۹٪)، پروستات ۱٬۵۴۶٬۱۱۲ (۷٫۵٪)، معده ۹۸۰٬۲۸۶ و تیروئید ۹۵۹٬۲۸۱. مرگ: ریه ۱٬۸۶۱٬۸۳۹ (۱۹٫۱٪)، کولورکتال ۹۱۷٬۸۹۵ (۹٫۴٪)، کبد ۷۳۲٬۴۸۹ (۷٫۵٪)، سینه ۶۹۳٬۶۶۰ (۷٫۱٪)، معده ۶۴۱٬۵۵۴ (۶٫۶٪) و پانکراس ۴۹۰٬۷۸۶ (۵٫۰٪) [۲]. سرطان سینه ۲۴٫۳٪ موارد زنان است؛ ترتیب بروز در زنان: سینه، ریه، کولورکتال، تیروئید، دهانه رحم و در مردان: ریه، پروستات، کولورکتال، معده، کبد [۲]. پیش‌بینی ۲۰۵۰: ۳۴٫۴ میلیون مورد تازه (۶۷٪ افزایش)، عمدتاً به دلیل رشد و سالمندی جمعیت [۱].
ایران، GLOBOCAN 2024. ۱۵۶٬۴۶۷ مورد تازه و ۹۷٬۷۳۲ مرگ؛ ASR بروز ۱۴۶٫۹ (مردان ۱۵۶٫۸، زنان ۱۳۸٫۹) در برابر ۱۹۴٫۹ در جهان؛ ASR مرگ ۹۲٫۲؛ خطر تجمعی ابتلا تا ۷۴ سالگی ۱۵٫۲٪ [۲، ۳]. مردان: پروستات ۱۰٬۰۲۴ (۱۲٫۳٪)، معده ۹۷۲۷ (۱۲٫۰٪)، کولورکتال ۹۰۳۱ (۱۱٫۱٪)، مثانه ۷۵۸۵ (۹٫۳٪)، ریه ۶۲۱۹ (۷٫۶٪). زنان: سینه ۲۱٬۳۰۴ (۲۸٫۴٪)، کولورکتال ۷۳۰۷ (۹٫۷٪)، تیروئید ۵۱۸۳ (۶٫۹٪)، معده ۴۸۶۸ (۶٫۵٪)، لوسمی ۲۸۲۱ (۳٫۸٪). مرگ (هر دو جنس): معده ۱۲٬۷۰۳ (۱۳٫۰٪)، سینه ۹۴۰۰ (۹٫۶٪)، ریه ۸۳۵۵ (۸٫۵٪)، کولورکتال ۸۲۰۲ (۸٫۴٪)، پروستات ۵۸۸۸ (۶٫۰٪)؛ تیروئید با ۶۵۳۸ مورد رتبه ۸ بروز ولی با ۱۰۴۶ مرگ رتبه ۱۷ مرگ. بروز از ثبت ملی و مرگ با نسبت‌های مرگ به بروز مدل‌سازی‌شده برآورد شده است [۳].
ثبت ملی سرطان ایران (INPCR، ۲۰۱۶). ۱۲۴٬۸۳۳ مورد تازه؛ ASR کل ۱۷۷٫۴۸ (مردان ۱۹۲٫۹۶، زنان ۱۶۲٫۳۳ در ۱۰۰ هزار)؛ مردان: پروستات ۲۳٫۲۵، معده ۲۱٫۵۶، کولون ۱۹٫۳۰، مثانه ۱۶٫۲۰، ریه ۱۳٫۱۵؛ زنان: سینه ۴۰٫۶۰، کولون ۱۴٫۶۴، تیروئید ۱۰٫۸۴ و سپس معده؛ اوج میزان سنی بروز در ۶۷ تا ۷۴ سالگی در مردان و ۴۰ تا ۵۰ سالگی در زنان [۴]. سرطان کودکان (۰ تا ۱۹ سال، ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸): ۱۴٬۷۱۱ مورد؛ ASR ۱۱۹٫۵۶ در یک میلیون (پسران ۱۲۹٫۹۸، دختران ۱۰۷٫۶۸)؛ ترتیب: لوسمی، مغز و دستگاه عصبی، لنفوم، استخوان، بافت همبند و نرم [۵].
بقای پنج‌ساله نسبی در آمریکا (تشخیص ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱). کل ۷۰٪، منطقه‌ای ۶۹٪، دوردست ۳۵٪؛ بیشترین در تیروئید ۹۸٪، پروستات ۹۸٪، بیضه ۹۵٪ و ملانوما ۹۵٪ و کمترین در ریه ۲۸٪، کبد ۲۲٪، مری ۲۲٪ و پانکراس ۱۳٪؛ مرگ سرطان ریه در ۲۰۲۶ از مجموع کولورکتال و پانکراس بیشتر است [۶].
علت‌های تفاوت جغرافیایی. هلیکوباکتر پیلوری حدود ۹۰٪ سرطان معده غیرکاردیا را توضیح می‌دهد؛ الگوی سرطان ریه بازتاب مرحله اپیدمی دخانیات است؛ بروز سرطان پروستات با گسترش آزمایش PSA بالا رفت؛ افزایش سرطان تیروئید عمدتاً به سونوگرافی و روش‌های تشخیصی حساس نسبت داده می‌شود؛ در ایران سرطان سلول سنگفرشی مری با نوشیدنی‌های خیلی داغ و کشیدن تریاک همراه بوده است [۱]. حدود ۳۸٪ سرطان‌ها با دوری از عوامل خطر و راهبردهای پیشگیری موجود قابل پیشگیری‌اند [۷].
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۸ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/most-common-cancers/