خلاصه نکات کلیدی
- پالبوسیکلیب (Palbociclib) یک داروی هدفمند خوراکی از گروه مهارکننده‌های CDK4/6 است که همیشه همراه یک داروی هورمونی (مانند لتروزول یا فولوسترانت) تجویز می‌شود [۱].
- در کارآزمایی PALOMA-2، افزودن پالبوسیکلیب به لتروزول بقای بدون پیشرفت بیماری را افزایش داد [۱، ۲].
- طبق برچسب به‌روزشده FDA (۲۰۲۶)، پالبوسیکلیب علاوه بر سرطان سینه پیشرفته HER2 منفی، برای درمان نگهدارنده سرطان سینه پیشرفته HR مثبت/HER2 مثبت همراه داروهای ضد HER2 نیز تأیید شده است [۱، ۳].
- شایع‌ترین عارضه، کاهش گلبول‌های سفید (نوتروپنی) است که در ۸۰٪ بیماران PALOMA-2 دیده شد؛ به همین دلیل آزمایش خون منظم ضروری است [۱].
- دارو روزی یک‌بار، ۲۱ روز پشت سر هم و سپس ۷ روز استراحت، با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شود؛ در طول درمان گریپ‌فروت نخورید [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
پالبوسیکلیب (Palbociclib) با نام تجاری ایبرنس (Ibrance) یک «مهارکننده کیناز» است که آنزیم‌های کیناز وابسته به سیکلین ۴ و ۶ (CDK4/6) را مهار می‌کند [۱]. سیکلین D1 و آنزیم‌های CDK4/6 در مسیرهایی قرار دارند که به تکثیر سلول منجر می‌شوند. پالبوسیکلیب در مطالعات آزمایشگاهی با جلوگیری از عبور سلول از مرحله G1 به مرحله S چرخه سلولی، تکثیر سلول‌های سرطان سینه گیرنده استروژن مثبت را کاهش داد [۱].
ترکیب پالبوسیکلیب با داروهای ضداستروژن، فسفریله شدن پروتئین رتینوبلاستوما (Rb) را کاهش می‌دهد و نسبت به هر یک از دو دارو به‌تنهایی، توقف رشد سلول‌ها را بیشتر می‌کند [۱]؛ به همین دلیل پالبوسیکلیب همیشه همراه هورمون‌درمانی به کار می‌رود. این دارو نخستین بار در سال ۲۰۱۵ در آمریکا تأیید شد [۱].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
| سرطان | موقعیت درمانی |
|---|---|
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت / HER2 منفی | همراه یک مهارکننده آروماتاز به‌عنوان نخستین درمان مبتنی بر هورمون‌درمانی [۱] |
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت / HER2 منفی | همراه فولوسترانت پس از پیشرفت بیماری با هورمون‌درمانی (زنان قبل و بعد از یائسگی) [۱] |
| سرطان سینه پیشرفته HR مثبت / HER2 منفی با جهش PIK3CA | همراه ایناولیسیب و فولوسترانت در بیماری مقاوم به هورمون‌درمانی که حین یا پس از پایان هورمون‌درمانی کمکی عود کرده است [۱، ۶] |
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت / HER2 مثبت | درمان نگهدارنده همراه تراستوزوماب (با یا بدون پرتوزوماب) و هورمون‌درمانی، پس از شیمی‌درمانی القایی [۱، ۳] |
همه کاربردهای تأییدشده پالبوسیکلیب مربوط به بیماری پیشرفته یا متاستاتیک است [۱].
ویژه پزشکان
| سرطان | شواهد کلیدی |
|---|---|
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت / HER2 منفی | PALOMA-2 (۶۶۶ زن یائسه): میانه بقای بدون پیشرفت ۲۴٫۸ در برابر ۱۴٫۵ ماه (HR ۰٫۵۷۶)؛ تفاوت بقای کلی از نظر آماری معنی‌دار نبود [۱، ۲] |
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت / HER2 منفی | PALOMA-3 (۵۲۱ بیمار): میانه بقای بدون پیشرفت ۹٫۵ در برابر ۴٫۶ ماه (HR ۰٫۴۶۱)؛ میانه بقای کلی ۳۴٫۹ در برابر ۲۸٫۰ ماه که از نظر آماری معنی‌دار نبود [۱، ۴، ۵] |
| سرطان سینه پیشرفته HR مثبت / HER2 منفی با جهش PIK3CA | INAVO120 (۳۲۵ بیمار): افزودن ایناولیسیب به پالبوسیکلیب و فولوسترانت میانه بقای بدون پیشرفت را از ۷٫۳ به ۱۵٫۰ ماه رساند (HR ۰٫۴۳) [۱، ۶] |
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت / HER2 مثبت | PATINA (۵۱۸ بیمار): میانه بقای بدون پیشرفت ۴۴٫۳ در برابر ۲۹٫۱ ماه (HR ۰٫۷۵) [۱، ۳] |
HR: نسبت خطر؛ عدد کمتر از ۱ یعنی کاهش خطر پیشرفت بیماری یا مرگ.
نحوه مصرف و دوز
فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۴ رژیم
پالبوسیکلیب به شکل قرص خوراکی است و روزی یک‌بار، در ساعتی تقریباً ثابت، به مدت ۲۱ روز پشت سر هم مصرف می‌شود و سپس ۷ روز استراحت دارید؛ این ۲۸ روز یک دوره درمان است [۱]. قرص را می‌توانید با غذا یا بدون غذا بخورید، اما باید آن را درسته قورت دهید و نجوید، خرد نکنید و نشکنید؛ قرص شکسته یا ترک‌خورده را مصرف نکنید [۱].
اگر یک نوبت را فراموش کردید یا پس از خوردن قرص استفراغ کردید، نوبت اضافه نخورید و نوبت بعدی را در زمان همیشگی مصرف کنید [۱]. پالبوسیکلیب همراه یک داروی هورمونی تجویز می‌شود و زنان قبل از یائسگی یا در دوران گذار یائسگی باید داروی مهارکننده عملکرد تخمدان (آگونیست LHRH) نیز دریافت کنند [۱]. در کارآزمایی‌ها، درمان تا زمان پیشرفت بیماری یا بروز عوارض غیرقابل تحمل ادامه داشت [۱]. هرگز دوز را خودسرانه تغییر ندهید یا دارو را بدون مشورت با پزشک قطع نکنید.
سطوح دوز: ۱۲۵ ← ۱۰۰ ← ۷۵ میلی‌گرم در روز؛ اگر کمتر از ۷۵ میلی‌گرم لازم شد، قطع [۱].
تعدیل دوز [۱]:
- نوتروپنی درجه ۳ در روز ۱ دوره: توقف و تکرار CBC ظرف یک هفته؛ با بهبود به درجه ۲ یا کمتر، دوره بعد با همان دوز. درجه ۳ در روز ۱۵ دو دوره اول: ادامه تا پایان دوره و CBC روز ۲۲ (اگر درجه ۴ شد، مانند درجه ۴). در بهبود طولانی (بیش از یک هفته) یا تکرار درجه ۳ در روز ۱ دوره‌ها، کاهش دوز را در نظر بگیرید.
- نوتروپنی درجه ۳ با تب ۳۸٫۵ درجه یا بیشتر و/یا عفونت، یا درجه ۴: توقف تا درجه ۲ یا کمتر و ادامه با سطح پایین‌تر.
- عوارض غیرخونی درجه ۳ یا بالاتر پایدار با وجود درمان: توقف تا درجه ۱ یا کمتر (یا درجه ۲ اگر خطری ندارد) و ادامه با سطح پایین‌تر. ILD/پنومونیت شدید: قطع دائم.
آگونیست LHRH: در رژیم‌های همراه مهارکننده آروماتاز یا فولوسترانت، زنان قبل یا حوالی یائسگی آگونیست LHRH همزمان دریافت کنند؛ در مردان آگونیست LHRH در نظر گرفته شود [۱].
تداخل‌ها: از مهارکننده‌های قوی CYP3A و گریپ‌فروت پرهیز شود؛ اگر ناگزیر است، دوز ۷۵ میلی‌گرم یک بار در روز و پس از قطع مهارکننده (۳ تا ۵ نیمه‌عمر) بازگشت به دوز قبلی. از القاکننده‌های قوی CYP3A پرهیز شود. دوز سوبستراهای حساس CYP3A با پنجره درمانی باریک ممکن است نیاز به کاهش داشته باشد [۱]. نام داروها در بخش تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها آمده است.
کلیه و کبد: CrCl بیش از ۱۵ میلی‌لیتر در دقیقه و Child-Pugh A و B: بدون تعدیل؛ Child-Pugh C: ۷۵ میلی‌گرم یک بار در روز (۲۱ روز مصرف، ۷ روز استراحت). در همودیالیز مطالعه نشده است [۱].
پایش: CBC پیش از شروع، در آغاز هر دوره و روز ۱۵ دو دوره اول؛ اگر در ۶ دوره اول حداکثر نوتروپنی درجه ۱ یا ۲ بود، سپس هر ۳ ماه پیش از آغاز دوره. علائم ریوی (ILD) [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد (برچسب FDA)
پالبوسیکلیب + مهارکننده آروماتاز
سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت/HER2 منفی؛ نخستین درمان مبتنی بر هورمون‌درمانیزمان‌بندی هر دارو در جدول
سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک HR مثبت/HER2 منفی؛ نخستین درمان مبتنی بر هورمون‌درمانی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پالبوسیکلیب | ۱۲۵ میلی‌گرم | خوراکی، با یا بدون غذا، قرص کامل بلعیده شود | یک بار در روز، روز ۱ تا ۲۱، هر ۲۸ روز |
| مهارکننده آروماتاز (مانند لتروزول) | طبق برچسب همان دارو | خوراکی | روزانه، پیوسته |
دوز طبق برچسب FDA [۱].
پالبوسیکلیب + فولوسترانت
همان بیماری، پس از پیشرفت با هورمون‌درمانیطول هر دوره: هر ۲۸ روز
همان بیماری، پس از پیشرفت با هورمون‌درمانی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پالبوسیکلیب | ۱۲۵ میلی‌گرم | خوراکی، با یا بدون غذا، قرص کامل بلعیده شود | یک بار در روز، روز ۱ تا ۲۱ |
| فولوسترانت | طبق برچسب همان دارو | تزریق عضلانی | طبق برچسب |
دوز طبق برچسب FDA [۱].
ایناولیسیب + پالبوسیکلیب + فولوسترانت (INAVO120)
HR مثبت/HER2 منفی پیشرفته با جهش PIK3CA، مقاوم به هورمون‌درمانی (عود حین یا پس از پایان هورمون‌درمانی کمکی)زمان‌بندی هر دارو در جدول
HR مثبت/HER2 منفی پیشرفته با جهش PIK3CA، مقاوم به هورمون‌درمانی (عود حین یا پس از پایان هورمون‌درمانی کمکی)
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| ایناولیسیب | ۹ میلی‌گرم | خوراکی | یک بار در روز، پیوسته |
| پالبوسیکلیب | ۱۲۵ میلی‌گرم | خوراکی، با یا بدون غذا، قرص کامل بلعیده شود | یک بار در روز، روز ۱ تا ۲۱، هر ۲۸ روز |
| فولوسترانت | ۵۰۰ میلی‌گرم | تزریق عضلانی | دوره ۱: روز ۱ و ۱۵؛ سپس روز ۱ هر ۲۸ روز |
برنامه مطابق شرح کارآزمایی در برچسب پالبوسیکلیب [۱، ۶]. پیش از شروع ایناولیسیب، قند ناشتا و HbA1c بررسی و قند خون بهینه شود؛ دوز فراموش‌شده ایناولیسیب تا ۹ ساعت جبران می‌شود و پس از آن حذف [۷].
شواهد: INAVO120 (۲۰۲۴)
پالبوسیکلیب نگهدارنده در HER2 مثبت (PATINA)
HR مثبت/HER2 مثبت پیشرفته یا متاستاتیک بدون پیشرفت پس از ۴ تا ۸ دوره تاکسان + تراستوزوماب (با یا بدون پرتوزوماب)زمان‌بندی هر دارو در جدول
HR مثبت/HER2 مثبت پیشرفته یا متاستاتیک بدون پیشرفت پس از ۴ تا ۸ دوره تاکسان + تراستوزوماب (با یا بدون پرتوزوماب)
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پالبوسیکلیب | ۱۲۵ میلی‌گرم | خوراکی، با یا بدون غذا، قرص کامل بلعیده شود | یک بار در روز، روز ۱ تا ۲۱، هر ۲۸ روز |
| تراستوزوماب (± پرتوزوماب) | طبق برچسب همان داروها | وریدی | هر ۳ هفته |
| هورمون‌درمانی (فولوسترانت یا مهارکننده آروماتاز) | طبق برچسب | — | — |
شواهد: PATINA (۲۰۲۶)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
عوارض جانبی
| عارضه | فراوانی (همه درجات) | درجه ۳ یا ۴ |
|---|---|---|
| کاهش نوتروفیل (نوتروپنی) | ۸۰٪ | ۵۶٪ درجه ۳، ۱۰٪ درجه ۴ [۱] |
| عفونت‌ها (بیشتر عفونت‌های تنفسی فوقانی و ادراری) | ۶۰٪ | ۶٪ درجه ۳، ۱٪ درجه ۴ [۱] |
| کاهش گلبول سفید (لکوپنی) | ۳۹٪ | ۲۴٪ درجه ۳، ۱٪ درجه ۴ [۱] |
| خستگی | ۳۷٪ | ۲٪ [۱] |
| تهوع | ۳۵٪ | کمتر از ۱٪ [۱] |
| ریزش مو | ۳۳٪ | فقط درجه ۱ (۳۰٪) و درجه ۲ (۳٪) [۱] |
| التهاب و زخم دهان (استوماتیت) | ۳۰٪ | ۱٪ [۱] |
| اسهال | ۲۶٪ | ۱٪ [۱] |
| کم‌خونی | ۲۴٪ | ۵٪ درجه ۳ [۱] |
| بثورات پوستی | ۱۸٪ | ۱٪ [۱] |
| کاهش اشتها | ۱۵٪ | ۱٪ [۱] |
سایر عوارض مهم با فراوانی کمتر از ۱۰٪: خون‌دماغ (۹٪)، افزایش اشک (۶٪)، خشکی چشم (۴٫۱٪)، تاری دید (۳٫۶٪) و نوتروپنی همراه تب (۲٫۵٪) [۱].
عوارض جدی
برچسب FDA برای پالبوسیکلیب هشدار جعبه‌ای (Boxed Warning) ندارد، اما این هشدارها و احتیاط‌ها را ذکر می‌کند [۱]:
- نوتروپنی: در PALOMA-2 و PALOMA-3، کاهش نوتروفیل درجه ۳ یا بالاتر در ۶۶٪ بیماران رخ داد؛ میانه زمان تا نخستین نوتروپنی ۱۵ روز و میانه مدت نوتروپنی درجه ۳ یا بالاتر ۷ روز بود. نوتروپنی همراه تب در ۱٫۸٪ بیماران گزارش شد و یک مرگ ناشی از سپسیس نوتروپنیک در PALOMA-3 رخ داد [۱].
- بیماری بینابینی ریه (ILD) و پنومونیت: در کارآزمایی‌های PALOMA-1، -2 و -3، یک درصد بیماران به ILD/پنومونیت با هر شدتی مبتلا شدند (۰٫۱٪ درجه ۳ یا ۴) و مورد کشنده‌ای در این کارآزمایی‌ها نبود؛ اما پس از عرضه دارو، موارد کشنده نیز گزارش شده است [۱].
- آسیب به جنین: بر اساس مطالعات حیوانی و سازوکار اثر، پالبوسیکلیب می‌تواند به جنین آسیب برساند [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در این موارد فوراً با تیم درمان خود تماس بگیرید [۱]:
- هر نوع تب، لرز یا نشانه‌های عفونت (گلبول سفید پایین می‌تواند عفونت را خطرناک کند)
- تنگی نفس، سرفه یا درد قفسه سینه تازه یا بدترشونده
- سرگیجه، ضعف شدید، یا تمایل غیرعادی به خونریزی یا کبودی
- احتمال یا اطمینان از بارداری
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- تداخل‌های دارویی: پالبوسیکلیب عمدتاً با آنزیم CYP3A کبد متابولیزه می‌شود. مهارکننده‌های قوی CYP3A (مانند کلاریترومایسین، ایتراکونازول، کتوکونازول، وریکونازول، پوساکونازول و ریتوناویر) سطح دارو را بالا می‌برند — ایتراکونازول مواجهه با پالبوسیکلیب را ۸۷٪ افزایش داد — و باید از مصرف همزمان آن‌ها پرهیز شود [۱]. القاکننده‌های قوی CYP3A (مانند ریفامپین، فنی‌توئین، کاربامازپین، انزالوتامید و گیاه علف چای یا St John's Wort) اثر دارو را کاهش می‌دهند و نباید همزمان مصرف شوند [۱].
- گریپ‌فروت: در طول درمان، گریپ‌فروت و آب آن را مصرف نکنید [۱].
- پالبوسیکلیب ممکن است سطح برخی داروهای حساس با پنجره درمانی باریک (مانند سیکلوسپورین، تاکرولیموس، سیرولیموس، اورولیموس و فنتانیل) را بالا ببرد و تنظیم دوز آن‌ها لازم شود [۱].
- بارداری و پیشگیری: پیش از شروع درمان آزمایش بارداری لازم است. زنان در سن باروری باید در طول درمان و تا دست‌کم ۳ هفته پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند؛ مردانی که همسر در سن باروری دارند نیز تا ۳ ماه پس از آخرین دوز [۱].
- شیردهی: در طول درمان و تا ۳ هفته پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
- باروری مردان: پالبوسیکلیب ممکن است باروری مردان را کاهش دهد؛ پیش از شروع درباره ذخیره اسپرم با پزشک صحبت کنید [۱].
- فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی خود را به پزشک و داروساز بدهید.
پرسش‌های متداول
آیا پالبوسیکلیب شیمی‌درمانی است؟
چرا هر ماه یک هفته دارو را مصرف نمی‌کنم؟
برنامه ۲۱ روز مصرف و ۷ روز استراحت، برنامه تأییدشده‌ای است که در همه کارآزمایی‌های اصلی به کار رفته است [۱]. در روزهای استراحت هم هورمون‌درمانی همراه را طبق دستور پزشک ادامه دهید.
اگر گلبول سفیدم پایین بیاید، درمان قطع می‌شود؟
آیا می‌توانم گریپ‌فروت یا داروهای گیاهی مصرف کنم؟
آیا پالبوسیکلیب بعد از جراحی سرطان سینه زودرس هم تجویز می‌شود؟
بر اساس برچسب FDA، کاربردهای تأییدشده پالبوسیکلیب فقط در سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک است [۱]. برای بیماری زودرس پرخطر، درباره گزینه‌های دیگر با پزشک خود صحبت کنید (صفحه‌های ریبوسیکلیب و آبماسیکلیب را ببینید).
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۱ موردسرطان سینه، نسخه ۴٫۲۰۲۶؛ رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی (بخش سرطان سینه عودکننده/متاستاتیک)
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۷ منبعنمایش همه منابع، ۵ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲Palbociclib and Letrozole in Advanced Breast Cancer
- ۳
- ۴Palbociclib in Hormone-Receptor–Positive Advanced Breast Cancer
- ۵Overall Survival with Palbociclib and Fulvestrant in Advanced Breast Cancer
- ۶Inavolisib-Based Therapy in PIK3CA-Mutated Advanced Breast Cancer
- ۷ITOVEBI (inavolisib) tablets, for oral use: Prescribing Information
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.