جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
درس تخصصی

آزمایش‌های مولکولی و بیومارکرهای لازم پیش از درمان، به تفکیک سرطان

چک‌لیست پزشک: پیش از نوشتن اولین نسخه، این آزمایش‌ها را بخواهید

به‌روزرسانی: ۵ آبان ۱۴۰۵۱ دقیقه مطالعه۲۱ منبع علمی

نکات کلیدی

  • شروع شیمی‌درمانی پیش از رسیدن نتیجه آزمایش‌های مولکولی، در بسیاری از سرطان‌ها مسیر درمان را برای همیشه بدتر می‌کند؛ مثلاً ایمنی‌درمانی پیش از دانستن جهش EGFR در ریه.
  • در سرطان ریه غیرسنگفرشی پیشرفته، سرطان پروستات پخش‌شده، تخمدان و مجاری صفراوی، آزمایش NGS (پنل چندژنی) توصیه می‌شود [۱].
  • آزمایش ژنتیک ارثی (germline) در سرطان تخمدان، پانکراس، سینه (۶۵ سال یا کمتر و بیشتر بیماران دیگر) و پروستات پخش‌شده برای همه بیماران توصیه می‌شود، نه فقط با سابقه خانوادگی [۳، ۶، ۷، ۹].
  • در لوسمی حاد، نتیجه FLT3 و NPM1 باید ظرف چند روز برسد تا داروی هدفمند به القا اضافه شود [۱۰].
  • MMR/MSI را در همه سرطان‌های روده بزرگ و آندومتر بخواهید: هم برای سندرم لینچ و هم برای ایمنی‌درمانی [۵، ۸، ۱۹].

تومورهای جامد

آزمایش‌های لازم پیش از درمان (خلاصه)
سرطانچه آزمایشیچرا
سرطان ریه غیرسلول کوچک پیشرفته (غیرسنگفرشی و سنگفرشی در غیرسیگاری یا جوان)EGFR، ALK، ROS1، BRAF V600E، KRAS G12C، MET اگزون ۱۴، RET، NTRK، HER2 (ترجیحاً NGS روی DNA و RNA) + PD-L1 [۱، ۲]داروی هدفمند خط اول؛ در جهش قابل هدف ایمنی‌درمانی خط اول جایی ندارد
سرطان ریه قابل جراحی (مرحله IB تا IIIA)EGFR، ALK و PD-L1اوسیمرتینیب کمکی در EGFR [۱۴]، آلکتینیب کمکی در ALK [۱۵]
سرطان سینهER، PR، HER2 (IHC و ISH؛ گزارش HER2 پایین و بسیار پایین) [۴]، Ki-67؛ ژنتیک BRCA1/2 ارثی [۳]؛ در بیماری پخش‌شده HR مثبت: PIK3CA، AKT1، PTEN و ESR1 [۱]؛ در سه‌گانه منفی پخش‌شده: PD-L1درمان ضد HER2، T-DXd در HER2 پایین، اولاپاریب کمکی، داروهای هدفمند خط دوم
سرطان روده بزرگهمه: MMR/MSI [۵، ۱۹]؛ پخش‌شده: KRAS و NRAS (اگزون ۲ تا ۴)، BRAF V600E، تکثیر HER2 [۵]سندرم لینچ؛ ایمنی‌درمانی در MSI-H؛ ضد EGFR فقط در RAS وحشی؛ ضد BRAF
سرطان معده و محل اتصال معده به مریHER2، MMR/MSI، PD-L1 (CPS)، کلودین ۱۸٫۲ [۱۶]تراستوزوماب، ایمنی‌درمانی و زولبتوکسیماب
سرطان پانکراسژنتیک ارثی برای همه (BRCA1/2، PALB2، ATM، لینچ) [۶]؛ MSI؛ در KRAS وحشی: فیوژن‌های NRG1 و NTRK [۱]اولاپاریب نگه‌دارنده و پلاتین؛ ایمنی‌درمانی در MSI-H؛ مشاوره خانواده
سرطان تخمدان (سروز درجه بالا و دیگر انواع غیرموسینی)ژنتیک ارثی BRCA1/2 برای همه؛ اگر منفی بود، BRCA تومور و HRD [۷]مهارکننده PARP نگه‌دارنده
سرطان آندومترMMR (IHC)، p53، POLE (طبقه‌بندی مولکولی)؛ HER2 در سروز [۸]تعیین درمان کمکی؛ ایمنی‌درمانی در dMMR؛ لینچ
سرطان پروستات پخش‌شده و پرخطرژنتیک ارثی (به‌ویژه BRCA2) [۹]؛ HRR تومور و MSI [۱]مهارکننده PARP و مشاوره خانواده
ملانوما مرحله ۳ و ۴BRAF V600دابرافنیب-ترامتینیب کمکی و در بیماری پخش‌شده [۱۷]
سرطان مجاری صفراوی پیشرفتهNGS: FGFR2، IDH1، HER2، BRAF، MSI، NTRK [۱]داروهای هدفمند خط دوم
سرطان مثانه (یوروتلیال) پیشرفتهتغییرات FGFR3 [۱۸]اردافیتینیب پس از درمان قبلی

هر جا رهنمود NGS را توصیه می‌کند، آزمایش تک‌تک ژن‌ها بافت را تمام می‌کند و ممکن است جهش‌های کم‌شایع را جا بیندازد [۱].

نمونه بافت را حفظ کنید

بیوپسی کوچک (به‌ویژه سوزنی ریه) را اول برای تشخیص و آزمایش‌های مولکولی کنار بگذارید. اگر بافت کافی نیست، بیوپسی مایع (ctDNA) برای EGFR و دیگر جهش‌های ریه کمک می‌کند، ولی منفی بودن آن جهش را رد نمی‌کند [۱].

بدخیمی‌های خونی

آزمایش‌های لازم پیش از درمان
بیماریچه آزمایشیچرا
لوسمی میلوئیدی حادکاریوتیپ، FISH، NPM1، FLT3-ITD/TKD (فوری)، CEBPA، IDH1/2، TP53، پنل NGS میلوئید [۱۰]گروه خطر ELN ۲۰۲۲؛ میدوستورین یا کوئیزارتینیب، ایوسیدنیب؛ تصمیم پیوند
لوسمی پرومیلوسیتی (APL)PML::RARA (فوری) و شمارش انعقادیATRA را پیش از نتیجه، با اولین شک شروع کنید
لوسمی لنفوسیتی مزمنحذف 17p (FISH) و جهش TP53 پیش از هر خط درمان؛ وضعیت IGHV یک بار [۱۱]انتخاب بین BTKi، ونتوکلاکس و پرهیز از شیمی‌ایمنی‌درمانی
لوسمی میلوئید مزمنBCR::ABL1 کمّی (IS) و نوع رونوشت پیش از درمان [۱۲]پایش پاسخ مولکولی و احتمال قطع دارو
میلوماFISH روی پلاسماسل‌های جداشده: del(17p)، t(4;14)، t(14;16)، ‎1q+‎ [۱۳]مرحله‌بندی R2-ISS و انتخاب شدت درمان
سندرم میلودیسپلاستیککاریوتیپ و پنل NGS [۲۰]IPSS-M، تصمیم پیوند، داروی هدفمند (مثلاً در del(5q) یا جهش SF3B1)

ابزارهای مرتبط

گروه خطر AML (ELN ۲۰۲۲) · CLL-IPI · R2-ISS میلوما · IPSS-R · درس خواندن کارآزمایی‌ها و بیومارکرها

پرسش‌های رایج

اگر بیمار پیش از رسیدن نتیجه EGFR حالش بد است، چه کنم؟

در سرطان ریه غیرسنگفرشی بدون نتیجه، شیمی‌درمانی تنها (بدون ایمنی‌درمانی) و اضافه کردن ایمنی‌درمانی پس از منفی شدن نتیجه گزینه معقولی است؛ شروع ایمنی‌درمانی و بعد رفتن به اوسیمرتینیب خطر عوارض ایمنی شدید (به‌ویژه پنومونیت و هپاتیت) را بالا می‌برد [۲۱].

آزمایش ژنتیک ارثی را چه کسی باید درخواست کند؟

پزشک معالج می‌تواند آزمایش را با مشاوره پیش از آزمایش درخواست کند؛ نتیجه مثبت نیاز به مشاوره ژنتیک و آزمایش بستگان دارد [۳، ۷].

منابع علمی

۲۱ منبع
نمایش همه منابع، ۹ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Recommendations for the use of next-generation sequencing (NGS) for patients with advanced cancer in 2024: a report from the ESMO Precision Medicine Working GroupMosele MF, Westphalen CB, Stenzinger A, et al · Ann Oncol · 2024;35:588-606
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
  2. ۲
    Updated Molecular Testing Guideline for the Selection of Lung Cancer Patients for Treatment With Targeted Tyrosine Kinase Inhibitors: Guideline From the College of American Pathologists, the International Association for the Study of Lung Cancer, and the Association for Molecular PathologyLindeman NI, Cagle PT, Aisner DL, et al · Arch Pathol Lab Med · 2018;142:321-346
    DOIPubMed بازگشت به متن
  3. ۳
    Germline Testing in Patients With Breast Cancer: ASCO-Society of Surgical Oncology GuidelineBedrosian I, Somerfield MR, Achatz MI, et al · J Clin Oncol · 2024;42:584-604
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  4. ۴
    Human Epidermal Growth Factor Receptor 2 Testing in Breast Cancer: ASCO-College of American Pathologists Guideline UpdateWolff AC, Somerfield MR, Dowsett M, et al · J Clin Oncol · 2023;41:3867-3872
    DOIPubMed بازگشت به متن
  5. ۵
    Molecular Biomarkers for the Evaluation of Colorectal Cancer: Guideline From the American Society for Clinical Pathology, College of American Pathologists, Association for Molecular Pathology, and the American Society of Clinical OncologySepulveda AR, Hamilton SR, Allegra CJ, et al · J Clin Oncol · 2017;35:1453-1486
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  6. ۶
    Evaluating Susceptibility to Pancreatic Cancer: ASCO Provisional Clinical OpinionStoffel EM, McKernin SE, Brand R, et al · J Clin Oncol · 2019;37:153-164
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  7. ۷
    Germline and Somatic Tumor Testing in Epithelial Ovarian Cancer: ASCO GuidelineKonstantinopoulos PA, Norquist B, Lacchetti C, et al · J Clin Oncol · 2020;38:1222-1245
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  8. ۸
    ESGO/ESTRO/ESP guidelines for the management of patients with endometrial carcinomaConcin N, Matias-Guiu X, Vergote I, et al · Int J Gynecol Cancer · 2021;31:12-39
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  9. ۹
    Implementation of Germline Testing for Prostate Cancer: Philadelphia Prostate Cancer Consensus Conference 2019Giri VN, Knudsen KE, Kelly WK, et al · J Clin Oncol · 2020;38:2798-2811
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  10. ۱۰
    Diagnosis and management of AML in adults: 2022 recommendations from an international expert panel on behalf of the ELNDöhner H, Wei AH, Appelbaum FR, et al · Blood · 2022;140:1345-1377
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  11. ۱۱
    iwCLL guidelines for diagnosis, indications for treatment, response assessment, and supportive management of CLLHallek M, Cheson BD, Catovsky D, et al · Blood · 2018;131:2745-2760
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  12. ۱۲
    European LeukemiaNet 2020 recommendations for treating chronic myeloid leukemiaHochhaus A, Baccarani M, Silver RT, et al · Leukemia · 2020;34:966-984
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  13. ۱۳
    Second Revision of the International Staging System (R2-ISS) for Overall Survival in Multiple Myeloma: A European Myeloma Network (EMN) Report Within the HARMONY ProjectD'Agostino M, Cairns DA, Lahuerta JJ, et al · J Clin Oncol · 2022;40:3406-3418
    DOIPubMed بازگشت به متن
  14. ۱۴
    Osimertinib in Resected EGFR-Mutated Non-Small-Cell Lung CancerWu YL, Tsuboi M, He J, et al · N Engl J Med · 2020;383:1711-1723
    DOIPubMed بازگشت به متن
  15. ۱۵
    Alectinib in Resected ALK-Positive Non-Small-Cell Lung CancerWu YL, Dziadziuszko R, Ahn JS, et al · N Engl J Med · 2024;390:1265-1276
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  16. ۱۶
    Zolbetuximab plus mFOLFOX6 in patients with CLDN18.2-positive, HER2-negative, untreated, locally advanced unresectable or metastatic gastric or gastro-oesophageal junction adenocarcinoma (SPOTLIGHT): a multicentre, randomised, double-blind, phase 3 trialShitara K, Lordick F, Bang YJ, et al · Lancet · 2023;401:1655-1668
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  17. ۱۷
    Adjuvant Dabrafenib plus Trametinib in Stage III BRAF-Mutated MelanomaLong GV, Hauschild A, Santinami M, et al · N Engl J Med · 2017;377:1813-1823
    DOIPubMed بازگشت به متن
  18. ۱۸
    Erdafitinib or Chemotherapy in Advanced or Metastatic Urothelial CarcinomaLoriot Y, Matsubara N, Park SH, et al · N Engl J Med · 2023;389:1961-1971
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  19. ۱۹
    Recommendations from the EGAPP Working Group: genetic testing strategies in newly diagnosed individuals with colorectal cancer aimed at reducing morbidity and mortality from Lynch syndrome in relativesGenet Med · 2009;11:35-41
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  20. ۲۰
    Molecular International Prognostic Scoring System for Myelodysplastic SyndromesBernard E, Tuechler H, Greenberg PL, et al · NEJM Evid · 2022;1:EVIDoa2200008
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  21. ۲۱
    Severe immune-related adverse events are common with sequential PD-(L)1 blockade and osimertinibSchoenfeld AJ, Arbour KC, Rizvi H, et al · Ann Oncol · 2019;30:839-844
    DOIPubMed بازگشت به متن

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۵ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/learn/pretreatment-biomarker-testing/

مطالب مرتبط

تصمیم درمانی۵ آبان ۱۴۰۵ ۱۵ کاری که دیگر نباید در درمان سرطان انجام داد فهرست کارهای رایج اما منسوخ یا زیان‌بار در درمان سرطان (مثل شیمی‌درمانی خط اول CLL، تأخیر ATRA در APL، تصویربرداری بی‌مورد در سرطان سینه زودرس) بر پایه Choosing Wisely و کارآزمایی‌های کلیدی. تصمیم درمانی۵ آبان ۱۴۰۵ آزمایش ژنتیک ارثی در سرطان: چه کسی، چه ژنی؟ معیارهای آزمایش ژنتیک ارثی (germline) در سرطان سینه، تخمدان، پانکراس، پروستات، روده بزرگ و آندومتر بر پایه ASCO و EGAPP، و آزمایش بستگان. تصمیم درمانی۵ آبان ۱۴۰۵ ارزیابی سالمندی پیش از شیمی‌درمانی راهنمای ارزیابی سالمندی (geriatric assessment) پیش از درمان سرطان در ۶۵ سال و بالاتر بر پایه ASCO، با شواهد کاهش سمیت در مطالعه‌های GAP70+ و GAIN.