خلاصه نکات کلیدی
- ونتوکلاکس (Venetoclax) یک قرص خوراکی است که پروتئین ضدمرگ سلولی BCL-2 را مهار می‌کند و به سلول‌های سرطانی خون اجازه نمی‌دهد از مرگ برنامه‌ریزی‌شده (آپوپتوز) فرار کنند [۱].
- سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) آن را برای بزرگسالان مبتلا به لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) یا لنفوم لنفوسیتی کوچک (SLL) و، همراه با آزاسیتیدین، دسیتابین یا سیتارابین با دوز کم، برای لوسمی میلوئید حاد (AML) تازه‌تشخیص در افراد ۷۵ سال یا بالاتر یا کسانی که به‌علت بیماری‌های همراه کاندیدای شیمی‌درمانی القایی شدید نیستند، تأیید کرده است [۱].
- مهم‌ترین خطر شروع درمان، سندرم لیز تومور (TLS) است؛ به همین دلیل دوز در CLL طی ۵ هفته و در AML طی ۳ تا ۴ روز به‌تدریج افزایش می‌یابد و نوشیدن آب کافی، داروی کاهنده اسید اوریک و آزمایش خون منظم ضروری است [۱].
- در کارآزمایی CLL14، ونتوکلاکس همراه با اوبینوتوزوماب با مدت ثابت ۱۲ چرخه خطر پیشرفت بیماری یا مرگ را در مقایسه با کلرامبوسیل و اوبینوتوزوماب کاهش داد (HR ۰٫۳۵) [۲]؛ در VIALE-A افزودن ونتوکلاکس به آزاسیتیدین میانه بقای کلی را از ۹٫۶ به ۱۴٫۷ ماه رساند [۳].
- مصرف هم‌زمان با مهارکننده‌های قوی CYP3A در شروع درمان و دوره افزایش دوز در CLL/SLL ممنوع است و در طول درمان باید از گریپ‌فروت، نارنج (پرتقال سویل) و میوه ستاره‌ای پرهیز کرد [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
ونتوکلاکس (Venetoclax) با نام تجاری ونکلکستا (Venclexta) یک داروی هدفمند خوراکی از گروه مهارکننده‌های BCL-2 است [۱]. BCL-2 پروتئینی است که جلوی مرگ طبیعی سلول (آپوپتوز) را می‌گیرد. در سلول‌های CLL و AML این پروتئین بیش از حد ساخته می‌شود، به بقای سلول‌های سرطانی کمک می‌کند و با مقاومت به شیمی‌درمانی همراه بوده است [۱].
ونتوکلاکس مستقیماً به BCL-2 متصل می‌شود، پروتئین‌های پیش‌برنده مرگ سلولی مانند BIM را آزاد می‌کند و با نفوذپذیر کردن غشای بیرونی میتوکندری و فعال شدن کاسپازها، روند آپوپتوز را در سلول سرطانی دوباره راه می‌اندازد [۱]. چون این دارو می‌تواند تعداد زیادی سلول سرطانی را در مدت کوتاه از بین ببرد، شروع آن با دوز کم و افزایش تدریجی همراه است [۱].
در CLL، ونتوکلاکس اغلب به‌صورت درمان با مدت محدود همراه با یک آنتی‌بادی ضد CD20 (اوبینوتوزوماب یا ریتوکسیماب) یا همراه با آکالابروتینیب (Acalabrutinib) تجویز می‌شود [۱]. رهنمود ۲۰۲۶ انجمن هماتولوژی اروپا (EHA) در بیماران بدون اختلال TP53 درمان‌های هدفمند با مدت محدود را بر درمان مداوم ترجیح می‌دهد و در CLL عودکرده، ونتوکلاکس همراه با آنتی‌بادی ضد CD20 را یکی از درمان‌های ترجیحی می‌داند [۶].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
| سرطان | موقعیت درمانی | شواهد کلیدی |
|---|---|---|
| CLL/SLL درمان‌نشده | همراه با اوبینوتوزوماب؛ مدت ثابت ۱۲ چرخه ۲۸ روزه [۱] | CLL14 (بیماران دارای بیماری‌های همراه): HR بقای بدون پیشرفت ۰٫۳۵؛ بقای بدون پیشرفت ۲۴ ماهه ۸۸٫۲٪ در برابر ۶۴٫۱٪ با کلرامبوسیل و اوبینوتوزوماب [۲] |
| CLL درمان‌نشده | همراه با آکالابروتینیب (آکالابروتینیب چرخه ۱ تا ۱۴، ونتوکلاکس از چرخه ۳ تا پایان چرخه ۱۴) [۱] | AMPLIFY (بیماران بدون حذف 17p یا جهش TP53): بقای بدون پیشرفت ۳۶ ماهه ۷۶٫۵٪ در برابر ۶۶٫۵٪ با شیمی‌ایمنی‌درمانی؛ HR ۰٫۶۵ [۵] |
| CLL/SLL عودکرده یا مقاوم | همراه با ریتوکسیماب (ونتوکلاکس به مدت ۲۴ ماه) یا به‌صورت تک‌دارویی تا پیشرفت بیماری [۱] | MURANO: بقای بدون پیشرفت ۲ ساله ۸۴٫۹٪ در برابر ۳۶٫۳٪ با بنداموستین و ریتوکسیماب؛ HR ۰٫۱۷ [۴] |
| AML تازه‌تشخیص | همراه با آزاسیتیدین، دسیتابین یا سیتارابین با دوز کم در افراد ۷۵ سال یا بالاتر یا ناتوان از شیمی‌درمانی القایی شدید [۱] | VIALE-A: میانه بقای کلی ۱۴٫۷ در برابر ۹٫۶ ماه (HR ۰٫۶۶)؛ بهبودی کامل مرکب ۶۶٫۴٪ در برابر ۲۸٫۳٪ [۳]؛ رهنمود ELN ۲۰۲۲ این ترکیب را درمان استاندارد خط اول این بیماران می‌داند [۷] |
برچسب FDA مصرف ونتوکلاکس همراه با بورتزومیب و دگزامتازون را در مولتیپل میلوما به‌علت افزایش مرگ‌ومیر در کارآزمایی BELLINI خارج از کارآزمایی‌های بالینی توصیه نمی‌کند [۱].
نحوه مصرف و دوز
فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۵ رژیم
- ونتوکلاکس را روزی یک بار، همراه با غذا و آب و هر روز در ساعت تقریباً یکسان بخورید [۱].
- در هفته‌ها یا روزهای اول، دوز به‌تدریج بالا می‌رود. برای کاهش خطر سندرم لیز تومور، پزشک پیش از شروع، داروی کاهنده اسید اوریک (مانند آلوپورینول) تجویز می‌کند و از ۲ روز پیش از اولین دوز و در هر بار افزایش دوز باید روزانه ۶ تا ۸ لیوان آب بنوشید [۱].
- آزمایش‌های خون در ساعات اول پس از دوزهای جدید بسیار مهم است؛ نوبت‌ها را از دست ندهید. ممکن است برای پایش، شروع دارو در بیمارستان یا مطب انجام شود [۱].
- اگر بلعیدن قرص برایتان دشوار است، به پزشک بگویید؛ برچسب دارو روش مشخصی برای خرد کردن قرص و مخلوط کردن آن با آب، آب سیب، پوره سیب یا ماست ارائه کرده است [۱].
- اگر کمتر از ۸ ساعت از زمان معمول گذشته، دوز فراموش‌شده را هرچه زودتر بخورید؛ اگر بیش از ۸ ساعت گذشته، آن را نخورید و روز بعد طبق برنامه ادامه دهید. اگر پس از مصرف استفراغ کردید، دوز اضافه نخورید [۱].
- هرگز دوز را خودتان تغییر ندهید و دارو را بدون نظر پزشک قطع نکنید [۱].
پیش از شروع: ارزیابی بار تومور (از جمله CT) و شیمی خون (پتاسیم، اسید اوریک، فسفر، کلسیم، کراتینین) و اصلاح اختلالات؛ CLcr کمتر از ۸۰ میلی‌لیتر در دقیقه و اسپلنومگالی خطر TLS را افزایش می‌دهند. هیدراتاسیون و آلوپورینول (یا مهارکننده گزانتین اکسیداز) ۲ تا ۳ روز پیش از نخستین دوز [۱]. جزئیات هیدراتاسیون و پایش در CLL/SLL بر اساس بار تومور: جدول پس از رژیم‌ها.
تداخل‌ها (CLL و AML): مهارکننده قوی CYP3A در CLL هنگام شروع و افزایش تدریجی منع مصرف دارد؛ پس از آن پوزاکونازول ← ۷۰ میلی‌گرم و سایر مهارکننده‌های قوی ← ۱۰۰ میلی‌گرم. در AML: پوزاکونازول روز ۱ تا ۴: ۱۰، ۲۰، ۵۰ و ۷۰ میلی‌گرم؛ سایر مهارکننده‌های قوی: ۱۰، ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰ میلی‌گرم. مهارکننده متوسط CYP3A یا مهارکننده P-gp: کاهش دست‌کم ۵۰٪. ۲ تا ۳ روز پس از قطع مهارکننده، بازگشت به دوز قبلی [۱]. القاکننده‌های CYP3A، سوبستراهای P-gp و وارفارین: بخش تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها.
ویژه پزشکان
دوز و برنامه تجویز (برچسب FDA)
ونتوکلاکس + اوبینوتوزوماب (CLL14)
CLL/SLL درمان‌نشده (یا درمان‌شده)طول هر دوره: هر ۲۸ روز
CLL/SLL درمان‌نشده (یا درمان‌شده)
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دوره ۱ | |||
| اوبینوتوزوماب | روز ۱: ۱۰۰ میلی‌گرم؛ روز ۲: ۹۰۰ میلی‌گرم؛ روز ۸ و ۱۵: ۱۰۰۰ میلی‌گرم | وریدی | روز ۱، ۲، ۸ و ۱۵ |
| دوره ۲ تا ۶ | |||
| اوبینوتوزوماب | ۱۰۰۰ میلی‌گرم | وریدی | روز ۱ |
| از روز ۲۲ دوره ۱ (پایان افزایش در روز ۲۸ دوره ۲) | |||
| ونتوکلاکس | هفته ۱: ۲۰؛ هفته ۲: ۵۰؛ هفته ۳: ۱۰۰؛ هفته ۴: ۲۰۰؛ از هفته ۵: ۴۰۰ میلی‌گرم | خوراکی، با غذا و آب | یک بار در روز |
| دوره ۳ تا ۱۲ | |||
| ونتوکلاکس | ۴۰۰ میلی‌گرم | خوراکی | روزانه |
شواهد: CLL14 (۲۰۲۴)، CLL14 (۲۰۱۹)
ونتوکلاکس + آکالابروتینیب (AMPLIFY)
CLL درمان‌نشدهطول هر دوره: هر ۲۸ روز
CLL درمان‌نشده
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| از روز ۱ دوره ۱ | |||
| آکالابروتینیب | ۱۰۰ میلی‌گرم | خوراکی | حدود هر ۱۲ ساعت |
| از روز ۱ دوره ۳ | |||
| ونتوکلاکس | هفته ۱: ۲۰؛ هفته ۲: ۵۰؛ هفته ۳: ۱۰۰؛ هفته ۴: ۲۰۰؛ از هفته ۵: ۴۰۰ میلی‌گرم | خوراکی، با غذا و آب | یک بار در روز |
| پس از افزایش تدریجی | |||
| ونتوکلاکس | ۴۰۰ میلی‌گرم | خوراکی | روزانه |
شواهد: AMPLIFY (۲۰۲۵)
ونتوکلاکس + ریتوکسیماب (MURANO)
CLL/SLL عودکرده یا مقاومطول هر دوره: هر ۲۸ روز
CLL/SLL عودکرده یا مقاوم
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| افزایش تدریجی ۵ هفته‌ای | |||
| ونتوکلاکس | هفته ۱: ۲۰؛ هفته ۲: ۵۰؛ هفته ۳: ۱۰۰؛ هفته ۴: ۲۰۰؛ از هفته ۵: ۴۰۰ میلی‌گرم | خوراکی، با غذا و آب | یک بار در روز |
| پس از ۷ روز ونتوکلاکس ۴۰۰ میلی‌گرم | |||
| ریتوکسیماب | دوره ۱: ۳۷۵ میلی‌گرم/مترمربع؛ دوره ۲ تا ۶: ۵۰۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱، ۶ دوره |
شواهد: MURANO (۲۰۲۵)، MURANO (۲۰۱۸)
ونتوکلاکس تک‌دارویی
CLL/SLLطول هر دوره: روزانه
CLL/SLL
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| افزایش تدریجی ۵ هفته‌ای | |||
| ونتوکلاکس | هفته ۱: ۲۰؛ هفته ۲: ۵۰؛ هفته ۳: ۱۰۰؛ هفته ۴: ۲۰۰؛ از هفته ۵: ۴۰۰ میلی‌گرم | خوراکی، با غذا و آب | یک بار در روز |
[۱]
ونتوکلاکس + آزاسیتیدین یا دسیتابین یا سیتارابین با دوز کم (VIALE-A)
AML تازه‌تشخیص در ۷۵ سالگی یا بیشتر یا با بیماری‌های همراه مانع شیمی‌درمانی القایی شدیدطول هر دوره: هر ۲۸ روز
AML تازه‌تشخیص در ۷۵ سالگی یا بیشتر یا با بیماری‌های همراه مانع شیمی‌درمانی القایی شدید
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| افزایش تدریجی دوره ۱ | |||
| ونتوکلاکس | روز ۱: ۱۰۰؛ روز ۲: ۲۰۰؛ روز ۳: ۴۰۰ میلی‌گرم؛ سپس ۴۰۰ (با آزاسیتیدین یا دسیتابین) یا ۶۰۰ میلی‌گرم (با سیتارابین) از روز ۴ | خوراکی، با غذا | روزانه، روز ۱ تا ۲۸ |
| گزینه الف | |||
| آزاسیتیدین | ۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی یا زیرجلدی | روز ۱ تا ۷ |
| گزینه ب | |||
| دسیتابین | ۲۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
| گزینه ج | |||
| سیتارابین با دوز کم | ۲۰ میلی‌گرم/مترمربع | زیرجلدی | روز ۱ تا ۱۰ |
گلبول سفید پیش از شروع کمتر از ۲۵×۱۰⁹ در لیتر (در صورت نیاز کاهش سلولی پیش از درمان). پیش از رسیدن به بهبودی، معمولاً به علت سیتوپنی قطع نشود (ارزیابی مغز استخوان توصیه می‌شود) [۱، ۳].
شواهد: VIALE-A (۲۰۲۴)، VIALE-A (۲۰۲۰)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
مصرف: با غذا و آب، هر روز در یک ساعت؛ قرص را می‌توان خرد و با ۱۲۰ میلی‌لیتر آب، آب سیب، پوره سیب یا ماست بلافاصله مصرف کرد. دوز فراموش‌شده تا ۸ ساعت جبران می‌شود و پس از آن حذف. پس از استفراغ دوز اضافه مصرف نشود [۱].
کلیه و کبد: CLcr ۱۵ میلی‌لیتر در دقیقه یا بیشتر و Child-Pugh A و B: بدون تعدیل (ولی خطر TLS در نارسایی کلیه بیشتر است)؛ Child-Pugh C: کاهش ۵۰٪ دوز روزانه و پایش دقیق‌تر [۱].
تعدیل دوز در CLL (کاهش پله‌ای هنگام از سرگیری: ۴۰۰ ← ۳۰۰ ← ۲۰۰ ← ۱۰۰ ← ۵۰ ← ۲۰ ← ۱۰ میلی‌گرم) [۱]:
- تغییرات شیمی خون مطرح‌کننده TLS: دوز روز بعد داده نشود؛ رفع ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت: همان دوز؛ بیش از ۴۸ ساعت یا TLS بالینی: از سرگیری با دوز کمتر.
- عوارض غیرخونی درجه ۳ تا ۴، یا نوتروپنی درجه ۳ با عفونت یا تب، یا سمیت خونی درجه ۴ (به جز لنفوپنی): بار اول توقف تا درجه ۱ یا پایه و همان دوز؛ دفعات بعد با دوز کمتر. اگر بیش از ۲ هفته دوز کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم لازم باشد، قطع را در نظر بگیرید. (برای ترکیب با آکالابروتینیب جدول جداگانه برچسب را ببینید.)
- وقفه بیش از ۱ هفته در دوره افزایش یا بیش از ۲ هفته پس از آن: ارزیابی مجدد خطر TLS و در صورت لزوم شروع مجدد با دوز کمتر.
تعدیل دوز در AML: نوتروپنی یا ترومبوسیتوپنی درجه ۴ پیش از بهبودی: معمولاً بدون توقف. نخستین بار پس از بهبودی و دست‌کم ۷ روز: تأخیر دوره بعد تا درجه ۱ یا ۲ و همان دوز؛ دفعات بعد: همان دوز ولی هر دوره ۷ روز کوتاه‌تر (مثلاً ۲۱ روز به‌جای ۲۸). عوارض غیرخونی درجه ۳ تا ۴ مقاوم به درمان حمایتی: توقف تا درجه ۱ یا پایه و همان دوز [۱].
پایش: شیمی خون طبق خطر TLS (جدول زیر)؛ در AML پیش از دوز، ۶ تا ۸ ساعت پس از هر دوز جدید در دوره افزایش و ۲۴ ساعت پس از رسیدن به دوز نهایی؛ CBC مکرر تا رفع سیتوپنی؛ علائم عفونت [۱].
| بار تومور | هیدراتاسیون | کاهنده اسید اوریک | پایش شیمی خون |
|---|---|---|---|
| کم: همه غدد کمتر از ۵ سانتی‌متر و ALC کمتر از ۲۵×۱۰⁹ در لیتر | خوراکی ۱٫۵ تا ۲ لیتر | آلوپورینول | سرپایی؛ نخستین دوز ۲۰ و ۵۰ میلی‌گرم: پیش از دوز، ۶ تا ۸ ساعت و ۲۴ ساعت بعد؛ دوزهای بعدی افزایش: پیش از دوز [۱] |
| متوسط: هر غده ۵ تا کمتر از ۱۰ سانتی‌متر یا ALC ۲۵×۱۰⁹ یا بیشتر | خوراکی ۱٫۵ تا ۲ لیتر و در نظر گرفتن وریدی | آلوپورینول | سرپایی مانند بالا؛ با CLcr کمتر از ۸۰، بستری برای نخستین دوز ۲۰ و ۵۰ میلی‌گرم را در نظر بگیرید [۱] |
| زیاد: هر غده ۱۰ سانتی‌متر یا بیشتر، یا ALC ۲۵×۱۰⁹ یا بیشتر همراه هر غده ۵ سانتی‌متر یا بیشتر | خوراکی ۱٫۵ تا ۲ لیتر و وریدی ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌لیتر در ساعت | آلوپورینول؛ در اسید اوریک پایه بالا راسبوریکاز را در نظر بگیرید | بستری برای نخستین دوز ۲۰ و ۵۰ میلی‌گرم: پیش از دوز، ۴، ۸، ۱۲ و ۲۴ ساعت بعد؛ دوزهای بعدی سرپایی: پیش از دوز، ۶ تا ۸ و ۲۴ ساعت بعد [۱] |
شیمی خون: پتاسیم، اسید اوریک، فسفر، کلسیم و کراتینین، با بررسی فوری نتایج. در بیماران در معرض خطر، در هر افزایش دوز در ۶ تا ۸ و ۲۴ ساعت پایش شود.
عوارض جانبی
در جمعیت ایمنی CLL/SLL برچسب FDA، شایع‌ترین عوارض (۲۰٪ یا بیشتر) کاهش نوتروفیل، کاهش پلاکت، کم‌خونی، اسهال، تهوع، عفونت دستگاه تنفسی فوقانی، سرفه، درد عضلانی-اسکلتی، خستگی و ورم بوده است [۱]. در ترکیب با آکالابروتینیب (کارآزمایی AMPLIFY) سردرد (۳۵٪)، اسهال (۳۳٪)، درد عضلانی-اسکلتی (۲۵٪) و کووید-۱۹ (۲۱٪) شایع‌ترین عوارض بودند [۱]. جدول زیر فراوانی برخی عوارض را در دو کارآزمایی کلیدی، بر اساس برچسب FDA، نشان می‌دهد [۱].
| عارضه | CLL14: ونتوکلاکس + اوبینوتوزوماب (۲۱۲ نفر) | VIALE-A: ونتوکلاکس + آزاسیتیدین (۲۸۳ نفر) |
|---|---|---|
| کاهش نوتروفیل (نوتروپنی) | ۶۰٪ (درجه ۳ یا بالاتر: ۵۶٪) [۱] | کاهش نوتروفیل در آزمایش: ۹۸٪ [۱] |
| تب همراه با نوتروپنی | ۶٪ [۱] | ۴۲٪ [۱] |
| اسهال | ۲۸٪ [۱] | ۴۳٪ [۱] |
| تهوع | ۱۹٪ [۱] | ۴۴٪ [۱] |
| استفراغ | ۱۰٪ [۱] | ۳۰٪ [۱] |
| خستگی | ۲۱٪ [۱] | ۳۱٪ [۱] |
| پنومونی (عفونت ریه) | ۹٪ [۱] | ۳۳٪ [۱] |
| کم‌خونی | ۱۷٪ [۱] | کاهش هموگلوبین در آزمایش: ۶۱٪ [۱] |
| ورم (ادم) | گزارش نشده | ۲۷٪ [۱] |
| خونریزی | گزارش نشده | ۲۷٪ [۱] |
«گزارش نشده» یعنی این عارضه در جدول برچسب برای آن کارآزمایی آمده نیست. بیماران VIALE-A مسن‌تر و مبتلا به AML بودند و بخشی از عوارض به خود بیماری و آزاسیتیدین مربوط است.
عوارض جدی
برچسب FDA ونتوکلاکس هشدار جعبه‌ای (Boxed Warning) ندارد، اما هشدارهای مهم زیر را مطرح می‌کند [۱]:
- سندرم لیز تومور (TLS): تجزیه سریع سلول‌های سرطانی می‌تواند پتاسیم، اسید اوریک و فسفر خون را بالا ببرد و موارد کشنده و نارسایی کلیه نیازمند دیالیز گزارش شده است. تغییرات آزمایشگاهی ممکن است ۶ تا ۸ ساعت پس از اولین دوز و هر افزایش دوز رخ دهد و حتی پس از یک دوز ۲۰ میلی‌گرمی گزارش شده است. با افزایش تدریجی ۵ هفته‌ای و اقدامات پیشگیرانه، میزان TLS در کارآزمایی‌های تک‌دارویی CLL حدود ۲٪ بود، در حالی که با افزایش دوز سریع‌تر و دوز شروع بالاتر به ۱۳٪ (همراه با مرگ و نارسایی کلیه) رسیده بود. در AML با ونتوکلاکس و آزاسیتیدین (VIALE-A) این میزان ۱٫۱٪ بود [۱].
- کاهش شدید نوتروفیل: در CLL نوتروپنی درجه ۳ یا ۴ در ۶۳ تا ۶۴٪ بیماران (با درمان تک‌دارویی یا همراه با اوبینوتوزوماب یا ریتوکسیماب) و در AML بدتر شدن شمار نوتروفیل در ۹۵ تا ۱۰۰٪ بیماران دیده شد [۱].
- عفونت‌های جدی و کشنده مانند پنومونی و سپسیس؛ در VIALE-A، عوارض جدی در ۸۳٪ بیماران گزارش شد که شایع‌ترین آن‌ها تب همراه با نوتروپنی (۳۰٪)، پنومونی (۲۲٪) و سپسیس (۱۹٪) بود [۱].
- آسیب به جنین: بر اساس مطالعات حیوانی و سازوکار اثر [۱].
- افزایش مرگ‌ومیر در مولتیپل میلوما: وقتی ونتوکلاکس (خارج از موارد تأییدشده) به بورتزومیب و دگزامتازون افزوده شد [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در صورت بروز هر یک از این علائم، به‌ویژه در هفته‌های اول درمان، پس از هر افزایش دوز یا پس از شروع دوباره دارو، فوراً با پزشک یا تیم درمان تماس بگیرید [۱]:
- تب، لرز یا هر نشانه‌ای از عفونت
- تهوع یا استفراغ، گیجی یا آشفتگی، تنگی نفس
- تشنج یا ضربان قلب نامنظم
- ادرار تیره یا کدر
- خستگی غیرعادی، درد عضلات یا استخوان، یا درد مفاصل
همچنین اگر باردار شدید یا احتمال بارداری دارید، به پزشک اطلاع دهید [۱].
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- تداخل‌های دارویی: مهارکننده‌های قوی یا متوسط CYP3A (مانند کتوکونازول، ریتوناویر و پوزاکونازول) و مهارکننده‌های P-gp سطح ونتوکلاکس را بالا می‌برند و خطر TLS را افزایش می‌دهند. القاکننده‌های قوی یا متوسط CYP3A (مانند ریفامپین) اثر دارو را کم می‌کنند و باید از آن‌ها پرهیز شود [۱]. پیش از مصرف هر داروی جدید، داروی بدون نسخه، ویتامین یا داروی گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنید [۱].
- غذاها: در طول درمان از گریپ‌فروت و فرآورده‌های آن، نارنج (پرتقال سویل) و میوه ستاره‌ای (استارفروت) پرهیز کنید، چون حاوی مهارکننده‌های CYP3A هستند [۱].
- وارفارین و داروهای حساس به P-gp: ونتوکلاکس سطح وارفارین را بالا می‌برد و INR باید بیشتر پایش شود؛ اگر مصرف یک داروی سوبسترای P-gp (مانند دیگوکسین) اجتناب‌ناپذیر است، آن را دست‌کم ۶ ساعت پیش از ونتوکلاکس مصرف کنید [۱].
- بارداری و پیشگیری: پیش از شروع، وضعیت بارداری بررسی می‌شود. زنان در سن باروری باید در طول درمان و تا ۳۰ روز پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند. ونتوکلاکس ممکن است باروری مردان را مختل کند [۱].
- شیردهی: در طول درمان و تا ۱ هفته پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
- واکسن: واکسن‌های زنده پیش، حین و پس از درمان تا بازگشت سلول‌های B تزریق نشوند و پاسخ به سایر واکسن‌ها ممکن است ضعیف‌تر باشد [۱]. رهنمود EHA واکسیناسیون علیه پنوموکوک، زونا (واریسلا زوستر)، هپاتیت B، آنفلوآنزا و کووید-۱۹ را در بیماران CLL تحت پایش توصیه می‌کند [۶].
- قرص‌ها را در بسته‌بندی اصلی نگه دارید [۱].
پرسش‌های متداول
چرا دوز ونتوکلاکس از کم شروع می‌شود و آرام بالا می‌رود؟
ونتوکلاکس می‌تواند سلول‌های سرطانی را بسیار سریع از بین ببرد. افزایش تدریجی دوز (۵ هفته در CLL و ۳ تا ۴ روز در AML) بار تومور را کم‌کم کاهش می‌دهد و خطر سندرم لیز تومور را پایین می‌آورد [۱].
آیا باید ونتوکلاکس را تا آخر عمر مصرف کنم؟
نه لزوماً. در CLL، ونتوکلاکس همراه با اوبینوتوزوماب ۱۲ چرخه، همراه با ریتوکسیماب ۲۴ ماه و همراه با آکالابروتینیب تا پایان چرخه ۱۴ مصرف می‌شود. درمان تک‌دارویی در CLL و درمان AML تا زمانی ادامه می‌یابد که دارو مؤثر باشد و عوارض قابل‌تحمل باشد [۱].
چقدر آب باید بنوشم؟
آیا می‌توانم آب گریپ‌فروت یا آب نارنج بنوشم؟
خیر. گریپ‌فروت، نارنج (پرتقال سویل) و میوه ستاره‌ای حاوی موادی هستند که سطح ونتوکلاکس را در خون بالا می‌برند و باید در کل دوره درمان از آن‌ها پرهیز کرد [۱].
اگر یک دوز را فراموش کنم چه کنم؟
اگر کمتر از ۸ ساعت از زمان معمول گذشته، دوز را هرچه زودتر بخورید. اگر بیش از ۸ ساعت گذشته، آن را نخورید و دوز بعدی را در زمان معمول روز بعد مصرف کنید. هرگز دو دوز را با هم نخورید [۱].
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۵ موردرهنمودهای EHA برای مدیریت لوسمی لنفوسیتی مزمن و تبدیل ریشتر
رهنمودهای iwCLL برای تشخیص، اندیکاسیون‌های درمان، ارزیابی پاسخ و مراقبت حمایتی در لوسمی لنفوسیتی مزمن
تشخیص و مدیریت لوسمی میلوئید حاد در بزرگسالان: توصیه‌های ۲۰۲۲ پانل بین‌المللی متخصصان از طرف شبکه لوسمی اروپا (ELN)
آزاسیتیدین و ونتوکلاکس در لوسمی میلوئید حاد درمان‌نشده
ونتوکلاکس و اوبینوتوزوماب در بیماران مبتلا به CLL دارای بیماری‌های همراه
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۷ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱VENCLEXTA (venetoclax) tablets, for oral use — Prescribing Information
- ۲
- ۳
- ۴Venetoclax–Rituximab in Relapsed or Refractory Chronic Lymphocytic Leukemia
- ۵Fixed-Duration Acalabrutinib Combinations in Untreated Chronic Lymphocytic Leukemia
- ۶EHA Guidelines on management of chronic lymphocytic leukemia and Richter transformation
- ۷Diagnosis and management of AML in adults: 2022 recommendations from an international expert panel on behalf of the ELN
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.