خلاصه نکات کلیدی
- لتروزول (Letrozole) با نام تجاری فمارا، قرصی است که تولید استروژن را در زنان یائسه کاهش می‌دهد و برای سرطان سینه گیرنده هورمونی مثبت (زودرس و پیشرفته) تأیید شده است [۱].
- در کارآزمایی BIG 1-98، لتروزول در مقایسه با تاموکسیفن خطر عود را به‌ویژه در اندام‌های دور کاهش داد [۲].
- پس از ۵ سال تاموکسیفن، ادامه درمان با لتروزول (کارآزمایی MA.17) بقای بدون بیماری را بهبود داد [۳].
- دوز معمول یک قرص ۲٫۵ میلی‌گرمی روزانه، با غذا یا بدون غذا است [۱].
- مهم‌ترین عوارض شامل گرگرفتگی، دردهای مفصلی، افزایش کلسترول و کاهش تراکم استخوان است؛ پایش سلامت استخوان توصیه می‌شود [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
لتروزول (Letrozole) با نام تجاری فمارا (Femara) یک مهارکننده غیراستروئیدی آروماتاز است که نخستین بار در سال ۱۹۹۷ در آمریکا تأیید شد [۱].
رشد بسیاری از سرطان‌های سینه به استروژن وابسته است. پس از یائسگی، تخمدان‌ها دیگر منبع اصلی استروژن نیستند و بیشتر استروژن بدن از تبدیل آندروژن‌های غده فوق‌کلیوی به استروژن توسط آنزیم آروماتاز در بافت‌های محیطی و خود بافت سرطانی ساخته می‌شود. لتروزول با مهار اختصاصی این آنزیم، سطح استروژن خون را در زنان یائسه ۷۵ تا ۹۵ درصد کاهش می‌دهد، بدون آنکه ساخت کورتیزول یا آلدوسترون را مختل کند [۱].
به همین دلیل، برچسب دارو فقط زنان یائسه را در بر می‌گیرد؛ در زنان پیش از یائسگی که تخمدان فعال دارند، مهارکننده آروماتاز تنها در صورت سرکوب همزمان تخمدان به‌کار می‌رود (مانند کارآزمایی NATALEE) [۴].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
| سرطان | موقعیت درمانی | شواهد کلیدی |
|---|---|---|
| سرطان سینه زودرس گیرنده هورمونی مثبت | درمان کمکی (ادجوانت) پس از جراحی [۱] | کارآزمایی BIG 1-98 با ۸۰۱۰ زن: کاهش خطر رویداد بقای بدون بیماری در مقایسه با تاموکسیفن (HR ۰٫۸۱؛ ۹۵٪ CI ۰٫۷۰ تا ۰٫۹۳) و به‌ویژه عود دوردست (HR ۰٫۷۳) [۲]. |
| سرطان سینه زودرس | درمان کمکی تمدیدی پس از ۵ سال تاموکسیفن [۱] | کارآزمایی MA.17 با ۵۱۸۷ زن: بقای بدون بیماری چهارساله ۹۳٪ با لتروزول در برابر ۸۷٪ با دارونما [۳]. |
| سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک گیرنده هورمونی مثبت یا نامعلوم | درمان خط اول [۱] | در کارآزمایی فاز ۳ با ۹۰۷ بیمار، زمان تا پیشرفت بیماری با لتروزول طولانی‌تر از تاموکسیفن بود (میانه ۴۱ در برابر ۲۶ هفته؛ HR ۰٫۷۰) [۵]. |
| سرطان سینه پیشرفته | درمان پس از پیشرفت با داروهای ضد استروژن (مانند تاموکسیفن) [۱] | تأییدشده در برچسب FDA بر پایه کارآزمایی‌های خط دوم [۱]. |
| سرطان سینه زودرس HR مثبت/HER2 منفی پرخطر | پایه هورمونی همراه ریبوسیکلیب در درمان کمکی | کارآزمایی NATALEE: افزودن ریبوسیکلیب به مهارکننده غیراستروئیدی آروماتاز (لتروزول یا آناستروزول) بقای سه‌ساله بدون بیماری مهاجم را از ۸۷٫۱٪ به ۹۰٫۴٪ رساند (HR ۰٫۷۵) [۴]. |
برچسب FDA فمارا برای زنان یائسه است. در درمان کمکی، مدت بهینه مصرف مشخص نیست و میانه مدت درمان در کارآزمایی‌ها ۵ سال بوده است [۱].
نحوه مصرف و دوز
فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۴ رژیم
- لتروزول قرص خوراکی است و روزی یک بار مصرف می‌شود؛ می‌توانید آن را با غذا یا بدون غذا بخورید [۱]. مصرف در ساعت ثابت هر روز به یادآوری کمک می‌کند.
- در درمان کمکی پس از جراحی، دارو معمولاً چند سال ادامه می‌یابد و در بیماری پیشرفته تا زمانی که مؤثر باشد مصرف می‌شود [۱]. هرگز بدون مشورت با پزشک دارو را قطع نکنید.
- اگر سیروز کبدی یا نارسایی شدید کبد دارید، به پزشک بگویید؛ ممکن است دوز شما تغییر کند [۱].
- تا زمانی که واکنش بدنتان به دارو را نمی‌دانید، در رانندگی یا کار با دستگاه‌ها احتیاط کنید، زیرا خستگی، سرگیجه و خواب‌آلودگی گزارش شده است [۱].
نکات تجویز
- پیش از شروع: تأیید وضعیت یائسگی (برچسب فقط زنان یائسه)؛ در زنان در سن باروری آزمایش بارداری (بارداری منع مصرف است). سنجش تراکم استخوان و کلسترول سرم در نظر گرفته شود [۱].
- کبد و کلیه: سیروز یا نارسایی شدید کبد: کاهش ۵۰٪، یعنی ۲٫۵ میلی‌گرم یک روز در میان؛ نارسایی خفیف تا متوسط کبد: بدون تعدیل. نارسایی کلیه با کلیرانس کراتینین ۱۰ میلی‌لیتر/دقیقه یا بیشتر: بدون تعدیل [۱].
- کاهش دوز برای عوارض: برچسب FDA سطوح کاهش دوز تعریف نکرده است [۱].
- دوز فراموش‌شده: برچسب FDA دستور مشخصی برای دوز فراموش‌شده ارائه نمی‌کند [۱].
- پایش: تراکم استخوان و کلسترول سرم [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد (برچسب FDA؛ زنان یائسه)
درمان کمکی سرطان سینه زودرس گیرنده هورمونی مثبت
زنان یائسهطول هر دوره: مصرف پیوسته
زنان یائسه [۱]
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پیوسته | |||
| لتروزول | ۲٫۵ میلی‌گرم | خوراکی (بدون توجه به وعده غذایی) | یک بار در روز |
درمان کمکی تمدیدی پس از ۵ سال تاموکسیفن
زنان یائسه با سرطان سینه زودرسطول هر دوره: مصرف پیوسته
زنان یائسه با سرطان سینه زودرس [۱]
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پیوسته | |||
| لتروزول | ۲٫۵ میلی‌گرم | خوراکی (بدون توجه به وعده غذایی) | یک بار در روز |
سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک، خط اول
گیرنده هورمونی مثبت یا نامعلوم؛ زنان یائسهطول هر دوره: مصرف پیوسته
گیرنده هورمونی مثبت یا نامعلوم؛ زنان یائسه [۱]
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پیوسته | |||
| لتروزول | ۲٫۵ میلی‌گرم | خوراکی (بدون توجه به وعده غذایی) | یک بار در روز |
سرطان سینه پیشرفته پس از پیشرفت با ضداستروژن
زنان یائسهطول هر دوره: مصرف پیوسته
زنان یائسه [۱]
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پیوسته | |||
| لتروزول | ۲٫۵ میلی‌گرم | خوراکی (بدون توجه به وعده غذایی) | یک بار در روز |
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
عوارض جانبی
عوارض شایع
| عارضه | لتروزول | تاموکسیفن |
|---|---|---|
| افزایش کلسترول خون | ۵۲٫۳٪ | ۲۸٫۶٪ |
| گرگرفتگی | ۳۳٫۵٪ | ۳۸٫۰٪ |
| درد یا التهاب مفاصل | ۲۵٫۴٪ | ۲۰٫۶٪ |
| شکستگی استخوان (در هر زمان پس از شروع) | ۱۴٫۷٪ | ۱۱٫۴٪ |
| تعریق شبانه | ۱۴٫۵٪ | ۱۷٫۴٪ |
| افزایش وزن | ۱۲٫۹٪ | ۱۵٫۴٪ |
| تهوع | ۱۱٫۶٪ | ۱۱٫۳٪ |
| خستگی | ۹٫۶٪ | ۱۰٫۲٪ |
| درد عضلانی | ۹٫۰٪ | ۸٫۷٪ |
| خونریزی واژینال | ۵٫۳٪ | ۱۳٫۱٪ |
| پوکی استخوان | ۵٫۱٪ | ۲٫۷٪ |
منبع: برچسب FDA فمارا [۱]. بیشتر عوارض (حدود ۷۵٪ بیمارانی که عارضه داشتند) درجه ۱ یا ۲ بودند [۱].
عوارض جدی
لتروزول هشدار جعبه‌ای (Boxed Warning) ندارد، اما برچسب دارو این هشدارها و احتیاط‌ها را ذکر می‌کند [۱]:
- کاهش تراکم استخوان: در یک مطالعه دوساله، تراکم ستون فقرات کمری با لتروزول به‌طور میانه ۴٫۱٪ کاهش یافت، در حالی که با تاموکسیفن ۰٫۳٪ افزایش داشت. در کارآزمایی MA-17 (درمان تمدیدی)، شکستگی جدید در ۱۳٫۳٪ در برابر ۷٫۸٪ و پوکی استخوان جدید در ۱۴٫۵٪ در برابر ۷٫۸٪ با دارونما رخ داد [۱].
- افزایش کلسترول: در BIG 1-98، داروی کاهنده چربی برای ۲۹٪ بیماران لتروزول در برابر ۲۰٪ بیماران تاموکسیفن لازم شد؛ پایش کلسترول توصیه می‌شود [۱].
- رویدادهای قلبی‌عروقی: در طول درمان در BIG 1-98، انفارکتوس قلبی با لتروزول ۱٫۰٪ در برابر ۰٫۵٪ با تاموکسیفن بود، اما رویدادهای ترومبوآمبولیک (۲٫۱٪ در برابر ۳٫۶٪) و هایپرپلازی یا سرطان آندومتر (۰٫۳٪ در برابر ۲٫۹٪) کمتر بود [۱]. در MA-17، رویدادهای قلبی‌عروقی در طول درمان ۹٫۸٪ در برابر ۷٫۰٪ با دارونما بود [۱].
- خستگی، سرگیجه و خواب‌آلودگی که می‌تواند بر رانندگی و کار با دستگاه‌ها اثر بگذارد [۱].
- آسیب به جنین: مصرف در بارداری منع شده است؛ سقط و ناهنجاری مادرزادی پس از عرضه گزارش شده است [۱].
- پس از عرضه دارو، هپاتیت، آنژیوادم، نکرولیز سمی اپیدرم، اریتم مولتی‌فرم، سندرم تونل کارپال و اختلالات تاندون (از جمله پارگی تاندون و انگشت ماشه‌ای) گزارش شده است [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در صورت بروز این علائم بدون تأخیر با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید (این عوارض در برچسب دارو گزارش شده‌اند) [۱]:
- درد یا فشار قفسه سینه یا تنگی نفس ناگهانی
- درد، تورم یا گرمی ناگهانی در یک ساق پا
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، یا دشواری در بلع یا تنفس
- بثورات پوستی تاول‌دار یا گسترده، یا زخم‌های دهان
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشم
- درد شدید استخوان پس از یک ضربه یا زمین‌خوردن جزئی (احتمال شکستگی)
- احتمال بارداری در طول درمان
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- سلامت استخوان: چون لتروزول تراکم استخوان را کم می‌کند، برچسب دارو پایش تراکم استخوان (سنجش BMD) را توصیه می‌کند [۱]. در زنان یائسه مبتلا به سرطان سینه زودرس، فراتحلیل EBCTCG نشان داد بیس‌فسفونات‌های کمکی عود در استخوان (RR ۰٫۷۲)، مرگ ناشی از سرطان سینه (RR ۰٫۸۲) و شکستگی‌ها (RR ۰٫۸۵) را کاهش می‌دهند [۶]. درباره نیاز به سنجش تراکم استخوان و داروهای محافظ استخوان با پزشک خود صحبت کنید.
- تاموکسیفن: مصرف همزمان با تاموکسیفن ۲۰ میلی‌گرم، سطح خونی لتروزول را به‌طور میانگین ۳۸٪ کاهش می‌دهد [۱]. شروع لتروزول بلافاصله پس از پایان تاموکسیفن از اثر آن نمی‌کاهد [۱].
- در مطالعات تداخل دارویی، سایمتیدین و وارفارین تداخل بالینی مهمی با لتروزول نداشتند [۱].
- بارداری و پیشگیری: در زنانی که امکان بارداری دارند، پیش از شروع آزمایش بارداری انجام شود و در طول درمان و دست‌کم ۳ هفته پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده شود [۱].
- شیردهی: در طول درمان و تا دست‌کم ۳ هفته پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
- باروری: بر اساس مطالعات حیوانی، لتروزول ممکن است باروری زنان و مردان را کاهش دهد [۱].
پرسش‌های متداول
پرسش‌های متداول
آیا لتروزول برای زنانی که هنوز یائسه نشده‌اند هم مناسب است؟
دردهای مفصلی با لتروزول چقدر شایع است؟
لتروزول را چند سال باید مصرف کنم؟
آیا لتروزول بهتر از تاموکسیفن است؟
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۴ موردرهنمود بالینی
سرطان سینه، نسخه ۴٫۲۰۲۶؛ رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی (بخش سرطان سینه عودکننده/متاستاتیک)
J Natl Compr Canc Netw · 2026پرتوزوماب + تراستوزوماب همراه تاکسان (THP) و سپس نگهدارنده با پرتوزوماب + تراستوزوماب، گزینه ترجیحی درمان خط ا…
۸توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی
رهنمودهای بالینی ESMO تطبیق‌یافته برای آسیا (پان‌آسیایی) برای تشخیص، درمان و پیگیری بیماران مبتلا به سرطان سینه زودرس
ESMO Open · 2024آزمایش ژرم‌لاین و مشاوره ژنتیک برای واریانت‌های بیماری‌زای BRCA1/2 باید به بیمارانی که معیارهای ملی مربوط را د…
۱۱توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳
آبماسیکلیب ادجوانت همراه هورمون‌درمانی در سرطان سینه زودرس پرخطر HR مثبت و HER2 منفی: نتایج تحلیل میانی از پیش برنامه‌ریزی‌شده بقای کلی monarchE، شامل پیامدهای اثربخشی ۵ ساله
J Clin Oncol · 2024
HR ۰٫۶۸۰IDFS (میانه پیگیری ۵۴ ماه)
کارآزمایی بالینی · فاز ۳
ریبوسیکلیب همراه هورمون‌درمانی در سرطان سینه زودرس
N Engl J Med · 2024
۹۰٫۴٪ در برابر ۸۷٫۱٪iDFS سه‌ساله
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۷ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲A Comparison of Letrozole and Tamoxifen in Postmenopausal Women with Early Breast Cancer
- ۳
- ۴
- ۵Superior Efficacy of Letrozole Versus Tamoxifen as First-Line Therapy for Postmenopausal Women With Advanced Breast Cancer: Results of a Phase III Study of the International Letrozole Breast Cancer Group
- ۶Adjuvant bisphosphonate treatment in early breast cancer: meta-analyses of individual patient data from randomised trials
- ۷Aromatase inhibitors versus tamoxifen in early breast cancer: patient-level meta-analysis of the randomised trials
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.