نکات کلیدی
- سورافنیب یک مهارکننده کیناز خوراکی است که کینازهای داخل سلولی RAF و گیرنده‌های سطحی مانند VEGFR، PDGFR-β، KIT، FLT-3 و RET را مهار می‌کند [۱].
- طبق برچسب FDA در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی، سرطان پیشرفته کلیه و سرطان تمایزیافته تیروئید پیشرونده و مقاوم به ید رادیواکتیو تأیید شده است [۱].
- در کارآزمایی SHARP، سورافنیب میانه بقای کلی بیماران سرطان پیشرفته کبد را از ۷٫۹ به ۱۰٫۷ ماه رساند (HR ۰٫۶۹) [۱، ۲].
- دوز معمول ۴۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز بدون غذا (دست‌کم ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا) است [۱].
- شایع‌ترین عوارض (۲۰٪ یا بیشتر) شامل اسهال، خستگی، عفونت، ریزش مو، واکنش پوستی دست‌وپا، بثورات، کاهش وزن و اشتها، تهوع، درد شکم، فشار خون بالا و خونریزی است [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
سورافنیب (Sorafenib) با نام تجاری نکساوار (Nexavar) یک داروی هدفمند خوراکی از گروه مهارکننده‌های کیناز است [۱]. این دارو چند کیناز داخل سلول (c-CRAF، BRAF و BRAF جهش‌یافته) و چند کیناز سطح سلول (KIT، FLT-3، RET، RET/PTC، VEGFR-1، VEGFR-2، VEGFR-3 و PDGFR-β) را مهار می‌کند؛ گمان می‌رود این کینازها در پیام‌رسانی سلول توموری، رگ‌زایی (ساخت رگ‌های خونی تازه) و آپوپتوز نقش داشته باشند [۱].
در مدل‌های حیوانی، سورافنیب رشد تومورهای کبد، کلیه و تیروئید را مهار کرد، رگ‌زایی تومور را در مدل‌های کبد و کلیه کاهش داد و مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول‌های توموری را افزایش داد [۱].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
طبق برچسب FDA، سورافنیب در کارسینوم هپاتوسلولار (سرطان کبد) غیرقابل‌جراحی، سرطان پیشرفته کلیه و سرطان تمایزیافته تیروئید کاربرد دارد و برای این کاربردها آزمایش نشانگر زیستی خاصی در برچسب لازم دانسته نشده است [۱]. تأییدها در کشورهای مختلف ممکن است متفاوت باشد و هر بیمار مبتلا به این سرطان‌ها لزوماً کاندیدای این دارو نیست.
| سرطان | شرایط مصرف | شواهد کلیدی |
|---|---|---|
| کارسینوم هپاتوسلولار | بیماری غیرقابل‌جراحی [۱] | کارآزمایی SHARP: میانه بقای کلی ۱۰٫۷ در برابر ۷٫۹ ماه با دارونما (HR ۰٫۶۹) [۱، ۲] |
| سرطان پیشرفته کلیه (RCC) | بیماری پیشرفته [۱] | کارآزمایی TARGET (پس از یک درمان سیستمیک قبلی): میانه بقای بدون پیشرفت ۱۶۷ در برابر ۸۴ روز با دارونما (HR ۰٫۴۴) [۱، ۳] |
| سرطان تمایزیافته تیروئید (DTC) | بیماری عودکننده موضعی یا متاستاتیک، پیشرونده و مقاوم به ید رادیواکتیو [۱] | کارآزمایی DECISION: میانه بقای بدون پیشرفت ۱۰٫۸ در برابر ۵٫۸ ماه با دارونما (HR ۰٫۵۹)؛ در بقای کلی نهایی تفاوت معنی‌دار دیده نشد [۱، ۴] |
مصرف سورافنیب همراه کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل در سرطان ریه سلول سنگفرشی ممنوع است و همراه جمسیتابین و سیس‌پلاتین در این بیماران توصیه نمی‌شود؛ ایمنی و اثربخشی آن در سرطان ریه غیرسلول کوچک ثابت نشده است [۱].
ویژه پزشکان
جایگاه در درمان خط اول سرطان کبد: سورافنیب در چند کارآزمایی فاز ۳ گروه مقایسه بوده است. در REFLECT، لنواتینیب از نظر بقای کلی از سورافنیب کمتر نبود (۱۳٫۶ در برابر ۱۲٫۳ ماه) [۵]. در IMbrave150، آتزولیزوماب (تسنتریک) همراه بواسیزوماب (آواستین) خطر مرگ را در مقایسه با سورافنیب کاهش داد (HR ۰٫۵۸) [۶]. در HIMALAYA، رژیم STRIDE (ترملیموماب همراه دوروالوماب (ایمفینزی)) میانه بقای کلی ۱۶٫۴۳ در برابر ۱۳٫۷۷ ماه داشت (HR ۰٫۷۸) [۷]. در CheckMate 9DW، نیولوماب (اپدیوو) همراه ایپیلیموماب (یروی) در مقایسه با لنواتینیب یا سورافنیب بقای کلی بیشتری داشت (۲۳٫۷ در برابر ۲۰٫۶ ماه؛ HR ۰٫۷۹) [۸].
نحوه مصرف و دوز
سورافنیب به شکل قرص خوراکی ۲۰۰ میلی‌گرمی است و معمولاً دو بار در روز مصرف می‌شود؛ قرص‌ها را بدون غذا، یعنی دست‌کم ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا، بخورید [۱]. درمان تا زمانی که بیمار از آن سود ببرد و عوارض قابل‌تحمل باشد ادامه می‌یابد [۱]. پزشک ممکن است برای کنترل عوارض، دوز را کم یا درمان را موقتاً یا دائماً قطع کند [۱].
- فشار خون در ۶ هفته نخست هر هفته و پس از آن به‌طور منظم کنترل می‌شود [۱].
- آزمایش‌های کبد به‌طور منظم انجام می‌شود [۱].
- در سرطان تیروئید، TSH ماهانه بررسی و دوز داروی تیروئید تنظیم می‌شود [۱].
- در صورت مصرف وارفارین، INR به‌طور منظم پایش می‌شود؛ در بیماران در معرض خطر، الکترولیت‌ها و نوار قلب (ECG) کنترل می‌شود [۱].
- در زنان در سن باروری، پیش از شروع آزمایش بارداری انجام می‌شود [۱].
- دست‌کم ۱۰ روز پیش از جراحی برنامه‌ریزی‌شده دارو قطع می‌شود و تا دست‌کم ۲ هفته پس از جراحی بزرگ و بهبود کافی زخم از سر گرفته نمی‌شود [۱].
- پیش از شروع: فشار خون، آزمون‌های کبدی، الکترولیت‌ها (منیزیم، پتاسیم، کلسیم) و ECG در بیماران در معرض طولانی شدن QT (نارسایی قلبی، برادی‌آریتمی، داروهای طولانی‌کننده QT)؛ آزمون بارداری؛ TSH در سرطان تیروئید. دست‌کم ۱۰ روز پیش از جراحی انتخابی قطع شود [۱].
- تعدیل دوز (یک سطح = یک پله از «سطوح کاهش دوز» در یادداشت رژیم) [۱]:
- عوارض غیرخونی: درجه ۲، ادامه با یک سطح کمتر؛ درجه ۳ بار اول، قطع تا درجه ۲ یا کمتر و ادامه با یک سطح کمتر؛ بدون بهبود ظرف ۷ روز یا بار دوم و سوم، دو سطح کمتر؛ بار چهارم، دو سطح (HCC و RCC) یا سه سطح (DTC) کمتر؛ درجه ۴، قطع دائم.
- واکنش پوستی دست‌وپا درجه ۲ بار اول: در HCC و RCC ادامه با درمان موضعی، در DTC کاهش به ۶۰۰ میلی‌گرم؛ بدون بهبود در ۷ روز یا بار دوم و سوم: قطع تا درجه ۰ تا ۱ و ادامه با دوز کمتر؛ بار چهارم: قطع دائم. درجه ۳: قطع تا درجه ۰ تا ۱ و ادامه با یک سطح کمتر (در DTC بار دوم دو سطح)؛ بار سوم قطع دائم. پس از دست‌کم ۲۸ روز در درجه ۰ تا ۱ با دوز کاهش‌یافته، می‌توان یک سطح افزایش داد.
- فشار خون درجه ۲ علامت‌دار/پایدار یا درجه ۳: قطع تا رفع علائم و فشار دیاستولی کمتر از ۹۰، سپس یک سطح کمتر؛ درجه ۴: قطع دائم.
- نارسایی احتقانی قلب درجه ۳: قطع تا درجه ۱ یا کمتر و ادامه با یک سطح کمتر؛ درجه ۴: قطع دائم. ایسکمی یا انفارکتوس قلبی درجه ۲ یا بالاتر: قطع دائم.
- قطع دائم همچنین در: خونریزی درجه ۲ یا بالاتر نیازمند مداخله، سوراخ‌شدگی گوارشی، آسیب کبدی دارویی (ALT درجه ۳ یا بالاتر، یا AST/ALT بیش از ۳ برابر ULN همراه بیلی‌روبین بیش از ۲ برابر ULN بدون علت دیگر).
- QTc بیش از ۵۰۰ میلی‌ثانیه یا افزایش ۶۰ میلی‌ثانیه یا بیشتر: قطع موقت و اصلاح الکترولیت‌ها؛ از سرگیری با قضاوت بالینی.
- اگر بیش از ۲ بار کاهش دوز لازم شد، قطع دائم؛ اگر پس از ۳۰ روز توقف بهبود نیافت، قطع مگر بیمار سود بالینی ببرد.
- تداخل‌ها: از القاکننده‌های قوی CYP3A4 (مانند ریفامپین)، نئومایسین و داروهای طولانی‌کننده QT پرهیز شود؛ در مصرف وارفارین، INR و خونریزی پایش شود. منع مصرف همراه کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل در سرطان ریه سلول سنگفرشی [۱].
- کلیه و کبد: نارسایی خفیف، متوسط یا شدید کلیه بدون دیالیز و نارسایی خفیف یا متوسط کبد: بدون تعدیل؛ در دیالیز و Child-Pugh C مطالعه نشده است [۱].
- پایش: فشار خون هفتگی در ۶ هفته نخست و سپس به‌طور منظم؛ آزمون‌های کبدی منظم؛ TSH ماهانه در DTC با تنظیم لووتیروکسین؛ ECG و الکترولیت‌ها در بیماران پرخطر؛ پوست دست و پا. پس از جراحی بزرگ دست‌کم ۲ هفته و تا بهبود کافی زخم از سرگیری نشود [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد (برچسب FDA)
سورافنیب تک‌دارویی
کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل جراحی؛ کارسینوم پیشرفته سلول کلیه؛ سرطان تمایزیافته تیروئید پیشرونده مقاوم به ید رادیواکتیوطول هر دوره: روزانه، بدون وقفه
کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل جراحی؛ کارسینوم پیشرفته سلول کلیه؛ سرطان تمایزیافته تیروئید پیشرونده مقاوم به ید رادیواکتیو
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| سورافنیب | ۴۰۰ میلی‌گرم (۲ قرص ۲۰۰ میلی‌گرمی) | خوراکی، بدون غذا (دست‌کم ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا) | دو بار در روز، پیوسته |
سطوح کاهش دوز — HCC و RCC: (۱) ۴۰۰ میلی‌گرم یک بار در روز؛ (۲) ۲۰۰ میلی‌گرم یک بار در روز یا ۴۰۰ میلی‌گرم یک روز در میان. DTC: (۱) ۶۰۰ میلی‌گرم در روز (۴۰۰ و ۲۰۰ میلی‌گرم با فاصله حدود ۱۲ ساعت)؛ (۲) ۲۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز؛ (۳) ۲۰۰ میلی‌گرم یک بار در روز [۱].
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
عوارض جانبی
واکنش پوستی دست‌وپا (قرمزی، تورم و درد کف دست و پا) و بثورات پوستی شایع‌ترین عوارض منتسب به سورافنیب هستند؛ معمولاً خفیف تا متوسط‌اند و بیشتر در ۶ هفته نخست درمان ظاهر می‌شوند [۱]. جدول زیر فراوانی عوارض (همه درجات) را در سه کارآزمایی کنترل‌شده با دارونما نشان می‌دهد.
| عارضه | SHARP – کبد | TARGET – کلیه | DECISION – تیروئید |
|---|---|---|---|
| اسهال | ۵۵٪ | ۴۳٪ | ۶۸٪ |
| خستگی | ۴۶٪ | ۳۷٪ | ۴۱٪ |
| واکنش پوستی دست‌وپا | ۲۱٪ | ۳۰٪ | ۶۹٪ |
| بثورات یا پوسته‌ریزی پوست | ۱۹٪ | ۴۰٪ | ۳۵٪ |
| ریزش مو | ۱۴٪ | ۲۷٪ | ۶۷٪ |
| کاهش وزن | ۳۰٪ | ۱۰٪ | ۴۹٪ |
| بی‌اشتهایی یا کاهش اشتها | ۲۹٪ | ۱۶٪ | ۳۰٪ |
| تهوع | ۲۴٪ | ۲۳٪ | ۲۱٪ |
| درد شکم | ۳۱٪ | ۱۱٪ | ۲۰٪ |
| فشار خون بالا | ۹٪ | ۱۷٪ | ۴۱٪ |
| خارش | ۱۴٪ | ۱۹٪ | ۲۰٪ |
برخی عوارض در گروه دارونما هم دیده شد؛ برای نمونه خستگی در SHARP در ۴۵٪ گروه دارونما گزارش شد [۱].
عوارض جدی
برچسب FDA سورافنیب هشدار جعبه‌ای ندارد، اما هشدارهای مهم زیر را ذکر می‌کند [۱]:
- رویدادهای قلبی‌عروقی: ایسکمی یا انفارکتوس قلبی در ۲٫۷٪ (در برابر ۱٫۳٪ با دارونما) در SHARP، ۲٫۹٪ (در برابر ۰٫۴٪) در TARGET و ۱٫۹٪ (در برابر ۰٪) در DECISION؛ نارسایی قلبی در ۱٫۹٪ از ۲۲۷۶ بیمار [۱].
- خونریزی: در TARGET ۱۵٫۳٪ در برابر ۸٫۲٪ و در DECISION ۱۷٫۴٪ در برابر ۹٫۶٪؛ در SHARP میزان خونریزی از واریس مری (۲٫۴٪ در برابر ۴٪) مشابه گروه دارونما بود [۱].
- فشار خون بالا: ۹٫۴٪ در SHARP، ۱۶٫۹٪ در TARGET و ۴۰٫۶٪ در DECISION؛ معمولاً خفیف تا متوسط و در اوایل درمان [۱].
- عوارض پوستی شدید: واکنش دست‌وپا و بثورات؛ موارد نادر سندرم استیونس-جانسون و نکرولیز اپیدرمی سمی (TEN) که می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد [۱].
- سوراخ‌شدگی دستگاه گوارش: در کمتر از ۱٪ بیماران [۱].
- آسیب کبدی دارویی: هپاتیت ناشی از سورافنیب ممکن است به نارسایی کبد و مرگ منجر شود؛ آسیب شدید کبدی در ۲ نفر از ۳۳۵۷ بیمار (۰٫۰۶٪) [۱].
- طولانی‌شدن فاصله QT و خطر آریتمی بطنی [۱].
- افزایش خطر خونریزی با وارفارین و اختلال ترمیم زخم [۱].
- افزایش مرگ‌ومیر در سرطان ریه سلول سنگفرشی هنگام ترکیب با کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل (HR ۱٫۸۱) [۱].
- اختلال در سرکوب TSH در سرطان تیروئید: افزایش TSH به بیش از ۰٫۵ میلی‌واحد در لیتر در ۴۱٪ بیماران (در برابر ۱۶٪ با دارونما) [۱].
- آسیب به جنین [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در صورت بروز این علائم فوراً با تیم درمان تماس بگیرید:
- هر نشانه خونریزی: استفراغ خونی یا شبیه تفاله قهوه، ادرار صورتی یا قهوه‌ای، مدفوع قرمز یا سیاه قیری، سرفه خونی، قاعدگی سنگین‌تر از معمول یا خونریزی غیرعادی واژینال، خون‌دماغ مکرر یا کبودی [۱]
- بثورات، قرمزی، درد یا تورم پوست، تاول یا پوسته‌ریزی پوست یا داخل دهان، تاول کف دست یا پا [۱]
- تب، تهوع، استفراغ یا درد شدید شکم [۱]
- احساس غش، سبکی سر، سرگیجه یا ضربان نامنظم یا تند قلب [۱]
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره چای‌رنگ، مدفوع کم‌رنگ، بدترشدن تهوع یا استفراغ، درد سمت راست شکم، خونریزی یا کبودی آسان‌تر از معمول، یا کاهش اشتها [۱]
درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب، تورم ساق پا، پا و شکم، احساس سبکی سر یا غش، یا تعریق زیاد ممکن است نشانه مشکل جدی قلبی باشد و نیاز به کمک فوری دارد [۱]؛ در این موارد با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
- تداخلات دارویی: از مصرف همزمان با القاکننده‌های قوی CYP3A4 (مانند ریفامپین که میزان سورافنیب را ۳۷٪ کاهش داد) و نئومایسین (کاهش ۵۴٪) در صورت امکان پرهیز شود؛ در مصرف همزمان وارفارین، INR و خونریزی پایش شود؛ از داروهایی که فاصله QT را طولانی می‌کنند پرهیز شود [۱]. کتوکونازول میزان سورافنیب را تغییر نداد و امپرازول تغییر بالینی مهمی ایجاد نکرد [۱]. فهرست همه داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی را به تیم درمان بدهید.
- غذا: قرص‌ها را ناشتا بخورید؛ مصرف با غذای پرچرب (۵۰٪ چربی) جذب دارو را ۲۹٪ کاهش داد [۱].
- جاماندن یک نوبت: نوبت فراموش‌شده را حذف کنید، نوبت بعدی را در زمان معمول بخورید و دوز را دو برابر نکنید [۱].
- مصرف بیش از حد: اگر بیش از مقدار تجویزشده مصرف کردید، فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید [۱].
- بارداری و پیشگیری: زنانی که امکان بارداری دارند باید در طول درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین دوز، و مردانی که همسرشان امکان بارداری دارد یا باردار است، در طول درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند [۱].
- شیردهی: در طول درمان و تا ۲ هفته پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
- باروری: بر اساس مطالعات حیوانی، سورافنیب ممکن است باروری مردان را کاهش دهد [۱].
- واکسن‌ها: برچسب FDA توصیه خاصی درباره واکسن‌ها ندارد؛ پیش از هر واکسیناسیون با تیم درمان مشورت کنید.
پرسش‌های متداول
آیا سورافنیب شیمی‌درمانی است؟
خیر. سورافنیب یک داروی هدفمند خوراکی از گروه مهارکننده‌های کیناز است که مسیرهای رشد سلول توموری و رگ‌زایی را مهار می‌کند [۱].
آیا می‌توانم قرص را همراه غذا بخورم؟
اگر یک نوبت را فراموش کنم چه کنم؟
نوبت فراموش‌شده را حذف کنید و نوبت بعدی را در زمان معمول بخورید؛ دوز را دو برابر نکنید [۱].
آیا سورافنیب باعث ریزش مو می‌شود؟
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۵ موردسورافنیب در کارسینوم هپاتوسلولار پیشرفته
لنواتینیب در برابر سورافنیب در درمان خط اول بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی: کارآزمایی فاز ۳ تصادفی غیرفروتری
نیولوماب به‌همراه ایپیلیموماب در برابر لنواتینیب یا سورافنیب به‌عنوان درمان خط اول کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی (CheckMate 9DW): کارآزمایی فاز ۳، تصادفی و باز
آتزولیزوماب به‌همراه بواسیزوماب در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی
ترملیموماب به‌همراه دوروالوماب در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۸ منبعنمایش همه منابع، ۷ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲Sorafenib in advanced hepatocellular carcinoma
- ۳Sorafenib in Advanced Clear-Cell Renal-Cell Carcinoma
- ۴Sorafenib in radioactive iodine-refractory, locally advanced or metastatic differentiated thyroid cancer: a randomised, double-blind, phase 3 trial
- ۵Lenvatinib versus sorafenib in first-line treatment of patients with unresectable hepatocellular carcinoma: a randomised phase 3 non-inferiority trial
- ۶Atezolizumab plus Bevacizumab in Unresectable Hepatocellular Carcinoma
- ۷Tremelimumab plus Durvalumab in Unresectable Hepatocellular Carcinoma
- ۸Nivolumab plus ipilimumab versus lenvatinib or sorafenib as first-line treatment for unresectable hepatocellular carcinoma (CheckMate 9DW): an open-label, randomised, phase 3 trial
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.