نکات کلیدی
- آتزولیزوماب (Atezolizumab) با نام تجاری تسنتریک یک آنتی‌بادی مونوکلونال است که به PD-L1 متصل می‌شود و مهار سیستم ایمنی را برمی‌دارد تا پاسخ ایمنی ضدتومور فعال شود [۱].
- طبق برچسب FDA در سرطان ریه غیرسلول کوچک، سرطان ریه سلول کوچک گسترده، کارسینوم هپاتوسلولار (همراه بواسیزوماب)، ملانوم دارای جهش BRAF V600، سارکوم نسج نرم آلوئولار، سرطان مثانه مهاجم به عضله با ctDNA مثبت پس از جراحی و سرطان کولون مرحله III با dMMR کاربرد دارد [۱].
- به‌صورت انفوزیون وریدی هر ۲، ۳ یا ۴ هفته تجویز می‌شود؛ تزریق اول ۶۰ دقیقه و در صورت تحمل، تزریق‌های بعدی ۳۰ دقیقه طول می‌کشد [۱].
- در تک‌درمانی، شایع‌ترین عوارض خستگی/ضعف (۴۸٪)، کاهش اشتها (۲۵٪)، تهوع (۲۴٪)، سرفه (۲۲٪) و تنگی نفس (۲۲٪) بوده است [۱].
- مهم‌ترین خطر، عوارض ایمنی‌مرتبط است که ممکن است هر عضوی (ریه، روده، کبد، غدد درون‌ریز، کلیه، پوست) را درگیر کند و حتی پس از پایان درمان رخ دهد؛ تشخیص و درمان زودهنگام ضروری است [۱].
- زنان در سن باروری باید در طول درمان و تا دست‌کم ۵ ماه پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند و در همین مدت شیر ندهند [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
آتزولیزوماب (Atezolizumab) با نام تجاری تسنتریک (Tecentriq) یک آنتی‌بادی مونوکلونال انسانی‌شده از نوع IgG1 و از گروه داروهای ایمنی‌درمانی موسوم به «مهارکننده‌های ایست بازرسی ایمنی» است [۱]. سازوکار آن با شیمی‌درمانی متفاوت است: به‌جای آسیب مستقیم به سلول‌ها، مهاری را که تومور بر سیستم ایمنی اعمال می‌کند برمی‌دارد [۱].
برخی سلول‌های سرطانی و سلول‌های ایمنی داخل تومور پروتئینی به نام PD-L1 روی سطح خود دارند. اتصال PD-L1 به گیرنده‌های PD-1 و B7.1 روی لنفوسیت‌های T و سلول‌های عرضه‌کننده آنتی‌ژن، فعالیت کشندگی، تکثیر و تولید سیتوکین لنفوسیت‌های T را سرکوب می‌کند. آتزولیزوماب به PD-L1 می‌چسبد و تعامل آن را با هر دو گیرنده مسدود می‌کند؛ در نتیجه مهار پاسخ ایمنی برداشته و پاسخ ایمنی ضدتومور فعال می‌شود [۱].
همین فعال شدن سیستم ایمنی دلیل اصلی عوارض خاص این دارو است: گاهی سیستم ایمنی به بافت‌ها و اندام‌های سالم نیز حمله می‌کند [۱].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
موارد مصرف جدول زیر بر اساس برچسب فعلی FDA آمریکا است [۱]. برای برخی کاربردها آزمایش نشانگر زیستی لازم است: بیان PD-L1 در سرطان ریه، جهش BRAF V600 در ملانوم، ctDNA در سرطان مثانه و وضعیت dMMR در سرطان کولون [۱]. تأییدها در کشورهای مختلف ممکن است متفاوت باشد و هر بیمار مبتلا به این سرطان‌ها لزوماً کاندید دریافت این دارو نیست؛ تصمیم نهایی با تیم درمان است.
| سرطان | شرایط مصرف | شواهد کلیدی |
|---|---|---|
| سرطان ریه غیرسلول کوچک — درمان کمکی | تک‌دارویی پس از جراحی و شیمی‌درمانی پایه پلاتین در مرحله II تا IIIA با بیان PD-L1 در ۱٪ یا بیشتر سلول‌های تومور؛ حداکثر یک سال [۱] | کارآزمایی IMpower010: نسبت خطر عود یا مرگ ۰٫۶۶ در بیماران مرحله II تا IIIA با PD-L1 ۱٪ یا بیشتر [۱، ۲] |
| سرطان ریه غیرسلول کوچک متاستاتیک — خط اول، تک‌دارویی | بیان بالای PD-L1 (TC ۵۰٪ یا بیشتر یا IC ۱۰٪ یا بیشتر) و بدون جهش EGFR یا ALK [۱] | کارآزمایی IMpower110: میانه بقای کلی ۲۰٫۲ در برابر ۱۳٫۱ ماه در مقایسه با شیمی‌درمانی پایه پلاتین [۱] |
| سرطان ریه غیرسلول کوچک غیرسنگفرشی متاستاتیک — خط اول، ترکیبی | همراه بواسیزوماب، پاکلی‌تاکسل و کربوپلاتین، یا همراه پاکلی‌تاکسل متصل به پروتئین و کربوپلاتین؛ بدون جهش EGFR یا ALK [۱] | کارآزمایی IMpower150: میانه بقای کلی ۱۹٫۲ در برابر ۱۴٫۷ ماه (رژیم چهاردارویی در برابر بواسیزوماب و شیمی‌درمانی)؛ کارآزمایی IMpower130 [۱، ۳] |
| سرطان ریه غیرسلول کوچک متاستاتیک — پس از شیمی‌درمانی | تک‌دارویی پس از پیشرفت حین یا بعد از شیمی‌درمانی پایه پلاتین (در جهش EGFR یا ALK پس از درمان هدفمند مربوط) [۱] | کارآزمایی OAK: میانه بقای کلی ۱۳٫۸ در برابر ۹٫۶ ماه در مقایسه با دوستاکسل [۱] |
| سرطان ریه سلول کوچک گسترده | خط اول همراه کربوپلاتین و اتوپوزید؛ درمان نگهدارنده همراه لوربینکتدین در بیمارانی که پس از درمان القایی پیشرفت نکرده‌اند [۱] | کارآزمایی IMpower133: میانه بقای کلی ۱۲٫۳ در برابر ۱۰٫۳ ماه؛ کارآزمایی IMforte برای درمان نگهدارنده [۱، ۴] |
| کارسینوم هپاتوسلولار | همراه بواسیزوماب در بیماری غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی [۱] | کارآزمایی IMbrave150: نسبت خطر مرگ ۰٫۵۸ و میانه بقای بدون پیشرفت ۶٫۸ در برابر ۴٫۳ ماه در مقایسه با سورافنیب [۱، ۵] |
| ملانوم | همراه کوبیمتینیب و ومورافنیب در ملانوم غیرقابل جراحی یا متاستاتیک دارای جهش BRAF V600 [۱] | کارآزمایی IMspire150 [۱] |
| سارکوم نسج نرم آلوئولار (ASPS) | تک‌دارویی در بزرگسالان و کودکان ۲ سال به بالا با بیماری غیرقابل جراحی یا متاستاتیک [۱] | برچسب FDA [۱] |
| سرطان مثانه مهاجم به عضله | درمان کمکی تک‌دارویی پس از سیستکتومی در بیمارانی که ctDNA مثبت (بیماری باقی‌مانده مولکولی) دارند [۱] | کارآزمایی IMvigor011: میانه بقای بدون بیماری ۹٫۹ در برابر ۴٫۸ ماه و میانه بقای کلی ۳۲٫۸ در برابر ۲۱٫۱ ماه در مقایسه با دارونما [۱، ۶] |
| سرطان کولون مرحله III با dMMR | درمان کمکی همراه فلوئوروپیریمیدین و اگزالی‌پلاتین، سپس تک‌دارویی؛ بزرگسالان و کودکان ۲ سال به بالا [۱] | کارآزمایی ATOMIC: نسبت خطر عود یا مرگ ۰٫۵۰ در مقایسه با mFOLFOX6 به‌تنهایی [۱، ۷] |
| سرطان دهانه رحم (تأییدنشده در برچسب FDA) | همراه بواسیزوماب و شیمی‌درمانی در بیماری متاستاتیک، پایدار یا عودکننده؛ این کاربرد جزو موارد مصرف برچسب FDA نیست [۱] | کارآزمایی BEATcc: میانه بقای بدون پیشرفت ۱۳٫۷ در برابر ۱۰٫۴ ماه [۸] |
جدول بر اساس برچسب FDA (بازبینی اکتبر ۲۰۲۶) است. ردیف آخر کاربرد تأییدنشده در برچسب FDA است.
نحوه مصرف و دوز
فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۸ رژیم
آتزولیزوماب در بیمارستان یا مرکز درمانی و به‌صورت انفوزیون داخل وریدی (سرم) تجویز می‌شود. اولین تزریق ۶۰ دقیقه طول می‌کشد و اگر به‌خوبی تحمل شود، تزریق‌های بعدی می‌توانند طی ۳۰ دقیقه انجام شوند [۱]. بسته به رژیم انتخاب‌شده، دارو هر ۲، ۳ یا ۴ هفته یک‌بار تکرار می‌شود [۱].
طول درمان به نوع سرطان بستگی دارد: در بیماری متاستاتیک تا زمان پیشرفت بیماری یا بروز عارضه غیرقابل‌تحمل ادامه می‌یابد و در درمان کمکی پس از جراحی ریه یا مثانه حداکثر یک سال است [۱]. در سرطان کولون، دارو ۶ ماه همراه شیمی‌درمانی و سپس ۶ ماه به‌تنهایی داده می‌شود [۱].
پیش از شروع و به‌طور دوره‌ای در طول درمان، آزمایش خون برای بررسی آنزیم‌های کبدی، کراتینین (عملکرد کلیه) و عملکرد تیروئید انجام می‌شود [۱]. اگر جلسه تزریق را از دست دادید، هرچه زودتر برای تعیین وقت جدید با تیم درمان تماس بگیرید [۱].
- انتخاب بیمار: PD-L1 (NSCLC ادجوانت و خط اول تک‌دارویی)، جهش BRAF V600 (ملانوم)، ctDNA MRD در نمونه‌های پیاپی بین ۶ هفته تا ۱ سال پس از سیستکتومی (مثانه) و وضعیت dMMR (کولون) پیش از شروع تأیید شود [۱].
- تجویز: رقیق در سدیم کلراید ۰٫۹٪ (۳٫۲ تا ۱۶٫۸ میلی‌گرم در میلی‌لیتر)؛ هرگز به‌صورت پوش یا بولوس [۱].
- پیش از شروع و دوره‌ای: آنزیم‌های کبدی، کراتینین و عملکرد تیروئید؛ پایش قند خون و علائم عوارض ایمنی [۱].
- اصل کلی: کاهش دوز توصیه نمی‌شود. عارضه ایمنی درجه ۳: توقف؛ درجه ۴، درجه ۳ عودکننده نیازمند سرکوب ایمنی، یا ناتوانی در کاهش پردنیزون به ≤۱۰ میلی‌گرم در روز ظرف ۱۲ هفته: قطع دائم. کورتیکواستروئید ۱ تا ۲ میلی‌گرم/کیلوگرم در روز تا درجه ≤۱ و سپس کاهش تدریجی طی دست‌کم ۱ ماه [۱].
- پنومونیت: درجه ۲ توقف؛ درجه ۳ تا ۴ قطع دائم. کولیت: درجه ۲ تا ۳ توقف؛ درجه ۴ قطع دائم [۱].
- هپاتیت بدون درگیری کبد: AST/ALT بیش از ۳ تا ۸ برابر یا بیلی‌روبین بیش از ۱٫۵ تا ۳ برابر: توقف؛ AST/ALT بیش از ۸ برابر یا بیلی‌روبین بیش از ۳ برابر: قطع دائم. با درگیری کبد (مثلاً HCC): اگر پایه بیش از ۱ تا ۳ برابر بود و به بیش از ۵ تا ۱۰ برابر رسید، یا پایه بیش از ۳ تا ۵ برابر بود و به بیش از ۸ تا ۱۰ برابر رسید: توقف؛ بیش از ۱۰ برابر یا بیلی‌روبین بیش از ۳ برابر: قطع دائم [۱].
- سایر: نفریت با کراتینین درجه ۲ تا ۳ توقف، درجه ۴ قطع دائم؛ اندوکرینوپاتی درجه ۳ تا ۴ توقف تا پایداری یا قطع؛ میوکاردیت/پریکاردیت درجه ۲ تا ۴ قطع دائم؛ سمیت عصبی درجه ۲ توقف، درجه ۳ تا ۴ قطع دائم؛ SJS/TEN/DRESS مشکوک توقف، قطعی قطع دائم [۱].
- واکنش انفوزیون: درجه ۱ تا ۲: توقف یا کاهش سرعت و پیش‌دارو در دوزهای بعدی در نظر گرفته شود؛ درجه ۳ تا ۴: قطع دائم [۱].
- کلیه و کبد: نارسایی خفیف و متوسط کلیه (eGFR ۳۰ تا ۸۹) و نارسایی خفیف و متوسط کبد اثر بالینی معناداری بر مواجهه ندارند [۱].
ویژه پزشکان
دوز استاندارد: تک‌دارویی (برچسب FDA)
آتزولیزوماب تک‌دارویی
NSCLC متاستاتیک (خط اول با PD-L1 بالا: TC ≥۵۰٪ یا IC ≥۱۰٪ بدون EGFR/ALK؛ یا پس از شیمی‌درمانی پلاتین)؛ ASPS بزرگسالان
NSCLC متاستاتیک (خط اول با PD-L1 بالا: TC ≥۵۰٪ یا IC ≥۱۰٪ بدون EGFR/ALK؛ یا پس از شیمی‌درمانی پلاتین)؛ ASPS بزرگسالان
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آتزولیزوماب | ۸۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته، یا ۱۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته، یا ۱۶۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته | وریدی (۶۰ دقیقه؛ بعدی‌ها ۳۰ دقیقه) | روز ۱ |
آتزولیزوماب ادجوانت
NSCLC مرحله II تا IIIA پس از رزکسیون و شیمی‌درمانی پایه پلاتین با PD-L1 ≥۱٪ سلول‌های تومور؛ سرطان مثانه مهاجم به عضله پس از سیستکتومی با ctDNA MRD مثبت (آزمون تأییدشده FDA)طول هر دوره: هر ۲، ۳ یا ۴ هفته
NSCLC مرحله II تا IIIA پس از رزکسیون و شیمی‌درمانی پایه پلاتین با PD-L1 ≥۱٪ سلول‌های تومور؛ سرطان مثانه مهاجم به عضله پس از سیستکتومی با ctDNA MRD مثبت (آزمون تأییدشده FDA)
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آتزولیزوماب | ۸۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته، یا ۱۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته، یا ۱۶۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته | وریدی (۶۰ دقیقه؛ بعدی‌ها ۳۰ دقیقه) | روز ۱ |
آتزولیزوماب در کودکان (ASPS)
سارکوم نسج نرم آلوئولار غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، ≥۲ سالطول هر دوره: هر ۳ هفته
سارکوم نسج نرم آلوئولار غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، ≥۲ سال
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آتزولیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم (حداکثر ۱۲۰۰ میلی‌گرم) | وریدی | روز ۱ |
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
رژیم‌های ترکیبی (برچسب FDA)
آتزولیزوماب + کربوپلاتین + اتوپوزید (IMpower133)
سرطان ریه سلول کوچک گسترده، خط اولطول هر دوره: هر ۲۱ روز در القا
سرطان ریه سلول کوچک گسترده، خط اول
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| القا: حداکثر ۴ دوره | |||
| آتزولیزوماب | ۱۲۰۰ میلی‌گرم | وریدی، پیش از شیمی‌درمانی | روز ۱ |
| القا | |||
| کربوپلاتین | AUC ۵ میلی‌گرم/میلی‌لیتر×دقیقه | وریدی | روز ۱ |
| اتوپوزید | ۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روزهای ۱ تا ۳ |
| نگهدارنده | |||
| آتزولیزوماب | ۸۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته، یا ۱۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته، یا ۱۶۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته | وریدی | |
دوزهای شیمی‌درمانی همان دوزهای کارآزمایی IMpower133 در برچسب است [۱]. در درمان نگهدارنده بدون پیشرفت پس از القا، آتزولیزوماب ۱۲۰۰ میلی‌گرم همراه لوربینکتدین ۳٫۲ میلی‌گرم/مترمربع وریدی هر ۳ هفته (کارآزمایی IMforte) نیز تأیید شده است؛ در IMforte ۸۴٪ بیماران G-CSF پیشگیرانه گرفتند [۱].
شواهد: IMpower133 (۲۰۱۸)
آتزولیزوماب + بواسیزوماب + پاکلی‌تاکسل + کربوپلاتین (IMpower150)
NSCLC غیرسنگفرشی متاستاتیک بدون EGFR/ALK، خط اولطول هر دوره: هر ۲۱ روز
NSCLC غیرسنگفرشی متاستاتیک بدون EGFR/ALK، خط اول
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| القا: ۴ یا ۶ دوره | |||
| آتزولیزوماب | ۱۲۰۰ میلی‌گرم | وریدی، اول از همه | روز ۱ |
| القا | |||
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
| پاکلی‌تاکسل | ۱۷۵ یا ۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| کربوپلاتین | AUC ۶ | وریدی | روز ۱ |
| نگهدارنده | |||
| آتزولیزوماب + بواسیزوماب | ۱۲۰۰ میلی‌گرم + ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
رژیم جایگزین (IMpower130): آتزولیزوماب ۱۲۰۰ میلی‌گرم و کربوپلاتین AUC ۶ در روز ۱ و پاکلی‌تاکسل متصل به پروتئین ۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در روزهای ۱، ۸ و ۱۵ هر ۲۱ روز، ۴ یا ۶ دوره؛ سپس آتزولیزوماب هر ۳ هفته [۱].
شواهد: IMpower150 (۲۰۱۸)
آتزولیزوماب + بواسیزوماب (IMbrave150)
کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل جراحی یا متاستاتیک بدون درمان سیستمیک قبلی
کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل جراحی یا متاستاتیک بدون درمان سیستمیک قبلی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آتزولیزوماب | ۸۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته، یا ۱۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته، یا ۱۶۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته | وریدی، پیش از بواسیزوماب | روز ۱ |
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | هر ۳ هفته |
در IMbrave150 بیماران ظرف ۶ ماه پیش از درمان از نظر واریس بررسی شدند و واریس درمان‌نشده یا ناقص درمان‌شده با خونریزی یا خطر بالای خونریزی، معیار خروج بود؛ خونریزی واریس شایع‌ترین علت مرگ ناشی از عارضه بود (۱٫۲٪) [۱].
شواهد: IMbrave150 (۲۰۲۲)، IMbrave150 (۲۰۲۰)
آتزولیزوماب + کوبیمتینیب + ومورافنیب
ملانوم غیرقابل جراحی یا متاستاتیک با جهش BRAF V600زمان‌بندی هر دارو در جدول
ملانوم غیرقابل جراحی یا متاستاتیک با جهش BRAF V600
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دوره اول ۲۸ روزه (بدون آتزولیزوماب) | |||
| کوبیمتینیب | ۶۰ میلی‌گرم یک بار در روز | خوراکی | روزهای ۱ تا ۲۱، سپس ۷ روز استراحت |
| دوره اول | |||
| ومورافنیب | ۹۶۰ میلی‌گرم دو بار در روز (روز ۱ تا ۲۱)، سپس ۷۲۰ میلی‌گرم دو بار در روز (روز ۲۲ تا ۲۸) | خوراکی | هر روز، روزهای ۱ تا ۲۸ |
| از دوره دوم | |||
| آتزولیزوماب | ۸۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته، یا ۱۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته، یا ۱۶۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته | وریدی | هر ۲، ۳ یا ۴ هفته (بسته به دوز) |
| کوبیمتینیب | ۶۰ میلی‌گرم یک بار در روز | خوراکی | ۲۱ روز مصرف، ۷ روز استراحت |
| ومورافنیب | ۷۲۰ میلی‌گرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز |
آتزولیزوماب + mFOLFOX6 (ATOMIC)
سرطان کولون مرحله III با dMMR، ادجوانت (بزرگسالان و کودکان ≥۲ سال)
سرطان کولون مرحله III با dMMR، ادجوانت (بزرگسالان و کودکان ≥۲ سال)
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| ۶ ماه اول | |||
| آتزولیزوماب | ۸۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته، یا ۱۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته، یا ۱۶۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته؛ کودکان: ۱۰ میلی‌گرم/کیلوگرم (حداکثر ۸۴۰) هر ۲ هفته یا ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم (حداکثر ۱۲۰۰) هر ۳ هفته | وریدی، پیش از شیمی‌درمانی | |
| mFOLFOX6 (اگزالی‌پلاتین، لکوورین، فلوئورواوراسیل) | طبق برچسب داروها | وریدی | هر ۱۴ روز، ۱۲ دوره |
| ۶ ماه دوم | |||
| آتزولیزوماب تک‌دارویی | ۸۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته، یا ۱۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته، یا ۱۶۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته | وریدی | |
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
عوارض جانبی
عوارض شایع بسته به اینکه دارو به‌تنهایی یا همراه داروهای دیگر داده شود، متفاوت است. فراوانی‌ها از برچسب FDA [۱]:
- تک‌دارویی (۲۶۱۶ بیمار در کارآزمایی‌های بالینی): خستگی/ضعف ۴۸٪، کاهش اشتها ۲۵٪، تهوع ۲۴٪، سرفه ۲۲٪ و تنگی نفس ۲۲٪ [۱].
- همراه شیمی‌درمانی در سرطان ریه (۲۴۲۱ بیمار): خستگی/ضعف ۴۹٪، تهوع ۳۸٪، ریزش مو ۳۵٪، یبوست ۲۹٪، اسهال ۲۸٪ و کاهش اشتها ۲۷٪ [۱].
- همراه بواسیزوماب در کارسینوم هپاتوسلولار (کارآزمایی IMbrave150، ۳۲۹ بیمار): فشار خون بالا ۳۰٪، خستگی/ضعف ۲۶٪ و دفع پروتئین در ادرار ۲۰٪ [۱].
- همراه mFOLFOX6 در سرطان کولون (کارآزمایی ATOMIC، ۳۴۶ بیمار): تهوع ۷۵٪، اسهال ۷۳٪، نوروپاتی حسی محیطی ۶۲٪، کاهش اشتها ۴۸٪، درد شکم ۴۷٪ و یبوست ۴۳٪ [۱].
- درمان کمکی سرطان مثانه (کارآزمایی IMvigor011، ۱۶۵ بیمار): عفونت ادراری ۲۲٪ (در برابر ۱۸٪ با دارونما)، خارش ۱۸٪، بثورات پوستی ۱۳٪ و کم‌کاری تیروئید ۱۳٪ [۱].
هر علامت جدید یا بدترشونده را به تیم درمان اطلاع دهید، زیرا ممکن است نخستین نشانه یک عارضه ایمنی‌مرتبط باشد و درمان زودهنگام از شدیدتر شدن آن جلوگیری می‌کند [۱].
عوارض جدی
آتزولیزوماب هشدار جعبه‌ای (Boxed Warning) ندارد، اما برچسب FDA بر عوارض ایمنی‌مرتبط شدید و گاه کشنده تأکید می‌کند. این عوارض ممکن است در هر عضو، در هر زمان پس از شروع درمان و حتی پس از قطع دارو بروز کنند [۱]. فراوانی‌های زیر مربوط به ۲۶۱۶ بیمار دریافت‌کننده تک‌دارویی است [۱]:
- پنومونیت (التهاب ریه): ۳٪؛ در بیمارانی که قبلاً پرتودرمانی قفسه سینه داشته‌اند شایع‌تر است [۱].
- کم‌کاری تیروئید: ۴٫۹٪ (در درمان کمکی سرطان ریه در کارآزمایی IMpower010: ۱۷٪)؛ پرکاری تیروئید: ۰٫۸٪ [۱].
- هپاتیت ایمنی: ۱٫۸٪ [۱].
- کولیت (التهاب روده): ۱٪ [۱].
- نارسایی آدرنال: ۰٫۴٪؛ دیابت نوع ۱ (گاه با کتواسیدوز دیابتی): ۰٫۳٪؛ هیپوفیزیت: کمتر از ۰٫۱٪ [۱].
- عوارض پوستی ایمنی: ۰٫۶٪؛ واکنش‌های شدید پوستی مانند SJS، TEN و DRESS با داروهای این گروه گزارش شده است [۱].
- نفریت همراه اختلال عملکرد کلیه: کمتر از ۰٫۱٪ [۱].
- سایر عوارض ایمنی (عمدتاً کمتر از ۱٪): میوکاردیت، پریکاردیت، مننژیت، انسفالیت، میاستنی گراویس، سندرم گیلن‌باره، یووئیت، پانکراتیت، میوزیت و رد پیوند عضو [۱].
- واکنش‌های تزریقی: ۱٫۳٪ (درجه ۳: ۰٫۲٪)؛ واکنش شدید از جمله آنافیلاکسی ممکن است رخ دهد [۱].
- پیوند سلول بنیادی آلوژنیک: عوارض جدی و گاه کشنده (مانند بیماری پیوند علیه میزبان) در بیمارانی که قبل یا بعد از این داروها پیوند آلوژنیک دریافت می‌کنند گزارش شده است [۱].
- آسیب به جنین: بر اساس سازوکار اثر، دارو می‌تواند به جنین آسیب برساند [۱].
در ترکیب با بواسیزوماب در کارسینوم هپاتوسلولار، عوارض جدی در ۳۸٪ بیماران رخ داد و شایع‌ترین آن‌ها خونریزی گوارشی (۷٪) بود؛ عوارض کشنده در ۴٫۶٪ بیماران گزارش شد [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در صورت بروز هر یک از علائم جدید یا بدترشونده زیر، فوراً با تیم درمان تماس بگیرید [۱]:
- سرفه جدید یا بدترشونده، درد قفسه سینه یا تنگی نفس
- اسهال یا دفعات بیشتر اجابت مزاج، مدفوع سیاه و قیری یا همراه خون یا مخاط، درد یا حساسیت شدید شکم
- زردی پوست یا سفیدی چشم، تهوع یا استفراغ شدید، درد سمت راست شکم، ادرار تیره (چای‌رنگ)، خونریزی یا کبودی آسان
- سردرد مداوم یا غیرعادی، حساسیت چشم به نور، تپش قلب، خستگی شدید، تشنگی یا گرسنگی غیرعادی، تکرر ادرار، سرگیجه یا غش
- کاهش حجم ادرار، خون در ادرار، تورم مچ پا
- بثورات پوستی، خارش، تاول یا پوسته‌ریزی پوست، زخم‌های دردناک در دهان، بینی، گلو یا ناحیه تناسلی
- ضربان نامنظم قلب، گیجی، خواب‌آلودگی، سفتی گردن، دوبینی یا تاری دید، درد یا ضعف شدید عضلانی
- در حین یا پس از تزریق: لرز، خارش، گرگرفتگی، خس‌خس یا تنگی نفس، سرگیجه، تب، درد پشت یا گردن
در موارد شدید (مانند تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا کاهش هوشیاری) با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
تداخل دارویی: برچسب FDA آتزولیزوماب بخشی درباره تداخلات دارویی ندارد [۱]؛ با این حال فهرست کامل داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه، ویتامین‌ها و مکمل‌های گیاهی خود را به پزشک بگویید [۱].
پیش از شروع به پزشک بگویید اگر: بیماری خودایمنی (مانند کرون، کولیت اولسراتیو یا لوپوس)، سابقه پیوند عضو یا قرنیه، پیوند سلول بنیادی آلوژنیک (انجام‌شده یا برنامه‌ریزی‌شده)، پرتودرمانی قفسه سینه، یا بیماری عصبی مانند میاستنی گراویس یا گیلن‌باره دارید [۱].
بارداری و پیشگیری: پیش از شروع درمان وضعیت بارداری بررسی می‌شود. زنان در سن باروری باید در طول درمان و دست‌کم ۵ ماه پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند و در صورت بارداری یا شک به آن، فوراً به پزشک اطلاع دهند [۱].
شیردهی: در طول درمان و تا دست‌کم ۵ ماه پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
باروری: بر اساس مطالعات حیوانی، آتزولیزوماب ممکن است در طول درمان باروری زنان را کاهش دهد [۱].
واکسن‌ها: برچسب FDA توصیه مشخصی درباره واکسیناسیون در طول درمان ندارد [۱]؛ پیش از دریافت هر واکسن با تیم درمان خود مشورت کنید.
سالمندان: در مجموع تفاوتی در ایمنی یا اثربخشی بین بیماران ۶۵ سال به بالا و جوان‌ترها دیده نشد؛ اما در ترکیب با شیمی‌درمانی در سرطان کولون، عوارض درجه ۳ یا ۴ در افراد ۶۵ سال به بالا بیشتر بود (۸۷٪ در برابر ۷۹٪) [۱].
پرسش‌های متداول
آیا آتزولیزوماب شیمی‌درمانی است؟
آیا این دارو باعث ریزش مو می‌شود؟
هر جلسه درمان چقدر طول می‌کشد و درمان تا کی ادامه دارد؟
آیا عوارض ممکن است پس از پایان درمان ظاهر شوند؟
بله. عوارض ایمنی‌مرتبط معمولاً در طول درمان بروز می‌کنند، اما ممکن است پس از قطع دارو هم ظاهر شوند [۱]. به همین دلیل اگر پس از پایان درمان علامت جدیدی پیدا کردید، به پزشک بگویید که آتزولیزوماب دریافت کرده‌اید.
برای دریافت این دارو چه آزمایش‌هایی لازم است؟
بسته به نوع سرطان: آزمایش PD-L1 در سرطان ریه غیرسلول کوچک، جهش BRAF V600 در ملانوم، ctDNA پس از سیستکتومی در سرطان مثانه و وضعیت dMMR در سرطان کولون [۱]. طبق برچسب، در حال حاضر آزمون مورد تأیید FDA برای تعیین dMMR در سرطان کولون در دسترس نیست [۱]. در طول درمان نیز آزمایش‌های کبد، کلیه و تیروئید تکرار می‌شوند [۱].
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۵ موردآتزولیزوماب همراه با FOLFOX برای سرطان کولون مرحله ۳ با کمبود ترمیم ناجفت‌شدگی
آتزولیزوماب کمکی هدایت‌شده با ctDNA در سرطان مثانه مهاجم به عضله
آتزولیزوماب همراه بواسیزوماب و شیمی‌درمانی برای سرطان دهانه رحم متاستاتیک، پایدار یا عودکننده (BEATcc): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و باز
آتزولیزوماب به‌همراه بواسیزوماب در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی
آتزولیزوماب به‌همراه بواسیزوماب در برابر پایش فعال در بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار پرخطر پس از رزکسیون یا ابلیشن (IMbrave050): کارآزمایی فاز ۳، تصادفی، باز و چندمرکزی
منابع علمی
۸ منبعنمایش همه منابع، ۷ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱TECENTRIQ (atezolizumab) injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۲Adjuvant atezolizumab after adjuvant chemotherapy in resected stage IB–IIIA non-small-cell lung cancer (IMpower010): a randomised, multicentre, open-label, phase 3 trial
- ۳Atezolizumab for First-Line Treatment of Metastatic Nonsquamous NSCLC
- ۴First-Line Atezolizumab plus Chemotherapy in Extensive-Stage Small-Cell Lung Cancer
- ۵Atezolizumab plus Bevacizumab in Unresectable Hepatocellular Carcinoma
- ۶ctDNA-Guided Adjuvant Atezolizumab in Muscle-Invasive Bladder Cancer
- ۷Atezolizumab plus FOLFOX for Stage III Mismatch Repair-Deficient Colon Cancer
- ۸Atezolizumab plus bevacizumab and chemotherapy for metastatic, persistent, or recurrent cervical cancer (BEATcc): a randomised, open-label, phase 3 trial
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.