جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
پرسش و پاسخ

آیا بعد از عمل سرطان روده بزرگ شیمی‌درمانی لازم است؟

در مرحله ۱ معمولاً نه، در مرحله ۲ گاهی و در مرحله ۳ بله؛ و اینکه آزمایش MSI و آزمایش خون DNA تومور چه نقشی دارند

به‌روزرسانی: ۷ آبان ۱۴۰۵۱۱ دقیقه مطالعه۱۹ منبع علمی
نمایش برای:
پاسخ کوتاه

همیشه نه. در مرحله ۱ جراحی معمولاً کافی است؛ در مرحله ۲ شیمی‌درمانی فقط برای بیمارانی پیشنهاد می‌شود که تومورشان ویژگی‌های پرخطر دارد؛ و در مرحله ۳، که سرطان به غدد لنفاوی رسیده، شیمی‌درمانی بعد از عمل استاندارد است و شانس زنده ماندن را بیشتر می‌کند [۲، ۳]. در بسیاری از بیماران مرحله ۳ کم‌خطرتر، ۳ ماه درمان به اندازه ۶ ماه مؤثر است [۷، ۸]. بهتر است درمان در ۸ هفته اول بعد از عمل شروع شود [۲].

نکات کلیدی

  • شیمی‌درمانی بعد از عمل برای از بین بردن سلول‌های سرطانی است که شاید بعد از جراحی در بدن مانده باشند [۱]؛ همه بیماران آن را لازم ندارند.
  • مرحله ۱: درمان، جراحی است و تقریباً همه بیماران با جراحی تنها ۵ سال بعد زنده‌اند [۲، ۱۹].
  • مرحله ۲: شیمی‌درمانی به‌طور معمول فقط وقتی پیشنهاد می‌شود که تومور ویژگی‌های پرخطر داشته باشد؛ مثلاً از دیواره روده گذشته باشد [۲، ۳].
  • مرحله ۳: شیمی‌درمانی بعد از عمل استاندارد است و در بسیاری از بیماران کم‌خطرتر، ۳ ماه درمان کافی است [۲، ۷].
  • آزمایش MSI یا MMR روی تومور در مرحله ۲ تصمیم را تغییر می‌دهد: این تومورها خطر برگشت کمی دارند و معمولاً شیمی‌درمانی نمی‌گیرند [۲، ۳].
  • دیر شروع نکنید: بهتر است شیمی‌درمانی در ۸ هفته اول بعد از عمل شروع شود [۲].

شیمی‌درمانی بعد از عمل چه فایده‌ای دارد؟

جراحی تومور و معمولاً غدد لنفاوی کنار روده را برمی‌دارد [۱۹]. شیمی‌درمانی بعد از عمل برای از بین بردن سلول‌های سرطانی است که شاید در بدن مانده باشند، تا احتمال برگشت سرطان کمتر شود [۱]. پزشک خطر برگشت سرطان شما، سود احتمالی شیمی‌درمانی و خطر عوارض آن را با هم می‌سنجد و همه را با شما در میان می‌گذارد [۲].

هرچه خطر برگشت بیشتر باشد، سود شیمی‌درمانی هم بیشتر است. به گفته رهنمود اروپایی، در مرحله ۳ شیمی‌درمانی از هر ۱۰۰ بیمار ۱۰ تا ۱۵ مرگ را کم می‌کند و افزودن داروی اگزالی‌پلاتین ۴ تا ۵ مرگ دیگر را؛ در مرحله ۲ پرخطر این عدد حدود ۳ تا ۵ مرگ از هر ۱۰۰ بیمار است [۲].

ویژه پزشکانESMO ‏۲۰۲۰
ویژه پزشکان

ESMO ‏۲۰۲۰: بقای ۵ ساله پس از جراحی تنها ۹۹٪ در مرحله I، ۶۸٪ تا ۸۳٪ در مرحله II و ۴۵٪ تا ۶۵٪ در مرحله III؛ درمان کمکی خطر مرگ را در مرحله II پرخطر با ۵-FU تک‌دارویی به‌طور مطلق ۳٪ تا ۵٪ و در مرحله III با فلوئوروپیریمیدین تنها ۱۰٪ تا ۱۵٪ کم می‌کند و رژیم‌های حاوی اگزالی‌پلاتین ۴٪ تا ۵٪ دیگر می‌افزایند [I, A]؛ گزینه‌های درمان کمکی باید با در نظر گرفتن خطر عود، سود مورد انتظار و خطر عوارض کامل با بیمار بررسی شود [۲]. QUASAR (۳۲۳۹ بیمار، ۹۱٪ مرحله II؛ فلوئورواوراسیل و فولینیک اسید در برابر مشاهده): RR مرگ ۰٫۸۲ (۹۵٪ CI ۰٫۷۰ تا ۰٫۹۵) و RR عود ۰٫۷۸ (۰٫۶۷ تا ۰٫۹۱)؛ با فرض مرگ پنج‌ساله ۲۰٪ بدون شیمی‌درمانی، سود مطلق بقا ۳٫۶٪ (۱٫۰ تا ۶٫۰) [۴]. MOSAIC (۲۲۴۶ بیمار مرحله II یا III؛ FOLFOX4 در برابر LV5FU2): DFS پنج‌ساله ۷۳٫۳٪ در برابر ۶۷٫۴٪ (HR ‏۰٫۸۰)؛ OS شش‌ساله در مرحله III ‏۷۲٫۹٪ در برابر ۶۸٫۷٪ (HR ‏۰٫۸۰)؛ در مرحله II تفاوتی در OS دیده نشد [۶].

بر اساس مرحله: چه کسی شیمی‌درمانی لازم دارد؟

شیمی‌درمانی بعد از عمل سرطان کولون (روده بزرگ)، به‌طور معمول
مرحلهیعنی چه؟شیمی‌درمانی بعد از عمل
مرحله ۱سرطان در لایه‌های داخلی دیواره روده است و به غدد لنفاوی نرسیده [۱۹]معمولاً لازم نیست؛ تقریباً همه بیماران با جراحی تنها ۵ سال بعد زنده‌اند [۲، ۱۹]
مرحله ۲ کم‌خطرسرطان از لایه عضلانی دیواره روده گذشته، ولی به غدد لنفاوی نرسیده و ویژگی پرخطری ندارد [۱۹]معمولاً لازم نیست؛ پیگیری منظم [۲، ۳]
مرحله ۲ با MSI-H یا dMMRآزمایش روی تومور نوع خاصی از مشکل ترمیم DNA را نشان داده استمعمولاً لازم نیست؛ خطر برگشت کم است و شیمی‌درمانی تک‌دارویی سودی نشان نداده است [۲، ۳، ۵]
مرحله ۲ پرخطرمثلاً تومور از دیواره روده گذشته یا آن را سوراخ کرده، کمتر از ۱۲ غده لنفاوی بررسی شده، یا روده بسته شده بود [۲، ۳]پیشنهاد می‌شود؛ تصمیم با گفت‌وگو [۲، ۳]
مرحله ۳سرطان به غدد لنفاوی کنار روده رسیده [۱۹]بله، استاندارد است؛ ۳ یا ۶ ماه [۲، ۷]

اساس این تصمیم جواب پاتولوژی بعد از عمل است: عمق تومور، تعداد غدد لنفاوی بررسی‌شده و درگیر و جواب آزمایش MSI یا MMR [۲]. اگر سرطان به جاهای دور بدن رسیده باشد (مرحله ۴)، تصمیم درمان فرق دارد.

برای فهم بهتر این اصطلاح‌ها ببینید جواب پاتولوژی را چطور بخوانیم؟ و آیا سرطان روده درمان دارد؟

ویژه پزشکانمرحله II، ESMO ‏۲۰۲۰
ویژه پزشکان

مرحله II، ESMO ‏۲۰۲۰: عوامل پیش‌آگهی اصلی، کمتر از ۱۲ غده نمونه‌برداری‌شده و pT4 (شامل سوراخ‌شدگی)؛ عوامل فرعی، درجه بالا، تهاجم عروقی، لنفاتیک و دورعصبی، تظاهر با انسداد و CEA بالای پیش از عمل. کم‌خطر: پیگیری [I, A]؛ خطر متوسط (بدون MSI/dMMR و با هر عامل خطر به‌جز pT4 یا کمتر از ۱۲ غده): ۶ ماه فلوئوروپیریمیدین [I, B]؛ پرخطر (pT4 یا کمتر از ۱۲ غده یا چند عامل متوسط، صرف‌نظر از MSI): افزودن اگزالی‌پلاتین را می‌توان در نظر گرفت [I, C] و ۳ ماه CAPOX [II, B]. MSI/MMR تنها نشانگر مولکولی معتبر در تصمیم ادجوانت است و باید در مرحله II تعیین شود [IV, A]؛ در dMMR مرحله II (۱۰٪ تا ۱۵٪ بیماران مرحله II) خطر عود بسیار پایین است و سود فلوئوروپیریمیدین نشان داده نشده، پس شیمی‌درمانی اندیکاسیون ندارد [I, A]؛ در pT4 با MSI سود شیمی‌درمانی نامشخص است. امضاهای بیان ژن برای کاربرد روتین توصیه نمی‌شوند [II, C] [۲].

ASCO ‏۲۰۲۲: ACT به‌طور روتین در مرحله II غیرپرخطر توصیه نمی‌شود؛ به T4 باید ACT پیشنهاد شود؛ با سایر عوامل پرخطر (کمتر از ۱۲ غده، تهاجم دورعصبی یا لنفوواسکولار، درجه ضعیف یا تمایزنیافته، انسداد، سوراخ‌شدگی، tumor budding درجه BD3) می‌توان ACT پیشنهاد کرد؛ افزودن اگزالی‌پلاتین روتین نیست ولی با تصمیم مشترک ممکن است؛ dMMR/MSI به‌طور روتین ACT نمی‌گیرد و اگر همراه عوامل پرخطر تصمیم به درمان گرفته شد، رژیم حاوی اگزالی‌پلاتین [۳]. Sargent ‏۲۰۱۰ (۴۵۷ بیمار مرحله II و III، ۱۵٪ dMMR): FU در pMMR سودمند بود (HR DFS ‏۰٫۶۷) ولی در dMMR نه (HR ‏۱٫۱۰)؛ در داده تجمیعی ۱۰۲۷ نفره، در مرحله II با dMMR درمان با بقای کلی کمتر همراه بود (HR ‏۲٫۹۵؛ ۹۵٪ CI ۱٫۰۲ تا ۸٫۵۴) [۵]. ابزار: مرحله‌بندی TNM سرطان روده بزرگ.

مرحله ۳: ۳ ماه یا ۶ ماه؟

شیمی‌درمانی بعد از عمل در مرحله ۳ معمولاً ترکیب دو دارو است: اگزالی‌پلاتین همراه سرم فلوئورواوراسیل (رژیم FOLFOX) یا قرص کپسیتابین (رژیم CAPOX) [۲]. اگزالی‌پلاتین ممکن است به اعصاب دست و پا آسیب بزند (بی‌حسی و گزگز) و این عارضه با طولانی‌تر شدن درمان بیشتر می‌شود [۲].

در بررسی بزرگی روی بیش از ۱۲ هزار بیمار، در بیمارانی که خطر کمتری داشتند ۳ ماه درمان به اندازه ۶ ماه مؤثر بود، به‌ویژه با رژیم CAPOX؛ اما در بیماران پرخطرتر، ۶ ماه کمی بهتر بود. با ۳ ماه درمان، آسیب عصبی بسیار کمتر بود [۷]. پس از ۵ سال هم تعداد بیماران زنده با ۳ و ۶ ماه درمان تقریباً یکسان بود [۸].

اگر توان گرفتن اگزالی‌پلاتین را ندارید یا آن را تحمل نمی‌کنید، ۶ ماه قرص کپسیتابین یا سرم فلوئورواوراسیل به‌تنهایی هم راهی پذیرفته‌شده است [۲]. بیشتر بخوانید: شیمی‌درمانی چند جلسه است؟ و بی‌حسی و گزگز دست و پا (نوروپاتی).

ویژه پزشکانIDEA
ویژه پزشکان

IDEA (۶ کارآزمایی، ۱۲٬۸۳۴ بیمار مرحله III): غیرفروتری ۳ ماه در کل جمعیت تأیید نشد (HR DFS ‏۱٫۰۷؛ ۹۵٪ CI ۱٫۰۰ تا ۱٫۱۵)؛ CAPOX ‏HR ‏۰٫۹۵ (۰٫۸۵ تا ۱٫۰۶) و FOLFOX ‏HR ‏۱٫۱۶ (۱٫۰۶ تا ۱٫۲۶)؛ T1–3 N1: DFS سه‌ساله ۸۳٫۱٪ در برابر ۸۳٫۳٪ (HR ‏۱٫۰۱؛ ۰٫۹۰ تا ۱٫۱۲)؛ T4 و/یا N2: ۶۲٫۷٪ در برابر ۶۴٫۴٪ (HR ‏۱٫۱۲؛ P=۰٫۰۱ برای برتری ۶ ماه)؛ نوروتوکسیسیتی درجه ۲ یا بالاتر با ۳ در برابر ۶ ماه: FOLFOX ‏۱۶٫۶٪ در برابر ۴۷٫۷٪ و CAPOX ‏۱۴٫۲٪ در برابر ۴۴٫۹٪ [۷]. تحلیل نهایی (پیگیری میانه ۷۲٫۳ ماه): OS پنج‌ساله ۸۲٫۴٪ در برابر ۸۲٫۸٪ (HR ‏۱٫۰۲)؛ CAPOX ‏۸۲٫۱٪ در برابر ۸۱٫۲٪ (HR ‏۰٫۹۶) و FOLFOX ‏۸۲٫۶٪ در برابر ۸۳٫۸٪ (HR ‏۱٫۰۷) [۸].

ESMO: CAPOX ‏۳ یا ۶ ماه یا FOLFOX ‏۶ ماه [I, A]؛ تطبیق با گروه خطر (CAPOX ‏۳ ماه در T1–3 N1؛ CAPOX یا FOLFOX ‏۶ ماه در T4 یا N2) با احتیاط، چون بر پایه تحلیل پس‌ازآن است [V]؛ ناتوان یا نامتحمل اگزالی‌پلاتین: کپسیتابین یا LV5FU2 به مدت ۶ ماه [I, A]؛ قطع فوری اگزالی‌پلاتین با نوروپاتی بالاتر از درجه ۱؛ ژنوتیپ‌سنجی یا فنوتیپ‌سنجی DPD پیش از فلوئوروپیریمیدین [III, A] [۲]. رژیم‌ها: CAPOX · FOLFOX · آزمایش DPYD پیش از شیمی‌درمانی.

آزمایش MSI یا MMR: چرا مهم است؟

بعد از عمل، روی نمونه تومور آزمایشی انجام می‌شود که نشان می‌دهد سلول‌های سرطانی در ترمیم خطاهای DNA مشکل دارند یا نه؛ نام این حالت MSI-H یا dMMR است [۲]. در یک مطالعه روی بیماران مرحله ۲ و ۳، حدود ۱ نفر از هر ۷ بیمار چنین توموری داشت [۵].

  • در مرحله ۲: این تومورها خطر برگشت کمی دارند و شیمی‌درمانی تک‌دارویی به آن‌ها کمکی نکرده است؛ پس معمولاً شیمی‌درمانی لازم نیست [۲، ۳، ۵].
  • در مرحله ۳: شیمی‌درمانی با اگزالی‌پلاتین داده می‌شود [۲، ۳]. در مطالعه‌ای تازه، افزودن ایمنی‌درمانی (آتزولیزوماب) به این شیمی‌درمانی خطر برگشت سرطان را نصف کرد [۱۴].
  • ارثی بودن: این آزمایش به پیدا کردن «سندرم لینچ»، نوعی استعداد ارثی سرطان، هم کمک می‌کند [۲]. ببینید آیا سرطان ارثی است؟

بیشتر بخوانید: سرطان روده بزرگ با MSI-H یا dMMR: ایمنی‌درمانی به‌جای شیمی‌درمانی.

ویژه پزشکانATOMIC
ویژه پزشکان

ATOMIC (فاز ۳، ۷۱۲ بیمار مرحله III با dMMR؛ ۵۳٫۹٪ T4 و/یا N2): آتزولیزوماب همراه mFOLFOX6 به مدت ۶ ماه و سپس آتزولیزوماب تک‌دارویی تا مجموع ۱۲ ماه، در برابر mFOLFOX6 تنها به مدت ۶ ماه؛ DFS سه‌ساله ۸۶٫۳٪ در برابر ۷۶٫۲٪ (HR ‏۰٫۵۰؛ ۹۵٪ CI ۰٫۳۵ تا ۰٫۷۳؛ P<۰٫۰۰۱)؛ عوارض درجه ۳ یا ۴ ‏۸۴٫۱٪ در برابر ۷۱٫۹٪ [۱۴]. ESMO: در مرحله III، کاربرد وضعیت MMR به شناسایی سندرم لینچ محدود است [IV, A] و در dMMR موضعی، اگر شیمی‌درمانی داده شود، همیشه همراه اگزالی‌پلاتین [۲].

آزمایش خون DNA تومور (ctDNA): آیا تصمیم را عوض می‌کند؟

سلول‌های سرطانی تکه‌های بسیار کوچکی از DNA خود را در خون رها می‌کنند. آزمایشی که چند هفته بعد از عمل این تکه‌ها را در خون می‌جوید (ctDNA)، نشان می‌دهد احتمالاً سرطانی در بدن مانده است یا نه؛ وقتی جواب مثبت است، خطر برگشت سرطان خیلی بیشتر است [۱۲].

  • مرحله ۲: در یک مطالعه، وقتی تصمیم شیمی‌درمانی بر پایه این آزمایش گرفته شد، تعداد بیمارانی که شیمی‌درمانی گرفتند تقریباً نصف شد و نتیجه درمان پس از ۵ سال به همان خوبی بود [۱۰، ۱۱].
  • مرحله ۳: در مطالعه دیگری، وقتی در بیماران با جواب منفی درمان سبک‌تر شد، نتیجه کمی بدتر از درمان استاندارد بود؛ بنابراین در مرحله ۳ این آزمایش هنوز جای درمان استاندارد را نمی‌گیرد [۱۲].

انجمن اروپایی انکولوژی پزشکی در سال ۲۰۲۲ استفاده روزمره از این آزمایش را برای انتخاب درمان توصیه نکرد، چون هنوز نشان داده نشده بود که تصمیم بر پایه آن نتیجه درمان را بهتر می‌کند [۱۳]. اگر آزمایش ctDNA داده‌اید، جواب آن را با پزشک خود بررسی کنید و تصمیم را فقط بر پایه آن نگیرید. بیشتر بخوانید: بیوپسی مایع و DNA توموری در گردش (ctDNA).

ویژه پزشکانDYNAMIC
ویژه پزشکان

DYNAMIC (مرحله II؛ ۴۵۵ بیمار، تصادفی‌سازی ۲:۱): ctDNA مثبت در هفته ۴ یا ۷ پس از جراحی، شیمی‌درمانی مبتنی بر اگزالی‌پلاتین یا فلوئوروپیریمیدین؛ ctDNA منفی، بدون درمان. دریافت ACT ‏۱۵٪ در برابر ۲۸٪ (RR ‏۱٫۸۲)؛ RFS دوساله ۹۳٫۵٪ در برابر ۹۲٫۴٪ (تفاوت ۱٫۱ واحد درصد؛ ۹۵٪ CI منفی ۴٫۱ تا ۶٫۲؛ حاشیه غیرفروتری منفی ۸٫۵)؛ RFS سه‌ساله ۸۶٫۴٪ در ctDNA مثبتِ درمان‌شده و ۹۲٫۵٪ در ctDNA منفیِ درمان‌نشده [۱۰]. پیگیری ۵ ساله (میانه ۵۹٫۷ ماه): RFS ‏۸۸٪ در برابر ۸۷٪ و OS ‏۹۳٫۸٪ در برابر ۹۳٫۳٪ (HR ‏۱٫۰۵؛ P=۰٫۸۸۷)؛ پاک‌شدن ctDNA در پایان درمان در ۳۵ از ۴۰ بیمار [۱۱].

DYNAMIC-III (مرحله III؛ ۹۶۸ بیمار ارزیابی‌پذیر، ۷۲٫۵٪ ctDNA منفی): RFS سه‌ساله ۸۷٪ در ctDNA منفی در برابر ۴۹٪ در ctDNA مثبت؛ در ctDNA منفی، کاهش درمان مصرف اگزالی‌پلاتین را از ۸۸٫۶٪ به ۳۴٫۸٪ و بستری را از ۱۳٫۲٪ به ۸٫۵٪ رساند ولی RFS ‏۸۵٫۳٪ در برابر ۸۸٫۱٪ بود و حاشیه غیرفروتری برآورده نشد؛ تشدید درمان در ctDNA مثبت سودی نداشت (RFS دوساله ۵۱٪ در برابر ۶۱٪)؛ ctDNA پایدار پس از درمان: RFS سه‌ساله ۱۴٪ در برابر ۷۹٪ [۱۲]. ESMO ‏۲۰۲۲: تشخیص بیماری باقی‌مانده مولکولی اعتبار بالینی بالایی در پیش‌بینی عود دارد، اما چون شواهدی از سودمندی بالینی آن در هدایت درمان نیست، برای کاربرد روتین توصیه نمی‌شود [۱۳].

سرطان راست‌روده (رکتوم)

درمان سرطان راست‌روده با سرطان کولون فرق دارد. در بسیاری از بیماران مرحله ۲ و ۳، شیمی‌درمانی همراه پرتودرمانی، یا پرتودرمانی کوتاه‌مدت و سپس شیمی‌درمانی، پیش از جراحی داده می‌شود؛ در بیماران کم‌خطرتر گاهی شیمی‌درمانی تنها پیش از جراحی کافی است [۱۵]. در مطالعه‌های بزرگ روی بیماران پرخطر، دادن کامل‌تر شیمی‌درمانی پیش از جراحی احتمال برگشت یا پخش شدن سرطان را کمتر کرد [۱۶، ۱۷].

در تومورهای راست‌روده با MSI-H یا dMMR، ایمنی‌درمانی تنها (دوستارلیماب) در یک مطالعه کوچک، تومور را در هر ۱۲ بیمار از بین برد و هیچ‌کدام تا زمان گزارش به جراحی یا پرتودرمانی نیاز پیدا نکردند [۱۸]. برنامه هر بیمار را تیم چندتخصصی تعیین می‌کند. ببینید سرطان روده بزرگ.

ویژه پزشکانRAPIDO
ویژه پزشکان

RAPIDO (۹۱۲ بیمار پرخطر در MRI): پرتودرمانی کوتاه‌مدت ۵ × ۵ گری و سپس ۶ دوره CAPOX یا ۹ دوره FOLFOX4 پیش از TME؛ شکست درمان مرتبط با بیماری در ۳ سال ۲۳٫۷٪ در برابر ۳۰٫۴٪ (HR ‏۰٫۷۵) [۱۶]. PRODIGE 23 (۴۶۱ بیمار cT3–4 M0): ۶ دوره mFOLFIRINOX پیش از شیمی‌پرتودرمانی؛ DFS سه‌ساله ۷۶٪ در برابر ۶۹٪ (HR ‏۰٫۶۹) [۱۷]. dMMR موضعی پیشرفته: دوستارلیماب هر ۳ هفته به مدت ۶ ماه؛ پاسخ کامل بالینی در ۱۲ از ۱۲ بیمار، بدون شیمی‌پرتودرمانی یا جراحی (پیگیری ۶ تا ۲۵ ماه) [۱۸]. رژیم: درمان کامل پیش از جراحی (RAPIDO).

سن بالا و بیماری‌های دیگر

سن به‌تنهایی دلیل گرفتن یا نگرفتن شیمی‌درمانی نیست؛ پزشک سود احتمالی، خطر برگشت سرطان، سلامت عمومی، بیماری‌های دیگر و امید به زندگی را با هم می‌سنجد [۲]. در افراد مسن‌تر سود شیمی‌درمانی معمولاً کمتر و احتمال عوارض بیشتر است، و اگزالی‌پلاتین با احتیاط بیشتری داده می‌شود [۲]. بیماری‌هایی مثل نارسایی شدید قلب، کلیه یا کبد، عفونت کنترل‌نشده یا ناتوانی شدید جسمی ممکن است مانع شیمی‌درمانی شوند [۲].

ویژه پزشکانتوضیح تخصصی
ویژه پزشکان

ESMO: سن به‌تنهایی ارزش پیش‌بینی ندارد و باید همراه سود بالقوه، خطر عود و امید به زندگی بر پایه سن زیستی و بیماری‌های همراه سنجیده شود؛ در سالمندان سود فلوئوروپیریمیدین با یا بدون اگزالی‌پلاتین محدودتر و سمیت بیشتر است. در تحلیل تجمیعی NSABP C-08، XELOXA، X-ACT و AVANT، HR بقای کلی با اگزالی‌پلاتین در ۷۰ سال و بالاتر ۰٫۷۸ و در بیماران جوان‌تر ۰٫۶۲ بود؛ در NO16968، HR ‏۰٫۹۱ (۰٫۶۶ تا ۱٫۲۶) در ۷۰ سال و بالاتر در برابر ۰٫۸۰ در جوان‌ترها. منع نسبی: ECOG بیشتر از ۲، عفونت کنترل‌نشده، اختلال شدید کبد و کلیه و نارسایی قلبی NYHA III و IV [۲]. ابزارها: ارزیابی سالمندی پیش از شیمی‌درمانی · امتیاز CARG.

کی کنار گذاشتن شیمی‌درمانی امن است و کی نه؟

معمولاً بدون شیمی‌درمانی

  • مرحله ۱ [۲، ۱۹]
  • مرحله ۲ کم‌خطر [۲، ۳]
  • مرحله ۲ با MSI-H یا dMMR [۲، ۳]

با پزشک سنجیده می‌شود

  • مرحله ۲ با ویژگی‌های پرخطر [۲، ۳]
  • سن بالا یا بیماری‌های جدی دیگر [۲]
  • مدت درمان در مرحله ۳: ۳ ماه یا ۶ ماه [۲، ۷]

نگرفتن آن خطرناک است

  • مرحله ۳: شیمی‌درمانی از هر ۱۰۰ بیمار ۱۰ تا ۱۵ مرگ را کم می‌کند و اگزالی‌پلاتین ۴ تا ۵ مرگ دیگر را [۲]
  • مرحله ۲ با تومور T4 [۳]
دیر شروع نکنید

شیمی‌درمانی بعد از عمل را تا جایی که می‌شود زود شروع کنید؛ بهتر است دیرتر از ۸ هفته بعد از عمل نباشد [۲]. در بررسی ۱۰ مطالعه با بیش از ۱۵ هزار بیمار، هر ۴ هفته تأخیر در شروع شیمی‌درمانی با کمتر شدن شانس زنده ماندن همراه بود [۹]، و اگر بیش از ۶ ماه بعد از عمل شروع شود، سود آن بسیار کم می‌شود یا از بین می‌رود [۲]. اگر نگران عوارض هستید، درمان را خودسرانه کنار نگذارید و با پزشک خود صحبت کنید.

از پزشک خود بپرسید

  • «مرحله سرطان من دقیقاً چیست؟ چند غده لنفاوی بررسی و چند غده درگیر بوده است؟»
  • «آیا تومور من ویژگی پرخطری دارد؟ جواب آزمایش MSI یا MMR چه بوده است؟»
  • «شیمی‌درمانی خطر برگشت سرطان مرا چقدر کم می‌کند؟ از هر ۱۰۰ بیمار مثل من، برای چند نفر فرق ایجاد می‌کند؟»
  • «برای من ۳ ماه کافی است یا ۶ ماه؟ با قرص کپسیتابین یا با سرم؟»
  • «آیا پیش از شروع، آزمایش کمبود آنزیم DPD لازم است؟»
  • «اگر بی‌حسی و گزگز دست و پا پیدا کنم، چه می‌شود؟»
  • «آیا آزمایش ctDNA در تصمیم من کمکی می‌کند؟»

برای آمادگی بیشتر بخوانید: شیمی‌درمانی چیست و چگونه انجام می‌شود؟ و اولین جلسه شیمی‌درمانی.

پرسش‌های رایج

آیا در سرطان روده مرحله ۲ شیمی‌درمانی لازم است؟

معمولاً نه، مگر تومور ویژگی‌های پرخطر داشته باشد؛ مثلاً از دیواره روده گذشته باشد (T4)، کمتر از ۱۲ غده لنفاوی بررسی شده باشد، یا روده سوراخ یا بسته شده باشد [۲، ۳]. اگر تومور MSI-H یا dMMR باشد، معمولاً شیمی‌درمانی لازم نیست [۲، ۳].

شیمی‌درمانی بعد از عمل روده چند جلسه است؟

در رژیم CAPOX (قرص کپسیتابین و اگزالی‌پلاتین) هر دوره ۳ هفته است؛ پس ۳ ماه درمان یعنی ۴ دوره. در رژیم FOLFOX هر دوره ۲ هفته است و ۶ ماه درمان یعنی ۱۲ دوره [۸]. مدت درمان را پزشک بر پایه خطر برگشت تعیین می‌کند [۲].

آیا می‌شود به‌جای سرم، قرص شیمی‌درمانی خورد؟

در رژیم CAPOX، قرص کپسیتابین جای سرم فلوئورواوراسیل را می‌گیرد، ولی اگزالی‌پلاتین همچنان تزریقی است [۲]. برای کسانی که اگزالی‌پلاتین را تحمل نمی‌کنند، ۶ ماه قرص کپسیتابین به‌تنهایی راهی پذیرفته‌شده است [۲]. ببینید شیمی‌درمانی خوراکی: قرص بهتر است یا تزریق؟

اگر بعد از عمل شیمی‌درمانی نکنم چه می‌شود؟

به مرحله بستگی دارد. در مرحله ۳، احتمال برگشت سرطان بیشتر می‌شود؛ شیمی‌درمانی از هر ۱۰۰ بیمار ۱۰ تا ۱۵ مرگ را کم می‌کند و اگزالی‌پلاتین ۴ تا ۵ مرگ دیگر را [۲]. در مرحله ۱ و مرحله ۲ کم‌خطر، نگرفتن شیمی‌درمانی معمولاً خطری اضافه نمی‌کند [۲، ۳]. تصمیم را با پزشک خود بگیرید.

آزمایش DPD چیست و چرا مهم است؟

آنزیم DPD داروهای فلوئورواوراسیل و کپسیتابین را در بدن تجزیه می‌کند. حدود ۳ تا ۵ نفر از هر ۱۰۰ نفر کمبود این آنزیم دارند و ممکن است با دوز معمول دچار عوارض بسیار شدید و حتی کشنده شوند؛ برای همین آزمایش آن پیش از شروع درمان توصیه می‌شود [۲].

اگر آزمایش ctDNA منفی باشد، یعنی شیمی‌درمانی لازم نیست؟

نه لزوماً. در مرحله ۲، مطالعه‌ای نشان داد تصمیم بر پایه این آزمایش امن بود [۱۰، ۱۱]؛ اما در مرحله ۳، سبک کردن درمان در بیماران با جواب منفی نتیجه را کمی بدتر کرد [۱۲]. این تصمیم را با پزشک خود بگیرید.

شواهد علمی

مطالعات کلیدی در کتابخانه شواهد

۱۰ مورد
کارآزمایی بالینی · تحلیل تجمیعی آینده‌نگر و از پیش برنامه‌ریزی‌شده ۶ کارآزمایی فاز ۳

مدت شیمی‌درمانی کمکی در سرطان کولون مرحله ۳

N Engl J Med · 2018
HR ۱٫۰۷کل جمعیت (۳ در برابر ۶ ماه)
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی

بهبود بقای کلی با اگزالیپلاتین، فلوئوروراسیل و لوکووورین به‌عنوان درمان کمکی در سرطان کولون مرحله II یا III

JCO · 2009
۷۳٫۳٪ در برابر ۶۷٫۴٪بقای بدون بیماری ۵ ساله (FOLFOX4 در برابر LV5FU2)
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

سرطان کولون موضعی: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری

Ann Oncol · 2020در صورت نبود اندیکاسیون جراحی فوری، کولونوسکوپی کامل برای تأیید تشخیص سرطان کولون و رد تومورهای هم‌زمان توصیه …
۸توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۲

تحلیل DNA توموری در گردش خون (ctDNA) برای هدایت درمان کمکی در سرطان روده بزرگ (کولون) مرحله ۲

N Engl J Med · 2022
۱۵٪ در برابر ۲۸٪دریافت شیمی‌درمانی کمکی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۲

تحلیل ctDNA برای هدایت درمان کمکی در سرطان کولون مرحله ۲: نتایج ۵ ساله کارآزمایی تصادفی DYNAMIC

Nat Med · 2025
۸۸٪ در برابر ۸۷٪بقای بدون عود ۵ ساله
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۲/۳

درمان کمکی مبتنی بر DNA توموری در گردش در سرطان کولون پیشرفته موضعی: کارآزمایی تصادفی فاز ۲/۳ DYNAMIC-III

Nat Med · 2025
۸۷٪ در برابر ۴۹٪RFS سه ساله: ctDNA منفی در برابر مثبت
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

رادیوتراپی کوتاه‌مدت و سپس شیمی‌درمانی پیش از برداشتن کامل مزورکتوم (TME) در برابر شیمی‌پرتودرمانی پیش از عمل، TME و شیمی‌درمانی کمکی اختیاری در سرطان رکتوم پیشرفته موضعی (RAPIDO): کارآزمایی تصادفی، باز، فاز ۳

Lancet Oncol · 2021
۲۳٫۷٪ در برابر ۳۰٫۴٪شکست درمان مرتبط با بیماری در ۳ سال
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

شیمی‌درمانی نئوادجوانت با FOLFIRINOX و شیمی‌پرتودرمانی پیش از عمل در بیماران مبتلا به سرطان رکتوم پیشرفته موضعی (UNICANCER-PRODIGE 23): کارآزمایی چندمرکزی، تصادفی، باز، فاز ۳

Lancet Oncol · 2021
۷۶٪ در برابر ۶۹٪بقای بدون بیماری ۳ ساله
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

آتزولیزوماب همراه با FOLFOX برای سرطان کولون مرحله ۳ با کمبود ترمیم ناجفت‌شدگی

N Engl J Med · 2026
۸۶٫۳٪ در برابر ۷۶٫۲٪بقای بدون بیماری ۳ ساله
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۲

مهار PD-1 در سرطان رکتوم پیشرفته موضعی با کمبود ترمیم ناجفت‌شدگی (dMMR)

N Engl J Med · 2022
۱۲ از ۱۲ بیمار (۱۰۰٪)پاسخ کامل بالینی
خلاصه و ترجمه

پیوندهای مرتبط

انواع سرطان مرتبط

سرطان روده بزرگ (کولورکتال)

پرسش‌های مرتبط

آیا در دوران درمان سرطان می‌توان ورزش کرد؟آیا سرطان روده درمان دارد؟درمان هدفمند سرطان چیست؟شیمی‌درمانی چند جلسه است؟گرید سرطان چیست؟ فرق گرید و مرحله (استیج)سرطان مرحله ۴ چیست و آیا درمان دارد؟

راهنماهای مرتبط

شیمی‌درمانی خوراکی: قرص بهتر است یا تزریق؟چکاپ سرطان: در هر سنی چه آزمایش‌هایی لازم است؟یبوست و اسهال در دوره درمان سرطانجواب پاتولوژی را چطور بخوانیم؟ معنی اصطلاحات برگه پاتولوژی

منابع علمی

۱۹ منبع
نمایش همه منابع، ۱۰ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Chemotherapy to Treat CancerNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  2. ۲
    Localised colon cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-upArgilés G, Tabernero J, Labianca R, et al · Ann Oncol · 2020;31:1291-1305
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰ ۴۱ ۴۲ ۴۳ ۴۴ ۴۵ ۴۶ ۴۷ ۴۸
  3. ۳
    Adjuvant Therapy for Stage II Colon Cancer: ASCO Guideline UpdateBaxter NN, Kennedy EB, Bergsland E, et al · J Clin Oncol · 2022;40:892-910
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷
  4. ۴
    Adjuvant chemotherapy versus observation in patients with colorectal cancer: a randomised studyGray R, Barnwell J, McConkey C, et al · Lancet · 2007;370:2020-9
    DOIPubMed بازگشت به متن
  5. ۵
    Defective mismatch repair as a predictive marker for lack of efficacy of fluorouracil-based adjuvant therapy in colon cancerSargent DJ, Marsoni S, Monges G, et al · J Clin Oncol · 2010;28:3219-26
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  6. ۶
    Improved overall survival with oxaliplatin, fluorouracil, and leucovorin as adjuvant treatment in stage II or III colon cancer in the MOSAIC trialAndré T, Boni C, Navarro M, et al · J Clin Oncol · 2009;27:3109-16
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  7. ۷
    Duration of Adjuvant Chemotherapy for Stage III Colon CancerGrothey A, Sobrero AF, Shields AF, et al · N Engl J Med · 2018;378:1177-1188
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  8. ۸
    Effect of duration of adjuvant chemotherapy for patients with stage III colon cancer (IDEA collaboration): final results from a prospective, pooled analysis of six randomised, phase 3 trialsAndré T, Meyerhardt J, Iveson T, et al · Lancet Oncol · 2020;21:1620-1629
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  9. ۹
    Association between time to initiation of adjuvant chemotherapy and survival in colorectal cancer: a systematic review and meta-analysisBiagi JJ, Raphael MJ, Mackillop WJ, et al · JAMA · 2011;305:2335-42
    DOIPubMed بازگشت به متن
  10. ۱۰
    Circulating Tumor DNA Analysis Guiding Adjuvant Therapy in Stage II Colon CancerTie J, Cohen JD, Lahouel K, et al · N Engl J Med · 2022;386:2261-2272
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  11. ۱۱
    Circulating tumor DNA analysis guiding adjuvant therapy in stage II colon cancer: 5-year outcomes of the randomized DYNAMIC trialTie J, Wang Y, Lo SN, et al · Nat Med · 2025;31:1509-1518
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  12. ۱۲
    Circulating tumor DNA-guided adjuvant therapy in locally advanced colon cancer: the randomized phase 2/3 DYNAMIC-III trialTie J, Wang Y, Loree JM, et al · Nat Med · 2025;31:4291-4300
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  13. ۱۳
    ESMO recommendations on the use of circulating tumour DNA assays for patients with cancer: a report from the ESMO Precision Medicine Working GroupPascual J, Attard G, Bidard FC, et al · Ann Oncol · 2022;33:750-768
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  14. ۱۴
    Atezolizumab plus FOLFOX for Stage III Mismatch Repair-Deficient Colon CancerSinicrope FA, Ou FS, Arnold D, et al · N Engl J Med · 2026;394:1155-1166
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  15. ۱۵
    Rectal Cancer Treatment (PDQ®)–Patient VersionNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن
  16. ۱۶
    Short-course radiotherapy followed by chemotherapy before total mesorectal excision (TME) versus preoperative chemoradiotherapy, TME, and optional adjuvant chemotherapy in locally advanced rectal cancer (RAPIDO): a randomised, open-label, phase 3 trialBahadoer RR, Dijkstra EA, van Etten B, et al · Lancet Oncol · 2021;22:29-42
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  17. ۱۷
    Neoadjuvant chemotherapy with FOLFIRINOX and preoperative chemoradiotherapy for patients with locally advanced rectal cancer (UNICANCER-PRODIGE 23): a multicentre, randomised, open-label, phase 3 trialConroy T, Bosset JF, Etienne PL, et al · Lancet Oncol · 2021;22:702-715
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  18. ۱۸
    PD-1 Blockade in Mismatch Repair-Deficient, Locally Advanced Rectal CancerCercek A, Lumish M, Sinopoli J, et al · N Engl J Med · 2022;386:2363-2376
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  19. ۱۹
    Colon Cancer Treatment (PDQ®)–Patient VersionNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۷ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/is-chemo-necessary-colon-cancer/

مطالب بیشتر

سرطان تیروئید۶ آبان ۱۴۰۵ آیا اوزمپیک (سماگلوتاید) باعث سرطان تیروئید می‌شود؟ هشدار سرطان تیروئید روی اوزمپیک از آزمایش روی موش‌ها آمده است. بیشتر مطالعه‌های بزرگ روی انسان افزایش روشنی در سرطان تیروئید ندیده‌اند، هرچند یک مطالعه در فرانسه خطر بیشتری دید و پژوهش ادامه دارد. کسی که خودش یا یکی از خانواده‌اش سرطان مدولاری تیروئید داشته، یا بیماری ارثی MEN2 دارد، نباید این داروها را بزند. چاقی و سرطان۶ آبان ۱۴۰۵ آیا چاقی باعث سرطان می‌شود؟ بله؛ چربی اضافه بدن خطر دست‌کم ۱۳ نوع سرطان را بالا می‌برد، از جمله سرطان رحم، مری، روده بزرگ، کبد، کلیه، پانکراس و سینه پس از یائسگی. خبر خوب این است که کاهش وزن پایدار و تحرک بیشتر با خطر کمتر همراه است. الکل۶ آبان ۱۴۰۵ آیا الکل باعث سرطان می‌شود؟ بله. سازمان جهانی بهداشت الکل را سرطان‌زای قطعی و علت دست‌کم هفت سرطان، از جمله سرطان سینه، روده بزرگ، کبد و مری، می‌داند. مقدار بی‌خطری برای سرطان پیدا نشده است؛ هرچه کمتر، خطر کمتر، و همراهی با سیگار خطر را چند برابر می‌کند.