هیچ علامتی بهتنهایی نشان نمیدهد که کسی سرطان دارد؛ فقط معاینه پزشک و آزمایش میتواند این را روشن کند [۱۰]. نشانههای هشدار مهم اینها هستند: توده یا تورم تازه، کاهش یا افزایش وزن بیدلیل، سرفه یا گرفتگی صدایی که خوب نمیشود، خون در مدفوع، ادرار یا خلط، تغییر ماندگار در اجابت مزاج، سختی در بلع، زخمی که خوب نمیشود، خال تازه یا خالی که تغییر کرده، خونریزی یا کبودی بیدلیل، تب یا تعریق شبانه بیدلیل و خستگی شدید و ماندگار [۱]. بیشتر وقتها این علائم علت سادهتری دارند؛ اما اگر بعد از چند هفته بهتر نشدند، به پزشک مراجعه کنید و منتظر درد نمانید، چون سرطان اغلب درد ندارد [۱].
نکات کلیدی
- بیشتر این علائم سرطان نیستند. در یک نظرسنجی در انگلستان، بیش از نیمی از افراد ۵۰ سال و بیشتر در ۳ ماه گذشته یکی از این نشانههای هشدار را داشتند [۶]. از هر ۱۰۰ نفری که برای اولین بار از مقعد خونریزی داشتند، حدود ۲ نفر در ۳ سال بعد سرطان روده بزرگ گرفتند [۴].
- اما نادیدهشان نگیرید. در همان نظرسنجی، فقط ۲ نفر از هر ۱۰۰ نفری که چنین علامتی داشتند به احتمال سرطان فکر کرده بودند [۶]. علامتی که تازه است، چند هفته مانده، بدتر میشود یا برمیگردد باید بررسی شود [۱، ۳].
- سرطان در آغاز اغلب درد و علامتی ندارد؛ برای همین غربالگری (آزمایش برای افراد بدون علامت) برای چند سرطان شایع مهم است [۱، ۹].
- زود رفتن به پزشک فرق میکند: در یک مطالعه بزرگ، با بیشتر علامتها بیش از نیمی از بیماران پیش از پخش شدن سرطان به جاهای دور بدن تشخیص داده شدند [۷]؛ و در سرطان سینه، روده بزرگ، سر و گردن، بیضه و ملانوما، تشخیص سریعتر با نتیجه بهتر همراه بوده است [۸].
علائم اولیه سرطان: نشانههای هشدار کداماند؟
سرطان میتواند در هر جای بدن شروع شود و علامتهایش به همان جا بستگی دارد. اینها نشانههایی هستند که سرطانهای مختلف ممکن است بدهند؛ اما همین علائم بیشتر وقتها بهدلیل بیماریهای دیگر، آسیب یا تودههای خوشخیم است [۱]. برای هر نشانه، صفحه علائم همان سرطان را هم ببینید.
تغییر در سینه
توده یا سفتی در سینه یا زیر بغل، تغییر یا ترشح نوک سینه، یا پوست سینهای که قرمز، پوستهپوسته، فرورفته یا چینخورده شده است [۱]. توده تازه سینه را، بهویژه بعد از ۳۰ سالگی، زود به پزشک نشان دهید [۲]. بیشتر بخوانید: علائم سرطان سینه و توده در سینهام پیدا کردهام؛ چه کنم؟
توده یا تورم در جای دیگر بدن
توده یا تورم تازه در گردن، زیر بغل، شکم، کشاله ران یا بیضه [۱]. بیشتر تودهها سرطان نیستند، اما تودهای که چند هفته مانده یا بزرگتر میشود باید معاینه شود [۱، ۲]. تغییر اندازه، شکل یا سفتی بیضه را، حتی اگر درد ندارد، به پزشک نشان دهید [۲]. ببینید: تورم غدد لنفاوی، علائم لنفوم، علائم سرطان بیضه و علائم سرطان تیروئید.
کاهش وزن بیدلیل
کم شدن وزن بدون رژیم یا ورزش، یا کم شدن اشتها [۱، ۲]. در مطالعهای بزرگ در انگلستان، از هر ۲۰ بزرگسالی که بیدلیل وزن کم کرده بودند، حدود ۱ نفر در ۶ ماه بعد سرطان تشخیص داده شد؛ این خطر در مردان ۵۰ سال و بیشتر و زنان ۶۰ سال و بیشتر بالاتر بود [۵]. کاهش وزن بیدلیل را، بهویژه همراه علامت دیگری مثل درد شکم، کم شدن اشتها یا سختی در بلع، زود بررسی کنید [۵]. ببینید: کاهش وزن بیدلیل، علائم سرطان پانکراس و علائم سرطان معده.
سرفه یا گرفتگی صدایی که خوب نمیشود
سرفه یا گرفتگی صدایی که بعد از چند هفته خوب نمیشود، یا خون در خلط [۱]. در یک مطالعه بزرگ، کمتر از ۱ نفر از هر ۱۰ نفری که برای اولین بار خون سرفه کرده بودند در ۳ سال بعد سرطان ریه یا مجاری تنفسی گرفتند [۴]؛ پس علت بیشتر چیز دیگری است، اما خون در خلط همیشه باید بررسی شود. اگر سیگار میکشید یا قبلاً کشیدهاید، سرفه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه بیدلیل را زودتر بررسی کنید [۲]. ببینید: علائم سرطان ریه و علائم سرطان گلو.
خون در مدفوع یا تغییر اجابت مزاج
خون در مدفوع، یا تغییری در اجابت مزاج که ادامه دارد، مثل یبوست یا اسهال تازه [۱]. خونریزی از مقعد بیشتر وقتها علت سادهتری دارد [۴]؛ با این حال، بهویژه بعد از ۵۰ سالگی یا همراه درد شکم و کاهش وزن، باید بررسی شود [۲]. ببینید: خون در مدفوع: بواسیر یا سرطان؟، علائم سرطان روده بزرگ و آزمایش خون مخفی مدفوعم مثبت شد؛ چه کنم؟
خون در ادرار یا مشکل در ادرار کردن
خون در ادرار، درد هنگام ادرار، یا سختی در ادرار کردن [۱]. کمتر از ۱ نفر از هر ۱۰ نفری که برای اولین بار خون در ادرار داشتند، در ۳ سال بعد سرطان مجاری ادرار گرفتند [۴]؛ اما خون در ادرار، بهویژه بعد از ۴۵ سالگی و بدون عفونت ادراری، باید زود بررسی شود [۲]. ببینید: علائم سرطان مثانه، علائم سرطان کلیه و علائم سرطان پروستات.
سختی در بلع، سوءهاضمه یا زردی
سختی در قورت دادن غذا، سوزش سر دل یا سوءهاضمهای که خوب نمیشود، درد شکم، تهوع و استفراغ، تغییر اشتها، یا زرد شدن پوست و سفیدی چشم [۱]. سختی در بلع را در هر سنی زود به پزشک نشان دهید؛ رهنمود ملی انگلستان برای آن ارجاع سریع را توصیه میکند [۲]. سوءهاضمه یا درد بالای شکم همراه کاهش وزن بعد از ۵۵ سالگی هم نیاز به بررسی سریع دارد [۲]. ببینید: علائم سرطان مری، علائم سرطان معده و علائم سرطان کبد.
زخم یا لکهای در دهان که خوب نمیشود
زخمی که خوب نمیشود، لکه سفید یا قرمز روی زبان یا داخل دهان، یا خونریزی، درد یا بیحسی لب و دهان [۱]. زخم دهانی که بیش از ۳ هفته مانده باید معاینه شود [۲]. ببینید: علائم سرطان دهان.
خال تازه یا تغییر در پوست
خال تازه، یا خالی که اندازه، شکل یا رنگش تغییر کرده است؛ برجستگی همرنگ پوست که خونریزی میکند یا پوسته میدهد؛ یا زخم پوستی که خوب نمیشود [۱، ۲]. ببینید: خال سرطانی چه شکلی است؟ و علائم سرطان پوست.
خونریزی یا کبودی بیدلیل
کبودی یا خونریزی بیدلیل، یا نقطههای ریز قرمز زیر پوست؛ بهویژه همراه رنگپریدگی، خستگی یا عفونتهای پشت سر هم [۱، ۲]. پزشک معمولاً بررسی را با یک آزمایش ساده شمارش کامل خون (CBC) شروع میکند [۲]. در زنان، خونریزی بعد از یائسگی را زود به پزشک نشان دهید [۲]. ببینید: علائم سرطان خون و علائم سرطان رحم.
تب یا تعریق شبانه بیدلیل و غدههای بزرگ
تب یا تعریق شبانهای که علتش معلوم نیست [۱]؛ بهویژه همراه غدههای لنفاوی بزرگ در گردن، زیر بغل یا کشاله ران، خارش، تنگی نفس یا کاهش وزن [۲]. ببینید: تعریق شبانه، تب و خارش، تورم غدد لنفاوی و علائم لنفوم.
خستگی شدید و ماندگار
درد تازهای که ادامه دارد
دردی که علتش معلوم نیست و ادامه دارد، مثل درد شکم، قفسه سینه یا کمر، از علائمی است که بیماران سرطانی با آن به پزشک رسیدهاند [۷]. درد استخوان یا کمر ماندگار بعد از ۶۰ سالگی، یا شکستگی بیدلیل، با آزمایش خون برای مولتیپل میلوما بررسی میشود [۲]. ببینید: علائم مولتیپل میلوما.
سردرد، تشنج یا تغییر دید
سردرد، تشنج، تغییر دید یا شنوایی، یا افتادگی یک طرف صورت [۱]. مشکل عصبیای که کمکم بیشتر میشود، مثل ضعف یا ناهماهنگی، باید زود بررسی شود و پزشک ممکن است تصویربرداری مغز بخواهد [۲]. ببینید: علائم تومور مغزی.
از کجا بفهمیم سرطان داریم؟
از روی علامت بهتنهایی نمیشود فهمید که سرطان هست یا نه؛ هر کدام از این علائم علتهای بسیار دیگری هم دارد [۱]. پزشک با شنیدن شرح حال و معاینه شروع میکند و اگر لازم باشد آزمایش خون، تصویربرداری یا نمونهبرداری میخواهد. آزمایش خون بهتنهایی نمیتواند با اطمینان سرطان را تأیید یا رد کند و نمونهبرداری اغلب تنها راه مطمئن تشخیص است [۱۰]. حتی بیشتر کسانی که پزشک با شک به سرطان برای بررسی سریع میفرستد، سرطان ندارند [۳].
این سه نکته کمک میکند بدانید کدام علامت را باید زودتر به پزشک نشان دهید [۱، ۳]:
- تازه است: قبلاً چنین چیزی نداشتهاید.
- ماندگار است: بعد از چند هفته بهتر نشده یا مدام برمیگردد.
- بدتر میشود یا با علامت دیگری همراه است: مثلاً سوءهاضمه همراه کاهش وزن.
بیشتر بخوانید: فرق تومور خوشخیم و بدخیم چیست؟ و آیا نمونهبرداری باعث پخش شدن سرطان میشود؟
سرطان چه حسی دارد؟ آیا سرطان درد دارد؟
بسیاری از مردم انتظار دارند سرطان درد داشته باشد؛ اما سرطان اغلب، بهویژه در آغاز، دردی ندارد [۱]. خیلیها احساس خاصی ندارند و فقط متوجه یک تغییر میشوند: تودهای که قبلاً نبود، خالی که عوض شده یا خونی که نباید باشد. برخی هم خستگی، کم شدن اشتها یا کاهش وزن را حس میکنند [۱]. پس منتظر درد نمانید؛ اگر علامتی چند هفته مانده، به پزشک مراجعه کنید [۱].
سرطان زودرس اغلب علامتی ندارد: نقش غربالگری
سرطان در آغاز معمولاً کوچک است و ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. غربالگری یعنی آزمایش افراد سالم و بدون علامت تا سرطان، یا تغییرات پیش از سرطان، زودتر پیدا شود؛ وقتی درمانش آسانتر است [۹]. این غربالگریها اثرشان ثابت شده است [۹]:
- ماموگرافی برای سرطان سینه (ماموگرافی را از چه سنی باید انجام داد؟)
- آزمایش HPV و پاپاسمیر برای سرطان دهانه رحم
- آزمایش مدفوع یا کولونوسکوپی برای سرطان روده بزرگ (کولونوسکوپی غربالگری از چه سنی لازم است؟)
- سیتیاسکن کمدوز ریه برای بعضی از سیگاریهای فعلی یا سابق
اینکه کدام برای شما لازم است، به سن، جنس و سابقه خانوادگی بستگی دارد: غربالگری سرطان. غربالگری جای توجه به علائم را نمیگیرد؛ اگر علامتی دارید، حتی اگر جواب غربالگری قبلیتان خوب بوده، منتظر نوبت بعدی نمانید [۲].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
همان روز به اورژانس بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری دارید، خون زیادی سرفه میکنید، تنگی نفس ناگهانی دارید، یا صورتتان ناگهان یکطرفه افتاده، دست یا پایتان ناگهان ضعیف شده یا تشنج کردهاید.
در چند روز آینده به پزشک مراجعه کنید اگر [۱، ۲]:
- توده تازه در سینه، بیضه، گردن یا جای دیگر بدن پیدا کردهاید
- غذا هنگام قورت دادن گیر میکند
- خون در ادرار، خلط یا مدفوع دیدهاید
- بعد از یائسگی خونریزی داشتهاید
- پوست یا سفیدی چشمتان زرد شده است
- بیدلیل وزن کم کردهاید
- کبودی، نقطههای ریز قرمز زیر پوست یا خونریزی بیدلیل دارید
اگر علامت دیگری بعد از چند هفته بهتر نشده، مثل سرفه، گرفتگی صدا، زخم دهان، سوءهاضمه یا تغییر اجابت مزاج، نوبت بگیرید [۱]. اگر بررسی شدهاید ولی علامت ادامه دارد، بدتر شده یا برگشته، دوباره مراجعه کنید [۳].
چرا زود رفتن به پزشک مهم است؟
بعضیها میترسند اگر علامتشان سرطان باشد، حتماً بیماری پیشرفته است. اما در یک مطالعه بزرگ در انگلستان روی نزدیک ۸ هزار بیمار، با بیشتر علامتها بیش از نیمی از بیماران پیش از پخش شدن سرطان به جاهای دور بدن تشخیص داده شدند [۷]. توده سینه، خال غیرعادی، خونریزی بعد از یائسگی و خونریزی از مقعد بیشتر از بقیه در مرحله زودتر پیدا شدند [۷].
در مروری بر ۲۰۹ مطالعه، در سرطانهای سینه، روده بزرگ، سر و گردن، بیضه و ملانوما، تشخیص سریعتر با نتیجه بهتر همراه بود [۸]. سرطانی که زود پیدا شود، اغلب آسانتر درمان میشود [۹].
یک کار برای امروز: اگر علامتی دارید، روی کاغذ بنویسید چه چیزی، از کی و چند وقت یک بار؛ و با همین یادداشت پیش پزشک خانواده یا پزشک عمومی بروید. برای کارهای ساده دیگر، ۵ کار برای پیدا کردن زودهنگام سرطان را بخوانید.
پرسشهای متداول
علائم سرطان در زنان چیست؟
علاوه بر نشانههای بالا، در زنان اینها مهماند: تغییر در سینه، مثل توده، ترشح یا تغییر نوک سینه و تغییر پوست سینه [۱]؛ خونریزی بعد از یائسگی [۲]؛ و نفخ، احساس سیری زود، درد شکم یا لگن یا تکرر ادرار که بیشتر روزها هست و ادامه دارد، بهویژه بعد از ۵۰ سالگی [۲]. ببینید: علائم سرطان در زنان، علائم سرطان سینه، علائم سرطان تخمدان، علائم سرطان دهانه رحم و علائم سرطان رحم.
علائم سرطان در مردان چیست؟
علاوه بر نشانههای عمومی، در مردان اینها مهماند: بزرگ شدن بدون درد یا تغییر شکل و سفتی بیضه [۲]، و مشکل در ادرار کردن یا خون در ادرار [۱، ۲]. ببینید: علائم سرطان در مردان، علائم سرطان بیضه، علائم سرطان پروستات و علائم سرطان مثانه.
آیا سرطان باعث خستگی میشود؟
بله، گاهی. خستگی شدید و ماندگار از نشانههای سرطان است [۱]، مثلاً در سرطانهای خون که ممکن است با رنگپریدگی، تب، عفونتهای پشت سر هم یا کبودی همراه باشد [۲]. اما خستگی بسیار شایع است و بیشتر وقتها علت دیگری دارد [۱]. اگر خستگیتان چند هفته مانده، پزشک معمولاً با یک آزمایش شمارش کامل خون (CBC) شروع میکند [۲]. ببینید: علائم سرطان خون.
آیا با آزمایش خون میشود فهمید سرطان داریم؟
آزمایش خونی که همه سرطانها را پیدا کند وجود ندارد. آزمایشها کمک میکنند، اما جواب غیرطبیعی همیشه یعنی سرطان نیست و جواب طبیعی هم همیشه سرطان را رد نمیکند [۱۰]. آزمایش شمارش کامل خون (CBC) میتواند نشانههای سرطان خون را نشان دهد [۲]؛ اما تومور مارکرهایی مثل CA-125 برای پیدا کردن سرطان در افراد سالم کارایی ثابتشدهای ندارند [۹]. ببینید: آیا سرطان در آزمایش خون مشخص میشود؟ و تومور مارکر چیست و چه زمانی ارزش دارد؟
علامت کوچکی دارم و خیلی نگرانم؛ چه کنم؟
علائم سرطان در کودکان چه فرقی دارد؟
نشانههای سرطان در کودکان کمی فرق دارد: رنگپریدگی و خستگی ماندگار، تب بیدلیل، عفونتهای پشت سر هم، کبودی یا خونریزی بیدلیل، درد استخوان، توده در شکم و سفیدی مردمک [۲]. توضیح کامل: علائم هشداردهنده سرطان در کودکان.
سرطان چیست و از چه چیزی به وجود میآید؟
توضیح ساده سرطان و علتهای آن را در این دو صفحه بخوانید: سرطان چیست و چگونه به وجود میآید؟ و علت سرطان چیست؟
معیارهای ارجاع و ارزش اخباری علائم (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
NICE NG12 (آخرین بهروزرسانی آوریل ۲۰۲۶). علائم غیراختصاصی (بخش ۱٫۱۳): کاهش وزن بیعلت در ۶۰ سال و بالاتر (کاهش میانگین بیش از ۵٪ وزن در ۶ ماه؛ توصیه ۱٫۱۳٫۲، ۲۰۲۶) و بیاشتهایی بیعلت (۱٫۱۳٫۳): ارزیابی علائم و یافتههای همراه و بررسی فوری یا ارجاع در مسیر سرطان مشکوک یا مسیر علائم غیراختصاصی؛ در DVT همین اقدام «در نظر گرفته شود» (۱٫۱۳٫۴). نمونه معیارهای تکعلامتی برای ارجاع در مسیر سرطان مشکوک (تشخیص یا رد سرطان ظرف ۲۸ روز): دیسفاژی در هر سن؛ هموپتیزی بیعلت در ۴۰ سال و بالاتر؛ زردی در ۴۰ سال و بالاتر؛ توده بیعلت سینه در ۳۰ سال و بالاتر؛ هماچوری آشکار بیعلت بدون UTI در ۴۵ سال و بالاتر؛ خونریزی بیعلت پس از یائسگی (غیرمرتبط با HRT) در ۵۵ سال و بالاتر. «در نظر گرفتن» ارجاع: گرفتگی صدای پایدار بیعلت یا توده بیعلت گردن در ۴۵ سال و بالاتر؛ زخم دهان بیش از ۳ هفته؛ لنفادنوپاتی یا اسپلنومگالی بیعلت (لنفوم غیرهوچکین، با توجه به تب، تعریق شبانه، تنگی نفس، خارش و کاهش وزن). عکس قفسه سینه فوری (ظرف ۲ هفته) در ۴۰ سال و بالاتر با ۲ علامت بیعلت یا بیشتر، یا ۱ علامت در کسی که سابقه سیگار کشیدن دارد: سرفه، خستگی، تنگی نفس، درد قفسه سینه، کاهش وزن، بیاشتهایی. در نظر گرفتن CBC بسیار فوری (ظرف ۴۸ ساعت) در بزرگسالان با رنگپریدگی، خستگی پایدار، تب بیعلت، عفونت پایدار یا مکرر بیعلت، لنفادنوپاتی ژنرالیزه، کبودی، خونریزی یا پتشی بیعلت یا هپاتواسپلنومگالی. FIT کمّی در توده شکمی، تغییر اجابت مزاج، آنمی فقر آهن، و در ۵۰ سال و بالاتر با خونریزی رکتال، درد شکم یا کاهش وزن بیعلت؛ حتی با FIT منفی قبلی در برنامه غربالگری [۲]. آستانه بررسی فوری در NICE، ارزش اخباری مثبت (PPV) ۳٪ است [۵].
Safety netting. برای هر علامت مرتبط با افزایش خطر سرطان که معیار ارجاع ندارد، بازبینی برنامهریزیشده یا به ابتکار بیمار (علامت تازه، نگرانی ادامهدار، یا علامتی که برمیگردد، پایدار میماند یا بدتر میشود) در نظر گرفته شود؛ امکان منفی کاذب عکس قفسه سینه و آزمایش خون مخفی مدفوع را در نظر داشته باشید. به بیمار ارجاعشده بگویید بیشتر ارجاعشدگان سرطان ندارند [۳].
PPV علائم هشدار (GPRD؛ ۷۶۲٬۳۲۵ بیمار ۱۵ سال و بالاتر؛ ۳ سال پس از نخستین بروز). هماچوری برای سرطان مجاری ادراری ۷٫۴٪ در مردان و ۳٫۴٪ در زنان؛ هموپتیزی برای سرطان دستگاه تنفسی ۷٫۵٪ و ۴٫۳٪؛ دیسفاژی برای سرطان مری ۵٫۷٪ و ۲٫۴٪؛ خونریزی رکتال برای سرطان کولورکتال ۲٫۴٪ و ۲٫۰٪. PPV با سن بالا میرفت: هموپتیزی در مردان ۷۵ تا ۸۴ ساله ۱۷٫۱٪ و دیسفاژی در مردان ۶۵ تا ۷۴ ساله ۹٫۰٪ [۴].
کاهش وزن ناخواسته (CPRD؛ ۳۲۶٬۲۴۰ بزرگسال، ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹). ۴٫۸٪ ظرف ۶ ماه سرطان گرفتند که ۹۶٫۳٪ آنها ۵۰ سال و بالاتر بودند. PPV در مردان ۵۰ سال و بالاتر و زنان ۶۰ سال و بالاتر از آستانه ۳٪ بالاتر بود؛ در افراد جوانتر، ۱۷ ویژگی بالینی همراه در مردان و ۸ ویژگی در زنان با سرطان مرتبط بودند. LR+ آزمایشها: آلبومین پایین ۳٫۲۴، پلاکت بالا ۳٫۴۸، WBC بالا ۳٫۰۱ و CRP بالا ۳٫۱۳؛ هیچ آزمایش طبیعیای بهتنهایی سرطان را رد نکرد [۵].
علامت و مرحله هنگام تشخیص (National Cancer Diagnosis Audit انگلستان ۲۰۱۴؛ ۷۹۹۷ بیمار با ۱۲ تومور توپر). نسبت مرحله IV از ۱٪ در خال غیرطبیعی تا ۸۰٪ در توده گردن متغیر بود. توده گردن، درد قفسه سینه و کمردرد پیوسته با شانس بیشتر مرحله IV همراه بودند و خال غیرطبیعی، توده سینه، خونریزی پس از یائسگی و خونریزی رکتال با شانس کمتر؛ در ۱۳ علامت از ۲۰، بیش از ۵۰٪ بیماران در مرحلهای غیر از IV تشخیص داده شدند [۷]. در مرور سیستماتیک ۲۰۹ مطالعه، شواهد ارتباط فاصله کوتاهتر تا تشخیص با پیامد بهتر بیشتر در سرطان سینه، کولورکتال، سر و گردن، بیضه و ملانوما دیده شد [۸]. در نمونه جامعه (۱۷۲۴ نفر ۵۰ سال و بالاتر)، ۵۳٪ در ۳ ماه گذشته یک علامت هشدار داشتند، فقط ۲٪ سرطان را علت احتمالی دانستند و ۵۹٪ به پزشک مراجعه کرده بودند [۶].
پرسشهای مرتبط
منابع علمی
۱۰ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و بهروز: https://drdabiri.com/questions/signs-of-cancer/